ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) 2023/588 ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 15ης Μαρτίου 2023 για τη θέσπιση ενωσιακού προγράμματος ασφαλούς συνδεσιμότητας για την περίοδο 2023-2027

(1)

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, στα συμπεράσματά του της 19ης και 20ής Δεκεμβρίου 2013, εξέφρασε ικανοποίηση όσον αφορά τις προπαρασκευαστικές εργασίες για την επόμενη γενιά κυβερνητικών δορυφορικών επικοινωνιών μέσω της στενής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών, της Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος («ΕΟΔ»). Οι κυβερνητικές δορυφορικές επικοινωνίες έχουν επίσης αναγνωριστεί ως ένα από τα στοιχεία της συνολικής στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφαλείας του Ιουνίου του 2016. Οι κυβερνητικές δορυφορικές επικοινωνίες πρόκειται να συμβάλουν στην απόκριση της ΕΕ στις υβριδικές απειλές και να παράσχουν στήριξη στη στρατηγική της ΕΕ για την ασφάλεια στη θάλασσα και στην πολιτική της ΕΕ για την Αρκτική.

(2)

Στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 21ης και 22ας Μαρτίου 2019 επισημάνθηκε ότι η Ένωση πρέπει να προχωρήσει περαιτέρω στην ανάπτυξη μιας ανταγωνιστικής, ασφαλούς και δεοντολογικά ορθής ψηφιακής οικονομίας χωρίς αποκλεισμούς με συνδεσιμότητα παγκόσμιας κλάσης.

(3)

Στην ανακοίνωση της Επιτροπής, της 22ας Φεβρουαρίου 2021, με τίτλο «Σχέδιο δράσης για τις συνέργειες μεταξύ της μη στρατιωτικής, της αμυντικής και της διαστημικής βιομηχανίας», αναφέρεται ότι στόχος είναι να «[καταστεί] δυνατή [η] πρόσβαση σε συνδεσιμότητα υψηλής ταχύτητας σε όλους στην Ευρώπη και να [παρασχεθεί] ένα ανθεκτικό σύστημα συνδεσιμότητας που θα επιτρέπει στην Ευρώπη να παραμένει συνδεδεμένη ό,τι κι αν συμβεί».

(4)

Στη στρατηγική πυξίδα για την ασφάλεια και την άμυνα που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 21 Μαρτίου 2022, αναγνωρίζεται ότι οι διαστημικές υποδομές της Ένωσης και των κρατών μελών της συμβάλλουν στην ανθεκτικότητά μας και προσφέρουν βασικές υπηρεσίες που υποκαθιστούν ή συμπληρώνουν τις επίγειες υποδομές τηλεπικοινωνιών. Ως εκ τούτου, η Ένωση καλείται να εργαστεί με βάση την πρόταση για παγκόσμιο ασφαλές σύστημα επικοινωνιών της Ένωσης βασισμένο στο διάστημα.

(5)

Μία από τις συνιστώσες του ενωσιακού διαστημικού προγράμματος που κατοχυρώνονται στον κανονισμό (ΕΕ) 2021/696 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (2) είναι το GOVSATCOM, το οποίο έχει ως σκοπό να διασφαλίσει τη μακροπρόθεσμη διαθεσιμότητα αξιόπιστων, ασφαλών, κλιμακούμενων και οικονομικά αποδοτικών υπηρεσιών δορυφορικών επικοινωνιών για τους χρήστες του GOVSATCOM. Στον κανονισμό (ΕΕ) 2021/696 προβλέπεται ότι στο πρώτο στάδιο της συνιστώσας GOVSATCOM, περίπου έως το 2025, η υφιστάμενη ικανότητα θα συγκεντρώνεται και θα διαμοιράζεται μέσω του κόμβου του GOVSATCOM. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θα προμηθεύεται ικανότητες GOVSATCOM από κράτη μέλη με εθνικά συστήματα και διαστημικές ικανότητες, καθώς και από παρόχους εμπορικών δορυφορικών επικοινωνιών ή υπηρεσιών, λαμβάνοντας υπόψη τα ουσιώδη συμφέροντα ασφαλείας της Ένωσης.

Σε αυτό το πρώτο στάδιο, οι υπηρεσίες του GOVSATCOM θα εισαχθούν βάσει προσέγγισης κατά στάδια, υπό το πρίσμα της κλιμάκωσης της δυναμικότητας των υποδομών του κόμβου του GOVSATCOM. Η εν λόγω προσέγγιση βασίζεται επίσης στην προϋπόθεση ότι, εάν κατά το πρώτο στάδιο και έπειτα από λεπτομερή ανάλυση της μελλοντικής προσφοράς και ζήτησης προκύψει ότι η συγκεκριμένη προσέγγιση δεν επαρκεί για να καλύψει την εξελισσόμενη ζήτηση, θα χρειαστεί η μετάβαση σε ένα δεύτερο στάδιο και η ανάπτυξη πρόσθετων εξειδικευμένων διαστημικών υποδομών ή ικανοτήτων μέσω της συνεργασίας με τον ιδιωτικό τομέα, για παράδειγμα με τους ενωσιακούς φορείς εκμετάλλευσης δορυφόρων.

(6)

Στις 22 Μαρτίου 2017, η Επιτροπή Πολιτικής και Ασφάλειας του Συμβουλίου ενέκρινε το έγγραφο «High Level Civil Military User Needs for Governmental Satellite Communications» (Ανάγκες των στρατιωτικών και μη στρατιωτικών χρηστών υψηλού επιπέδου για κυβερνητικές δορυφορικές επικοινωνίες – GOVSATCOM), το οποίο συντάχθηκε από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) και στο οποίο συγχωνεύονται οι απαιτήσεις των στρατιωτικών χρηστών, όπως προσδιορίστηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Άμυνας στο πλαίσιο του κοινού επιτελικού στόχου του που θεσπίστηκε το 2013, και οι ανάγκες των μη στρατιωτικών χρηστών, όπως συγκεντρώθηκαν από την Επιτροπή. Από μεταγενέστερες αναλύσεις της Επιτροπής προέκυψε ότι η τρέχουσα προσφορά δορυφορικών επικοινωνιών στην Ένωση, η οποία βασίζεται στις ικανότητες των κρατών μελών με εθνικά συστήματα, καθώς και στις ικανότητες του ιδιωτικού τομέα, δεν μπορεί να καλύψει ορισμένες νέες ανάγκες της κυβερνητικής ζήτησης, οι οποίες κινούνται προς λύσεις υψηλότερης ασφάλειας, χαμηλής λανθάνουσας καθυστέρησης και παγκόσμιας κάλυψης. Οι ανάγκες αυτές θα πρέπει να παρακολουθούνται και να επαναξιολογούνται τακτικά.

(7)

Η πρόσφατη τεχνική πρόοδος κατέστησε δυνατή την εμφάνιση συστοιχιών επικοινωνιών μη γεωστατικής τροχιάς (NGSO) που παρέχουν σταδιακά υπηρεσίες συνδεσιμότητας υψηλής ταχύτητας και χαμηλής λανθάνουσας καθυστέρησης. Υπάρχει, επομένως, η δυνατότητα να καλυφθούν οι εξελισσόμενες ανάγκες των εξουσιοδοτημένων από την κυβέρνηση χρηστών μέσω της ανάπτυξης και εγκατάστασης πρόσθετων υποδομών, καθώς οι αιτήσεις εκχώρησης συχνοτήτων προς τη Διεθνή Ένωση Τηλεπικοινωνιών που είναι απαραίτητες για την παροχή των απαιτούμενων υπηρεσιών είναι επί του παρόντος διαθέσιμες εντός της Ένωσης. Σε περίπτωση που δεν χρησιμοποιηθούν, οι εν λόγω αιτήσεις εκχώρησης συχνοτήτων θα καταστούν παρωχημένες και οι συχνότητες θα παραχωρηθούν σε άλλους παράγοντες. Δεδομένου ότι οι συχνότητες και οι τροχιακές θέσεις αποτελούν έναν ολοένα και πιο σπάνιο πόρο, η Επιτροπή θα πρέπει, μέσω ανοικτής και διαφανούς διαδικασίας με τα κράτη μέλη, να αξιοποιήσει την ευκαιρία αυτή για να συνάψει με τα κράτη μέλη που υποβάλλουν τις αιτήσεις εκχώρησης συχνοτήτων ειδικές συμφωνίες χορήγησης αδειών για την παροχή κυβερνητικών υπηρεσιών βάσει των κυβερνητικών υποδομών. Ο ιδιωτικός τομέας είναι υπεύθυνος για την απόκτηση των δικαιωμάτων επί των αιτήσεων εκχώρησης συχνοτήτων που απαιτούνται για την παροχή εμπορικών υπηρεσιών.

(8)

Υπάρχει αυξανόμενη ζήτηση από τους κυβερνητικούς παράγοντες της Ένωσης για ασφαλείς και αξιόπιστες διαστημικές υπηρεσίες δορυφορικών επικοινωνιών, ιδίως επειδή αυτές αποτελούν την πλέον βιώσιμη επιλογή σε περίπτωση έλλειψης επίγειων συστημάτων επικοινωνιών ή όπου τα εν λόγω συστήματα υφίστανται διακοπές στη λειτουργία τους ή είναι αναξιόπιστα. Η προσιτή και οικονομικά αποδοτική πρόσβαση σε δορυφορικές επικοινωνίες είναι επίσης απαραίτητη σε περιοχές όπου δεν υπάρχουν χερσαίες υποδομές, μεταξύ άλλων πάνω από τους ωκεανούς, στον εναέριο χώρο, σε απομακρυσμένες περιοχές και όπου οι χερσαίες υποδομές παρουσιάζουν σοβαρές διακοπές λειτουργίας ή δεν είναι αξιόπιστες σε καταστάσεις κρίσης. Οι δορυφορικές επικοινωνίες μπορούν να αυξήσουν τη συνολική ανθεκτικότητα των δικτύων επικοινωνιών, για παράδειγμα, προσφέροντας εναλλακτική λύση σε περίπτωση φυσικών επιθέσεων ή κυβερνοεπιθέσεων που στρέφονται κατά τοπικών χερσαίων υποδομών, ατυχημάτων ή φυσικών ή ανθρωπογενών καταστροφών.

(9)

Η Ένωση θα πρέπει να διασφαλίσει την παροχή ανθεκτικών, παγκόσμιων, ασφαλών, προστατευμένων, αδιάλειπτων, εγγυημένων και ευέλικτων λύσεων δορυφορικών επικοινωνιών για τις εξελισσόμενες κυβερνητικές ανάγκες και απαιτήσεις, επί μιας ενωσιακής τεχνολογικής και βιομηχανικής βάσης, προκειμένου να αυξήσει την ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων των κρατών μελών και των θεσμικών οργάνων της Ένωσης.

