IR-REGOLAMENT TAL-KUNSILL (Euratom) 2021/100 tal-25 ta’ Jannar 2021 li jistabbilixxi programm finanzjarju speċifikugħad-dekummissjonar tal-faċilitajiet nukleari u għall-ġestjoni tal-iskart radjuattiv, li jħassar ir-Regolament (Euratom) Nru 1368/2013

(1)

F’konformità mad-Dikjarazzjoni ta’ Ruma mill-Mexxejja ta’ 27 Stat Membru u mill-Kunsill Ewropew, il-Parlament Ewropew u l-Kummissjoni Ewropea tal-25 ta’ Marzu 2017), jenħtieġ li l-baġit tal-Unjoni jippermetti Ewropa li tkun sikura u sigura. Il-programmi ta’ dekummissjonar nukleari diġà kkontribwew f’dan ir-rigward u jistgħu jikkontribwixxu aktar. Wara l-għeluq ta’ faċilità nukleari, l-impatt pożittiv ewlieni li għandu jinkiseb huwa t-tnaqqis progressiv tar-riskju radjoloġiku għall-ħaddiema, il-pubbliku u l-ambjent fl-Istati Membri kkonċernati kif ukoll fl-Unjoni kollha kemm hi.

(2)

Programm finanzjarju speċifiku jista’ jġib valur miżjud tal-UE addizzjonali billi jsir parametru referenzjarju fl-Unjoni għall-ġestjoni b’mod sikura tal-kwistjonijiet teknoloġiċi fid-dekummissjonar nukleari u għad-disseminazzjoni tal-għarfien. Assistenza finanzjarja taħt tali programm finanzjarju jenħtieġ li tiġi provduta abbażi ta’ evalwazzjoni ex ante li tidentifika l-ħtiġijiet speċifiċi u li turi l-valur miżjud tal-UE bil-għan li tappoġġa d-dekummissjonar ta’ faċilitajiet nukleari u l-ġestjoni sikura tal-iskart radjuattiv.

(3)

L-attivitajiet koperti minn dan ir-Regolament jenħtieġ li jikkonformaw mal-liġi nazzjonali u tal-Unjoni applikabbli. Assistenza finanzjarja taħt dan ir-Regolament jenħtieġ li tibqa’ eċċezzjonali, mingħajr preġudizzju għall-prinċipji u l-objettivi li jirriżultaw mil-liġi tal-Unjoni dwar is-sikurezza nukleari, jiġifieri id-Direttiva tal-Kunsill 2009/71/Euratom (2), u l-ġestjoni tal-iskart, jiġifieri id-Direttiva tal-Kunsill 2011/70/Euratom (3). F’konformità mal-Artikoli 4 (1) u 7(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 2011/70/Euratom, ir-responsabbiltà aħħarija għall-ġestjoni sikura tal-fjuwil użat u l-iskart radjuattiv iġġenerat tibqa’ f’idejn l-Istati Membri.

(4)

Skont il-Protokoll dwar il-kondizzjonijiet u l-arranġamenti għall-ammissjoni tar-Repubblika tal-Bulgarija u tar-Rumanija fl-Unjoni Ewropea (4) anness għat-Trattat dwar l-adeżjoni tar-Repubblika tal-Bulgarija u tar-Rumanija mal-Unjoni Ewropea (5) (“Trattat ta’ Adeżjoni”), il-Bulgarija impenjat ruħha li tagħlaq l-Unitajiet 1 u 2 u l-Unitajiet 3 u 4 tal-Impjant Nukleari ta’ Kozloduy sal-31 ta’ Diċembru 2002 u sal-31 ta’ Diċembru 2006 rispettivament, u li wara tgħaddi għad-dekummissjonar ta’ dawk l-unitajiet. Id-dekummissjonar irriżulta f’piż finanzjarju sinifikanti ta’ spejjeż diretti u indiretti għall-Bulgarija. F’konformità mal-obbligi tagħha, il-Bulgarija għalqet l-unitajiet ikkonċernati kollha sal-iskadenzi rispettivi.

