ANNESS I
ATTIVITAJIET
L-objettivi speċifiċi msemmija fl-Artikolu 3(2) għandhom jitwettqu fil-Programm Euratom 2026-2027 kollu, skont il-linji ġenerali tal-attività deskritti f’dan l-Anness. Bit-twettiq ta’ dawk l-objettivi speċifiċi, il-Programm Euratom 2026-2027 jappoġġa lill-Istati Membri fl-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni tal-Euratom (1) u jsaħħaħ l-isforzi ta’ riċerka tagħhom u tas-settur privat. Jenħtieġ li dawk l-objettivi speċifiċi jikkontribwixxu biex tinżamm u tkompli tiżviluppa t-tmexxija teknoloġika fil-qasam nukleari.
Biex jintlaħqu l-objettivi speċifiċi msemmija fl-Artikolu 3(2), il-Programm Euratom 2026-2027 ser jappoġġa attivitajiet trażversali li jiżguraw is-sinerġija ta’ sforzi ta’ riċerka biex jingħelbu l-isfidi komuni. Ser ikunu żgurati rabtiet u interfaċċi xierqa, bħal sejħiet konġunti ma’ Orizzont Ewropa. L-attivitajiet tar-riċerka u tal-innovazzjoni relatati jistgħu jibbenefikaw ukoll mill-appoġġ finanzjarju tal-fondi skont ir-Regolament (UE) 2021/1060, dment li dan ikun konformi mal-objettivi u r-regolamenti ta’ dawk il-fondi.
Fost l-attivitajiet elenkati f’dan l-Anness hemm il-kooperazzjoni internazzjonali fir-riċerka nukleari u l-innovazzjoni għal użi paċifiċi, abbażi tal-għanijiet komuni u l-fiduċja reċiproka biex jinkisbu benefiċċji ċari u sinifikanti għall-Unjoni, u għaċ-ċittadini u l-ambjent tagħha. Dan jinkludi l-kooperazzjoni internazzjonali permezz ta’ oqfsa multilaterali. Iċ-Ċentru Konġunt tar-Riċerka (JRC), bħala l-Aġent Implimentattiv tal-Euratom rikonoxxut formalment għall-Forum Internazzjonali tal-Ġenerazzjoni IV (GIF) (2) ser ikompli jiffaċilita u jikkoordina l-kontribut u l-parteċipazzjoni tal-Komunità tal-Euratom fl-attivitajiet tar-riċerka u t-taħriġ tal-GIF. Il-kontribut għall-attivitajiet tal-GIF fl-ambitu tal-Programm Euratom 2026-2027 huwa ffukat fuq ir-riċerka u l-attivitajiet ta’ taħriġ dwar is-sikurezza nukleari, il-protezzjoni mir-radjazzjoni, is-salvagwardji u n-nonproliferazzjoni li huma speċifiċi għas-sistemi tal-Ġenerazzjoni IV.
Kwalunkwe attività ġdida assenjata lill-JRC għandha tiġi analizzata mill-Bord tal-Gvernaturi tal-JRC biex tkun ivverifikata l-konsistenza tagħha mal-attivitajiet eżistenti fl-Istati Membri u biex tkun evitata d-duplikazzjoni tar-riċerka u l-iżvilupp nukleari fl-Unjoni.
Il-Kummissjoni tista’ tiddeċiedi, permezz tal-programm ta’ ħidma rilevanti tal-Programm Euratom 2026-2027, li tkompli tiffinanzja l-għotjiet mogħtija permezz tar-Regolament (Euratom) 2021/765.
Il-prijoritajiet tal-programmi ta’ ħidma għandhom jiġu stabbiliti mill-Kummissjoni abbażi ta’ kontributi mingħand awtoritajiet pubbliċi, partijiet ikkonċernati fil-qasam tar-riċerka nukleari u kwalunkwe organizzazzjoni jew forum rilevanti ta’ partijiet ikkonċernati fil-qasam nukleari.