(10)

Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να θεσπιστεί ένα νέο πρόγραμμα, και συγκεκριμένα το ενωσιακό πρόγραμμα ασφαλούς συνδεσιμότητας («πρόγραμμα»), το οποίο θα παρέχει ενωσιακή δορυφορική υποδομή επικοινωνιών πολλαπλών τροχιών για κυβερνητική χρήση, ενσωματώνοντας παράλληλα και συμπληρώνοντας τις υφιστάμενες και μελλοντικές εθνικές και ευρωπαϊκές ικανότητες στο πλαίσιο της συνιστώσας GOVSATCOM, και αναπτύσσοντας περαιτέρω και ενσωματώνοντας σταδιακά την πρωτοβουλία «ευρωπαϊκή υποδομή κβαντικής επικοινωνίας» (EuroQCI) στο ασφαλές σύστημα συνδεσιμότητας.

(11)

Το πρόγραμμα θα πρέπει να καλύπτει τις νέες κυβερνητικές ανάγκες για λύσεις υψηλότερης ασφάλειας, χαμηλής λανθάνουσας καθυστέρησης και παγκόσμιας κάλυψης. Θα πρέπει να διασφαλίζει την παροχή και μακροπρόθεσμη διαθεσιμότητα παγκόσμιας αδιάλειπτης πρόσβασης σε ασφαλείς, αυτόνομες, αξιόπιστες και οικονομικά αποδοτικές δορυφορικές κυβερνητικές υπηρεσίες επικοινωνιών, στηρίζοντας την ανθεκτικότητα και την προστασία των υποδομών ζωτικής σημασίας, την επίγνωση της κατάστασης, τις εξωτερικές δράσεις, τη διαχείριση κρίσεων, καθώς και τις εφαρμογές που είναι κρίσιμες για την οικονομία, την ασφάλεια και την άμυνα της Ένωσης και των κρατών μελών, μέσω ειδικών κυβερνητικών υποδομών, οι οποίες ενσωματώνουν και συμπληρώνουν τις ικανότητες του GOVSATCOM. Επίσης, το πρόγραμμα θα πρέπει να δίνει προτεραιότητα στην παροχή κυβερνητικών υπηρεσιών και να καθιστά δυνατή την παροχή εμπορικών υπηρεσιών από τον ευρωπαϊκό ιδιωτικό τομέα, λαμβάνοντας υπόψη μια έρευνα αγοράς, συμπεριλαμβανομένης της διαβούλευσης με εξουσιοδοτημένους από την κυβέρνηση χρήστες, μέσω εμπορικής υποδομής.

(12)

Η απόφαση (ΕΕ) 2022/2481 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (3) καθορίζει σειρά σκοπών και στόχων για την προώθηση της ανάπτυξης ανθεκτικών, ασφαλών, αποδοτικών και βιώσιμων ψηφιακών υποδομών στην Ένωση, συμπεριλαμβανομένου ψηφιακού στόχου για να επιτύχει η Επιτροπή και τα κράτη μέλη συνδεσιμότητα σε gigabit για όλους έως το 2030. Το πρόγραμμα θα πρέπει να καταστήσει εφικτή τη συνδεσιμότητα σε ολόκληρη την Ένωση και σε ολόκληρο τον κόσμο, για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, μεταξύ άλλων με την παροχή πρόσβασης σε οικονομικά προσιτές ευρυζωνικές συνδέσεις υψηλών ταχυτήτων που μπορούν να συμβάλουν στην εξάλειψη των νεκρών ζωνών επικοινωνίας και στην αύξηση της συνοχής σε ολόκληρη την Ένωση, συμπεριλαμβανομένων των εξόχως απόκεντρων περιοχών της, των αγροτικών, περιφερειακών, απομακρυσμένων και απομονωμένων περιοχών και των νησιών. Οι δορυφορικές υπηρεσίες δεν μπορούν επί του παρόντος να αντικαταστήσουν τις επιδόσεις των επίγειων δικτύων, αλλά μπορούν να γεφυρώσουν το ψηφιακό χάσμα και επίσης να συμβάλουν, κατά περίπτωση, στους γενικούς στόχους της οδηγίας (ΕΕ) 2018/1972 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (4).

(13)

Συνεπώς, το πρόγραμμα θα πρέπει να συνίσταται στις δράσεις καθορισμού, σχεδιασμού, ανάπτυξης και επικύρωσης και στις σχετικές δράσεις εγκατάστασης για την κατασκευή των αρχικών διαστημικών και επίγειων υποδομών που απαιτούνται για την παροχή των πρώτων κυβερνητικών υπηρεσιών. Το πρόγραμμα θα πρέπει στη συνέχεια να συμπεριλάβει δραστηριότητες σταδιακής εγκατάστασης με στόχο την ολοκλήρωση τόσο των διαστημικών όσο και των επίγειων υποδομών που είναι απαραίτητες για την παροχή προηγμένων κυβερνητικών υπηρεσιών, οι οποίες επί του παρόντος δεν είναι διαθέσιμες και υπερβαίνουν τις πλέον προηγμένες υφιστάμενες ευρωπαϊκές υπηρεσίες δορυφορικών επικοινωνιών. Επιπλέον, το πρόγραμμα θα πρέπει να προωθήσει την ανάπτυξη τερματικών χρηστών ικανών να εκμεταλλεύονται τις προηγμένες υπηρεσίες επικοινωνιών. Οι δραστηριότητες εκμετάλλευσης θα πρέπει να ξεκινήσουν το συντομότερο δυνατόν, με στόχο την παροχή των πρώτων κυβερνητικών υπηρεσιών έως το 2024, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες των εξουσιοδοτημένων από την κυβέρνηση χρηστών το συντομότερο δυνατόν. Στη συνέχεια, το πρόγραμμα θα πρέπει να προβλέπει δραστηριότητες για την ολοκλήρωση των διαστημικών και επίγειων υποδομών που απαιτούνται για την πλήρη επιχειρησιακή ικανότητα έως το 2027. Η παροχή κυβερνητικών υπηρεσιών, η λειτουργία, η συντήρηση και η συνεχής βελτίωση των διαστημικών και επίγειων υποδομών, μετά την εγκατάστασή τους, καθώς και η ανάπτυξη των μελλοντικών γενεών των κυβερνητικών υπηρεσιών θα πρέπει να αποτελέσουν μέρος των δραστηριοτήτων εκμετάλλευσης.

(14)

Τον Ιούνιο του 2019, τα κράτη μέλη υπέγραψαν τη δήλωση για την ευρωπαϊκή υποδομή κβαντικής επικοινωνίας (EuroQCI) («δήλωση») με την οποία συμφωνούν να συνεργαστούν μεταξύ τους, με την Επιτροπή και με την υποστήριξη του ΕΟΔ, προς την κατεύθυνση της ανάπτυξης υποδομών κβαντικής επικοινωνίας οι οποίες θα καλύπτουν το σύνολο της Ένωσης. Σύμφωνα με τη δήλωση, στόχος της πρωτοβουλίας EuroQCI είναι η εγκατάσταση πιστοποιημένων και ασφαλών διατερματικών υποδομών κβαντικής επικοινωνίας, οι οποίες θα επιτρέπουν τη διαβίβαση και αποθήκευση πληροφοριών και δεδομένων, καθώς και τη σύνδεση των δημόσιων περιουσιακών στοιχείων επικοινωνιών ζωτικής σημασίας σε ολόκληρη την Ένωση. Το πρόγραμμα θα συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της δήλωσης με την ανάπτυξη διαστημικών και επίγειων υποδομών στο πλαίσιο της EuroQCI που θα ενσωματωθούν στις κυβερνητικές υποδομές του προγράμματος, καθώς και με την ανάπτυξη και εγκατάσταση των χερσαίων υποδομών της EuroQCI, οι οποίες θα ανήκουν στα κράτη μέλη. Οι διαστημικές, επίγειες και χερσαίες υποδομές της EuroQCI θα πρέπει να αναπτυχθούν στο πλαίσιο του προγράμματος σε δύο κύριες φάσεις, μια προκαταρκτική φάση επικύρωσης, η οποία θα μπορούσε να περιλαμβάνει την ανάπτυξη και επικύρωση αρκετών διαφορετικών τεχνολογιών και πρωτοκόλλων επικοινωνίας, και μια φάση πλήρους εγκατάστασης, συμπεριλαμβάνοντας κατάλληλες λύσεις για διαδορυφορική συνδεσιμότητα και αναμετάδοση δεδομένων μεταξύ δορυφόρων, επίγειων και χερσαίων υποδομών.

(15)

Μία από τις βασικές λειτουργίες της πρωτοβουλίας EuroQCI θα είναι να καθιστά δυνατή την κβαντική κατανομή κρυπτογραφικών κλειδιών (QKD). Μέχρι σήμερα, η τεχνολογία και τα προϊόντα QKD δεν διακρίνονται από επαρκή βαθμό ωριμότητας ώστε να χρησιμοποιούνται για την προστασία διαβαθμισμένων πληροφοριών της ΕΕ (ΔΠΕΕ). Τα κύρια ζητήματα που αφορούν την ασφάλεια της QKD, όπως η τυποποίηση των πρωτοκόλλων QKD, η ανάλυση πλευρικών καναλιών και η μεθοδολογία αξιολόγησης, δεν έχουν ακόμη επιλυθεί. Ως εκ τούτου, το πρόγραμμα θα πρέπει να στηρίζει την EuroQCI και να επιτρέπει τη συμπερίληψη εγκεκριμένων κρυπτογραφικών προϊόντων στις υποδομές, εφόσον είναι διαθέσιμα.

(16)

Προκειμένου να εξασφαλισθεί η δέουσα προστασία των ΔΠΕΕ, πρωταρχικές λύσεις για την αντιμετώπιση των απειλών που θέτει η κβαντική υπολογιστική θα πρέπει να είναι ο συνδυασμός συμβατικών λύσεων, μετακβαντικής κρυπτογραφίας και, ενδεχομένως, QKD σε υβριδικές προσεγγίσεις. Ως εκ τούτου, το πρόγραμμα θα πρέπει να χρησιμοποιεί τέτοιες προσεγγίσεις με σκοπό να διασφαλιστεί τόσο η κρυπτογραφία αιχμής όσο και η διανομή κλειδιών.

(17)

Προκειμένου να διευρυνθούν οι δυνατότητες δορυφορικών επικοινωνιών της Ένωσης, οι υποδομές του προγράμματος θα πρέπει να βασίζονται στις υποδομές που έχουν αναπτυχθεί για τους σκοπούς της συνιστώσας GOVSATCOM, να τις ενσωματώνουν και να τις συμπληρώνουν. Ειδικότερα, οι επίγειες υποδομές του προγράμματος θα πρέπει να βασίζονται στους κόμβους του GOVSATCOM, καθώς κλιμακώνονται σταδιακά με βάση τις ανάγκες των χρηστών μέσω άλλων περιουσιακών στοιχείων του επίγειου σκέλους, συμπεριλαμβανομένων εκείνων των κρατών μελών που επιθυμούν να συνεισφέρουν επιπλέον, με βάση τις επιχειρησιακές απαιτήσεις και τις απαιτήσεις ασφαλείας.

