ΟΔΗΓΙΑ 2006/117/ΕΥΡΑΤΟΜ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 20ής Νοεμβρίου 2006 σχετικά με την επιτήρηση και τον έλεγχο των αποστολών ραδιενεργών αποβλήτων και αναλωμένου πυρηνικού καυσίμου

(1)

Οι εργασίες που σχετίζονται με αποστολές ραδιενεργών αποβλήτων ή αναλωμένου καυσίμου υπόκεινται σε σειρά απαιτήσεων βάσει κοινοτικών και διεθνών νομικών πράξεων, που αφορούν, ειδικότερα, την ασφαλή μεταφορά ραδιενεργών υλικών και τους όρους διάθεσης ή αποθήκευσης των ραδιενεργών αποβλήτων ή του αναλωμένου καυσίμου στη χώρα προορισμού.

(2)

Πέραν των εν λόγω απαιτήσεων, η προστασία της υγείας των εργαζομένων και του ευρέος κοινού απαιτεί την υπαγωγή των αποστολών ραδιενεργών αποβλήτων ή αναλωμένου καυσίμου μεταξύ των κρατών μελών καθώς και προς και από την Κοινότητα, σε υποχρεωτικό και κοινό σύστημα προηγούμενης αδειοδότησης.

(3)

Όπως αναφέρεται στο ψήφισμα του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2002, σχετικά με τη θέσπιση εθνικών συστημάτων για την επιτήρηση και τον έλεγχο της παρουσίας ραδιενεργών υλικών κατά την ανακύκλωση μεταλλικών υλικών στα κράτη μέλη (3), είναι σημαντικό να μειωθεί στο ελάχιστο ο κίνδυνος ακτινοβολιών που οφείλεται στην παρουσία ραδιενεργών υλικών στα προοριζόμενα για ανακύκλωση μεταλλικά υλικά.

(4)

Με την οδηγία 92/3/Ευρατόμ του Συμβουλίου, της 3ης Φεβρουαρίου 1992, για την επιτήρηση και τον έλεγχο των αποστολών ραδιενεργών αποβλήτων μεταξύ κρατών μελών καθώς και προς και από την Κοινότητα (4), θεσπίστηκε ένα κοινοτικό σύστημα αυστηρού ελέγχου και προηγούμενης αδειοδότησης των αποστολών ραδιενεργών αποβλήτων, το οποίο έχει αποδειχθεί ικανοποιητικό. Η οδηγία αυτή χρειάζεται ωστόσο να τροποποιηθεί υπό το φως της κτηθείσας πείρας, ώστε να αποσαφηνιστούν και να προστεθούν έννοιες και ορισμοί, να αντιμετωπιστούν προβλήματα που είχαν παραμεληθεί στο παρελθόν, να απλουστευθεί η υφιστάμενη διαδικασία για την αποστολή ραδιενεργών αποβλήτων μεταξύ κρατών μελών και να διασφαλιστεί η συνέπεια προς άλλες κοινοτικές και διεθνείς πράξεις, και ιδίως προς την Κοινή Σύμβαση για την Ασφάλεια της Διαχείρισης του Αναλωμένου Καυσίμου και την Ασφάλεια της Διαχείρισης των Ραδιενεργών Αποβλήτων (εφεξής «κοινή σύμβαση»), στην οποία η Κοινότητα προσχώρησε στις 2 Ιανουαρίου 2006.

(5)

Στο πλαίσιο της πέμπτης φάσης της πρωτοβουλίας SLIM (Απλούστερη Νομοθεσία για την Εσωτερική Αγορά/Simpler Legislation for Internal Market), συστάθηκε ομάδα εργασίας από εκπροσώπους των κρατών μελών και των χρηστών, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ανησυχίες που εκφράστηκαν από χρήστες της οδηγίας 92/3/Ευρατόμ, και, εκ παραλλήλου, να ευθυγραμμιστεί η οδηγία με τους ισχύοντες διεθνείς κανόνες και πράξεις.

(6)

Στην πράξη, η διαδικασία που ορίζεται στην οδηγία 92/3/Ευρατόμ έχει εφαρμοστεί μόνο στις αποστολές αναλωμένων καυσίμων που δεν προορίζονται για κάποια περαιτέρω χρήση και, ως εκ τούτου, θεωρούνται ως «ραδιενεργά απόβλητα» για τους σκοπούς της ανωτέρω οδηγίας. Από την άποψη των ακτινοβολιών, δεν δικαιολογείται η εξαίρεση του αναλωμένου καυσίμου από τη διαδικασία επιτήρησης και ελέγχου όταν αυτό προορίζεται για επανεπεξεργασία. Ως εκ τούτου, είναι σκόπιμο να καλύπτει το πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας όλες τις αποστολές αναλωμένου καυσίμου, είτε προορίζεται για διάθεση, είτε για επανεπεξεργασία.