(5)

Skont il-Protokoll Nru 9 dwar l-unità 1 u l-unità 2 tal-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Bohunice V1 fis-Slovakkja, li huwa mehmuż mal-Att li jirrigwarda l-kondizzjonijiet tal-adeżjoni tar-Repubblika Ċeka, ir-Repubblika tal-Estonja, ir-Repubblika ta’ Ċipru, ir-Repubblika tal-Latvja, ir-Repubblika tal-Litwanja, ir-Repubblika tal-Ungerija, ir-Repubblika ta’ Malta, ir-Repubblika tal-Polonja, ir-Repubblika tas-Slovenja, u r-Repubblika Slovakka, u l-aġġustamenti għat-Trattati li fuqhom l-Unjoni Ewropea hija stabbilita (6) (“Att ta’ Adeżjoni”), is-Slovakkja impenjat ruħha li tagħlaq l-Unità 1 u l-Unità 2 tal-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Bohunice V1 sal-31 ta’ Diċembru 2006 u sal-31 ta’ Diċembru 2008 rispettivament, u li wara tgħaddi għad-dekummissjonar ta’ dawk l-unitajiet. Id-dekummissjonar irriżulta f’piż finanzjarju sinifikanti ta’ spejjeż diretti u indiretti għas-Slovakkja. F’konformità mal-obbligi tagħha, is-Slovakkja għalqet l-unitajiet ikkonċernati kollha sal-iskadenzi rispettivi.

(6)

F’konformità mal-obbligi tagħhom skont, rispettivament, it-Trattat ta’ Adeżjoni u l-Att ta’ Adeżjoni, il-Bulgarija u s-Slovakkja għamlu progress sinifikanti lejn id-dekummissjonar tal-impjanti tal-enerġija nukleari ta’ Kozloduy u Bohunice V1. Tenħtieġ aktar ħidma sabiex jinkiseb b’mod sikur l-istat aħħari tad-dekummissjonar. Abbażi tal-pjanijiet attwali ta’ dekummissjonar, it-tlestija tal-ħidma ta’ dekummissjonar hija skedata sa tmiem l-2030 għall-Impjant tal-Enerġija Nukleari Kozloduy u sal-2025 għall-Impjant tal-Enerġija Nukleari Bohunice V1.

(7)

Iċ-Ċentru Konġunt tar-Riċerka (“JRC”) tal-Kummissjoni Ewropea ġie stabbilit bl-Artikolu 8 tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea tal-Enerġija Atomika (“Trattat Euratom”). Fl-applikazzjoni ta’ dak l-Artikolu, ġew iffirmati ftehimiet dwar is-sit matul il-perijodu 1960-1962 bejn il-Komunità, il-Ġermanja, il-Belġju, l-Italja u n-Netherlands. Fil-każijiet tal-Italja u tan-Netherlands, l-installazzjonijiet nukleari nazzjonali ġew ittrasferiti lill-Komunità. Ġiet stabbilita infrastruttura mmirata lejn ir-riċerka nukleari u li tinkludi installazzjonijiet ġodda fl-erba’ siti. Xi wħud minn dawk l-installazzjonijiet għadhom jintużaw illum filwaqt li oħrajn ingħalqu, f’xi każijiet aktar minn 20 sena ilu, u fil-parti l-kbira tagħhom skadew.

(8)

Abbażi tal-Artikolu 8 tat-Trattat Euratom, u skont l-Artikolu 7 tad-Direttiva tal- 2011/70/Euratom, jenħtieġ li l-JRC bħala detentur tal-liċenzja, għandu jiġġestixxi r-responsabbiltajiet nukleari storiċi tiegħu u jiddekummissjona l-installazzjonijiet nukleari li għalqu f’konformità mal-leġiżlazzjoni nazzjonali relevanti. Għaldaqstant, il-Programm għad-Dekummissjonar u għall-Ġestjoni tal-Iskart Nukleari fil-JRC tnieda fl-1999 b’komunikazzjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill, u minn dakinhar il-Kummissjoni pprovdiet aġġornamenti regolari dwar il-progress ta’ dak il-programm.

