16 Πλαίσιο διαχείρισης κινδύνου

Λαμβάνοντας υπόψη το συνολικό πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου, οι επιχειρήσεις επενδύσεων θα πρέπει να διαθέτουν ένα ολιστικό πλαίσιο διαχείρισης κινδύνου σε επίπεδο επιχείρησης επενδύσεων, το οποίο θα εκτείνεται σε όλους τους επιχειρηματικούς τομείς και τις εσωτερικές τους μονάδες, συμπεριλαμβανομένων των τμημάτων εσωτερικού ελέγχου, και θα αναγνωρίζει πλήρως την οικονομική ουσία όλων των εκθέσεών τους σε κινδύνους, συμπεριλαμβανομένων των κινδύνων στους οποίους εκτίθεται η ίδια η επιχείρηση επενδύσεων, οι πελάτες και οι αγορές της και των κινδύνων ρευστότητας, ιδίως αυτών που μπορεί να έχουν ουσιώδη αντίκτυπο ή να εξαντλήσουν το επίπεδο των διαθέσιμων ιδίων κεφαλαίων. Το πλαίσιο διαχείρισης κινδύνου θα πρέπει να ενισχύει τη δυνατότητα της επιχείρησης επενδύσεων να λαμβάνει πλήρως τεκμηριωμένες αποφάσεις σχετικά με την ανάληψη κινδύνων. Το πλαίσιο διαχείρισης κινδύνου θα πρέπει να περιλαμβάνει τους κινδύνους καθώς και τους υφιστάμενους και τους μελλοντικούς κινδύνους στους οποίους ενδέχεται να εκτίθεται η επιχείρηση επενδύσεων. Οι κίνδυνοι θα πρέπει να αξιολογούνται από «κάτω προς τα πάνω» και από «πάνω προς τα κάτω», εντός και εκτός των επιχειρηματικών τομέων, με τη χρήση συνεπούς ορολογίας και συμβατών μεθοδολογιών σε ολόκληρη την επιχείρηση επενδύσεων και σε ενοποιημένο επίπεδο. Όλοι οι σχετικοί κίνδυνοι θα πρέπει να περιλαμβάνονται στο πλαίσιο διαχείρισης κινδύνου, λαμβανομένων δεόντως υπόψη τόσο των χρηματοοικονομικών όσο και των μη χρηματοοικονομικών κινδύνων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται ο κίνδυνος αγοράς, ο κίνδυνος ρευστότητας, ο κίνδυνος συγκέντρωσης, οι λειτουργικοί κίνδυνοι, ο κίνδυνος ΤΠ, ο κίνδυνος φήμης, ο νομικός κίνδυνος, ο κίνδυνος συμπεριφοράς, ο κίνδυνος συμμόρφωσης σε θέματα καταπολέμησης της ΝΕΠΔ/ΧΤ και άλλων οικονομικών εγκλημάτων, κίνδυνος ΠΚΔ και οι στρατηγικοί κίνδυνοι.

Το πλαίσιο διαχείρισης κινδύνου της επιχείρησης επενδύσεων θα πρέπει να περιλαμβάνει πολιτικές, διαδικασίες, όρια κινδύνου και συστήματα ελέγχου κινδύνου τα οποία διασφαλίζουν επαρκή, έγκαιρο και συνεχή εντοπισμό, μέτρηση ή αξιολόγηση, παρακολούθηση, μείωση και αναφορά των κινδύνων, σε επίπεδο επιχειρηματικού τομέα, σε επίπεδο επιχείρησης επενδύσεων και σε ενοποιημένο επίπεδο.

