6.3 Ocena ryzyka dla klienta

Właściwe organy powinny ocenić ryzyko dla klienta wynikające ze wszystkich rodzajów ekspozycji, w tym ekspozycji pozabilansowych: zarządzanych aktywów, przechowywanych środków pieniężnych klientów, aktywów zabezpieczonych i objętych administrowaniem oraz obsługiwanych zleceń klientów. Powinny one również uwzględnić przepisy prawa krajowego regulujące wyodrębnianie mające zastosowanie do środków pieniężnych klientów oraz dostępność dla firmy inwestycyjnej ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzenia działalności zawodowej jako skutecznego narzędzia zarządzania ryzykiem, zgodnie z art. 29 ust. 1 dyrektywy (UE) 2019/2034.

Oceniając ryzyko dla klienta, właściwe organy powinny wziąć pod uwagę różne rodzaje klientów oraz charakter i złożoność działalności firmy inwestycyjnej w odniesieniu do tych klientów.

6.3.2 Ocena nieodłącznego ryzyka dla klienta

Za pomocą oceny nieodłącznego ryzyka dla klienta właściwe organy powinny określić główne czynniki wpływające na wysokość współczynnika K ryzyka dla klienta fir my inwestycyjnej i ocenić istotność skutków z ostrożnościowego punktu widzenia tego ryzyka na firmę inwestycyjną. Ocena nieodłącznego ryzyka dla klienta powinna obejmować następujące główne etapy:

• a. ocenę wstępną;
• b. ocenę charakteru i skali usług i działań w zakresie zarządzania aktywami klientów, przechowywania środków pieniężnych klientów, zabezpieczania aktywów klientów i obsługi zleceń klientów; oraz
• c. ocenę systemów i procesów dotyczących tych działań.

Właściwe organy powinny oceniać ryzyko dla klienta zarówno w ujęciu bieżącym, jak i perspektywicznym.

W stosownych przypadkach właściwe organy powinny również przeprowadzić bardziej szczegółową ocenę, możliwie na poziomie pojedynczych klientów.

Ocena wstępna

Aby ustalić zakres oceny ryzyka dla klienta, właściwe organy powinny w pierwszej kolejności określić źródła ryzyka dla klienta, na jakie firma inwestycyjna jest lub może być narażona.

Właściwe organy powinny uwzględnić co najmniej: 56

• a. apetyt na ryzyko w odniesieniu do ryzyka dla klienta, z uwzględnieniem modelu biznesowego firmy inwestycyjnej;
• b. wagę wysokości współczynnika K dla ryzyka dla klienta w stosunku do całkowitej wysokości współczynnika K;
• c. prognozy wysokości współczynnika K dla ryzyka dla klienta, jeśli są dostępne;
• d. charakter, wielkość i strukturę pozycji bilansowych i pozabilansowych firmy inwestycyjnej dotyczących klientów;
• e. jeśli jest dostępny, koszt strat operacyjnych na rachunkach klientów w porównaniu z opłatami.

Właściwe organy powinny przeprowadzić wstępną analizę z uwzględnien iem zmian powyższych wskaźników w czasie w celu zdobycia gruntownej wiedzy o najważniejszych czynnikach wpływających na ryzyko dla klienta firmy inwestycyjnej.

Zarządzane aktywa (AUM)

Właściwe organy powinny ocenić ryzyko poniesienia straty przez klientów z powodu niewłaściwego zarządzania ich aktywami. Zarządzane aktywa obejmują zarówno aktywa w ramach usługi uznaniowego zarządzania portfelem, jak i stałe rozwiązania w zakresie doradztwa o charakterze nieuznaniowym. Ryzyko to może wynikać m.in. z naruszenia warunków upoważnienia, nadmiernej dźwigni finansowej, nadmiernej koncentracji, aktywów podlegających ograniczeniom płynności lub nieadekwatnej do upoważnienia złożoności produktów.

Właściwe organy powinny w stosownych przypadkach skupić się na następujących źródłach nieodłącznego ryzyka:

• a. złożoności upoważnień, oświadczeniu dotyczącym polityki inwestycyjnej lub realizowanych strategiach;
• b. profilach klientów (fundusze państwowe, inwestorzy instytucjonalni, korporacyjni lub detaliczni) oraz tolerancji ryzyka;
• c. klasach aktywów portfela bazowego;
• d. kwocie zarządzanych aktywów.

Przechowywane środki pieniężne klientów (CMH)

Właściwe organy powinny ocenić ryzyko utraty środków pieniężnych klientów i konieczności wypłaty im odszkodowania w związku z niewłaściwym zarządzaniem rachunkami klientów przez firmę inwestycyjną.

Właściwe organy powinny ocenić, czy środki pieniężne klientów są przechowywane zgodnie z prawem krajowym dotyczącym ochrony środków pieniężnych klientów i czy można je wyraźnie odróżnić od własnych środków pieniężnych firmy inwestycyjnej.