Ir-riċerka u t-taħriġ fl-oqsma li ġejjin huma eliġibbli għall-finanzjament mill-Programm Euratom 2026-2027:
|
(a)
|
it-titjib u l-appoġġ għas-sikurezza, is-sigurtà, u s-salvagwardji nukleari, il-protezzjoni mir-radjazzjoni, il-ġestjoni sikura tal-fjuwil użat u tal-iskart radjuattiv u d-dekummissjonar, inkluż l-użu sikur u sigur tal-enerġija nukleari u ta’ applikazzjonijiet tal-ġenerazzjoni tal-enerġija u mhux tal-ġenerazzjoni tal-enerġija mir-radjazzjoni jonizzanti (3):
|
(i)
|
sikurezza nukleari: is-sikurezza tas-sistemi tar-reatturi u taċ-ċikli tal-fjuwil, li jintużaw fil-Komunità jew, sa kemm ikun meħtieġ, biex jinżamm għarfien espert wiesgħa dwar is-sikurezza nukleari fil-Komunità, dawk it-tipi ta’ reatturi u ċ-ċikli kollha tal-fjuwil tagħhom, bħal segregazzjoni u trażmutazzjoni, li jistgħu jintużaw fil-futur;
|
|
(ii)
|
ġestjoni sikura tal-fjuwil użat u tal-iskart radjuattiv: il-ġestjoni u b’mod partikolari l-attivitajiet ta’ qabel ir-rimi u tar-rimi tal-iskart radjuattiv intermedju, ta’ livell għoli u b’ħajja twila u l-fjuwil nukleari użat, u ta’ flussi u tipi oħra ta’ skart radjuattiv li għalihom proċessi maturi industrijalment bħalissa għadhom ma jeżistux jew jistgħu jittejbu; it-tnaqqis għall-minimu tal-iskart radjuattiv u t-tnaqqis tar-radjutossiċità ta’ dan l-iskart; il-ġestjoni u t-trasferiment tal-għarfien u l-kompetenzi bejn il-ġenerazzjonijiet u bejn il-programmi tal-Istati Membri fil-ġestjoni tal-iskart radjuattiv u tal-fjuwil użat;
|
|
(iii)
|
dekummissjonar: ir-riċerka għall-iżvilupp u l-evalwazzjoni ta’ teknoloġiji għad-dekummissjonar u r-rimedju ambjentali tal-faċilitajiet nukleari; l-appoġġ għall-kondiviżjoni tal-aqwa prattiki u għarfien dwar id-dekummissjonar;
|
|
(iv)
|
applikazzjonijiet tax-xjenza nukleari u tar-radjazzjoni jonizzanti, il-protezzjoni mir-radjazzjoni, it-tħejjija f’każ ta’ emerġenza:
|
—
|
applikazzjonijiet tax-xjenza nukleari u teknoloġiji tar-radjazzjoni jonizzanti f’oqsma mediċi, industrijali u ta’ riċerka oħra;
|
|
—
|
l-effetti u r-riskji ta’ dożi baxxi minn esponiment industrijali, mediku jew ambjentali;
|
|
—
|
it-tħejjija f’każ ta’ emerġenza għal inċidenti li jinvolvu r-radjazzjoni, u riċerka dwar ir-radjuekoloġija;
|
|
—
|
il-provvista u l-użu siguri u sikuri ta’ isotopi radjuattivi;
|
|
—
|
il-mudelli għat-tixrid tar-radjazzjoni fl-ambjent, u l-appoġġ għall-iskambju tad-data, is-sistemi tat-twissija u kooperazzjoni dwar tekniki tal-kejl (4) (jiġu implimentati b’azzjonijiet diretti);
|
|
|
(v)
|
is-sigurtà, is-salvagwardji u n-nonproliferazzjoni nukleari (jiġu implimentati b’azzjonijiet diretti):
|
—
|
metodi u teknoloġija għall-appoġġ u t-tisħiħ tas-salvagwardji tal-Komunità u internazzjonali;
|
|
—
|
appoġġ u taħriġ operazzjonali għas-sistema tas-salvagwardji tal-Euratom;
|
|
—
|
appoġġ tekniku għall-implimentazzjoni tat-Trattat dwar in-Nonproliferazzjoni fil-qasam tas-salvagwardji nukleari inkluż appoġġ għat-tisħiħ tar-reġim tal-kontroll tal-esportazzjoni tal-Unjoni;
|
|
—
|
