ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (Ευρατόμ) 2021/948 ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 27ης Μαΐου 2021 για τη θέσπιση Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Διεθνούς Συνεργασίας για την Πυρηνική Ασφάλεια που συμπληρώνει τον Μηχανισμό Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας — Παγκόσμια Ευρώπη βάσει της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας και για την κατάργηση του κανονισμού (Ευρατόμ) αριθ. 237/2014

(1)

Η Ένωση θα πρέπει να προβάλλει και να προωθεί τις αξίες και τα συμφέροντά της παγκοσμίως, με σκοπό την επίτευξη των στόχων και την εφαρμογή των αρχών των εξωτερικών δράσεών της, όπως ορίζονται στο άρθρο 3 παράγραφος 5 και στα άρθρα 8 και 21 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

(2)

Προκειμένου να υλοποιηθεί το νέο διεθνές πλαίσιο που θεσπίστηκε με την Ατζέντα του 2030 των Ηνωμένων Εθνών για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, τη Συνολική Στρατηγική για την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφαλείας της ΕΕ και την Ευρωπαϊκή Κοινή Αντίληψη για την ανάπτυξη, ο κανονισμός (ΕΕ) 2021/947 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (2) (ΜΓΑΔΣ) έχει ως στόχο να ενισχύσει τη συνεκτικότητα και να εξασφαλίσει την αποτελεσματικότητα της εξωτερικής δράσης της Ένωσης, συσπειρώνοντας τις προσπάθειές της μέσω εξορθολογισμένου μηχανισμού με σκοπό να βελτιωθεί η εφαρμογή των διαφόρων πολιτικών εξωτερικής δράσης.

(3)

Ο στόχος του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Διεθνούς Συνεργασίας για την Πυρηνική Ασφάλεια («Μηχανισμός»), ο οποίος συμπληρώνει τον Μηχανισμό Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας-Παγκόσμια Ευρώπη-, ιδρυθέντα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2021/947, θα πρέπει να είναι η προώθηση υψηλού επιπέδου πυρηνικής ασφάλειας, η προώθηση της προστασίας από τις ακτινοβολίες και η προώθηση της εφαρμογής αποτελεσματικών και αποδοτικών διασφαλίσεων για τα πυρηνικά υλικά σε τρίτες χώρες, με βάση τις δραστηριότητες στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας («Κοινότητα»). Στο πλαίσιο αυτού του στόχου, ο παρών κανονισμός επιδιώκει να στηρίξει την προώθηση της διαφάνειας στη λήψη αποφάσεων σχετικών με την πυρηνική ενέργεια από αρχές τρίτων χωρών.

(4)

Ο Μηχανισμός θα πρέπει να θεσπιστεί για περίοδο επτά ετών ώστε η διάρκειά του να αντιστοιχεί στη διάρκεια του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου που ορίζεται στον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) 2020/2093 (3).

(5)

Ο παρών κανονισμός αποτελεί τμήμα του πλαισίου που έχει καταρτιστεί για τον σχεδιασμό της συνεργασίας και θα πρέπει να συμπληρώνει τα μέτρα πυρηνικής συνεργασίας που χρηματοδοτούνται βάσει του κανονισμού (ΕΕ) 2021/947.

(6)

Τα κράτη μέλη της Ένωσης είναι συμβαλλόμενα μέρη της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων, η οποία υπεγράφη την 1η Ιουλίου 1968, και εφαρμόζουν το πρόσθετο πρωτόκολλο στις αντίστοιχές τους συμφωνίες διασφαλίσεων του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας («ΔΟΑΕ»).

(7)

Με σκοπό τη διατήρηση και προώθηση της διαρκούς βελτίωσης της πυρηνικής ασφάλειας και της ρύθμισής της, το Συμβούλιο εξέδωσε τις οδηγίες 2009/71/Ευρατόμ (4), 2011/70/Ευρατόμ (5) και 2013/59/Ευρατόμ (6). Οι οδηγίες αυτές και τα υψηλά πρότυπα πυρηνικής ασφάλειας και διαχείρισης ραδιενεργών αποβλήτων και αναλωμένων καυσίμων που εφαρμόζονται στην Κοινότητα αποτελούν παραδείγματα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να ενθαρρύνουν τρίτες χώρες να υιοθετήσουν εξίσου υψηλά πρότυπα.

(8)

Η Κοινότητα και τα κράτη μέλη της είναι συμβαλλόμενα μέρη της σύμβασης για την Πυρηνική Ασφάλεια, που εκδόθηκε στις 17 Ιουνίου 1994, και της Κοινής σύμβασης για την Ασφάλεια Διαχείρισης του Αναλωμένου Καυσίμου και την Ασφάλεια Διαχείρισης των Ραδιενεργών Αποβλήτων, που εκδόθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 1997.