(7)

Κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να παραμένει πλήρως υπεύθυνο για την επιλογή της οικείας πολιτικής διαχείρισης των πυρηνικών αποβλήτων και αναλωμένων καυσίμων που υπάγονται στη δικαιοδοσία του. Ορισμένα επιλέγουν την επανεπεξεργασία του καταναλωμένου καυσίμου, άλλα αποσκοπούν στη τελική διάθεσή του χωρίς να προβλέπουν άλλη χρήση· οι διατάξεις της παρούσας οδηγίας δεν πρέπει συνεπώς να θίγουν το δικαίωμα των κρατών μελών να εξάγουν το αναλωμένο πυρηνικό τους καύσιμο για σκοπούς επανεπεξεργασίας και σε καμία διάταξη της παρούσας οδηγίας δεν υπονοείται ότι κράτος μέλος προορισμού υποχρεούται να δέχεται αποστολές ραδιενεργών αποβλήτων και αναλωμένων καυσίμων για τελική επεξεργασία ή διάθεση, εξαιρουμένων των περιπτώσεων επαναποστολής. Οιαδήποτε άρνηση τέτοιων αποστολών θα πρέπει να αιτιολογείται με βάση τα κριτήρια που ορίζονται στην παρούσα οδηγία.

(8)

Η απλούστευση της υφιστάμενης διαδικασίας δεν πρέπει να θίγει τα υφιστάμενα δικαιώματα των κρατών μελών όσον αφορά την έγερση αντιρρήσεων ή την επιβολή όρων σε αποστολές ραδιενεργών αποβλήτων που απαιτούν τη συναίνεσή τους. Η απαγόρευση τέτοιων αποστολών θα πρέπει να μην είναι αυθαίρετη, αλλά να στηρίζεται σε συναφείς εθνικές, κοινοτικές ή διεθνείς διατάξεις. Η παρούσα οδηγία δεν πρέπει να θίγει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις βάσει του διεθνούς δικαίου, και ιδίως την άσκηση των δικαιωμάτων και ελευθεριών θαλάσσιας, εσωτερικής πλωτής και εναέριας κυκλοφορίας και μεταφοράς, όπως αυτά προβλέπονται από το διεθνές δίκαιο.

(9)

Η δυνατότητα των κρατών μελών προορισμού ή διαμετακόμισης να αρνηθούν τη διαδικασία αυτόματης συναίνεσης σε αποστολές δημιουργεί αδικαιολόγητη διοικητική επιβάρυνση και αβεβαιότητα. Η υποχρεωτική βεβαίωση παραλαβής της αίτησης εκ μέρους των αρχών των χωρών προορισμού και διαμετακόμισης, σε συνδυασμό με την παράταση της προθεσμίας συναίνεσης, θα μπορούσε να αποτελεί τεκμήριο συναίνεσης με υψηλό βαθμό βεβαιότητος.

(10)

Οι «άδειες» για αποστολές κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας δεν θα πρέπει να αντικαθιστούν τυχόν ειδικές εθνικές απαιτήσεις όσον αφορά τις αποστολές, όπως οι άδειες μεταφοράς.

(11)

Προκειμένου να προστατευθεί ο άνθρωπος και το περιβάλλον από τους κινδύνους που προκύπτουν από τα ραδιενεργά απόβλητα, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι εκτός Κοινότητας κίνδυνοι. Στην περίπτωση των ραδιενεργών αποβλήτων και αναλωμένων καυσίμων που εξέρχονται από την Κοινότητα, η τρίτη χώρα προορισμού θα πρέπει όχι μόνο να ενημερώνεται για την αποστολή, αλλά και να συναινεί σε αυτήν.

(12)

Οι αρμόδιες αρχές τους κράτους μέλους προορισμού οφείλουν να συνεργάζονται στενά με τις άλλες ενδιαφερόμενες αρμόδιες αρχές προκειμένου να αποφεύγονται αδικαιολόγητες καθυστερήσεις και να διασφαλίζεται η ομαλή λειτουργία της διαδικασίας συναίνεσης που προβλέπεται στην παρούσα οδηγία.

(13)

Η απαίτηση για τη λήψη διορθωτικών μέτρων ασφάλειας από το υπεύθυνο για την αποστολή πρόσωπο, εφόσον αυτό είναι αναγκαίο, σε περίπτωση ματαίωσης της αποστολής δεν θα πρέπει να εμποδίζει την εφαρμογή των μηχανισμών που ορίζουν τα κράτη μέλη σε εθνικό επίπεδο.