riċerka u appoġġ għat-tisħiħ tas-sikurezza u s-sigurtà nukleari u radjoloġika fil-kuntest tal-qafas globali CBRN (Kimiku, Bijoloġiku, Radjoloġiku, Nukleari) u strateġiji relatati tal-Unjoni;
|
|
—
|
metodi u teknoloġija għad-detezzjoni ta’ materjali nukleari u radjuattivi barra mill-kontroll regolatorju u l-prevenzjoni tal-inċidenti li jinvolvu materjali bħal dawn, inkluż il-forensika nukleari, u r-risponsi għalihom;
|
|
—
|
appoġġ għall-bini tal-kapaċità dwar is-sigurtà nukleari bl-użu taċ-Ċentru Ewropew tat-Taħriġ dwar is-Sigurtà Nukleari;
|
|
|
|
(b)
|
jinżamm u jitkompla l-iżvilupp ta’ għarfien espert u kompetenza fil-qasam nukleari fil-Komunità:
|
(i)
|
edukazzjoni, taħriġ u mobbiltà, inkluż l-iskemi ta’ edukazzjoni u taħriġ bħall-Azzjonijiet Marie Skłodowska-Curie;
|
|
(ii)
|
il-promozzjoni tal-innovazzjoni, il-ġestjoni tal-għarfien, id-disseminazzjoni u l-isfruttament tax-xjenza u t-teknoloġija nukleari, b’mod partikolari għas-sikurezza, is-sigurtà, u s-salvagwardji nukleari u l-protezzjoni mir-radjazzjoni;
|
|
(iii)
|
appoġġ għat-trasferiment tat-teknoloġija mir-riċerka għall-industrija;
|
|
(iv)
|
appoġġ għat-tħejjija u l-iżvilupp ta’ kapaċità industrijali tal-fużjoni Ewropea kompetittiva;
|
|
(v)
|
appoġġ għall-forniment, id-disponibbiltà u l-aċċess xieraq għal infrastrutturi tar-riċerka Ewropej u internazzjonali, inkluż infrastrutturi tal-JRC (5);
|
|
(vi)
|
għat-trawwim tax-xjenza nukleari bħala bażi biex tiġi appoġġata l-istandardizzazzjoni, l-azzjonijiet diretti ser jipprovdu data ta’ referenza, materjali u kejl tal-aqwa żvilupp tekniku relatati mas-sikurezza, is-salvagwardji u s-sigurtà nukleari, kif ukoll applikazzjonijiet oħra bħall-mediċina nukleari;
|
|
|
(c)
|
trawwim tal-iżvilupp tal-enerġija mill-fużjoni u kontribuzzjoni għall-implimentazzjoni tal-pjan direzzjonali Ewropew:
dwar il-fużjoni Sħubija Ewropea kofinanzjata fir-riċerka fil-fużjoni ser timplimenta l-pjan direzzjonali għall-mira tal-produzzjoni tal-elettriku mill-fużjoni sat-tieni nofs ta’ dan is-seklu. Dan jista’ jinkludi, fost l-oħrajn:
|
(i)
|
sfruttament tal-faċilitajiet tal-fużjoni eżistenti u futuri, inkluż l-allokazzjoni ta’ għotjiet operattivi għal infrastrutturi tar-riċerka dwar il-fużjoni meta jkun xieraq;
|
|
(ii)
|
it-tħejjija għal impjanti tal-enerġija mill-fużjoni futuri permezz tar-riċerka u l-iżvilupp tal-aspetti kollha rilevanti inkluż il-materjali, it-teknoloġiji u d-disinji;
|
|
(iii)
|
l-implimentazzjoni ta’ programm ta’ edukazzjoni u taħriġ iffokat flimkien mal-attivitajiet taħt il-punt (b)(i);
|
|
(iv)
|
koordinazzjoni tal-attivitajiet komuni mal-Impriża Konġunta Fużjoni għall-Enerġija;
|
|
(v)
|
kollaborazzjoni mal-Organizzazzjoni ITER;
|
|
(vi)
|
kollaborazzjoni xjentifika fil-qafas tal-ftehimiet internazzjonali tal-Euratom.
|
Is-Sħubija Ewropea Kofinanzjata fil-fużjoni ser tiġi implimentata b’għotja li ser tingħata lill-entitajiet legali stabbiliti jew magħżula mill-Istati Membri u kwalunkwe pajjiż terz assoċjat mal-Programm Euratom 2026-2027. L-għotja tista’ tinkludi riżorsi in natura mill-Komunità, jew l-issekondar ta’ persunal tal-Kummissjoni.