(18)

Το πρόγραμμα θα πρέπει να βελτιώσει την ασφαλή συνδεσιμότητα σε γεωγραφικές περιοχές στρατηγικού ενδιαφέροντος, όπως η Αφρική και η Αρκτική, καθώς και στη Βαλτική Θάλασσα, στον Εύξεινο Πόντο, σε περιοχές της Μεσογείου και στον Ατλαντικό. Οι υπηρεσίες που θα παρέχονται στο πλαίσιο του προγράμματος θα πρέπει επίσης να συμβάλλουν στη γεωπολιτική ανθεκτικότητα, προσφέροντας πρόσθετη συνδεσιμότητα σύμφωνα με τους στόχους πολιτικής στις εν λόγω περιοχές και σύμφωνα με την κοινή ανακοίνωση της Επιτροπής και του Ύπατου Εκπροσώπου της Ένωσης για θέματα εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας, της 1ης Δεκεμβρίου 2021, με τίτλο «The Global Gateway».

(19)

Με την επιφύλαξη των υπηρεσιών επικοινωνιών, οι δορυφόροι που κατασκευάζονται για τους σκοπούς του προγράμματος θα μπορούσαν να εξοπλιστούν με υποσυστήματα, συμπεριλαμβανομένων ωφέλιμων φορτίων, τα οποία μπορούν να επιτρέψουν την αύξηση της δυναμικότητας και των υπηρεσιών των συνιστωσών του ενωσιακού διαστημικού προγράμματος, καθιστώντας έτσι δυνατή την ανάπτυξη πρόσθετων υπηρεσιών μη επικοινωνιακού χαρακτήρα που θα αποφασίζονται στο πλαίσιο συνεδρίασης της επιτροπής του προγράμματος στη σχετική σύνθεση, όπως ορίζεται στον κανονισμό (ΕΕ) 2021/696, και θα υλοποιούνται υπό τους όρους που καθορίζονται στον παρόντα κανονισμό. Εφόσον διαπιστωθεί δεόντως το όφελος για τις συνιστώσες του ενωσιακού διαστημικού προγράμματος, λαμβανομένων υπόψη των αναγκών των χρηστών και των δημοσιονομικών περιορισμών, τα εν λόγω υποσυστήματα θα μπορούσαν να αναπτυχθούν για να προσφέρουν εναλλακτικές υπηρεσίες εντοπισμού θέσης, πλοήγησης και χρονισμού που θα συμπληρώνουν το Galileo, να διασφαλίζουν τη μετάδοση μηνυμάτων στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Υπέρθεσης για τη Γεωστατική Πλοήγηση (EGNOS) με χαμηλότερη λανθάνουσα καθυστέρηση, να παρέχουν διαστημικούς αισθητήρες για επιτήρηση του διαστήματος και να υποστηρίζουν την ενίσχυση των υφιστάμενων ικανοτήτων του Copernicus, ιδίως όσον αφορά υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και πολιτικής προστασίας. Επιπλέον, τα εν λόγω υποσυστήματα θα μπορούσαν να παρέχουν υπηρεσίες μη επικοινωνιακού χαρακτήρα στα κράτη μέλη, υπό την προϋπόθεση ότι αυτό δεν επηρεάζει την ασφάλεια και τον προϋπολογισμό του προγράμματος.

(20)

Λαμβανομένων υπόψη της σημασίας που έχουν για το πρόγραμμα οι επίγειες κυβερνητικές υποδομές του, καθώς και του αντικτύπου αυτών στην ασφάλεια του προγράμματος, η θέση των εν λόγω υποδομών θα πρέπει να καθορίζεται από την Επιτροπή σύμφωνα με τις γενικές απαιτήσεις ασφαλείας και έπειτα από ανοικτή και διαφανή διαδικασία, με σκοπό την εξασφάλιση ισορροπημένης κατανομής μεταξύ των κρατών μελών. Στην εγκατάσταση των επίγειων κυβερνητικών υποδομών του προγράμματος, όπου ενσωματώνονται επίσης οι υποδομές που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της συνιστώσας GOVSATCOM, θα μπορούσε να συμμετέχει και ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Διαστημικό Πρόγραμμα («Οργανισμός») ή, κατά περίπτωση και εντός του πεδίου αρμοδιότητάς του, ο ΕΟΔ.

(21)

Είναι ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια της Ένωσης και των κρατών μελών της, καθώς και για την εγγύηση της ασφάλειας και της ακεραιότητας των κυβερνητικών υπηρεσιών, τα διαστημικά περιουσιακά στοιχεία του προγράμματος να εκτοξευτούν από το έδαφος της Ένωσης. Σε εξαιρετικές και δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις, οι εν λόγω εκτοξεύσεις θα πρέπει να μπορούν να πραγματοποιούνται από το έδαφος τρίτης χώρας. Πέραν των βαρέων και μεσαίων εκτοξευτών, οι μικροί εκτοξευτές και οι μικροεκτοξευτές θα μπορούσαν να παράσχουν πρόσθετη ευελιξία ώστε να καταστεί δυνατή η ταχεία εγκατάσταση των διαστημικών περιουσιακών στοιχείων.

(22)

Είναι σημαντικό να έχει η Ένωση στην κυριότητά της όλα τα υλικά και άυλα περιουσιακά στοιχεία που σχετίζονται με τις κυβερνητικές υποδομές που θα αναπτυχθούν στο πλαίσιο του προγράμματος, εκτός από τις χερσαίες υποδομές της πρωτοβουλίας EuroQCI, με παράλληλη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συμπεριλαμβανομένου του άρθρου 17. Παρά την κυριότητα της Ένωσης επί των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων, η Ένωση θα πρέπει να μπορεί, κατ’ εφαρμογή του παρόντος κανονισμού και όπου κρίνεται σκόπιμο με βάση κατά περίπτωση εκτίμηση, να παρέχει αυτά τα περιουσιακά στοιχεία σε τρίτους ή να τα διαθέτει.

(23)

Πρωτοβουλίες σε ενωσιακό επίπεδο, όπως η πρωτοβουλία για ασφαλή συνδεσιμότητα, διαμορφώνονται από την ευρεία συμμετοχή καινοτόμων μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ), νεοφυών επιχειρήσεων και μεγάλων επιχειρήσεων από τον ανάντη και κατάντη διαστημικό τομέα σε ολόκληρη την Ένωση. Τα τελευταία έτη, ορισμένοι διαστημικοί παράγοντες επέφεραν αναστάτωση στον διαστημικό τομέα, ιδίως νεοφυείς επιχειρήσεις και ΜΜΕ που ανέπτυξαν καινοτόμες διαστημικές τεχνολογίες και εφαρμογές με γνώμονα την αγορά, ενίοτε με διαφορετικά επιχειρηματικά μοντέλα. Προκειμένου να διασφαλιστεί η ανταγωνιστικότητα του διαστημικού οικοσυστήματος της Ένωσης, το πρόγραμμα θα πρέπει να μεγιστοποιήσει τη χρήση καινοτόμων και ανατρεπτικών τεχνολογιών, καθώς και καινοφανών επιχειρηματικών μοντέλων που αναπτύσσει το ευρωπαϊκό διαστημικό οικοσύστημα, συμπεριλαμβανομένου του «νέου διαστήματος», ιδίως από ΜΜΕ, επιχειρήσεις μεσαίας κεφαλαιοποίησης και νεοφυείς επιχειρήσεις που αναπτύσσουν καινοφανείς διαστημικές τεχνολογίες και εφαρμογές με γνώμονα την αγορά, και παράλληλα να καλύψει ολόκληρη τη διαστημική αξιακή αλυσίδα, περιλαμβάνοντας τα ανάντη και τα κατάντη τμήματα.

(24)

Είναι σημαντικό να ενθαρρυνθούν οι επενδύσεις από τον ιδιωτικό τομέα μέσω κατάλληλων προμηθειών και ομαδοποίησης των συμβάσεων παροχής υπηρεσιών, ώστε να μειωθεί η αβεβαιότητα και να εξασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη προβολή και προβλεψιμότητα των αναγκών για υπηρεσίες του δημόσιου τομέα. Προκειμένου να εξασφαλιστεί η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής διαστημικής βιομηχανίας στο μέλλον, το πρόγραμμα θα πρέπει να συμβάλει επίσης στην ανάπτυξη προηγμένων δεξιοτήτων σε τομείς που σχετίζονται με το διάστημα και να στηρίζει δραστηριότητες εκπαίδευσης και κατάρτισης, καθώς και να προωθεί την ισότητα των ευκαιριών, την ισότητα των φύλων και την ενδυνάμωση των γυναικών, προκειμένου να αξιοποιηθεί πλήρως το δυναμικό των πολιτών της Ένωσης σε αυτό το πεδίο.

(25)

Σύμφωνα με τους στόχους που ορίζονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής, της 11ης Δεκεμβρίου 2019, με τίτλο «Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία», το πρόγραμμα θα πρέπει να ελαχιστοποιεί, στο μέτρο του δυνατού, τον περιβαλλοντικό του αντίκτυπο. Μολονότι τα διαστημικά περιουσιακά στοιχεία δεν εκπέμπουν αυτά καθαυτά αέρια του θερμοκηπίου κατά τη χρήση τους, η κατασκευή τους και οι συναφείς επίγειες εγκαταστάσεις έχουν περιβαλλοντικό αντίκτυπο. Θα πρέπει να θεσπιστούν μέτρα για τον μετριασμό του εν λόγω αντικτύπου. Για τον σκοπό αυτόν, οι προμήθειες που αναφέρονται στο πρόγραμμα θα πρέπει να περιλαμβάνουν αρχές και μέτρα για τη βιωσιμότητα, όπως διατάξεις για την ελαχιστοποίηση και την αντιστάθμιση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που παράγονται από την ανάπτυξη, την παραγωγή και την εγκατάσταση των υποδομών, και μέτρα για την πρόληψη της φωτορύπανσης, όπως ο αντίκτυπος στις αστρονομικές παρατηρήσεις που γίνονται από τη Γη.

(26)

Δεδομένου του αυξανόμενου αριθμού διαστημικών σκαφών και διαστημικών υπολειμμάτων σε τροχιά, η νέα ευρωπαϊκή συστοιχία θα πρέπει επίσης να πληροί κριτήρια διαστημικής βιωσιμότητας και να αποτελεί παράδειγμα ορθών πρακτικών στη διαχείριση της διαστημικής κυκλοφορίας και στην επιτήρηση και παρακολούθηση του διαστήματος (SST), προκειμένου να μειωθεί η ποσότητα των παραγόμενων διαστημικών υπολειμμάτων, να προλαμβάνονται οι διαλύσεις σε τροχιά και οι συγκρούσεις σε τροχιά, και να προβλέπονται κατάλληλα μέτρα για τα διαστημικά σκάφη στο τέλος του κύκλου ζωής τους. Δεδομένου ότι οι θεμιτές ανησυχίες σχετικά με την προστασία του διαστημικού περιβάλλοντος συζητούνται σε διεθνή φόρουμ, όπως στο πλαίσιο της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για τις ειρηνικές χρήσεις του διαστήματος, είναι υψίστης σημασίας να αναλάβει η Ένωση ηγετικό ρόλο όσον αφορά τη βιωσιμότητα του διαστήματος. Οι συμβάσεις που θα συναφθούν στο πλαίσιο του προγράμματος θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι η χρησιμοποιούμενη τεχνολογία επιτρέπει την εφαρμογή των υψηλότερων δυνατών προτύπων όσον αφορά τη βιωσιμότητα, καθώς και την ενεργειακή απόδοση και την αποδοτική χρήση των πόρων.

