Artikolu 4 Definizzjonijiet

“l-arja ambjentali” tfisser l-arja ta’ barra fit-troposfera, minbarra l-postijiet tax-xogħol kif definiti fl-Artikolu 2 Direttiva tal-Kunsill 89/654/KEE (19) fejn japplikaw dispożizzjonijiet li jikkonċernaw is-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol u li għalihom il-pubbliku m’għandux aċċess regolari;

“standards tal-kwalità tal-arja” tfisser valuri limitu, valuri fil-mira, obbligi tat-tnaqqis tal-esponiment medju, għanijiet tal-konċentrazzjoni tal-esponiment medju, livelli kritiċi, livelli limitu ta’ allert, livelli limitu ta’ informazzjoni u għanijiet fuq perjodu ta’ żmien twil;

“sustanza niġġiesa” tfisser kwalunkwe sustanza fl-arja ambjentali u li x’aktarx ikollha effetti ta’ ħsara fuq is-saħħa tal-bniedem u l-ambjent;

“livell” tfisser il-konċentrazzjoni ta’ sustanza niġġiesa fl-arja ambjentali jew id-depożizzjoni tagħha fuq l-uċuħ fi żmien partikolari;

“depożizzjoni totali” tfisser il-massa totali ta’ sustanzi niġġiesa li tiġi trasferita mill-atmosfera għal fuq l-uċuħ, bħal ħamrija, veġetazzjoni, ilma jew bini, f’żona partikolari fi żmien partikolari;

“PM10” tfisser materja partikolata li tippenetra minn bokka ta’ daqs selettiv kif definit fil-metodu ta’ referenza għall-kampjunar u għall-kejl tal-PM10, EN 12341, b’effiċjenza ta’ penetrazzjoni ta’ 50 % għal materja partikolata b’dijametru aerodinamiku ta’ 10 μm;

“PM2,5” tfisser materja partikolata li tippenetra minn bokka ta’ daqs selettiv kif definit fil-metodu ta’ referenza għall-kampjunar u għall-kejl tal-PM2,5, EN 12341, b’effiċjenza ta’ penetrazzjoni ta’ 50 % għal materja partikolata b’dijametru aerodinamiku ta’ 2,5 μm;

“ossidi tan-nitroġenu” tfisser it-total tal-proporzjon tat-taħlit f’volum (ppbv) tal-monossidu tan-nitroġenu (ossidu nitriku) u d-diossidu tan-nitroġenu mogħtija bħala unitajiet ta’ konċentrazzjoni tal-massa tad-diossidu tan-nitroġenu (μg/m3);

“arseniku”, “kadmju”, “ċomb”, “nikil” u “benżo(a)piren”tfisser il-kontenut totali ta’ dawn l-elementi u komposti fil-frazzjoni PM10;

“idrokarburi aromatiċi poliċikliċi” tfisser dawk il-komposti organiċi, magħmulin minn mill-inqas żewġ anelli aromatiċi maqgħudin u magħmulin kompletament mill-karbonju u l-idroġenu;

“merkurju gassuż totali” tfisser fwar ta’ merkurju elementali (Hg0) u merkurju gassuż reattiv, jiġifieri l-ispeċi tal-merkurju li jinħallu fl-ilma u li għandhom pressa tal-fwar għolja biżżejjed sabiex jeżistu fil-fażi gażżusa;

“komposti organiċi volatili” jew “VOC” tfisser komposti organiċi minn sorsi antropoġeniċi u bijoġeniċi, għajr għall-metan, li huma kapaċi jipproduċu ossidanti fotokimiċi permezz ta’ reazzjonijiet mal-ossidi tan-nitroġenu fil-preżenza tad-dawl tax-xemx;

“sustanzi prekursuri tal-ożonu” tfisser sustanzi li jikkontribwixxu għall-formazzjoni tal-ożonu troposferiku;