(9)

Il-Kummissjoni kkonkludiet li l-aħjar opzjoni biex jiġu ssodisfati r-rekwiżiti li ġejjin mill-punt (f) tal-Artikolu 5(1) u mill-Artikolu 7 tad-Direttiva 2011/70/Euratom hija li tiġi segwita strateġija li tikkombina l-attivitajiet ta’ dekummissjonar u ġestjoni tal-iskart filwaqt li jitniedu diskussjonijiet bejn il-JRC u l-Istati Membri ospitanti rigward trasferiment potenzjali tar-responsabbiltajiet tad-dekummissjonar u tal-ġestjoni tal-fjuwil użat u l-iskart radjuattiv f’każ ta’ ftehimiet reċiproċi bejn il-Kummissjoni u l-Istati Membri ospitanti. Jenħtieġ li l-JRC jipprevedi u jsostni riżorsi adegwati biex jissodisfa l-obbligi tiegħu fir-rigward tad-dekummissjonar u s-sikurezza tal-ġestjoni tal-fjuwil użat u l-iskart radjuattiv.

(10)

Dan ir-Regolament iwieġeb għall-ħtiġijiet identifikati għall-perijodu mill-1 ta’ Jannar 2021 sal-31 ta’ Diċembru 2027 tal-Qafas Finanzjarju Pluriennali u jistabbilixxi pakkett finanzjarju għat-tul kollu tal-programmi ta’ assistenza għad-dekummissjonar nukleari tal-Unitajiet 1 sa 4 tal-Impjant tal-Enerġija Nukleari Kozloduy fil-Bulgarija (il-“programm Kozloduy”) u l-Unitajiet 1 u 2 tal-Impjant tal-Enerġija Nukleari Bohunice V1 fis-Slovakkja (il-“programm Kozloduy”), u għad-dekummissjonar u l-ġestjoni tal-fjuwil użat u l-iskart radjuattiv tal-installazzjonijiet nukleari tal-Kummissjoni stess fis-siti tal-JRC: jiġifieri JRC-Geel fil-Belġju, JRC-Karlsruhe fil-Ġermanja, JRC-Ispra fl-Italja u JRC-Petten fin-Netherlands (“programm għad-dekummissjonar u għall-ġestjoni tal-iskart tal-JRC”). Dak il-pakkett finanzjarju ser jikkostitwixxi l-ammont ta’ referenza primarja, fis-sens tal-punt 17 tal-Ftehim Interistituzzjonali tat-2 ta’ Diċembru 2013 bejn il-Parlament Ewropew, il-Kunsill u l-Kummissjoni dwar dixxiplina baġitarja, dwar kooperazzjoni f’materji ta’ baġit u dwar ġestjoni finanzjarja tajba (7), għall-Parlament Ewropew u l-Kunsill matul il-proċedura baġitarja annwali.

(11)

Ir-Regolament (UE, Euratom) 2018/1046 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (8) (ir-“Regolament Finanzjarju”) japplika għall-programm finanzjarju speċifiku għad-dekummissjonar tal-installazzjonjiiet nukleari u l-ġestjoni tal-iskart radjuattiv (il-“Programm”). Ir-Regolament Finanzjarju jistabbilixxi regoli dwar l-implimentazzjoni tal-baġit tal-Unjoni, inkluż ir-regoli dwar għotjiet, premjijiet, akkwist, ġestjoni indiretta, strumenti finanzjarji, garanziji baġitarji, assistenza finanzjarja u r-rimborż ta’ esperti esterni.