(27)

Οι λειτουργικές απαιτήσεις για τις κυβερνητικές υπηρεσίες θα πρέπει να βασίζονται στην αξιολόγηση των αναγκών των εξουσιοδοτημένων από την κυβέρνηση χρηστών και επίσης να λαμβάνουν υπόψη τις ικανότητες της τρέχουσας προσφοράς στην αγορά. Κατά την αξιολόγηση των εν λόγω απαιτήσεων, οι τρέχουσες δυνατότητες της αγοράς θα πρέπει να χρησιμοποιούνται στον μέγιστο δυνατό βαθμό. Με βάση τις εν λόγω επιχειρησιακές απαιτήσεις, σε συνδυασμό με τις γενικές απαιτήσεις ασφαλείας και την εξελισσόμενη ζήτηση κυβερνητικών υπηρεσιών, θα πρέπει να αναπτυχθεί το χαρτοφυλάκιο υπηρεσιών για τις κυβερνητικές υπηρεσίες. Το εν λόγω χαρτοφυλάκιο υπηρεσιών θα πρέπει να καθορίζει την εφαρμοστέα βάση για τις κυβερνητικές υπηρεσίες. Θα πρέπει επίσης να καθορίζει τις κατηγορίες υπηρεσίας που συμπληρώνουν το χαρτοφυλάκιο υπηρεσιών για τις υπηρεσίες του GOVSATCOM που θεσπίστηκε στο πλαίσιο του κανονισμού (ΕΕ) 2021/696. Η Επιτροπή θα πρέπει να διασφαλίσει τη συνέπεια και τη συνοχή των επιχειρησιακών απαιτήσεων και των απαιτήσεων ασφαλείας μεταξύ της συνιστώσας GOVSATCOM και του προγράμματος. Για να διατηρηθεί η καλύτερη δυνατή αντιστοίχιση μεταξύ της ζήτησης και προσφοράς των παρεχόμενων υπηρεσιών, το χαρτοφυλάκιο υπηρεσιών για τις κυβερνητικές υπηρεσίες θα πρέπει να καθοριστεί το 2023 και θα πρέπει να μπορεί να επικαιροποιείται σε τακτά διαστήματα, κατόπιν διαβούλευσης με τα κράτη μέλη με βάση τις εν λόγω επιχειρησιακές απαιτήσεις και απαιτήσεις ασφαλείας.

(28)

Οι δορυφορικές επικοινωνίες είναι ένας πεπερασμένος πόρος που περιορίζεται από τη δορυφορική ικανότητα, τη συχνότητα και τη γεωγραφική κάλυψη. Επομένως, για να είναι οικονομικά αποδοτικό και να αξιοποιεί τις οικονομίες κλίμακας, το πρόγραμμα θα πρέπει να βελτιστοποιεί την αντιστοίχιση μεταξύ της προσφοράς και της ζήτησης των κυβερνητικών υπηρεσιών και να αποφεύγει την υπερπροσφορά ικανοτήτων. Δεδομένου ότι η ζήτηση και η δυνητική προσφορά μεταβάλλονται αμφότερες με την πάροδο του χρόνου, η Επιτροπή θα πρέπει να παρακολουθεί τις ανάγκες ώστε να προσαρμόζει το χαρτοφυλάκιο για τις κυβερνητικές υπηρεσίες όταν, κατά τα φαινόμενα, απαιτείται.

(29)

Τα κράτη μέλη, το Συμβούλιο, η Επιτροπή, η ΕΥΕΔ, καθώς και οι οργανισμοί και φορείς της Ένωσης, θα πρέπει να δύνανται να καταστούν συμμετέχοντες στο πρόγραμμα, στον βαθμό που επιλέγουν να εξουσιοδοτούν χρήστες των κυβερνητικών υπηρεσιών ή να παρέχουν ικανότητες, χώρους ή εγκαταστάσεις. Λαμβάνοντας υπόψη ότι εναπόκειται στα κράτη μέλη να αποφασίσουν κατά πόσο εξουσιοδοτούν τους εθνικούς χρήστες των κυβερνητικών υπηρεσιών, τα κράτη μέλη δεν θα πρέπει να υποχρεωθούν να συνεισφέρουν στο πρόγραμμα ή να φιλοξενήσουν υποδομές του προγράμματος.

(30)

Κάθε συμμετέχων στο πρόγραμμα θα πρέπει να ορίσει μια αρμόδια για την ασφαλή συνδεσιμότητα αρχή η οποία θα παρακολουθεί κατά πόσον οι χρήστες και άλλες εθνικές οντότητες που διαδραματίζουν κάποιον ρόλο στο πρόγραμμα συμμορφώνονται με τους ισχύοντες κανόνες και τις ισχύουσες διαδικασίες ασφαλείας σύμφωνα με τα οριζόμενα στις γενικές απαιτήσεις ασφαλείας. Οι συμμετέχοντες στο πρόγραμμα μπορούν να αναθέσουν τα καθήκοντα μιας τέτοιας αρχής σε υφιστάμενη αρχή.

(31)

Ο παρών κανονισμός καθορίζει χρηματοδοτικό κονδύλιο για τη συνολική διάρκεια του προγράμματος, το οποίο θα αποτελέσει το ποσό προνομιακής αναφοράς, κατά την έννοια του σημείου 18 της διοργανικής συμφωνίας της 16ης Δεκεμβρίου 2020 μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη δημοσιονομική πειθαρχία, τη συνεργασία σε δημοσιονομικά θέματα και τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση καθώς και τους νέους ιδίους πόρους, συμπεριλαμβανομένου ενός οδικού χάρτη για την εισαγωγή νέων ιδίων πόρων (5), για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και για το Συμβούλιο κατά την ετήσια διαδικασία του προϋπολογισμού.

(32)

Οι στόχοι του προγράμματος συνάδουν και συμπληρώνουν τους στόχους άλλων ενωσιακών προγραμμάτων, ιδίως του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», που θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2021/695 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (6) και την απόφαση (ΕΕ) 2021/764 του Συμβουλίου (7), του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη», που θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2021/694 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (8), του Μηχανισμού Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας – Παγκόσμια Ευρώπη, που θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2021/947 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (9), του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη», που θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2021/1153 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (10), και ειδικότερα του ενωσιακού διαστημικού προγράμματος.

(33)

Το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» θα διαθέσει ειδικό μερίδιο των συνιστωσών της ομάδας «Ψηφιακές τεχνολογίες, βιομηχανία και διάστημα» σε δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας που σχετίζονται με την ανάπτυξη και επικύρωση του συστήματος ασφαλούς συνδεσιμότητας, μεταξύ άλλων για τις πιθανές τεχνολογίες που θα αναπτυχθούν στο πλαίσιο του διαστημικού οικοσυστήματος, συμπεριλαμβανομένου του «νέου διαστήματος». Ο Μηχανισμός Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας – Παγκόσμια Ευρώπη (NDICI) θα διαθέσει ειδικό μερίδιο των κονδυλίων για την «Παγκόσμια Ευρώπη» για δραστηριότητες που σχετίζονται με τη λειτουργία του συστήματος ασφαλούς συνδεσιμότητας και την παροχή υπηρεσιών ανά τον κόσμο ώστε να καταστεί δυνατή η παροχή μιας σειράς υπηρεσιών σε διεθνείς εταίρους. Το ενωσιακό διαστημικό πρόγραμμα θα διαθέσει ειδικό μερίδιο της συνιστώσας GOVSATCOM για δραστηριότητες που σχετίζονται με την ανάπτυξη του κόμβου του GOVSATCOM, ο οποίος θα αποτελέσει μέρος των επίγειων υποδομών του συστήματος ασφαλούς συνδεσιμότητας. Η χρηματοδότηση που απορρέει από τα προγράμματα αυτά θα πρέπει να διατίθεται σύμφωνα με τους κανόνες των εν λόγω προγραμμάτων.

(34)

Λόγω των εγγενών επιπτώσεών του στην ασφάλεια της Ένωσης και των κρατών μελών της, το πρόγραμμα διαθέτει επίσης κοινούς στόχους και αρχές με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας, που θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2021/697 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (11). Ως εκ τούτου, μέρος της χρηματοδότησης από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας θα πρέπει να διατεθεί για τη χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων του προγράμματος, ιδίως δε των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με την εγκατάσταση των υποδομών του.

(35)

Προκειμένου να διασφαλιστεί η επιτυχής υλοποίηση του προγράμματος, είναι σημαντικό να εξασφαλιστεί η διαθεσιμότητα επαρκών πόρων. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να μπορούν να συνεισφέρουν με τις τεχνικές τους ικανότητες, την τεχνογνωσία τους και τη βοήθειά τους, ιδίως στους τομείς της ασφάλειας και της προστασίας, ή, όταν είναι σκόπιμο και εφικτό, θέτοντας στη διάθεση του προγράμματος τα δεδομένα, τις πληροφορίες, τις υπηρεσίες και τις υποδομές που βρίσκονται στο έδαφός τους. Το πρόγραμμα θα πρέπει να μπορεί να λαμβάνει πρόσθετες χρηματοδοτικές συνεισφορές ή συνεισφορές σε είδος από τρίτα μέρη, συμπεριλαμβανομένων οργανισμών και φορέων της Ένωσης, κρατών μελών, τρίτων χωρών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα ή διεθνών οργανισμών, σύμφωνα με τις σχετικές συμφωνίες.

(36)

Το πρόγραμμα υπάγεται στον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) 2018/1046 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (12) («δημοσιονομικός κανονισμός»). Ο δημοσιονομικός κανονισμός θεσπίζει κανόνες για την εκτέλεση του προϋπολογισμού της Ένωσης, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται κανόνες για τις επιχορηγήσεις, τα βραβεία, τις προμήθειες, την έμμεση διαχείριση, τα χρηματοδοτικά μέσα, τις εγγυήσεις από τον προϋπολογισμό, τη χρηματοδοτική συνδρομή και την αμοιβή εξωτερικών εμπειρογνωμόνων.

(37)

Σύμφωνα με το άρθρο 191 παράγραφος 3 του δημοσιονομικού κανονισμού, οι ίδιες δαπάνες ουδέποτε είναι δυνατόν να χρηματοδοτηθούν δύο φορές από τον προϋπολογισμό της Ένωσης.

(38)

Η Επιτροπή θα πρέπει να δύναται να ζητήσει, κατά περίπτωση και στο μέτρο που κρίνεται αναγκαίο, την τεχνική βοήθεια ορισμένων εξωτερικών μερών, εφόσον διαφυλάσσονται τα συμφέροντα ασφαλείας της Ένωσης. Οι άλλες οντότητες που εμπλέκονται στη δημόσια διακυβέρνηση του προγράμματος θα πρέπει επίσης να δύνανται να κάνουν χρήση της ίδιας τεχνικής βοήθειας κατά την εκτέλεση των καθηκόντων που τους ανατίθενται βάσει του παρόντος κανονισμού.