“karbonju iswed” jew “BC” tfisser aerosols karbonjużi mkejla bl-assorbiment tad-dawl;

“partikoli ultrafini” jew “UFP” tfisser il-partikoli b’dijametru ta’ inqas minn 100 nm jew tal-istess daqs, fejn il-UFP jitkejlu bħala l-konċentrazzjonijiet tan-numru ta’ partikoli għal kull ċentimetru kubu għal firxa ta’ daqsijiet bil-limitu l-iktar baxx ta’ 10 nm u għal firxa ta’ daqsijiet mingħajr ebda restrizzjoni fuq il-limitu superjuri;

“potenzjal ossidattiv ta’ materja partikolata” tfisser kejl tal-kapaċità ta’ materja partikolata li tossida molekuli fil-mira potenzjali;

“żona” tfisser parti mit-territorju ta’ Stat Membru, delimitata minn dak l-Istat Membru għall-finijiet tal-valutazzjoni u l-ġestjoni tal-kwalità tal-arja;

“unità territorjali tal-esponiment medju” tfisser parti mit-territorju ta’ Stat Membru deżinjata minn dak l-Istat Membru għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-indikatur tal-esponiment medju, li tikkorrispondi għal reġjun NUTS 1 jew NUTS 2 kif stabbilit fir-Regolament (KE) Nru 1059/2003 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (20) jew taħlita ta’ żewġ reġjuni NUTS 1 jew NUTS 2 kontigwi jew iktar, dment li d-daqs totali kkombinat tagħhom ikun iżgħar mit-territorju kollu ta’ dak l-Istat Membru u mhux akbar minn 85 000 km2;

“agglomerazzjoni” tfisser konurbazzjoni b’popolazzjoni li taqbeż il-250 000 abitant, jew, meta l-popolazzjoni tkun ta’ 250 000 abitant jew inqas, b’densità ta’ popolazzjoni kull km2 li għandha tiġi stabbilita mill-Istati Membri;

“valutazzjoni” tfisser kwalunkwe metodu użat biex jitkejlu, jiġu kkalkolati, jitbassru jew jiġu stmati l-livelli;

“livell limitu ta’ valutazzjoni” tfisser il-livell li jiddetermina r-reġim ta’ valutazzjoni meħtieġ biex tiġi vvalutata l-kwalità tal-arja ambjentali;

“kejl fiss” tfisser kejl meħud f’punti ta’ kampjunar, jew kontinwament jew bil-kampjunar każwali, f’postijiet kostanti għal mill-inqas għal sena waħda kalendarja biex jiġu ddeterminati l-livelli f’konformità mal-għanijiet rilevanti tal-kwalità tad-data;

“kejl indikattiv” tfisser kejl, meħud jew f’intervalli regolari matul sena kalendarja jew permezz ta’ kampjunar aleatorju, biex jiġu ddeterminati l-livelli skont l-għanijiet tal-kwalità tad-data li jkunu inqas stretti minn dawk meħtieġa għall-kejl fiss;

“applikazzjoni ta’ mmudellar” tfisser l-applikazzjoni ta’ sistema ta’ mmudellar, mifhuma bħala katina ta’ mudelli u submudelli, inkluża d-data tal-input kollha meħtieġa, u kwalunkwe postproċessar;

“stima oġġettiva” tfisser informazzjoni dwar il-konċentrazzjoni jew il-livell ta’ depożizzjoni ta’ sustanza niġġiesa speċifika miksuba permezz ta’ analiżi esperta u li tista’ tinkludi l-użu ta’ għodod statistiċi;

“rappreżentattività spazjali” tfisser approċċ ta’ valutazzjoni li bih il-metrika tal-kwalità tal-arja osservata f’punt ta’ kampjunar tkun rappreżentattiva għal żona ġeografika delineata b’mod espliċitu sal-punt li l-metrika tal-kwalità tal-arja f’dik iż-żona ma tkunx differenti mill-metrika osservata fil-punt tal-kampjunar b’iktar minn livell ta’ tolleranza predefinit;