(9)

Η Κοινότητα θα πρέπει να συνεχίσει τη στενή συνεργασία της με τον ΔΟΑΕ σύμφωνα με το κεφάλαιο 10 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενέργειας («Συνθήκη Ευρατόμ») σε ό,τι αφορά την πυρηνική ασφάλεια και τις πυρηνικές διασφαλίσεις, με σκοπό την προαγωγή των στόχων του τίτλου II κεφάλαια 3 και 7 της Συνθήκης Ευρατόμ. Η Κοινότητα συνεργάζεται με άλλους διεθνείς οργανισμούς και προγράμματα που επιδιώκουν παρόμοιους στόχους.

(10)

Ο Μηχανισμός θα πρέπει να προβλέπει δράσεις που να εξυπηρετούν τους επιδιωκόμενους στόχους και να είναι σύμφωνες με τις δράσεις που υποστηρίχθηκαν κατά το παρελθόν δυνάμει του κανονισμού (Ευρατόμ) αριθ. 237/2014 του Συμβουλίου (7). Οι στόχοι αυτοί αφορούν την προώθηση αποτελεσματικής νοοτροπίας σε θέματα πυρηνικής ασφάλειας, την εφαρμογή των υψηλότερων προτύπων πυρηνικής ασφάλειας και προστασίας από τις ακτινοβολίες και τη διαρκή βελτίωση της πυρηνικής ασφάλειας, την υπεύθυνη και ασφαλή διαχείριση αναλωμένων καυσίμων και ραδιενεργών αποβλήτων, τον παροπλισμό και την αποκατάσταση πρώην πυρηνικών χώρων και εγκαταστάσεων, καθώς και τις αποδοτικές και αποτελεσματικές διασφαλίσεις για τα πυρηνικά υλικά σε τρίτες χώρες, ιδίως τις προσχωρούσες χώρες, τις υποψήφιες για ένταξη χώρες, τους δυνάμει υποψηφίους και τις χώρες που καλύπτονται από την Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας.

(11)

Η εφαρμογή του παρόντος κανονισμού θα πρέπει να βασίζεται στη διαβούλευση, κατά περίπτωση, με τα κράτη μέλη και τις οικείες αρχές τους, ιδίως τις αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές που είναι υπεύθυνες για την ασφάλεια των πυρηνικών εγκαταστάσεων, με την Ομάδα Ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών σε Θέματα Πυρηνικής Ασφάλειας και μέσω της Επιτροπής του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Διεθνούς Συνεργασίας για την Πυρηνική Ασφάλεια, καθώς και στον διάλογο με τις χώρες εταίρους. Η εφαρμογή του παρόντος κανονισμού θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα συμπεράσματα του Συμβουλίου ως προς τη βοήθεια προς τις τρίτες χώρες στον τομέα της πυρηνικής προστασίας και ασφάλειας τα οποία εκδόθηκαν στις 9 Δεκεμβρίου 2008.

(12)

Τα αποτελέσματα της εξωτερικής δράσης της Κοινότητας θα πρέπει να παρακολουθούνται και να αξιολογούνται βάσει προκαθορισμένων, διαφανών, ειδικών ανά χώρα και μετρήσιμων δεικτών, προσαρμοσμένων στις ιδιαιτερότητες και τους στόχους του Μηχανισμού, θα πρέπει δε κατά προτίμηση να στηρίζονται στο πλαίσιο αποτελεσμάτων της ΕΕ όσον αφορά την ανάπτυξη και τη συνεργασία. Οι δείκτες θα πρέπει να έχουν ως γνώμονα την ποιότητα, τις επιδόσεις και τα αποτελέσματα, προκειμένου να απαιτείται μεγαλύτερη υπευθυνότητα και λογοδοσία από μέρους των δικαιούχων χωρών έναντι της Ένωσης και των κρατών μελών της όσον αφορά τα αποτελέσματα που επιτυγχάνονται σε σχέση με την εφαρμογή μέτρων για τη βελτίωση της ασφάλειας.

(13)

Η Ένωση και η Κοινότητα θα πρέπει να επιδιώκουν την πλέον αποδοτική χρήση των διαθέσιμων πόρων με σκοπό τη βελτιστοποίηση του αντικτύπου που έχει η εξωτερική δράση τους. Αυτό θα πρέπει να επιτευχθεί μέσω της συνεκτικότητας και της συμπληρωματικότητας των ενωσιακών μηχανισμών για τη χρηματοδότηση της εξωτερικής δράσης, καθώς και με τη δημιουργία συνεργειών με άλλες ενωσιακές πολιτικές και προγράμματα. Προκειμένου να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπος συνδυασμένων παρεμβάσεων για την επίτευξη ενός κοινού στόχου, ο παρών κανονισμός θα πρέπει να επιτρέπει τον συνδυασμό της χρηματοδότησης με άλλα προγράμματα της Ένωσης, υπό την προϋπόθεση ότι οι συνεισφορές δεν καλύπτουν τις ίδιες δαπάνες.