(39)

Οι δημόσιες συμβάσεις που θα συναφθούν στο πλαίσιο του προγράμματος για δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα αυτό θα πρέπει να συμμορφώνονται με τους ενωσιακούς κανόνες. Στο πλαίσιο αυτό, η Ένωση θα πρέπει επίσης να είναι αρμόδια για τον καθορισμό των επιδιωκόμενων στόχων όσον αφορά τις δημόσιες προμήθειες.

(40)

Το πρόγραμμα βασίζεται σε σύνθετες και συνεχώς εξελισσόμενες τεχνολογίες. Η εξάρτηση από τέτοιου είδους τεχνολογίες δημιουργεί αβεβαιότητα και κινδύνους για τις δημόσιες συμβάσεις που συνάπτονται στο πλαίσιο του προγράμματος, στον βαθμό που αυτές οι συμβάσεις αφορούν μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις όσον αφορά εξοπλισμό ή υπηρεσίες. Ως εκ τούτου, απαιτούνται ειδικά μέτρα για τις δημόσιες συμβάσεις, επιπλέον των κανόνων που ορίζονται στον δημοσιονομικό κανονισμό. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να είναι δυνατή η επιβολή ελάχιστου βαθμού υπεργολαβίας. Όσον αφορά τις υπεργολαβίες, θα πρέπει να δίνεται προτεραιότητα, στο μέτρο του δυνατού, σε νεοφυείς επιχειρήσεις και ΜΜΕ, ιδίως προκειμένου να καθίσταται δυνατή η διασυνοριακή συμμετοχή τους.

(41)

Για να επιτευχθούν οι στόχοι του προγράμματος, είναι σημαντικό να μπορούν να χρησιμοποιηθούν, κατά περίπτωση, οι ικανότητες που προσφέρονται από οντότητες του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα της Ένωσης οι οποίες δραστηριοποιούνται στον διαστημικό τομέα και επίσης να είναι εφικτή η συνεργασία σε διεθνές επίπεδο με τρίτες χώρες ή διεθνείς οργανισμούς. Για τον λόγο αυτό, είναι απαραίτητο να προβλεφθεί η δυνατότητα να χρησιμοποιούνται όλα τα σχετικά μέσα και οι μέθοδοι διαχείρισης που θεσπίζονται στη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) και στον δημοσιονομικό κανονισμό, καθώς και οι διαδικασίες από κοινού προμηθειών.

(42)

Η συνεργασία δημόσιου-ιδιωτικού τομέα είναι το καταλληλότερο μοντέλο προκειμένου να διασφαλιστεί η δυνατότητα επίτευξης των στόχων του προγράμματος. Θα πρέπει να επιτρέψει να αξιοποιηθεί η υφιστάμενη ενωσιακή τεχνολογική και βιομηχανική βάση των δορυφορικών επικοινωνιών, συμπεριλαμβανομένων ιδιωτικών περιουσιακών στοιχείων, καθώς και να παρασχεθούν αξιόπιστες και καινοτόμες κυβερνητικές υπηρεσίες, και να δώσει τη δυνατότητα στους ιδιώτες εταίρους να συμπληρώσουν τις υποδομές του προγράμματος με πρόσθετες δυνατότητες ώστε να παρέχουν εμπορικές υπηρεσίες σε συνθήκες αγοράς μέσω πρόσθετων ίδιων επενδύσεων. Το μοντέλο αυτό θα πρέπει περαιτέρω να βελτιστοποιήσει το κόστος εγκατάστασης και λειτουργίας μέσω του επιμερισμού του κόστους ανάπτυξης και εγκατάστασης για τις συνιστώσες που είναι κοινές σε κυβερνητικές και εμπορικές υποδομές, καθώς και το λειτουργικό κόστος, μέσω της δυνατότητας υψηλού βαθμού αμοιβαίας αξιοποίησης της ικανότητας. Θα πρέπει επίσης να τονώσει την καινοτομία στο ευρωπαϊκό διαστημικό οικοσύστημα, συμπεριλαμβανομένου του «νέου διαστήματος», παρέχοντας τη δυνατότητα επιμερισμού των κινδύνων έρευνας και ανάπτυξης μεταξύ εταίρων του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα.

(43)

Για την υλοποίηση του προγράμματος, οι συμβάσεις παραχώρησης, οι συμβάσεις προμήθειας, υπηρεσιών ή έργων ή μεικτές συμβάσεις θα πρέπει να ακολουθούν βασικές αρχές. Οι εν λόγω συμβάσεις θα πρέπει να κατανέμουν σαφώς τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητες μεταξύ των δημόσιων και ιδιωτών εταίρων, συμπεριλαμβανομένης της μεταξύ τους κατανομής των κινδύνων, προκειμένου να διασφαλίζεται ότι οι ανάδοχοι αναλαμβάνουν την ευθύνη για τις συνέπειες τυχόν παραλείψεων για τις οποίες ευθύνονται. Στο πλαίσιο των συμβάσεων, θα πρέπει να διασφαλίζεται ότι οι ανάδοχοι δεν λαμβάνουν υπερβολική αμοιβή για την παροχή κυβερνητικών υπηρεσιών, να επιτρέπεται η παροχή εμπορικών υπηρεσιών από τον ιδιωτικό τομέα και να διασφαλίζεται η κατάλληλη ιεράρχηση των αναγκών των εξουσιοδοτημένων από την κυβέρνηση χρηστών. Οι συμβάσεις θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι η παροχή υπηρεσιών που βασίζονται σε εμπορικές υποδομές διαφυλάσσει τα ουσιώδη συμφέροντα της Ένωσης και τους γενικούς και ειδικούς στόχους του προγράμματος. Είναι επομένως σημαντικό να εφαρμόζονται μέτρα ώστε να εξασφαλίζεται η διαφύλαξη των εν λόγω ουσιωδών συμφερόντων και στόχων. Ειδικότερα, η Επιτροπή θα πρέπει να είναι σε θέση να λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για τη διασφάλιση της συνέχειας των υπηρεσιών σε περίπτωση που ο ανάδοχος αδυνατεί να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.

Οι συμβάσεις θα πρέπει να περιλαμβάνουν επαρκείς διασφαλίσεις για την αποτροπή, μεταξύ άλλων, συγκρούσεων συμφερόντων και δυνητικών στρεβλώσεων του ανταγωνισμού που απορρέουν από την παροχή εμπορικών υπηρεσιών, αδικαιολόγητων διακρίσεων ή κάθε άλλου άδηλου έμμεσου πλεονεκτήματος. Οι διασφαλίσεις αυτές μπορούν να περιλαμβάνουν διαχωρισμό των λογαριασμών μεταξύ κυβερνητικών και εμπορικών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένης της σύστασης μιας οντότητας, δομικά και νομικά χωριστής από τον κάθετα ολοκληρωμένο φορέα εκμετάλλευσης, για την παροχή κυβερνητικών υπηρεσιών, καθώς και ανοικτής, δίκαιης και εύλογης πρόσβασης χωρίς διακρίσεις στις υποδομές που απαιτούνται για την παροχή εμπορικών υπηρεσιών. Ως εκ τούτου, οι εμπορικές υπηρεσίες θα πρέπει να είναι διαθέσιμες σε υφιστάμενους παρόχους χερσαίων υπηρεσιών υπό διαφανείς και αμερόληπτους όρους. Οι συμβάσεις θα πρέπει να προωθούν τη συμμετοχή νεοφυών επιχειρήσεων και ΜΜΕ σε ολόκληρο το μήκος της αξιακής αλυσίδας και σε όλα τα κράτη μέλη.

(44)

Ένας σημαντικός στόχος του προγράμματος είναι η εγγύηση της ασφάλειας της Ένωσης και των κρατών μελών και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας σε βασικές τεχνολογίες και αξιακές αλυσίδες με παράλληλη διατήρηση μιας ανοιχτής οικονομίας. Ο εν λόγω στόχος απαιτεί, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, να καθορίζονται οι όροι επιλεξιμότητας και συμμετοχής, ώστε να διασφαλίζεται η προστασία της ακεραιότητας, της ασφάλειας και της ανθεκτικότητας των επιχειρησιακών συστημάτων της Ένωσης. Αυτό δεν θα πρέπει να υπονομεύει την ανάγκη για ανταγωνιστικότητα και τη σχέση κόστους/αποτελεσματικότητας.

(45)

Σύμφωνα με τον δημοσιονομικό κανονισμό, τον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (13) και τους κανονισμούς (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 2988/95 (14), (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2185/96 (15) και (ΕΕ) 2017/1939 (16) του Συμβουλίου, τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης πρέπει να προστατεύονται μέσω αναλογικών μέτρων, συμπεριλαμβανομένων μέτρων σχετικά με την πρόληψη, τον εντοπισμό, τη διόρθωση και τη διερεύνηση παρατυπιών, μεταξύ των οποίων απάτες, την ανάκτηση των απολεσθέντων, αχρεωστήτως καταβληθέντων ή μη ορθώς χρησιμοποιηθέντων κονδυλίων και, όταν συντρέχει περίπτωση, την επιβολή διοικητικών κυρώσεων. Ειδικότερα, σύμφωνα με τους κανονισμούς (Ευρατόμ, ΕΚ) αριθ. 2185/96 και (ΕΕ, Ευρατόμ) αριθ. 883/2013, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) έχει την αρμοδιότητα να διενεργεί διοικητικές έρευνες, μεταξύ των οποίων και επιτόπιους ελέγχους και εξακριβώσεις, με σκοπό να διαπιστώνεται αν υπάρχει απάτη, διαφθορά ή άλλη παράνομη δραστηριότητα εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης.

Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει την εξουσία, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2017/1939, να διερευνά και να διώκει αξιόποινες πράξεις που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης κατά τα οριζόμενα στην οδηγία (ΕΕ) 2017/1371 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (17).

Σύμφωνα με τον δημοσιονομικό κανονισμό, κάθε πρόσωπο ή οντότητα που είναι αποδέκτης κονδυλίων της Ένωσης υποχρεούται να συνεργάζεται πλήρως για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, να παρέχει τα αναγκαία δικαιώματα και πρόσβαση στην Επιτροπή, στην OLAF, στο Ελεγκτικό Συνέδριο και, όσον αφορά τα κράτη μέλη που συμμετέχουν στην ενισχυμένη συνεργασία, στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) 2017/1939, και να διασφαλίζει ότι κάθε τρίτος που συμμετέχει στην εκτέλεση κονδυλίων της Ένωσης παρέχει ισοδύναμα δικαιώματα.

(46)

Για να διασφαλιστεί η προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, πρέπει να απαιτείται από τις τρίτες χώρες να χορηγούν στον αρμόδιο διατάκτη, στην OLAF και στο Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο τα αναγκαία δικαιώματα και την πρόσβαση που απαιτείται προκειμένου να ασκούν πλήρως τις αντίστοιχες αρμοδιότητές τους.