57

Właściwe organy powinny w stosownych przypadkach skupić się na następujących źródłach nieodłącznego ryzyka:

• a. rodzaju rachunku (rachunek depozytowy w banku komercyjnym);
• b. umowie dotyczącej dostępu firmy inwestycyjnej do środków pieniężnych klientów;
• c. polityce dozwolonych inwestycji dotyczących środków pieniężnych klientów;
• d. wyodrębnionych rachunkach zbiorczych lub indywidualnych;
• e. możliwości śledzenia środków pieniężnych klientów;
• f. wartości przechowywanych środków pieniężnych klientów i liczbie klientów;
• g. walutach używanych do denominacji rachunków klientów.

Aktywa zabezpieczone i objęte administrowaniem (ASA)

Właściwe organy powinny ocenić ryzyko poniesienia straty przez klientów i konieczności wypłaty im odszkodowania w związku z niewłaściwym zarządzaniem aktywami zabezpieczonymi i objętymi administrowaniem przez firmę inwestycyjną.

Właściwe organy powinny w stosownych przypadkach skupić się na następujących źródłach nieodłącznego ryzyka:

• a. pon ownym wykorzystaniu posiadanych zabezpieczeń;
• b. prawie do likwidacji aktywów;
• c. utracie wartości zabezpieczeń;
• d. aktywów zabezpieczonych i objętych administrowaniem przychodzących z i wychodzących do innych jednostek finansowych;
• e. rodzajach aktywów;
• f. operacjach lu b błędów w przeprowadzaniu operacji dotyczących zdarzeń związanych z aktywami (głosowanie na walnym zgromadzeniu, płatność kuponowa, emisja praw poboru).

Obsługiwane zlecenia klientów (COH)

Właściwe organy powinny ocenić ryzyko strat operacyjnych podczas obsługi zleceń klientów. Ryzyko to może wynikać z błędów systemowych lub ludzkich spowodowanych złożonością procesów, procedur i systemów informatycznych (w tym wykorzystania nowych technologii), w zakresie, w jakim mogą one prowadzić do błędów, w tym opóźnień, błędnych specyfikacji lub naruszeń bezpieczeństwa.

Właściwe organy powinny w stosownych przypadkach skupić się na następujących źródłach nieodłącznego ryzyka:

• a. liczbie i kwocie obsługiwanych zamówień klientów; 58
• b. charakterze aktywów bazowych (pozagiełdowych, mniej lub bardziej płynnych…);
• c. rodzajach i cechach zamówień (według bloków, stałej ceny…);
• d. cechach przekazywania lub realizacji (obrót elektroniczny lub głosowy…);
• e. procesach i organizacji przekazywania lub wykonywania (specjalne jednostki obsługujące dane klasy aktywów, wykorzystanie sales- traders, transakcje na własny rachunek, dostęp do rynku…).

6.3.3 Ocena zarządzania ryzykiem dla klienta i mechanizmów kontroli ryzyka dla klienta

Aby uzyskać kompleksowe zrozumienie profilu ryzyka dla klienta firmy inwestycyjnej, właściwe organy powinny również dokonywać przeglądu ram zarządzania ryzykiem funkcjonujących w ramach działalności firmy. W tym celu, w stosownych przypadkach, właściwe organy powinny ocenić następujące elementy:

• a. czy firma inwestycyjna posiada solidną, jasno sformułowaną i udokumentowaną strategię w zakresie ryzyka, która jest należycie zatwierdzona przez zarząd i obejmuje zarządzanie aktywami, zarządzanie przepływem środków pieniężnych w firmie oraz zarządzanie aktywami zabezpieczonymi i objętymi administrowaniem;
• b. czy firma inwestycyjna posiada odpowiednie ramy organizacyjne zapewniające skuteczne świadczenie usług na rzecz klientów, z wystarczającymi (zarówno pod względem jakościowym, jak i ilościowym) zasobami kadrowymi i technicznymi ( obsługę klienta oraz jednostki wsparcia prawidłowego funkcjonowania organizacji, systemy informacyjne);
• c. czy firma inwestycyjna posiada solidne i kompleksowe ramy kontroli (skuteczność i niezależność komórek ds. kontroli) oraz solidne zabezpieczenia w celu ogra niczenia ryzyka dla klientów zgodnie ze strategią zarządzania i apetytem na ryzyko;
• d. czy firma inwestycyjna posiada jasno określone zasady i procedury identyfikacji, pomiaru i kontroli ryzyka operacyjnego dla klientów oraz zarządzania takim ryzykiem;
• e. zgodno ść posiadanych przez firmę inwestycyjną praw dostępu do rachunków klientów z obowiązującymi przepisami.

6.3.4 Podsumowanie ustaleń i punktacja

W wyniku powyższej oceny właściwe organy powinny uzyskać pogląd na temat ryzyka dla klienta firmy inwestycyjnej. Pogląd ten powinien znaleźć odzwierciedlenie w podsumowaniu ustaleń i punktacji przyznanej na podstawie czynników wymienionych w tabeli 5. Jeżeli w związku z istotnością niektórych czynników ryzyka właściwe organy zdecydują się ocenić je i przypisać im punktację indywidualnie, wówczas należy w możliwie największym stopniu kierować się wskazówkami określonymi w niniejszej tabeli, na zasadzie analogii.

59 Tabela 5. Czynniki nadzorcze istotne w przyznawaniu punktacji dotyczącej ryzyka dla klienta

Czynniki związane z Punktacja Czynniki związane z ryzykiem odpowiednim zarządzaniem