6.3 Αξιολόγηση κινδύνου για τον πελάτη

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν τον κίνδυνο για τον πελάτη που προκύπτει από όλους τους τύπους εκθέσεων, συμπεριλαμβανομένων των εκθέσεων εκτός ισολογισμού: περιουσιακά στοιχεία υπό διαχείριση, χρήματα πελατών υπό κατοχή, περιουσιακά στοιχεία υπό φύλαξη και διαχείριση, και εκτελούμενες εντολές πελατών. Θα πρέπει επίσης να εξετάζουν τους εθνικούς νόμους που διέπουν τον διαχωρισμό οι οποίοι ισχύουν για τα χρήματα των πελατών καθώς και τη διαθεσιμότητα για την επιχείρηση επενδύσεων μιας ασφάλισης επαγγελματικής ευθύνης ως αποτελεσματικό εργαλείο για τη διαχείριση των κινδύνων, σύμφωνα με το άρθρο 29 παράγραφος 1 της οδηγίας (ΕΕ) 2019 /2034.

Κατά την αξιολόγηση του κινδύνου για τον πελάτη, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους διαφορετικούς τύπους πελατών και τη φύση και την πολυπλοκότητα των δραστηριοτήτων της επιχείρησης επενδύσεων σχετικά με τους πελάτες αυτούς.

6.3.2 Αξιολόγηση εγγενούς κινδύνου για τον πελάτη

Μέσω της αξιολόγησης του εγγενούς κινδύνου για τον πελάτη, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να προσδιορίζουν τους κύριους παράγοντες που αυξάνουν τα ποσά του συντελεστή Κ της επιχείρησης επενδύσεων για τον κίνδυνο για τον πελάτη και να αξιολογούν τη σημασία των επιπτώσεων του κινδύνου αυτού για την επιχείρηση επενδύσεων από την άποψη της προληπτικής εποπτείας. Η αξιολόγηση του εγγενούς κινδύνου για τον πελάτη θα πρέπει να διαρθρώνεται γύρω από τα ακόλουθα βασικά στάδια:

• α. προκαταρκτική αξιολόγηση·
• β. αξιολόγηση της φύσης και της κλίμακας των υπηρεσιών και των δραστηριοτήτων για τη διαχείριση των στοιχείων ενεργητικού πελατών, τη διατήρηση χρημάτων πελατών, τη διαφύλαξη των στοιχείων ενεργητικού των πελατών και τη διεκπεραίωση των εντολών πελατών· και
• γ. αξιολόγηση των συστημάτων και διαδικασιών σχετικά με τις εν λόγω δραστηριότητες.

63

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να προβαίνουν σε εκτίμηση του κινδύνου για τον πελάτη τόσο στις παρούσες όσο και σε μελλοντικές συνθήκες.

Όπου κρίνεται σκόπιμο, οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να προβούν σε αναλυτικότερη αξιολόγηση, ενδεχομένως σε επίπεδο μεμονωμένων πελατών.

Προκαταρκτική αξιολόγηση

Για τον προσδιορισμό του πεδίου εφαρμογής της αξιολόγησης του κινδύνου για τον πελάτη, οι αρμόδιες αρχές πρέπει κατ’ αρχάς να εντοπίζουν τις πηγές του κινδύνου για τον πελάτη στις οποίες είναι εκτεθειμένη ή ενδέχεται να εκτεθεί η επιχείρηση επενδύσεων.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν, τουλάχιστον, τα εξής:

• α. τη διάθεση ανάληψης κινδύνου όσον αφορά τον κίνδυνο για τον πελάτη, λαμβάνοντας υπόψη το επιχειρηματικό μοντέλο της επιχείρησης επενδύσεων·
• β. τον συντελεστή στάθμισης του ποσού του συντελεστή Κ ως προς τον κίνδυνο για τον πελάτη σε σύγκριση με το συνολικό ποσό του συντελεστή Κ·
• γ. προβλέψεις του ποσού του συντελεστή Κ ως προς τον κίνδυνο για τον πελάτη, εάν είναι διαθέσιμες·
• δ. τη φύση, το μέγεθος και τη σύνθεση των εντός και εκτός ισολογισμού στοιχείων της επιχείρησης επενδύσεων που σχετίζονται με τον κίνδυνο για τον πελάτη·
• ε. εάν είναι διαθέσιμο, το κόστος των λειτουργικών ζημιών στους λογαριασμούς πελατών έναντι των προμηθειών.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να διενεργούν την προκαταρκτική ανάλυση συνεκτιμώντας τη διαχρονική μεταβολή των ανωτέρω δεικτών προκειμένου να διαμορφώσουν εμπεριστατωμένη άποψη για τους κύριους παράγοντες κινδύνου για τον πελάτη της επιχείρησης επενδύσεων.