(47)

Προκειμένου να βελτιστοποιηθεί η αποδοτικότητα και ο αντίκτυπος του προγράμματος, θα πρέπει να ληφθούν μέτρα ώστε να προαχθούν η χρήση και η ανάπτυξη ανοικτών προτύπων, τεχνολογιών ανοικτού κώδικα και διαλειτουργικότητας στην αρχιτεκτονική του συστήματος ασφαλούς συνδεσιμότητας. Μια πιο ανοικτή αντίληψη του εν λόγω συστήματος θα μπορούσε να καταστήσει δυνατές καλύτερες συνέργειες με άλλες συνιστώσες του ενωσιακού διαστημικού προγράμματος ή με εθνικές υπηρεσίες και εφαρμογές, να βελτιστοποιήσει τις δαπάνες αποφεύγοντας τις αλληλεπικαλύψεις κατά την ανάπτυξη της ίδιας τεχνολογίας, να βελτιώσει την αξιοπιστία, να προαγάγει την καινοτομία και να αξιοποιήσει τα οφέλη του ανταγωνισμού ευρείας κλίμακας.

(48)

Η χρηστή δημόσια διακυβέρνηση του προγράμματος απαιτεί τη σαφή κατανομή των αρμοδιοτήτων και των καθηκόντων μεταξύ των διάφορων εμπλεκόμενων παραγόντων, ώστε να αποφεύγονται οι περιττές αλληλεπικαλύψεις και να περιορίζονται οι υπερβάσεις κόστους και οι καθυστερήσεις. Όλοι οι φορείς της διακυβέρνησης θα πρέπει να στηρίζουν, εντός του πεδίου της αρμοδιότητάς τους και σύμφωνα με τις ευθύνες τους, την επίτευξη των στόχων του προγράμματος.

(49)

Τα κράτη μέλη δραστηριοποιούνται εδώ και καιρό στον τομέα του διαστήματος. Διαθέτουν συστήματα, υποδομές, εθνικούς οργανισμούς και φορείς στον εν λόγω τομέα. Συνεπώς, η συμβολή τους στο πρόγραμμα μπορεί να είναι σημαντική, ιδίως όσον αφορά την υλοποίησή του. Θα μπορούσαν να συνεργαστούν με την Ένωση για την προώθηση των υπηρεσιών και των εφαρμογών του προγράμματος και τη διασφάλιση της συνοχής μεταξύ των σχετικών εθνικών πρωτοβουλιών και του προγράμματος. Η Επιτροπή μπορεί να είναι σε θέση να κινητοποιεί τα μέσα που διαθέτουν τα κράτη μέλη, να επωφελείται από τη συνδρομή τους και, υπό αμοιβαία συμφωνημένους όρους, να τους αναθέτει καθήκοντα στο πλαίσιο της υλοποίησης του προγράμματος. Κατά περίπτωση, τα κράτη μέλη θα πρέπει να επιδιώκουν να διασφαλίζουν τη συνοχή και τη συμπληρωματικότητα των οικείων σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας με το πρόγραμμα. Επιπλέον, τα κράτη μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα, ώστε να διασφαλίζεται η προστασία των επίγειων υποδομών που βρίσκονται στην επικράτειά τους. Επίσης, τα κράτη μέλη θα πρέπει να είναι σε θέση να διασφαλίζουν ότι οι απαραίτητες για το πρόγραμμα συχνότητες είναι διαθέσιμες και προστατεύονται στο κατάλληλο επίπεδο, ώστε να καθίσταται εφικτή η πλήρης ανάπτυξη και υλοποίηση εφαρμογών που βασίζονται στις παρεχόμενες υπηρεσίες, σύμφωνα με την απόφαση αριθ. 243/2012/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (18). Οι συχνότητες που διατίθενται στο πρόγραμμα δεν θα πρέπει να έχουν δημοσιονομικές επιπτώσεις σε αυτό.

(50)

Η Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 17 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ) και ως φορέας προαγωγής του κοινού συμφέροντος της Ένωσης, είναι υπεύθυνη να υλοποιήσει το πρόγραμμα, να αναλάβει τη συνολική ευθύνη για αυτό και να προωθήσει τη χρήση του. Για τη βέλτιστη χρήση των πόρων και των ικανοτήτων των διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών, η Επιτροπή θα πρέπει να είναι σε θέση να αναθέτει ορισμένα καθήκοντα σε άλλες οντότητες σε αιτιολογημένες περιπτώσεις. Η Επιτροπή θα πρέπει να καθορίσει τις κύριες τεχνικές και επιχειρησιακές απαιτήσεις που είναι απαραίτητες για την εξέλιξη των συστημάτων και των υπηρεσιών. Θα πρέπει να πράξει τα ανωτέρω έπειτα από διαβούλευση με τους εμπειρογνώμονες των κρατών μελών, τους χρήστες και άλλα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη από τον δημόσιο ή τον ιδιωτικό τομέα. Τέλος, σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 3 ΣΛΕΕ, η άσκηση της αρμοδιότητας από την Ένωση δεν έχει ως αποτέλεσμα να κωλύεται η άσκηση των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων των κρατών μελών. Ωστόσο, για την ορθή χρήση των ενωσιακών κονδυλίων, δέον είναι η Επιτροπή να διασφαλίσει, στον βαθμό που είναι εφικτό, τη συνέπεια των δραστηριοτήτων που ασκούνται στο πλαίσιο του προγράμματος με τις δραστηριότητες των κρατών μελών, χωρίς να δημιουργείται άσκοπη επικάλυψη των προσπαθειών.

(51)

Το άρθρο 154 του δημοσιονομικού κανονισμού προβλέπει πως, βάσει των αποτελεσμάτων μιας εκ των προτέρων αξιολόγησης, η Επιτροπή έχει τη δυνατότητα να βασιστεί στα συστήματα και τις διαδικασίες των προσώπων ή οντοτήτων που είναι επιφορτισμένα με την εκτέλεση κονδυλίων της Ένωσης. Εάν χρειαστεί, θα πρέπει να καθοριστούν στην αντίστοιχη συμφωνία συνεισφοράς ειδικές προσαρμογές στα εν λόγω συστήματα και διαδικασίες («μέτρα εποπτείας») καθώς και οι ρυθμίσεις για τις υφιστάμενες συμβάσεις.

(52)

Δεδομένης της παγκόσμιας κάλυψής του, το πρόγραμμα έχει σημαντική διεθνή διάσταση. Αποδέκτες του φάσματος υπηρεσιών του προγράμματος θα είναι διεθνείς εταίροι, οι κυβερνήσεις και οι πολίτες τους, με αυξημένα οφέλη για τη διεθνή συνεργασία της Ένωσης και των κρατών μελών με τους εν λόγω εταίρους. Για ζητήματα που σχετίζονται με το πρόγραμμα, η Επιτροπή μπορεί να συντονίζει, στον τομέα της αρμοδιότητάς της και εξ ονόματος της Ένωσης, τις δραστηριότητες στη διεθνή σκηνή.

(53)

Αξιοποιώντας την εμπειρογνωσία που αναπτύχθηκε κατά τα τελευταία έτη όσο αφορά τη διαχείριση, τη λειτουργία και την παροχή υπηρεσιών σε σχέση με τις συνιστώσες Galileo και EGNOS του ενωσιακού διαστημικού προγράμματος, ο Οργανισμός είναι ο πλέον κατάλληλος φορέας να εκτελέσει, υπό την εποπτεία της Επιτροπής, καθήκοντα που σχετίζονται με τη λειτουργία των κυβερνητικών υποδομών και την παροχή κυβερνητικών υπηρεσιών. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να αναπτύξει περαιτέρω σχετικές ικανότητες για τον σκοπό αυτό. Στη συνέχεια, ο Οργανισμός θα πρέπει να επιφορτιστεί με την παροχή κυβερνητικών υπηρεσιών και θα πρέπει να είναι σε θέση να αναλάβει το σύνολο ή μέρος της λειτουργικής διαχείρισης των κυβερνητικών υποδομών.

(54)

Όσον αφορά την ασφάλεια, και δεδομένης της πείρας του στον συγκεκριμένο τομέα, ο Οργανισμός θα πρέπει να είναι υπεύθυνος για τη διασφάλιση, μέσω του φορέα διαπίστευσης ασφαλείας του, της διαπίστευσης ασφαλείας των κυβερνητικών υπηρεσιών και υποδομών. Επιπλέον, με την επιφύλαξη της επιχειρησιακής ετοιμότητας του Οργανισμού, ιδίως στο επίπεδο της επάρκειας των ανθρώπινων πόρων, ο Οργανισμός θα πρέπει να εκτελεί τα καθήκοντα που του αναθέτει η Επιτροπή. Όπου είναι δυνατόν, ο Οργανισμός θα πρέπει να αξιοποιεί την εμπειρογνωσία του, για παράδειγμα, μέσω των δραστηριοτήτων του ευρωπαϊκού συστήματος παγκόσμιας δορυφορικής πλοήγησης (EGNSS). Κατά την ανάθεση καθηκόντων στον Οργανισμό, θα πρέπει να διατίθενται επαρκείς ανθρώπινοι, διοικητικοί και οικονομικοί πόροι που θα του επιτρέπουν να εκτελεί στο έπακρο τα καθήκοντα και τις αποστολές του.

(55)

Προκειμένου να διασφαλιστεί η λειτουργία των κυβερνητικών υποδομών και να διευκολυνθεί η παροχή των κυβερνητικών υπηρεσιών, ο Οργανισμός θα πρέπει να μπορεί να αναθέτει, μέσω συμφωνιών συνεισφοράς, συγκεκριμένες δραστηριότητες σε άλλες οντότητες, στο πλαίσιο των αντίστοιχων τομέων αρμοδιοτήτων τους, υπό τους όρους της έμμεσης διαχείρισης που αφορούν την Επιτροπή, όπως προβλέπεται στον δημοσιονομικό κανονισμό.

(56)

Ο ΕΟΔ είναι διεθνής οργανισμός με εκτεταμένη εμπειρογνωσία στον διαστημικό τομέα, συμπεριλαμβανομένων των δορυφορικών επικοινωνιών, και, ως εκ τούτου, είναι σημαντικός εταίρος στην υλοποίηση των διαφόρων πτυχών της πολιτικής της Ένωσης για το διάστημα. Από αυτή την άποψη, ο ΕΟΔ θα πρέπει να μπορεί να παρέχει εμπειρογνωσία στην Επιτροπή, μεταξύ άλλων για την κατάρτιση των προδιαγραφών και την υλοποίηση των τεχνικών πτυχών του προγράμματος. Για αυτόν τον σκοπό, θα πρέπει να ανατεθεί στον ΕΟΔ η εποπτεία των δραστηριοτήτων ανάπτυξης και επικύρωσης του προγράμματος καθώς και η υποστήριξη της αξιολόγησης των συμβάσεων που θα συναφθούν στο πλαίσιο της υλοποίησης του προγράμματος.

(57)

Λόγω της σημασίας που έχουν οι συναφείς με το διάστημα δραστηριότητες για την ενωσιακή οικονομία και τη ζωή των πολιτών της Ένωσης, η επίτευξη και η διατήρηση υψηλού βαθμού ασφαλείας θα πρέπει να αποτελεί βασική προτεραιότητα του προγράμματος, ιδίως προκειμένου να διαφυλάσσονται τα συμφέροντα της Ένωσης και των κρατών μελών της, μεταξύ άλλων σε σχέση με τις διαβαθμισμένες και ευαίσθητες μη διαβαθμισμένες πληροφορίες.

