4.1 Program testów warunków skrajnych

Instytucje powinny posiadać program testów warunków skrajnych, określający co najmniej następujące elementy:

• a) rodzaje testów warunków skrajnych oraz ich główne cele i zastosowania;
• b) częstotliwość poszczególnych testów warunków skrajnych;
• c) wewnętrzne zasady zarządzania, w tym jasno określone, przejrzyste i spójne zakresy odpowiedzialności i procedury;
• d) w przypadku grupy – zakres uwzględnionych podmiotów i zakres (np. rodzaje ryzyka i portfele) testów warunków skrajnych;
• e) odpowiednią infrastrukturę danych;
• f) szczegóły metodologiczne, w tym stosowane modele i możliwe powiązania między testami warunków skrajnych dla płynności a testami warunków skrajnych dla wypłacalności, a mianowicie wielkość takich dynamicznych interakcji i uwzględnienie skutków sprzężenia zwrotnego;
• g) zakres założeń, w tym działalności i zarządzania, oraz działań naprawczych przewidywanych dla każdego testu warunków skrajnych.

Instytucje dominujące z państwa członkowskiego oraz unijne instytucje dominujące również powinny opracować grupowy program testów warunków skrajnych, który powinien być zatwierdzony i monitorowany przez organ zarządzający i zostać wdrożony przez kadrę kierowniczą wyższego szczebla w ramach scentralizowanej polityki zarządzania ryzykiem. Grupowy program testów warunków skrajnych powinien obejmować i uwzględniać, w odpowiednim zakresie, wszystkie instytucje objęte konsolidacją ostrożnościową.

Przy ustalaniu swoich indywidualnych programów testów warunków skrajnych instytucje objęte zakresem konsolidacji ostrożnościowej powinny uwzględniać odpowiedni grupowy program testów warunków skrajnych.

W swoich programach testów warunków skrajnych instytucje powinny również brać pod uwagę odwrotne testy warunków skrajnych i scenariusze testów warunków skrajnych.

Instytucje powinny zapewnić, aby ich programy testów warunków skrajnych były wykonalne i realne oraz uwzględniane na wszystkich właściwych szczeblach zarządzania przy podejmowaniu decyzji w sprawie wszystkich istotnych, istniejących i potencjalnych czynników ryzyka.

Instytucje powinny regularnie oceniać swoje programy testów warunków skrajnych w celu określenia ich skuteczności i odporności oraz w stosownych przypadkach powinny je aktualizować. Taka ocena powinna być przeprowadzana co najmniej raz w roku na podstawie analizy il ościowej i jakościowej oraz powinna w pełni odzwierciedlać zmieniające się warunki zewnętrzne i wewnętrzne. Instytucje powinny zapewnić, aby częstotliwość ocen uwzględniała częstotliwość odpowiednich zastosowań testu warunków skrajnych.

Instytucje powinny zapewnić, aby ich analiza ilościowa przeprowadzana zgodnie z zasadami określonymi w poprzednim ustępie obejmowała rzetelne testy ilościowe jako narzędzia weryfikacji wstecznej służące do zatwierdzania założeń, parametrów i wyników modeli testów warunków skrajnych (np. modeli ryzyka kredytowego, modeli ryzyka rynkowego, modeli przychodów netto przed utworzeniem rezerw na straty). Instytucje powinny zapewnić, aby ich analiza jakościowa przeprowadzana zgodnie z zasadami określonymi w poprzednim ustępie opiera ła się na ocenie eksperckiej lub ocenach porównawczych.

Podczas oceny programu testów warunków skrajnych instytucja ma obowiązek wziąć pod uwagę co najmniej następujące elementy:

• a) skuteczność programu w zakresie osiągnięcia założonych celów;
• b) potrzebę usprawnień;
• c) stwierdzone czynniki ryzyka, definicje i uzasadnienie właściwych scenariuszy, założenia modelu i wrażliwość wyników na te założenia, a także znaczenie oceny eksperckiej w celu zapewnienia rzetelnej analizy programu;
• d) wyniki modelu, w tym wyniki uzyskane na podstawie danych, które nie zostały wybrane do próby, tj. danych, które nie zostały wykorzystane do opracowania modelu;
• e) w jaki sposób można uwzględnić ewentualne negatywne pętle wypłacalność - płynność;
• f) adekwatność możliwych powiązań między testami warunków skrajnych dla wypłacalności a testami warunków skrajnych dla płynności;
• g) informacje zwrotne otrzymane od właściwych organów w kontekście ich testów nadzorczych lub innych testów warunków skrajnych;
• h) adekwatność infrastruktury danych (wdrażanie systemów i jakość danych);
• i) odpowiedni poziom zaangażowania kadry kierowniczej wyższego szczebla i organu zarządzającego;
• j) wszystkie założenia (w tym założenia biznesowe lub kierownicze) oraz przewidywane działania w zakresie zarządzania uzależnione od celu, rodzaju i wyniku testu warunków skrajnych oraz uwzględniające ocenę wykonalności działań w zakresie zarządzania w sytuacjach skrajnych oraz zmieniające się otoczenie biznesowe; oraz
• k) adekwatność odpowiedniej dokumentacji.

Program testów warunków skrajnych instytucji powinien być odpowiednio udokumentowany w odniesieniu do wszystkich rodzajów testów warunków skrajnych przeprowadzanych na poziomie pojedynczego rodzaju ryzyka lub portfela, jak również na poziomie całego przedsiębiorstwa. Dokumentacja powinna obejmować co najmniej:

• a) podejście, na którym opierają się testy warunków skrajnych;
• b) możliwe powiązania między testami warunków skrajnych dla wypłacalności a testami warunków skrajnych dla płynności, czyli powiązania między pogorszeniem sytuacji kapitałowej (wypłacalność) a zdolnością do emisji papierów komercyjnych i obligacji (płynność), powiązania między wynikającymi z sytuacji makroekonomicznej prawdopodobieństwami zmian w zakresie niewykonania zobowiązań (wypłacalność) a domniemaną zmianą ratingów nieobciążonych aktywów banku i wpływem na zabezpieczenie złożone w odpowiednim banku centralnym (płynność), powiązania między wzrostem przewidywanych kredytów zagrożonych (wypłacalność) a spadkiem przewidywanych wpływów z tytułu spłaty pożyczek lub obligacji przedsiębiorstw niefinansowych (płynność), powiązania między możliwą luką w płynności (płynność) a gwałtowną sprzedażą aktywów (wypłacalność), jak również powiązania między wzrostem kosztów finansowania (płynność) a skutkami zysków i strat (wypłacalność);
• c) role i obowiązki określone w ramach polityki wewnętrznej, z wyszczególnieniem ról drugiej i trzeciej linii obrony, oraz procesy dotyczące co najmniej realizacji programu testów warunków skrajnych;
• d) opis całego procesu projektowania, zatwierdzania, realizacji, monitorowania wyników oraz okresowej oceny programu testów warunków skrajnych i jego wyników;
• e) opis procesów służących ocenie wyników testów warunków skrajnych, zawierający szczegółowe dane na temat obszarów, które w niektórych aspektach nie są zautomatyzowane lub wymagają ludzkiego osądu, a także opis procesu wykorzystywania wyników do kształtowania działań związanych z zarządzaniem i strategii instytucji; oraz
• f) opis i wykaz odpowiednich aplikacji informatycznych wykorzystywanych w testach warunków skrajnych (jeśli istnieje centralny wykaz, można zawrzeć odniesienie do niego).

Program testów warunków skrajnych powinien zostać zweryfikowany w obrębie organizacji, na przykład przez komisję ds. ryzyka oraz audytorów wewnętrznych. Jednostki gospodarcze, któr e nie są odpowiedzialne za opracowywanie i stosowanie programu, lub niezależni eksperci zewnętrzni powinni odgrywać kluczową rolę w ocenie tego procesu, z uwzględnieniem odpowiedniej wiedzy fachowej w określonych dziedzinach.

Zarówno na etapie wstępnego opracowania, jak i oceny programu testów warunków skrajnych instytucje powinny zapewnić skuteczny dialog z udziałem ekspertów ze wszystkich obszarów działalności instytucji oraz odpowiednią weryfikację programu i jego kolejnych wersji przez kadrę kierowniczą wyższego szczebla³ i organ zarządzający instytucji, które są również odpowiedzialne za monitorowanie i nadzorowanie realizacji programu.

³ Zob. również tytuł II sekcja 1 wytycznych EUNB w sprawie zarządzania wewnętrznego.