Υπό διαχείριση περιουσιακά στοιχεία (AUM)

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν τον κίνδυνο οι πελάτες να υποστούν ζημία λόγω της κακής διαχείρισης των υπό διαχείριση περιουσιακών στοιχείων των πελατών. Τα υπό διαχείριση περιουσιακά στοιχεία περιλαμβάνουν τόσο περιουσιακά στοιχεία υπό διακριτική διαχείριση χαρτοφυλακίου όσο και μη διακριτικές συμβουλευτικές ρυθμίσεις διαρκούς χαρακτήρα. Ο κίνδυνος αυτός μπορεί να προκύψει, μεταξύ άλλων πηγών, από παραβίαση των όρων της εντολής, υπερβολική μόχλευση, υπερβολική συγκέντρωση, περιουσιακά στοιχεία που υπόκεινται σε πιέσεις ρευστότητας ή ανεπαρκή πολυπλοκότητα του προϊόντος σε σχέση με την εντολή.

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να επικεντρώνονται στις ακόλουθες πηγές εγγενούς κινδύνου, κατά περίπτωση:

• α. πολυπλοκότητα εντολών, δήλωση επενδυτικής πολιτικής ή στρατηγικές που εφαρμόζονται·

64

• β. προφίλ πελατών (κρατικά κεφάλαια, θεσμικοί επενδυτές, εταιρικοί ή ιδιώτες) και ανοχή στον κίνδυνο·
• γ. κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων του υποκείμενου χαρτοφυλακίου·
• δ. ποσό των υπό διαχείριση περιουσιακών στοιχείων·

Χρήματα πελατών υπό κατοχή

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν τον κίνδυνο απώλειας χρημάτων πελατών και υποχρέωσης αποζημίωσης των πελατών λόγω της κακής διαχείρισης των λογαριασμών πελατών από την επιχείρηση επενδύσεων.

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν εάν τα χρήματα των πελατών κρατούνται σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία σχετικά με την προστασία των χρημάτων πελατών και μπορούν να διαχωριστούν σαφώς από τα μετρητά της επιχείρησης επενδύσεων.

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να επικεντρώνονται στις ακόλουθες πηγές εγγενούς κινδύνου, κατά περίπτωση:

• α. τύπος λογαριασμού (εμπορική τραπεζική κατάθεση)·
• β. συμφωνία για την πρόσβαση της επιχείρησης επενδύσεων σε χρήματα πελατών·
• γ. εγκεκριμένη επενδυτική πολιτική για τα χρήματα πελατών·
• δ. συγκεντρωτικοί λογαριασμοί ή μεμονωμένοι διαχωρισμένοι λογαριασμοί·
• ε. ιχνηλασιμότητα χρημάτων πελατών·

στ. το ποσό των χρημάτων πελατών και τον αριθμό των πελατών·

• ζ. νομίσματα που χρησιμοποιούνται στους λογαριασμούς πελατών.

Περιουσιακά στοιχεία υπό φύλαξη και διαχείριση

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν τον κίνδυνο να υποστούν ζημία οι πελάτες και να πρέπει να αποζημιωθούν λόγω της κακής διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων υπό φύλαξη και διαχείριση από την επιχείρηση επενδύσεων.

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να επικεντρώνονται στις ακόλουθες πηγές εγγενούς κινδύνου κατά περίπτωση:

• α. επαναχρησιμοποίηση των ασφαλειών που κατέχονται·
• β. δικαιώματα εκκαθάρισης επί περιουσιακών στοιχείων·
• γ. αποσβέσεις ασφαλειών·
• δ. αντιπροσωπείες εισερχόμενες από και εξερχόμενες σε άλλες χρηματοοικονομικές οντότητες·
• ε. είδη περιουσιακών στοιχείων·

65 στ. πράξεις ή αποτυχία εκτέλεσης πράξεων σε συμβάντα που συνδέονται με περιουσιακά στοιχεία (ψηφοφορία στη γενική συνέλευση, πληρωμή τοκομεριδίων, ζητήματα δικαιωμάτων).

Εκτελούμενες εντολές πελατών

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν τον κίνδυνο λειτουργικής ζημίας κατά την εκτέλεση εντολών πελατών. Ο κίνδυνος αυτός μπορεί να προκύψει από συστημικά ή ανθρώπινα σφάλματα λόγω της πολυπλοκότητας των διεργασιών, των διαδικασιών και των συστημάτων ΤΠ (συμπεριλαμβανομένης της χρήσης νέων τεχνολογιών), στον βαθμό που μπορεί να οδηγήσουν σε σφάλματα, συμπεριλαμβανομένων καθυστερήσεων, εσφαλμένων προδιαγραφών ή παραβιάσεων ασφαλείας.