(58)

Δεδομένης της συγκεκριμένης εμπειρογνωσίας της και των τακτικών επαφών της με τις αρχές τρίτων χωρών και τις διοικήσεις διεθνών οργανισμών, η ΕΥΕΔ θα πρέπει να είναι σε θέση να βοηθήσει την Επιτροπή κατά την εκτέλεση ορισμένων καθηκόντων που σχετίζονται με την ασφάλεια του προγράμματος στον τομέα των εξωτερικών σχέσεων, σύμφωνα με την απόφαση 2010/427/ΕΕ του Συμβουλίου (19).

(59)

Με την επιφύλαξη της αποκλειστικής αρμοδιότητας των κρατών μελών όσον αφορά τη διαφύλαξη της εθνικής ασφάλειας, όπως προβλέπεται στο άρθρο 4 παράγραφος 2 ΣΕΕ, καθώς και του δικαιώματος των κρατών μελών να προστατεύουν τα ουσιώδη συμφέροντα ασφαλείας τους σύμφωνα με το άρθρο 346 ΣΛΕΕ, θα πρέπει να θεσπιστεί ειδική διακυβέρνηση της ασφάλειας, ώστε να εξασφαλιστεί η απρόσκοπτη υλοποίηση του προγράμματος. Η διακυβέρνηση αυτή θα πρέπει να εδράζεται σε τρεις βασικές αρχές. Πρώτον, είναι επιβεβλημένο να λαμβάνεται υπόψη στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό η εκτεταμένη, μοναδική πείρα που έχουν τα κράτη μέλη σε θέματα ασφάλειας. Δεύτερον, για να αποφεύγονται συγκρούσεις συμφερόντων και τυχόν αδυναμίες κατά την εφαρμογή των κανόνων ασφαλείας, οι επιχειρησιακές λειτουργίες θα πρέπει να διαχωρίζονται από τις λειτουργίες της διαπίστευσης ασφαλείας. Τρίτον, η οντότητα που είναι αρμόδια για τη διαχείριση του συνόλου ή μέρους των υποδομών του προγράμματος είναι επίσης η πλέον κατάλληλη για τη διαχείριση της ασφάλειας των καθηκόντων που της έχουν ανατεθεί. Η ασφάλεια του προγράμματος θα βασίζεται στην πείρα που αποκτήθηκε κατά τα τελευταία έτη από την υλοποίηση του ενωσιακού διαστημικού προγράμματος. Η χρηστή διακυβέρνηση της ασφάλειας απαιτεί επίσης την κατάλληλη κατανομή των ρόλων μεταξύ των διαφόρων παραγόντων. Η Επιτροπή, με την επιφύλαξη των προνομίων των κρατών μελών στον τομέα της εθνικής ασφάλειας, ως υπεύθυνη για το πρόγραμμα, θα πρέπει να καθορίσει μαζί με τα κράτη μέλη τις γενικές απαιτήσεις ασφαλείας που θα ισχύουν για το πρόγραμμα. Ειδικότερα στον τομέα των διαβαθμισμένων πληροφοριών, ο τρόπος διακυβέρνησης της ασφάλειας του προγράμματος θα πρέπει να αντικατοπτρίζει τους αντίστοιχους ρόλους και τα πεδία αρμοδιοτήτων του Συμβουλίου και των κρατών μελών όσον αφορά την αξιολόγηση και την έγκριση κρυπτογραφικών προϊόντων για την προστασία των ΔΠΕΕ.

(60)

Η κυβερνοασφάλεια και η φυσική ασφάλεια των υποδομών του προγράμματος, τόσο επίγεια όσο και στο διάστημα, καθώς και η φυσική εφεδρεία αυτών, έχουν καίρια σημασία για τη διασφάλιση της συνέχειας των υπηρεσιών και των λειτουργιών του συστήματος. Η ανάγκη προστασίας του συστήματος και των υπηρεσιών του από κυβερνοεπιθέσεις και απειλές κατά δορυφόρων, μεταξύ άλλων μέσω της χρήσης νέων τεχνολογιών και της στήριξης της αντίδρασης σε τέτοιου είδους κυβερνοεπιθέσεις και της αποκατάστασης κατόπιν αυτών, θα πρέπει, επομένως, να ληφθεί δεόντως υπόψη κατά τον καθορισμό γενικών απαιτήσεων ασφαλείας.

(61)

Κατά περίπτωση, μετά τη διενέργεια ανάλυσης κινδύνων και απειλών, η Επιτροπή θα πρέπει να προσδιορίσει μια δομή παρακολούθησης της ασφάλειας. Η εν λόγω δομή παρακολούθησης της ασφάλειας θα πρέπει να είναι ο φορέας που θα ανταποκρίνεται στις οδηγίες που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του πεδίου εφαρμογής της απόφασης (ΚΕΠΠΑ) 2021/698 του Συμβουλίου (20).

(62)

Με την επιφύλαξη των προνομιών των κρατών μελών στον τομέα της εθνικής ασφάλειας, η Επιτροπή και ο ύπατος εκπρόσωπος, στο πλαίσιο του αντίστοιχου πεδίου αρμοδιοτήτων τους, θα πρέπει να εγγυώνται την ασφάλεια του προγράμματος σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό και, κατά περίπτωση, με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2021/698.

(63)

Οι κυβερνητικές υπηρεσίες που παρέχει το πρόγραμμα θα χρησιμοποιηθούν από τους κυβερνητικούς παράγοντες της Ένωσης στο πλαίσιο της ασφάλειας, της άμυνας, αποστολών και επιχειρήσεων ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια, καθώς και της προστασίας υποδομών ζωτικής σημασίας. Συνεπώς, οι εν λόγω υπηρεσίες και υποδομές θα πρέπει να υπόκεινται σε διαπίστευση ασφαλείας.

(64)

Είναι απαραίτητο, αφενός, οι δραστηριότητες διαπίστευσης ασφαλείας να εκτελούνται βάσει συλλογικής ευθύνης για την ασφάλεια της Ένωσης και των κρατών μελών της, μέσω προσπαθειών για την επίτευξη συναίνεσης και της συμμετοχής όλων των παραγόντων που ασχολούνται με το θέμα της ασφάλειας, και, αφετέρου, να θεσπιστεί διαδικασία διαρκούς παρακολούθησης των κινδύνων. Είναι απαραίτητο επίσης οι τεχνικές δραστηριότητες διαπίστευσης ασφαλείας να διεξάγονται από επαγγελματίες οι οποίοι διαθέτουν τα απαραίτητα προσόντα για τη διαπίστευση πολύπλοκων συστημάτων και έχουν εξουσιοδότηση ασφαλείας επαρκούς επιπέδου.

(65)

Σύμφωνα με το άρθρο 17 ΣΕΕ, η Επιτροπή είναι υπεύθυνη για τη διαχείριση προγραμμάτων τα οποία, σύμφωνα με τους κανόνες που θεσπίζονται στον δημοσιονομικό κανονισμό, μπορούν να ανατεθούν περαιτέρω σε τρίτους, υπό καθεστώς έμμεσης διαχείρισης. Σε αυτό το πλαίσιο, είναι αναγκαίο η Επιτροπή να διασφαλίζει ότι τα καθήκοντα που εκτελούνται από τρίτους για την υλοποίηση του προγράμματος υπό καθεστώς έμμεσης διαχείρισης δεν υπονομεύουν την ασφάλεια του προγράμματος, ιδίως όσον αφορά τον έλεγχο διαβαθμισμένων πληροφοριών. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι σε περίπτωση που η Επιτροπή αναθέτει στον ΕΟΔ την εκτέλεση καθηκόντων στο πλαίσιο του προγράμματος, οι αντίστοιχες συμφωνίες συνεισφοράς πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι διαβαθμισμένες πληροφορίες που παράγει ο ΕΟΔ θεωρούνται ΔΠΕΕ, σύμφωνα με την απόφαση 2013/488/ΕΕ του Συμβουλίου (21) και την απόφαση (ΕΕ, Ευρατόμ) 2015/444 της Επιτροπής (22), οι οποίες έχουν δημιουργηθεί υπό τον έλεγχο της Επιτροπής.

(66)

Οι κυβερνητικές υπηρεσίες του προγράμματος θα μπορούσαν επίσης να χρησιμοποιούνται σε αποστολές και επιχειρήσεις ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια και την προστασία από τους φορείς της Ένωσης και των κρατών μελών. Συνεπώς, για την προστασία των ουσιωδών συμφερόντων ασφάλειας της Ένωσης και των κρατών μελών της, απαιτείται η λήψη μέτρων για τη διασφάλιση του αναγκαίου επιπέδου ανεξαρτησίας από τρίτους (τρίτες χώρες και οντότητες από τρίτες χώρες), τα οποία να καλύπτουν όλα τα στοιχεία του προγράμματος. Στα εν λόγω μέτρα θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται οι διαστημικές και οι επίγειες τεχνολογίες σε επίπεδο συνιστώσας, υποσυστήματος ή συστήματος, οι μεταποιητικές βιομηχανίες, οι κύριοι και οι φορείς εκμετάλλευσης διαστημικών συστημάτων και η τοποθεσία των συνιστωσών του επίγειου συστήματος.

(67)

Με αποκλειστική βάση συμφωνία που συνάπτεται σύμφωνα με το άρθρο 218 ΣΛΕΕ, μπορεί να δοθεί η δυνατότητα να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα μέλη της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ) που είναι μέλη του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ), υπό προσχώρηση χώρες, υποψήφιες χώρες και δυνάμει υποψήφιες χώρες, καθώς και χώρες της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας και άλλες τρίτες χώρες.

(68)

Δυνάμει της απόφασης (ΕΕ) 2021/1764 του Συμβουλίου (23), τα πρόσωπα και οι οντότητες που είναι εγκατεστημένα σε υπερπόντιες χώρες και εδάφη είναι επιλέξιμα για χρηματοδότηση, με την επιφύλαξη των κανόνων και στόχων του προγράμματος και των ενδεχόμενων ρυθμίσεων που ισχύουν στο κράτος μέλος με το οποίο είναι συνδεδεμένη η υπερπόντια χώρα ή το υπερπόντιο έδαφος.

(69)

Σύμφωνα με τα σημεία 22 και 23 της διοργανικής συμφωνίας της 13ης Απριλίου 2016 για τη βελτίωση του νομοθετικού έργου (24), το πρόγραμμα θα πρέπει να αξιολογείται με βάση πληροφορίες που θα συλλέγονται σύμφωνα με ειδικές απαιτήσεις παρακολούθησης, ενώ παράλληλα θα πρέπει να αποφεύγεται ο διοικητικός φόρτος, ιδίως για τα κράτη μέλη, και η υπερβολική ρύθμιση. Οι εν λόγω απαιτήσεις θα πρέπει, εφόσον συντρέχει περίπτωση, να περιλαμβάνουν μετρήσιμους δείκτες ως βάση για την αξιολόγηση των επιπτώσεων που θα έχει το πρόγραμμα. Κατά την αξιολόγηση του προγράμματος θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα πορίσματα της αξιολόγησης του ενωσιακού διαστημικού προγράμματος που αφορούν τη συνιστώσα GOVSATCOM, η οποία διενεργείται στο πλαίσιο του κανονισμού (ΕΕ) 2021/696.