(14)

Ο παρών κανονισμός προβλέπει τη συνολική χρηματοδότηση για όλη τη διάρκεια του Μηχανισμού, η οποία αποτελεί το ποσό δημοσιονομικής αναφοράς κατά την έννοια του σημείου 18 της διοργανικής συμφωνίας της 16ης Δεκεμβρίου 2020 μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη δημοσιονομική πειθαρχία, τη συνεργασία σε δημοσιονομικά θέματα και τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση, καθώς και τους νέους ιδίους πόρους, συμπεριλαμβανομένου ενός οδικού χάρτη για την εισαγωγή νέων ιδίων πόρων (8) για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατά την ετήσια διαδικασία του προϋπολογισμού.

(15)

Ο κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 2018/1046 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (9) («δημοσιονομικός κανονισμός») εφαρμόζεται στον Μηχανισμό. Ο δημοσιονομικός κανονισμός θεσπίζει κανόνες για την εκτέλεση του προϋπολογισμού της Ένωσης, μεταξύ των οποίων κανόνες για τις επιχορηγήσεις, τα βραβεία, τις προμήθειες, την έμμεση διαχείριση, τα χρηματοδοτικά μέσα, τις εγγυήσεις από τον προϋπολογισμό, τη χρηματοδοτική συνδρομή και την αμοιβή εξωτερικών εμπειρογνωμόνων.

(16)

Οι κανόνες και οι διαδικασίες που ορίζονται στον κανονισμό (ΕΕ) 2021/947 θα πρέπει να εφαρμόζονται στην εκτέλεση του παρόντος κανονισμού, όπου αρμόζει, και οι εκτελεστικές διατάξεις δυνάμει του παρόντος κανονισμού θα πρέπει να αντικατοπτρίζουν τις διατάξεις που προβλέπονται στον ανωτέρω κανονισμό.

(17)

Οι οριζόντιοι δημοσιονομικοί κανόνες που εγκρίθηκαν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο βάσει του άρθρου 106α της Συνθήκης Ευρατόμ και του άρθρου 322 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) έχουν εφαρμογή στον παρόντα κανονισμό. Οι εν λόγω κανόνες θεσπίζονται στον δημοσιονομικό κανονισμό και καθορίζουν ιδίως τη διαδικασία κατάρτισης και εκτέλεσης του προϋπολογισμού, μέσω επιχορηγήσεων, προμηθειών, βραβείων, έμμεσης εκτέλεσης, χρηματοδοτικής συνδρομής, στήριξης από τον προϋπολογισμό, καταπιστευματικών ταμείων, χρηματοδοτικών μέσων και εγγυήσεων από τον προϋπολογισμό, προβλέπουν δε ελέγχους της ευθύνης των οικονομικών φορέων. Οι κανόνες που έχουν θεσπιστεί βάσει του άρθρου 106α της Συνθήκης Ευρατόμ και του άρθρου 322 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιέχουν και ένα γενικό καθεστώς αιρεσιμότητος για την προστασία του προϋπολογισμού της Ένωσης.

(18)

Οι μορφές και οι μέθοδοι εκτέλεσης της ενωσιακής χρηματοδότησης που προβλέπει ο παρών κανονισμός θα πρέπει να επιλέγονται με βάση την ικανότητά τους να συνεισφέρουν στην επίτευξη των ειδικών στόχων των δράσεων και να αποφέρουν αποτελέσματα, λαμβανομένων υπόψη, ιδίως, του κόστους των ελέγχων, της διοικητικής επιβάρυνσης και του αναμενόμενου κινδύνου μη συμμόρφωσης. Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να εξετάζεται το ενδεχόμενο χρήσης κατ’ αποκοπή ποσών, ενιαίων συντελεστών και μοναδιαίων δαπανών, καθώς και χρηματοδότησης που δεν συνδέεται με δαπάνες όπως ορίζεται στο άρθρο 125 παράγραφος 1 στοιχείο α) του δημοσιονομικού κανονισμού.

(19)

Τα ετήσια προγράμματα δράσης και μέτρα θα πρέπει να αποτελούν προγράμματα εργασίας στο πλαίσιο του δημοσιονομικού κανονισμού. Τα ετήσια προγράμματα δράσης συντίθενται από μια δέσμη μέτρων που συγκεντρώνονται σε ένα ενιαίο έγγραφο.