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να επικεντρώνονται στις ακόλουθες πηγές εγγενούς κινδύνου, κατά περίπτωση:

• α. ποσότητα και ύψος των εκτελούμενων εντολών πελατών·
• β. φύση των υποκείμενων περιουσιακών στοιχείων (εξωχρηματιστηριακά, περισσότερο ή λιγότερο ρευστοποιήσιμα…)·
• γ. τύποι και χαρακτηριστικά εντολών (συγκεντρωτικές, σταθερή τιμή…)·
• δ. χαρακτηριστικά μετάδοσης ή εκτέλεσης (με ηλεκτρονική διαπραγμάτευση ή προφορικά…)·
• ε. διαδικασίες και οργάνωση μετάδοσης ή εκτέλεσης (ειδικά γραφεία ανά κατηγορία περιουσιακών στοιχείων, πωλήσεις μέσω εμπόρων, συναλλαγές για ίδιο λογαριασμό, πρόσβαση στην αγορά…).

6.3.3 Αξιολόγηση της διαχείρισης των κινδύνων για τον πελάτη και των ελέγχων

Προκειμένου να αποκτήσουν πλήρη εικόνα για το προφίλ του κινδύνου για τον πελάτη της επιχείρησης επενδύσεων, οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να εξετάζουν το πλαίσιο διαχείρισης κινδύνων στο οποίο στηρίζονται οι πιστωτικές της δραστηριότητες. Για τον σκοπό αυτό, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν τα ακόλουθα στοιχεία, κατά περίπτωση:

• α. ότι η επιχείρηση επενδύσεων διαθέτει ορθή, σαφώς διατυπωμένη και τεκμηριωμένη στρατηγική κινδύνου που είναι δεόντως επικυρωμένη από το διοικητικό συμβούλιο και καλύπτει τη διαχείριση των περιουσιακών στοιχείων, τη διαχείριση των ταμειακών ροών εντός της επιχείρησης και τη διαχείριση των περιουσιακών στοιχείων υπό φύλαξη και διαχείριση·
• β. η επιχείρηση επενδύσεων διαθέτει κατάλληλο οργανωτικό πλαίσιο για να διασφαλίζει την αποτελεσματική παροχή υπηρεσιών στους πελάτες, με επαρκείς (ποιοτικούς και ποσοτικούς) ανθρώπινους και τεχνικούς πόρους (προώθηση και υποστήριξη, πληροφοριακά συστήματα)·

66

• γ. η επιχείρηση επενδύσεων διαθέτει ισχυρό και ολοκληρωμένο πλαίσιο ελέγχου (αποτελεσματικότητα και ανεξαρτησία των λειτουργιών ελέγχου) και ισχυρές διασφαλίσεις για τον μετριασμό των κινδύνων της για τους πελάτες, σύμφωνα με τη στρατηγική διαχείρισης και τη διάθεση ανάληψης κινδύνων·
• δ. η επιχείρηση επενδύσεων έχει σαφώς καθορισμένες πολιτικές και διαδικασίες για τον εντοπισμό, τη διαχείριση, τη μέτρηση και τον έλεγχο των λειτουργικών κινδύνων για τους πελάτες·
• ε. τα δικαιώματα πρόσβασης της εταιρείας σε λογαριασμούς πελατών είναι σύμφωνα με τους ισχύοντες κανονισμούς.

6.3.4 Σύνοψη διαπιστώσεων και βαθμολόγηση

Κατόπιν της ανωτέρω αξιολόγησης, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να διαμορφώνουν άποψη σχετικά με τον κίνδυνο για τον πελάτη της επιχείρησης επενδύσεων. Η εν λόγω άποψη πρέπει να αποτυπώνεται σε μια σύνοψη πορισμάτων, συνοδευόμενη από μια βαθμολογία κινδύνου με βάση τις παραμέτρους που καθορίζονται στον πίνακα 5. Αν, βάσει της σημασίας ορισμένων παραγόντων κινδύνου, οι αρμόδιες αρχές αποφασίσουν να τις αξιολογήσουν και να τις βαθμολογήσουν μεμονωμένα, πρέπει να εφαρμόζονται κατ᾽ αναλογία οι οδηγίες που παρέχονται στον παρόντα πίνακα, στο μέτρο του δυνατού.

Πίνακας 5. Εποπτικές παράμετροι για την απόδοση βαθμολογίας όσον αφορά τον κίνδυνο για τον πελάτη

Παράμετροι για την Βαθμολογία Παράμετροι σε σχέση με τον επάρκεια της διαχείρισης