(14)

Η απαίτηση ο κάτοχος να φέρει το κόστος ματαίωσης της αποστολής δεν θα πρέπει να εμποδίζει την εφαρμογή των μηχανισμών που ορίζουν τα κράτη μέλη σε εθνικό επίπεδο ή μιας συμβατικής συμφωνίας μεταξύ του κατόχου και άλλου προσώπου εμπλεκόμενου στην αποστολή.

(15)

Ενώ η διάθεση των ραδιενεργών αποβλήτων θα πρέπει, εφόσον είναι συμβατό με την ασφάλεια της διαχείρισης αυτού του υλικού, να πραγματοποιείται στο κράτος στο οποίο παρήχθησαν, αναγνωρίζεται ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να προάγουν συμφωνίες μεταξύ τους προκειμένου να διευκολύνουν την ασφαλή και αποτελεσματική διαχείριση ραδιενεργών αποβλήτων ή αναλωμένου καυσίμου από κράτη μέλη που τα παράγουν σε μικρές ποσότητες ή σε περιπτώσεις που η δημιουργία των κατάλληλων εγκαταστάσεων δεν θα ήταν δικαιολογημένη από την άποψη των ακτινοβολιών.

(16)

Εφόσον υπάρχει συμφωνία μεταξύ αποδέκτη σε τρίτη χώρα και κατόχου σε τρίτη χώρα δυνάμει του άρθρου 27 της κοινής σύμβασης, είναι δυνατό να χρησιμοποιείται η ίδια συμφωνία για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας.

(17)

Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας και λαμβανομένης υπόψη της κτηθείσας εμπειρίας, είναι σκόπιμη η αναπροσαρμογή του υφιστάμενου τυποποιημένου εγγράφου. Για λόγους σαφήνειας, θα πρέπει να θεσπισθεί υποχρέωση κατάρτισης του νέου τυποποιημένου εγγράφου έως την ημερομηνία μεταφοράς της παρούσας οδηγίας στο εθνικό δίκαιο. Ωστόσο, εάν δεν τηρείται η προθεσμία αυτή, θα πρέπει να προβλέπονται μεταβατικές διατάξεις που να επιτρέπουν τη χρήση του υφιστάμενου τυποποιημένου εγγράφου. Επιπλέον, η ύπαρξη σαφών κανόνων για τη χρήση των γλωσσών θα δημιουργήσει συνθήκες νομικής βεβαιότητας και θα αποτρέψει αδικαιολόγητες καθυστερήσεις.

(18)

Οι περιοδικές εκθέσεις που θα υποβάλλουν τα κράτη μέλη στην Επιτροπή και η Επιτροπή στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο και στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, θα πρέπει να δίνουν μια χρήσιμη συνολική εικόνα των αδειών που έχουν εκδοθεί σε κοινοτική κλίμακα και να επισημαίνουν τις τυχόν δυσκολίες που αντιμετώπισαν στην πράξη τα κράτη μέλη, και τις δοθείσες λύσεις.

(19)

Η οδηγία 96/29/Ευρατόμ του Συμβουλίου, της 13ης Μαΐου 1996, για τον καθορισμό των βασικών κανόνων ασφάλειας για την προστασία της υγείας των εργαζομένων και του πληθυσμού από τους κινδύνους που προκύπτουν από ιονίζουσες ακτινοβολίες (5), έχει εφαρμογή, μεταξύ άλλων, στις μεταφορές, τις εισαγωγές και τις εξαγωγές ραδιενεργών ουσιών προς και από την Κοινότητα και προβλέπει ένα σύστημα δήλωσης και αδειοδότησης για τις πρακτικές που συνεπάγονται κινδύνους από ιονίζουσες ακτινοβολίες. Οι διατάξεις της οδηγίας αυτής έχουν συνεπώς σχέση με τον τομέα που καλύπτει η παρούσα οδηγία.

(20)

Με βάση τα ανωτέρω, είναι αναγκαίο, για λόγους σαφήνειας, να καταργηθεί και να αντικατασταθεί η οδηγία 92/3/Ευρατόμ. Η παρούσα οδηγία δεν θα πρέπει να θίγει τις υποχρεώσεις των κρατών μελών όσον αφορά τις προθεσμίες μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο και εφαρμογής της καταργούμενης οδηγίας.

(21)

Σύμφωνα με την παράγραφο 34 της διοργανικής συμφωνίας για τη βελτίωση της νομοθεσίας (6) τα κράτη μέλη παροτρύνονται να καταρτίζουν, προς ιδία χρήση, και προς όφελος της Κοινότητας, τους δικούς τους πίνακες, οι οποίοι αποτυπώνουν, στο μέτρο του δυνατού, την αντιστοιχία της παρούσας οδηγίας με τα μέτρα μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο και να τους δημοσιοποιούν,