(70)

Προκειμένου να διασφαλιστεί η συνεχής επάρκεια των δεικτών για την υποβολή εκθέσεων σχετικά με την πρόοδο του προγράμματος, καθώς και του πλαισίου παρακολούθησης και αξιολόγησης του προγράμματος, θα πρέπει να ανατεθεί στην Επιτροπή η εξουσία έκδοσης πράξεων σύμφωνα με το άρθρο 290 ΣΛΕΕ όσον αφορά την τροποποίηση του παραρτήματος του παρόντος κανονισμού σε σχέση με τους δείκτες, τη συμπλήρωση του παρόντος κανονισμού με διατάξεις σχετικά με τη θέσπιση πλαισίου παρακολούθησης και αξιολόγησης, καθώς και τη συμπλήρωση του παρόντος κανονισμού με τον προσδιορισμό των χαρακτηριστικών μιας βάσης δεδομένων των διαστημικών περιουσιακών στοιχείων του προγράμματος, καθώς και τη μεθοδολογία και τις διαδικασίες συντήρησης και επικαιροποίησής της. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό η Επιτροπή να διεξάγει, κατά τις προπαρασκευαστικές της εργασίες, τις κατάλληλες διαβουλεύσεις, μεταξύ άλλων σε επίπεδο εμπειρογνωμόνων, οι οποίες να πραγματοποιούνται σύμφωνα με τις αρχές που ορίζονται στη διοργανική συμφωνία της 13ης Απριλίου 2016 για τη βελτίωση του νομοθετικού έργου. Πιο συγκεκριμένα, προκειμένου να διασφαλιστεί η ίση συμμετοχή στην εκπόνηση των κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο λαμβάνουν όλα τα έγγραφα ταυτόχρονα με τους εμπειρογνώμονες των κρατών μελών, και οι εμπειρογνώμονές τους έχουν συστηματικά πρόσβαση στις συνεδριάσεις των ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής που ασχολούνται με την εκπόνηση κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων.

(71)

Προς όφελος της χρηστής δημόσιας διακυβέρνησης και δεδομένων των συνεργειών που υπάρχουν μεταξύ του προγράμματος και της συνιστώσας GOVSATCOM, η επιτροπή του προγράμματος που συστήνεται στο πλαίσιο του κανονισμού (ΕΕ) 2021/696 υπό σύνθεση GOVSATCOM θα πρέπει να λειτουργεί και ως η επιτροπή για τους σκοπούς του προγράμματος. Για ζητήματα που άπτονται της ασφάλειας του προγράμματος, η επιτροπή του προγράμματος θα πρέπει να συνέρχεται σε ειδική σύνθεση ασφαλείας.

(72)

Δεδομένου ότι η χρηστή δημόσια διακυβέρνηση απαιτεί ενιαία διαχείριση του προγράμματος, ταχύτερη λήψη αποφάσεων και ισότιμη πρόσβαση στις πληροφορίες, οι εκπρόσωποι των οντοτήτων στις οποίες έχουν ανατεθεί καθήκοντα σχετικά με το εν λόγω πρόγραμμα θα μπορούσαν να συμμετέχουν ως παρατηρητές στις εργασίες της επιτροπής του προγράμματος που συστήνεται κατ’ εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 182/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (25). Για τους ίδιους λόγους, οι εκπρόσωποι τρίτων χωρών και διεθνών οργανισμών που έχουν συνάψει διεθνή συμφωνία με την Ένωση, όσον αφορά το πρόγραμμα, θα μπορούσαν να συμμετέχουν στις εργασίες της επιτροπής του προγράμματος με την επιφύλαξη των περιορισμών ασφαλείας και σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στους όρους της εν λόγω συμφωνίας. Οι εκπρόσωποι των οντοτήτων στις οποίες έχουν ανατεθεί καθήκοντα σχετικά με το πρόγραμμα, καθώς και οι εκπρόσωποι τρίτων χωρών και διεθνών οργανισμών δεν θα πρέπει να έχουν δικαίωμα συμμετοχής στις ψηφοφορίες της επιτροπής του προγράμματος. Οι όροι συμμετοχής των παρατηρητών και των ad hoc συμμετεχόντων θα πρέπει να καθορίζονται στον εσωτερικό κανονισμό της επιτροπής του προγράμματος.

(73)

Προκειμένου να διασφαλιστούν ενιαίες προϋποθέσεις για την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού, θα πρέπει να ανατεθούν στην Επιτροπή εκτελεστικές αρμοδιότητες για τη θέσπιση: των λεπτομερών κανόνων σχετικά με την παροχή κυβερνητικών υπηρεσιών, των επιχειρησιακών απαιτήσεων για τις κυβερνητικές υπηρεσίες, του χαρτοφυλακίου υπηρεσιών για τις κυβερνητικές υπηρεσίες, των αποφάσεων συνεισφοράς σχετικά με τις συμφωνίες συνεισφοράς, των προγραμμάτων εργασίας, καθώς και για τη θέσπιση πρόσθετων απαιτήσεων για τη συμμετοχή τρίτων χωρών και διεθνών οργανισμών στο πρόγραμμα. Οι εν λόγω αρμοδιότητες θα πρέπει να ασκούνται σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 182/2011.

(74)

Οι κυβερνητικές υπηρεσίες που βασίζονται σε κυβερνητικές υποδομές, θα πρέπει, κατά κανόνα, να παρέχονται δωρεάν στους εξουσιοδοτημένους από την κυβέρνηση χρήστες. Ωστόσο, η δυνατότητα παροχής των υπηρεσιών αυτών είναι περιορισμένη. Εάν, κατόπιν ανάλυσης, η Επιτροπή καταλήξει στο συμπέρασμα ότι υπάρχει έλλειψη δυνατοτήτων, θα πρέπει να επιτραπεί η θέσπιση πολιτικής τιμολογήσεων, σε δεόντως αιτιολογημένες περιπτώσεις και όπου η ζήτηση υπερβαίνει την ικανότητα πρόσβασης, στο πλαίσιο των εν λόγω λεπτομερών κανόνων σχετικά με την παροχή υπηρεσιών, ώστε να υπάρξει αντιστοίχιση της προσφοράς και της ζήτησης υπηρεσιών. Προκειμένου να διασφαλιστούν ενιαίες προϋποθέσεις για την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού, θα πρέπει να ανατεθούν στην Επιτροπή εκτελεστικές αρμοδιότητες σχετικά με τη θέσπιση μιας τέτοιας πολιτικής τιμολογήσεων. Οι εν λόγω αρμοδιότητες θα πρέπει να ασκούνται σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 182/2011.

(75)

Προκειμένου να διασφαλιστούν ενιαίες προϋποθέσεις για την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού, θα πρέπει να ανατεθούν στην Επιτροπή εκτελεστικές αρμοδιότητες σχετικά με τη θέσπιση των απαραίτητων μέτρων για τον καθορισμό της τοποθεσίας των κέντρων που ανήκουν στις επίγειες κυβερνητικές υποδομές. Για την επιλογή των εν λόγω τοποθεσιών, η Επιτροπή θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να λάβει υπόψη τις λειτουργικές απαιτήσεις και τις απαιτήσεις ασφαλείας, καθώς και τις υπάρχουσες υποδομές. Οι εν λόγω αρμοδιότητες θα πρέπει να ασκούνται σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 182/2011.

(76)

Προκειμένου να διασφαλιστούν ενιαίες προϋποθέσεις για την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού, θα πρέπει να ανατεθούν στην Επιτροπή εκτελεστικές αρμοδιότητες σχετικά με τον καθορισμό των γενικών απαιτήσεων ασφαλείας. Οι εν λόγω αρμοδιότητες θα πρέπει να ασκούνται σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 182/2011. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να μπορούν να ασκούν μέγιστο έλεγχο στις γενικές απαιτήσεις ασφαλείας του προγράμματος. Κατά την έκδοση εκτελεστικών πράξεων στον τομέα της ασφάλειας του προγράμματος, η Επιτροπή θα πρέπει να επικουρείται από την επιτροπή του προγράμματος που συνέρχεται σε ειδική σύνθεση ασφαλείας. Λαμβάνοντας υπόψη τον ευαίσθητο χαρακτήρα των θεμάτων ασφάλειας, ο πρόεδρος της επιτροπής του προγράμματος θα πρέπει να καταβάλλει προσπάθειες για την εξεύρεση λύσεων που έχουν την ευρύτερη δυνατή υποστήριξη εντός της επιτροπής του προγράμματος. Η Επιτροπή δεν θα πρέπει να εκδίδει εκτελεστικές πράξεις για τον καθορισμό των γενικών απαιτήσεων ασφαλείας του προγράμματος σε περιπτώσεις όπου η επιτροπή του προγράμματος δεν εκδίδει γνώμη. Σε περίπτωση που προβλέπεται κατ’ άλλον τρόπο η συμμετοχή της επιτροπής του προγράμματος σε σύνθεση ασφαλείας, η συμμετοχή αυτή θα πρέπει να συνάδει με τον εσωτερικό κανονισμό της επιτροπής του προγράμματος.

(77)

Το πρόγραμμα συμπληρώνει το υφιστάμενο ενωσιακό διαστημικό πρόγραμμα, ενσωματώνοντας και επεκτείνοντας τους στόχους και τις δράσεις του, ώστε να διαμορφωθεί ένα ασφαλές και βασισμένο στο διάστημα σύστημα συνδεσιμότητας για την Ένωση. Αυτό θα πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την αξιολόγηση του προγράμματος.

(78)

Δεδομένου ότι οι στόχοι του παρόντος κανονισμού δεν μπορούν να επιτευχθούν ικανοποιητικά από τα κράτη μέλη, μπορούν όμως, λόγω της κλίμακας και των αποτελεσμάτων της δράσης που υπερβαίνουν τις οικονομικές και τεχνικές ικανότητες οποιουδήποτε επιμέρους κράτους μέλους, να επιτευχθούν καλύτερα σε επίπεδο Ένωσης, η Ένωση δύναται να λάβει μέτρα σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας του άρθρου 5 της ΣΕΕ. Σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας όπως διατυπώνεται στο ίδιο άρθρο, ο παρών κανονισμός δεν υπερβαίνει τα απαιτούμενα για την επίτευξη των στόχων αυτών.

(79)

Το πρόγραμμα θα πρέπει να θεσπιστεί για περίοδο πέντε ετών ώστε η διάρκειά του να αντιστοιχεί στη διάρκεια του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου για τα έτη 2021 έως 2027 που ορίζεται στον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) 2020/2093 του Συμβουλίου (26) («ΠΔΠ 2021-2027»).

(80)

Προκειμένου να καταστεί δυνατή η έναρξη της εφαρμογής του παρόντος κανονισμού το συντομότερο δυνατόν με σκοπό την επίτευξη των στόχων του, θα πρέπει να τεθεί επειγόντως σε ισχύ,