(20)

Χάριν συνεχείας στην παροχή στήριξης στον προκείμενο τομέα, και για να εφαρμοστεί από την αρχή του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2021-2027 πρέπει να προβλεφθεί η εφαρμογή του παρόντος κανονισμού από την αρχή του οικονομικού έτους 2021.

(21)

Σύμφωνα με τον δημοσιονομικό κανονισμό, τον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (10) και τους κανονισμούς (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2988/95 (11), (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2185/96 (12) και (ΕΕ) 2017/1939 (13) του Συμβουλίου, τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης πρέπει να προστατεύονται μέσω αναλογικών μέτρων, συμπεριλαμβανομένων μέτρων σχετικά με την πρόληψη, τον εντοπισμό, τη διόρθωση και τη διερεύνηση παρατυπιών, μεταξύ των οποίων απάτες, την ανάκτηση των απολεσθέντων, αχρεωστήτως καταβληθέντων ή μη ορθώς χρησιμοποιηθέντων κονδυλίων και, όταν χρειάζεται, την επιβολή διοικητικών κυρώσεων. Ειδικότερα, σύμφωνα με τους κανονισμούς (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2185/96 και (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) έχει την εξουσία να διενεργεί διοικητικές έρευνες, μεταξύ των οποίων και επιτόπιους ελέγχους και εξακριβώσεις, με στόχο να διαπιστωθεί αν υπήρξε απάτη, διαφθορά ή οποιαδήποτε άλλη παράνομη δραστηριότητα σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης.

Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει την εξουσία, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2017/1939, να διερευνά και να διώκει αξιόποινες πράξεις που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης κατά τα οριζόμενα στην οδηγία (ΕΕ) 2017/1371 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (14). Σύμφωνα με τον δημοσιονομικό κανονισμό, κάθε πρόσωπο ή οντότητα που είναι αποδέκτης κονδυλίων της Ένωσης υποχρεούται να συνεργάζεται πλήρως για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, να παρέχει τα αναγκαία δικαιώματα και πρόσβαση στην Επιτροπή, στην OLAF, στο Ελεγκτικό Συνέδριο και, όσον αφορά τα κράτη μέλη που συμμετέχουν στην ενισχυμένη συνεργασία σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2017/1939, στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, και να διασφαλίζει ότι κάθε τρίτος που συμμετέχει στην εκτέλεση κονδυλίων της Ένωσης παρέχει ισοδύναμα δικαιώματα. Για τον λόγο αυτόν, οι συμφωνίες με τρίτες χώρες και εδάφη και με διεθνείς οργανισμούς, καθώς και κάθε σύμβαση ή συμφωνία που απορρέει από την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού θα πρέπει να περιέχουν διατάξεις οι οποίες εξουσιοδοτούν ρητώς την Επιτροπή, την OLAF, το Ελεγκτικό Συνέδριο και την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία να διενεργούν λογιστικούς ελέγχους και επιτόπιους ελέγχους και εξακριβώσεις, σύμφωνα με την αντίστοιχη αρμοδιότητά τους, και διασφαλίζουν ότι τυχόν τρίτοι που συμμετέχουν στην εκτέλεση κονδυλίων της Ένωσης εκχωρούν ισοδύναμα δικαιώματα.

(22)

Ο κανονισμός (Ευρατόμ) αριθ. 237/2014 θα πρέπει συνεπώς να καταργηθεί.

(23)

Προκειμένου να εξασφαλισθούν ενιαίες προϋποθέσεις για την εκτέλεση του παρόντος κανονισμού, θα πρέπει να ανατεθούν στην Επιτροπή εκτελεστικές αρμοδιότητες. Οι εν λόγω αρμοδιότητες θα πρέπει να ασκούνται σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 182/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (15).

(24)

Οι αναφορές σε μηχανισμούς εξωτερικής βοήθειας οι οποίες γίνονται στην απόφαση 2010/427/ΕΕ του Συμβουλίου (16) θα πρέπει να νοούνται ως αναφορές στον παρόντα κανονισμό και στους κανονισμούς που μνημονεύονται σε αυτόν. Η Επιτροπή θα πρέπει να μεριμνήσει για την εκτέλεση του παρόντος κανονισμού σύμφωνα με την απόφαση 2010/427/ΕΕ.

(25)

Οι δράσεις που προβλέπονται στον παρόντα κανονισμό θα πρέπει να ακολουθούν αυστηρά τους όρους και τις διαδικασίες που τάσσονται από τα περιοριστικά μέτρα της Ένωσης,