“hotspots tat-tniġġis tal-arja” tfisser postijiet f’żona bl-ogħla konċentrazzjonijiet li għalihom il-popolazzjoni x’aktarx li tkun esposta direttament jew indirettament għal perjodu li jkun sinifikanti fir-rigward tal-perjodu tal-medja tal-valuri limitu jew tal-valuri fil-mira, inkluż fejn il-livell ta’ tniġġis ikun influwenzat immens mill-emissjonijiet minn sorsi ta’ tniġġis qawwi, bħal toroq konġestjonati u traffikati ħafna fil-qrib, sors industrijali wieħed jew żona industrijali b’ħafna sorsi, portijiet, ajruporti, tisħin residenzjali intensiv, jew taħlita tagħhom;

“postijiet bi sfond urban” tfisser postijiet f’żoni urbani u suburbani fejn il-livelli jirrappreżentaw l-esponiment tal-popolazzjoni urbana ġenerali;

“postijiet bi sfond rurali” tfisser postijiet f’żoni rurali b’densità tal-popolazzjoni baxxa fejn il-livelli jirrappreżentaw l-esponiment tal-popolazzjoni rurali ġenerali, tal-veġetazzjoni u tal-ekosistemi naturali;

“supersit ta’ monitoraġġ” tfisser stazzjon ta’ monitoraġġ f’post bi sfond urban jew f’post bi sfond rurali li jikkombina diversi punti ta’ kampjunar biex jiġbor data fit-tul dwar diversi sustanzi niġġiesa;

“valur limitu” tfisser livell li huwa stabbilit fuq il-bażi ta’ tagħrif xjentifiku, bil-għan li jiġu evitati, ipprevenuti jew jitnaqqsu l-effetti ta’ ħsara fuq is-saħħa tal-bniedem jew l-ambjent, u li għandu jintlaħaq f’perjodu ta’ ‘mien stabbilit u li ladarba jintlaħaq m’għandux jinqabeż;

“valur fil-mira” tfisser livell iffissat abbażi tal-għarfien xjentifiku, bil-għan li jkunu evitati, ipprevenuti jew jitnaqqsu l-effetti ta’ ħsara fuq is-saħħa tal-bniedem jew l-ambjent, li għandu jintlaħaq meta possibbli fuq perjodu partikolari;

“indikatur tal-esponiment medju” jew “AEI” tfisser livell medju determinat abbażi tal-kejl f’postijiet bi sfond urban fl-unità territorjali tal-esponiment medju jew, jekk ma jkunx hemm żona urbana f’dik l-unità territorjali, fil-postijiet bi sfond rurali, u li jirrifletti l-esponiment tal-popolazzjoni, użat għall-verifika ta’ jekk intlaħqux l-obbligu għat-tnaqqis tal-esponiment medju u l-għan tal-konċentrazzjoni tal-esponiment medju għal dik l-unità territorjali;

“obbligu għat-tnaqqis tal-esponiment medju” tfisser tnaqqis perċentwali fl-esponiment medju tal-popolazzjoni, espress bħala indikatur tal-esponiment medju, ta’ unità territorjali tal-esponiment medju, stabbilit bil-għan li jitnaqqsu l-effetti ta’ ħsara fuq is-saħħa tal-bniedem, li għandu jintlaħaq f’perjodu partikolari u li ma għandux jinqabeż ladarba jintlaħaq;

“għan tal-konċentrazzjoni tal-esponiment medju” tfisser livell tal-indikatur tal-esponiment medju li jrid jinkiseb, bil-għan li jitnaqqsu l-effetti ta’ ħsara fuq is-saħħa tal-bniedem;

“livell kritiku” tfisser livell li meta jinqabeż jistgħu jiġru effetti negattivi diretti fuq ċerti riċetturi, bħal siġar, pjanti oħra jew ekosistemi naturali, iżda mhux fuq il-bnedmin;