Το πλαίσιο διαχείρισης κινδύνου της επιχείρησης επενδύσεων θα πρέπει να παρέχει ειδική καθοδήγηση σχετικά με την υλοποίηση των στρατηγικών της. Κατά περίπτωση, η καθοδήγηση αυτή θα πρέπει να θεσπίζει και να διατηρεί συγκεκριμένα εσωτερικά όρια τα οποία είναι σύμφωνα με την διάθεση ανάληψης κινδύνου της επιχείρησης επενδύσεων και ανάλογα προς την υγιή λειτουργία, τη χρηματοοικονομική ευρωστία, την κεφαλαιακή βάση και τους στρατηγικούς στόχους της. Το προφίλ κινδύνου της επιχείρησης επενδύσεων θα πρέπει να διατηρείται εντός αυτών των καθορισμένων ορίων. Το πλαίσιο διαχείρισης κινδύνου θα πρέπει να εξασφαλίζει ότι, σε περίπτωση υπερβάσεων των ορίων κινδύνου, τίθεται σε εφαρμογή καθορισμένη διαδικασία για την παραπομπή τους σε ανώτερα τμήματα της ιεραρχικής κλίμακας και την αντιμετώπισή τους μέσω κατάλληλης διαδικασίας παρακολούθησης.

Το πλαίσιο διαχείρισης κινδύνου θα πρέπει να υπόκειται σε ανεξάρτητη εσωτερική και εξωτερική αξιολόγηση, η οποία διενεργείται π.χ. από το τμήμα εσωτερικού ελέγχου, και να επαναξιολογείται τακτικά σε σχέση με τη διάθεση ανάληψης κινδύνου της επιχείρησης επενδύσεων, λαμβανομένης υπόψη της πληροφόρησης που προέρχεται από το τμήμα διαχείρισης κινδύνου και, εφόσον έχει συσταθεί, από την επιτροπή κινδύνου. Οι παράγοντες που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη περιλαμβάνουν εσωτερικές και εξωτερικές εξελίξεις, συμπεριλαμβανομένων των αλλαγών στα έσοδα, την αύξηση της πολυπλοκότητας των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, του προφίλ κινδύνου ή της λειτουργικής δομής της επιχείρησης επενδύσεων, τη γεωγραφική επέκταση, τυχόν συγχωνεύσεις και εξαγορές, καθώς και την εισαγωγή νέων προϊόντων ή επιχειρηματικών τομέων.

Κατά τον εντοπισμό και τη μέτρηση ή την αξιολόγηση των κινδύνων, η επιχείρηση επενδύσεων θα πρέπει να αναπτύσσει κατάλληλες μεθοδολογίες, συμπεριλαμβανομένων τόσο εργαλείων ανίχνευσης δυνητικών μελλοντικών κινδύνων (forward - looking) όσο και εργαλείων ανάλυσης ιστορικού προφίλ κινδύνου (backward - looking). Τα εργαλεία θα πρέπει να περιλαμβάνουν την αξιολόγηση του πραγματικού προφίλ κινδύνου έναντι της διάθεσης ανάληψης κινδύνου της επιχείρησης επενδύσεων, καθώς και τον εντοπισμό και την αξιολόγηση των δυνητικών ανοιγμάτων κινδύνου και των ανοιγμάτων κινδύνου σε σενάρια προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων υπό ευρύ φάσμα υποθετικών αντίξοων συνθηκών έναντι της ικανότητας ανάληψης κινδύνου της επιχείρησης επενδύσεων. Τα εργαλεία θα πρέπει να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με οποιαδήποτε προσαρμογή του προφίλ κινδύνου που ενδέχεται να είναι αναγκαία. Οι επιχειρήσεις επενδύσεων θα πρέπει να βασίζονται σε δεόντως συντηρητικές παραδοχές κατά την ανάπτυξη των σεναρίων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων.

Οι επιχειρήσεις επενδύσεων θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη ότι τα αποτελέσματα των μεθοδολογιών ποσοτικής αξιολόγησης, συμπεριλαμβανομένης της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων, εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τους περιορισμούς και τις παραδοχές των χρησιμοποιούμενων υποδειγμάτων (συμπεριλαμβανομένης της σοβαρότητας και της διάρκειας της δοκιμασίας, καθώς και των υποκείμενων κινδύνων). Για παράδειγμα, οι προβλέψεις ιδιαίτερα υψηλών αποδόσεων στο οικονομικό κεφάλαιο ενδέχεται να οφείλονται σε αστοχία του υποδείγματος (π.χ. στο γεγονός ότι δεν λαμβάνει υπόψη ορισμένους συναφείς κινδύνους) και όχι στην ανώτερη στρατηγική ή στην άριστη υλοποίηση μιας στρατηγικής εκ μέρους της επιχείρησης επενδύσεων. Κατά συνέπεια, ο καθορισμός του επιπέδου του κινδύνου που αναλαμβάνεται δεν θα πρέπει να βασίζεται μόνο σε ποσοτικές πληροφορίες ή σε στοιχεία που προκύπτουν από τη χρήση υποδειγμάτων, αλλά θα πρέπει να περιλαμβάνει επίσης μια ποιοτική προσέγγιση (συμπεριλαμβανομένης της γνωμοδότησης εμπειρογνωμόνων και της κριτικής ανάλυσης). Οι σχετικές μακροοικονομικές τάσεις και τα δεδομένα του περιβάλλοντος θα πρέπει να εξετάζονται ρητά για να αναγνωρίζεται η πιθανή επίδρασή τους στα ανοίγματα και στα χαρτοφυλάκια.