Finanzjament addizzjonali għar-riċerka u l-innovazzjoni fil-fużjoni jista’ jingħata permezz ta’ sejħiet għall-proposti;
|
|
(d)
|
appoġġ għall-politika tal-Unjoni u l-Istati Membri tagħha dwar is-sikurezza, is-salvagwardji u s-sigurtà nukleari;
|
l-azzjonijiet diretti ser jappoġġaw il-politika dwar is-sikurezza, is-salvagwardji u s-sigurtà nukleari u l-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni rilevanti billi jipprovdu evidenza u għarfien espert xjentifiċi u tekniċi indipendenti.
(1) B’mod partikolari d-Direttiva tal-Kunsill 2006/117/Euratom tal-20 ta’ Novembru 2006 dwar is-superviżjoni u l-kontroll ta’ vjeġġi ta’ skart radjuattiv u ta’ kombustibbli nukleari eżawrit (ĠU L 337, 5.12.2006, p. 21, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2006/117/oj); id-Direttiva tal-Kunsill 2009/71/Euratom tal-25 ta’ Ġunju 2009 li tistabbilixxi qafas Komunitarju għas-sigurtà tal-installazzjonijiet nukleari (ĠU L 172, 2.7.2009, p. 18, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2009/71/oj); id-Direttiva tal-Kunsill 2011/70/Euratom; id-Direttiva tal-Kunsill 2013/51/Euratom tat-22 ta’ Ottubru 2013 li tistabbilixxi rekwiżiti għall-protezzjoni tas-saħħa tal-pubbliku ġenerali fir-rigward ta’ sustanzi radjuattivi fl-ilma maħsub għall-konsum mill-bniedem (ĠU L 296, 7.11.2013, p. 12, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2013/51/oj); id-Direttiva tal-Kunsill 2013/59/Euratom tal-5 ta’ Diċembru 2013 li tistabbilixxi standards bażiċi ta’ sikurezza għal protezzjoni kontra l-perikli li jirriżultaw minn esponiment għal radjazzjoni jonizzanti, u li tħassar id-Direttivi 89/618/Euratom, 90/641/Euratom, 96/29/Euratom, 97/43/Euratom u 2003/122/Euratom (ĠU L 13, 17.1.2014, p. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/dir/2013/59/oj) u r-Regolament tal-Kunsill (Euratom) 2016/52 tal-15 ta’ Jannar 2016 li jistabbilixxi l-livelli massimi permissibbli ta’ kontaminazzjoni radjuattiva ta’ ikel u għalf wara inċident nukleari jew kwalunkwe każ ieħor ta’ emerġenza radjoloġika, u li jħassar ir-Regolament (Euratom) Nru 3954/87 u r-Regolamenti tal-Kummissjoni (Euratom) Nru 944/89 u (Euratom) Nru 770/90 (ĠU L 13, 20.1.2016, p. 2, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2016/52/oj).
(2) F’konformità mal-Artikolu III.2 tal-Ftehim Qafas għall-Kollaborazzjoni Internazzjonali fir-Riċerka u l-Iżvilupp ta’ Sistemi tal-Enerġija Nukleari tal-Ġenerazzjoni IV.
(3) Minbarra s-sigurtà, is-salvagwardji u n-nonproliferazzjoni nukleari, dawn l-attivitajiet jistgħu jiġu implimentati b’azzjonijiet diretti u indiretti.
(4) L-Artikoli 35, 36, 38 tat-Trattat Euratom; id-Deċiżjoni tal-Kunsill 87/600/Euratom tal-14 ta’ Diċembru 1987 dwar arranġamenti tal-Komunità għal skambju kmieni ta’ informazzjoni fil-każ ta’ emerġenza radjoloġika (ĠU L 371, 30.12.1987, p. 76, ELI: http://data.europa.eu/eli/dec/1987/600/oj).
(5) Abbażi tal-pjan ta’ investiment kontinwu għall-infrastrutturi tal-JRC.