“livell limitu ta’ allert” tfisser livell li jekk jinqabeż ikun hemm riskju għas-saħħa tal-bniedem mill-esponiment għal żmien qasir għall-popolazzjoni kollha u li meta jintlaħaq l-Istati Membri għandhom jieħdu passi minnufih;

“livell limitu ta’ informazzjoni” tfisser livell li jekk jinqabeż ikun hemm riskju għas-saħħa tal-bniedem mill-esponiment għal żmien qasir għal popolazzjoni partikolarment sensittiva u gruppi vulnerabbli u li għalih ikun hemm bżonn ta’ informazzjoni immedjata u adegwata;

“għan għal perjodu twil ta’ żmien” tfisser livell li għandu jintlaħaq fuq medda twila ta’ żmien, ħlief meta ma jistax jintlaħaq b’miżuri proporzjonati, bil-għan li tingħata protezzjoni effettiva lis-saħħa tal-bniedem u lill-ambjent;

“kontributi minn sorsi naturali” tfisser emissjonijiet ta’ sustanzi niġġiesa li ma jkunux direttament jew indirettament ikkawżati minn attivitajiet tal-bniedem, inklużi avvenimenti naturali bħal eruzzjonijiet vulkaniċi, attivitajiet siżmiċi, attivitajiet ġeotermali, nirien fis-selvaġġ, avvenimenti ta’ riħ qawwi, raxx tal-baħar jew suspensjoni mill-ġdid jew trasport atmosferiku ta’ partikoli naturali minn reġjuni niexfa;

“pjan dwar il-kwalità tal-arja” tfisser pjan li jistabbilixxi politiki u miżuri sabiex ikun hemm konformità mal-valuri limitu, il-valuri fil-mira jew l-obbligi għat-tnaqqis tal-esponiment medju ladarba dawn ikunu nqabżu;

“pjan direzzjonali dwar il-kwalità tal-arja” tfisser pjan dwar il-kwalità tal-arja, adottat qabel l-iskadenza għall-ilħuq tal-valuri limitu u l-valuri fil-mira, li jistabbilixxi politiki u miżuri sabiex jikkonformaw ma’ dawk il-valuri limitu u l-valuri fil-mira sal-iskadenza għall-ilħuq;

“pjan ta’ azzjoni għal żmien qasir” tfisser pjan li jistabbilixxi miżuri ta’ emerġenza li għandhom jittieħdu fi żmien qasir biex jitnaqqas ir-riskju immedjat jew it-tul ta’ żmien tal-qabżiet tal-livelli limitu ta’ allert;

“popolazzjoni sensittiva u gruppi vulnerabbli” tfisser dawk il-gruppi tal-popolazzjoni li huma iktar sensittivi b’mod permanenti jew temporanju jew iktar vulnerabbli għall-effetti tat-tniġġis tal-arja mill-popolazzjoni medja, minħabba karatteristiċi speċifiċi li jagħmlu l-effetti tal-esponiment fuq is-saħħa iktar sinifikanti jew minħabba li għandhom sensittività ogħla jew livell limitu iktar baxx għall-effetti fuq is-saħħa jew għandhom kapaċità mnaqqsa li jipproteġu lilhom infushom;

“il-pubbliku kkonċernat” tfisser persuna fiżika jew ġuridika waħda jew iktar affettwati jew li x’aktarx jiġu affettwati mill-proċeduri tat-teħid tad-deċiżjonijiet relatati mal-implimentazzjoni tal-Artikolu 9, 19 jew 20, jew li jkunu interessati fihom; għall-finijiet ta’ din id-definizzjoni, l-organizzazzjonijiet mhux governattivi li jippromwovu l-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem jew tal-ambjent u li jissodisfaw kwalunkwe rekwiżit skont id-dritt nazzjonali għandhom jitqiesu li jkollhom interess.