(12)

F’konformità mar-Regolament Finanzjarju, ir-Regolament (UE, Euratom) Nru 883/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (9), ir-Regolamenti tal-Kunsill (KE, Euratom) Nru 2988/95 (10), (Euratom, KE) Nru 2185/96 (11) u (UE) 2017/1939 (12), l-interessi finanzjarji tal-Unjoni għandhom jiġu protetti permezz ta’ miżuri proporzjonati, inkluż miżuri relatati mal-prevenzjoni, is-sejbien, il-korrezzjoni u l-investigazzjoni ta’ irregolaritajiet, inkluż frodi, mal-irkupru ta’ fondi mitlufa, imħallsa bi żball jew użati b’mod mhux korrett, u, fejn xieraq, mal-impożizzjoni ta’ penali amministrattivi. B’mod partikolari, skont ir-Regolamenti (UE, Euratom, KE) Nru 2185/96 u (UE, Euratom) Nru 883/2013, l-Uffiċċju Ewropew Kontra l-Frodi (OLAF) għandu s-setgħa li jwettaq investigazzjonijiet amministrattivi, inklużi verifiki u spezzjonijiet fuq il-post, bil-ħsieb li jistabbilixxi jekk kienx hemm frodi, korruzzjoni jew kwalunkwe attività illegali oħra li taffettwa l-interessi finanzjarji tal-Unjoni.

L-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku Ewropew (UPPE) għandu s-setgħa, skont ir-Regolament (UE) 2017/1939, li jinvestiga u jressaq għall-prosekuzzjoni reati li jaffettwaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni kif previst fid-Direttiva (UE) 2017/1371 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (13). F’konformità mar-Regolament Finanzjarju, kwalunkwe persuna jew entità li tirċievi fondi mill-Unjoni trid tikkoopera bis-sħiħ fil-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni, tagħti d-drittijiet u l-aċċess neċessarji lill-Kummissjoni, lill-OLAF, lill-Qorti tal-Awdituri u, fir-rigward ta’ dawk l-Istati Membri li jipparteċipaw fil-kooperazzjoni msaħħa skont ir-Regolament (UE) 2017/1939, lill-UPPE, u biex tiżgura li kwalunkwe parti terza involuta fl-implimentazzjoni ta’ fondi tal-Unjoni tagħti drittijiet ekwivalenti.

(13)

Dan ir-Regolament huwa mingħajr preġudizzju għall-eżitu ta’ kwalunkwe proċedura ta’ għajnuna mill-Istat futura f’konformità mal-Artikoli 107 u 108 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE).

(14)

L-ammont tal-approprjazzjonijiet allokati għall-Programm, kif ukoll il-perijodu ta’ programmazzjoni u d-distribuzzjoni tal-fondi fost l-attivitajiet, jista’ jiġi rivedut abbażi tar-riżultati tar-rapporti ta’ evalwazzjoni interim u dawk finali. Jenħtieġ li jkun possibbli li tinkiseb flessibbiltà baġitarja addizzjonali billi l-fondi jitqassmu mill-ġdid fost attivitajiet fejn u meta meħtieġ, filwaqt li tingħata prijorità lill-attivitajiet li jikkontribwixxu għall-indirizzar tal-isfidi tas-sikurezza fir-rigward tad-dekummissjonar u l-ġestjoni tal-iskart radjuattiv tal-Unitajiet 1 sa 4 tal-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Kozloduy fil-Bulgarija u tal-Unitajiet 1 u 2 tal-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Bohunice V1 fis-Slovakkja, mingħajr preġudizzju għal attivitajiet oħra mwettqa skont dan ir-Regolament u f’konformità mar-Regolament Finanzjarju.