Η τελική ευθύνη για την αξιολόγηση των κινδύνων επαφίεται αποκλειστικά και μόνο στην επιχείρηση επενδύσεων, η οποία, κατά συνέπεια, θα πρέπει να αξιολογεί τους κινδύνους με κριτική σκέψη και δεν θα πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά σε εξωτερικές αξιολογήσεις.

Οι επιχειρήσεις επενδύσεων θα πρέπει να έχουν πλήρη επίγνωση των περιορισμών των υποδειγμάτων και των συστημάτων μέτρησης και να χρησιμοποιούν εργαλεία τόσο για την ποσοτική όσο και για την ποιοτική αξιολόγηση των κινδύνων (συμπεριλαμβανομένης της γνωμοδότησης εμπειρογνωμόνων και της κριτικής ανάλυσης).

Πέραν των αξιολογήσεων που διενεργούν οι ίδιες, οι επιχειρήσεις επενδύσεων μπορούν επιπλέον να χρησιμοποιούν και εξωτερικές αξιολογήσεις κινδύνου (μεταξύ των οποίων και εξωτερικές αξιολογήσεις πιστοληπτικής ικανότητας ή εξωτερικά υποδείγματα κινδύνου). Οι επιχειρήσεις επενδύσεων θα πρέπει να έχουν πλήρη επίγνωση του ακριβούς πεδίου εφαρμογής των εν λόγω αξιολογήσεων καθώς και των περιορισμών τους.

Θα πρέπει να θεσπίζονται τακτικοί και διαφανείς μηχανισμοί αναφοράς ούτως ώστε το διοικητικό όργανο, η επιτροπή κινδύνου της, εφόσον έχει συσταθεί, και όλες οι σχετικές μονάδες της επιχείρησης επενδύσεων να λαμβάνουν αναφορές κατά τρόπο έγκαιρο, ακριβή, περιεκτικό, κατανοητό και εποικοδομητικό και να είναι σε θέση να ανταλλάσσουν συναφείς πληροφορίες σχετικά με τον εντοπισμό, τη μέτρηση ή την αξιολόγηση, την παρακολούθηση και τη διαχείριση των κινδύνων. Το πλαίσιο για την υποβολή αναφορών θα πρέπει να είναι σαφώς καθορισμένο και τεκμηριωμένο.

Η αποτελεσματική κοινοποίηση πληροφοριών και η ευαισθητοποίηση σχετικά με τους κινδύνους και τη στρατηγική κινδύνου αποτελεί πτυχή ζωτικής σημασίας για το σύνολο της διαδικασίας διαχείρισης κινδύνου, συμπεριλαμβανομένων των διαδικασιών επανεξέτασης και λήψης αποφάσεων, και συμβάλλει στην αποτροπή αποφάσεων που συνεπάγονται ενδεχομένως ακούσια αύξηση των κινδύνων. Η αποτελεσματική οργάνωση της διαδικασίας υποβολής αναφορών σχετικά με τους κινδύνους προϋποθέτει ορθή εσωτερική αξιολόγηση και κοινοποίηση της στρατηγικής κινδύνου και των συναφών δεδομένων κινδύνου (π.χ. ανοίγματα και σημαντικοί δείκτες κινδύνου), τόσο οριζοντίως όσο και καθ’ όλο το μήκος της ιεραρχικής κλίμακας της επιχείρησης επενδύσεων.