(15)

Jenħtieġ li l-Programm jinvolvi wkoll il-ħolqien tal-għarfien u l-kondiviżjoni ta’ esperjenza. L-għarfien u l-esperjenza miksuba u t-tagħlimiet meħuda taħt il-Programm fir-rigward tal-proċess ta’ dekummissjonar jenħtieġ li jixxerrdu fl-Unjoni, f’koordinazzjoni u sinerġija mal-programm tal-Unjoni għall-attivitajiet ta’ dekummissjonar fil-Litwanja, billi tali miżuri jġibu l-akbar valur miżjud tal-UE u jikkontribwixxu għas-sikurezza tal-ħaddiema u l-pubbliku ġenerali kif ukoll għall-protezzjoni tal-ambjent. Il-kamp ta’ applikazzjoni, il-proċedura u l-aspetti ekonomiċi tal-kooperazzjoni jenħtieġ li jkunu ddettaljati fil-programm ta’ ħidma pluriennali u jistgħu jkunu soġġetti wkoll għal ftehimiet bejn l-Istati Membri u/jew mal-Kummissjoni.

(16)

Jenħtieġ li l-JRC jiffaċilita d-disseminazzjoni tal-għarfien fost il-partijiet ikkonċernati differenti tal-Unjoni b’mod ikkoordinat, per eżempju billi jwettaq analiżi tas-suq, rieżamijiet u valutazzjonijiet tal-ħtiġijiet tal-għarfien fl-Unjoni, jidentifika direzzjonijiet potenzjali għall-kooperazzjoni, partijiet ikkonċernati interessati u sferi li fihom l-għarfien maħluq fl-implimentazzjoni tal-Programm iġib l-akbar valur miżjud, u jiżviluppa formati għall-kondiviżjoni tal-għarfien. Id-disseminazzjoni tal-għarfien maħluq jenħtieġ li jiġi ffinanzjat mill-JRC. Kwalunkwe Stat Membru jenħtieġ li jkun jista’ jibda l-iżvilupp ta’ rabtiet u skambji għad-disseminazzjoni tal-għarfien.

(17)

Id-dekummissjonar tal-faċilitajiet nukleari u l-ġestjoni tal-iskart radjuattiv koperti minn dan ir-Regolament jenħtieġ li jitwettqu b’rikors għall-aqwa għarfien espert tekniku disponibbli, u b’kunsiderazzjoni xierqa għan-natura u l-ispeċifikazzjonijiet teknoloġiċi tal-installazzjonijiet li għandhom jiġu dekummissjonati, sabiex tiġi żgurata s-sikurezza u l-ogħla effiċjenza possibbli, u b’hekk jittieħed kont tal-aħjar prattiki internazzjonali.

(18)

Jenħtieġ li jiġi żgurat monitoraġġ u kontroll effettivi tal-evoluzzjoni tal-proċess ta’ dekummissjonar mill-Bulgarija, mis-Slovakkja u mill-Kummissjoni sabiex jiġi żgurat l-ogħla valur miżjud tal-UE tal-finanzjament allokat skont dan ir-Regolament, għalkemm ir-responsabbiltà aħħarija għad-dekummissjonar hija taż-żewġ Stati Membri kkonċernati. Dan jinkludi kejl effettiv tal-progress u tal-prestazzjoni, u l-promulgazzjoni ta’ miżuri korrettivi fejn meħtieġ. Għal dak il-għan, kumitat b’funzjonijiet ta’ monitoraġġ u informazzjoni jenħtieġ li jiġi stabbilit u kopresedut minn rappreżentant tal-Kummissjoni u tal-Istat Membru kkonċernat. Bl-istess mod, grupp ta’ esperti indipendenti mill-Istati Membri maħtura mill-Kummissjoni jassistu l-programm għad-dekummissjonar u għall-ġestjoni tal-iskart tal-JRC.

(19)

Skont il-paragrafi 22 u 23 tal-Ftehim Inter-istituzzjonali tat-13 ta’ April 2016 dwar Tfassil Aħjar tal-Liġijiet (14), il-Programm jenħtieġ li jiġi evalwat abbażi tal-informazzjoni miġbura f’konformità ma’ rekwiżiti speċifiċi ta’ monitoraġġ filwaqt li jiġu evitati piż amministrattiv, b’mod partikolari fuq l-Istati Membri, u regolamentazzjoni żejda. Fejn xieraq, dawk ir-rekwiżiti jenħtieġ jinkludu indikaturi li jitkejlu, bħala bażi għall-evalwazzjoni tal-effetti tal-Programm fil-prattika.

(20)

L-attivitajiet taħt il-programm Kozloduy u l-programm Bohunice jenħtieġ li jiġu identifikati fil-limiti definiti mill-pjanijiet ta’ dekummissjonar sottomessi mill-Bulgarija u mis-Slovakkja skont ir-Regolament tal-Kunsill (Euratom) Nru 1368/2013 (15). Dawk il-pjanijiet iddefinixxew il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dawk il-programmi, kif ukoll l-istat aħħari, id-dati ta’ mira u d-data tal-għeluq tad-dekummissjonar. Dawn ikopru wkoll l-attivitajiet tad-dekummissjonar, l-iskeda assoċjata tagħhom, l-ispejjeż u r-riżorsi umani meħtieġa.

(21)

L-attivitajiet taħt il-programm Kozloduy u l-programm Bohunice jenħtieġ li jitwettqu bi sforz finanzjarju konġunt tal-Unjoni u l-Bulgarija u s-Slovakkja rispettivament, skont il-prattika ta’ kofinanzjament stabbilita skont il-programmi predeċessuri.

(22)

Għalhekk ir-Regolament (Euratom) Nru 1368/2013 jenħtieġ li jitħassar.

(23)

Ittieħed kont b’mod xieraq tar-Rapport Speċjali Nru 22/2016 tal-Qorti tal-Awdituri intitolat “Programmi ta’ għajnuna tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fil-Litwanja, fil-Bulgarija u s-Slovakkja: seħħ xi progress mill-2011 ’il hawn, iżda sfidi kruċjali huma mistennija fil-ġejjieni”.

(24)

Sabiex jiġu żgurati kondizzjonijiet uniformi għall-implimentazzjoni ta’ dan ir-Regolament, jenħtieġ li l-Kummissjoni tingħata setgħat ta’ implimentazzjoni. Jenħtieġ li dawk is-setgħat jiġu eżerċitati f’konformità mar-Regolament (UE) Nru 182/2011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (16).

(25)

Ir-regoli finanzjarji orizzontali adottati mill-Parlament Ewropew u mill-Kunsill fuq il-bażi tal-Artikolu 322 tat-TFUE japplikaw għal dan ir-Regolament. Dawk ir-regoli huma stipulati fir-Regolament Finanzjarju u jiddeterminaw b’mod partikolari l-proċedura għall-istabbiliment u l-implimentazzjoni tal-baġit permezz ta’ għotjiet, akkwist, premjijiet u implimentazzjoni indiretta, u jipprevedu kontrolli dwar ir-responsabbiltà ta’ atturi finanzjarji. Ir-regoli adottati abbażi tal-Artikolu 322 tat-TFUE jikkonċernaw ukoll ir-reġim ġenerali għall-kondizzjonalità għall-protezzjoni tal-baġit tal-Unjoni.

(26)

Il-metodi tal-implimentazzjoni u l-forom ta’ finanzjament tal-Unjoni stipulati f’dan ir-Regolament jenħtieġ li jintgħażlu abbażi tal-kapaċità tagħhom li jiksbu l-objettivi speċifiċi tal-attivitajiet u li jagħtu r-riżultati, filwaqt li jittieħed kont b’mod partikolari, tal-ispejjeż tal-kontrolli, il-piż amministrattiv, u r-riskju mistenni tan-nuqqas ta’ konformità. Dan jenħtieġ li jinkludi konsiderazzjoni tal-użu ta’ ammonti f’daqqa, rati fissi u spejjeż unitarji, kif ukoll finanzjament mhux marbut ma’ spejjeż kif imsemmi fil-punt (a) tal-Artikolu 125(1) tar-Regolament Finanzjarju,