ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) 2024/1085 z dnia 13 marca 2024 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 w odniesieniu do regulacyjnych standardów technicznych w zakresie metody oceny, według której właściwe organy sprawdzają przestrzeganie przez instytucje wymogów dotyczących stosowania modeli wewnętrznych dla ryzyka rynkowego (Tekst mający znaczenie dla EOG)

(1)

Instytucje mogą stosować modele wewnętrzne dla ryzyka rynkowego wyłącznie wówczas, gdy spełniają wymogi ustanowione w rozporządzeniu (UE) nr 575/2013. Instytucje powinny przestrzegać tych wymogów nie tylko przy ubieganiu się o zezwolenie na stosowanie takich modeli wewnętrznych, ale również w trakcie ich stosowania oraz przy występowaniu z wnioskiem o wprowadzenie w nich znacznych rozszerzeń lub zmian. Należy zatem zobowiązać właściwe organy, aby przy sprawdzaniu, czy instytucje spełniają te wymogi, stosowały te same kryteria i te same metody oceny na każdym ze wspomnianych etapów. W celu zapewnienia efektywności i ograniczenia obciążeń administracyjnych przy ocenianiu zgodności instytucji, którym udzielono już zezwolenia na stosowanie takich alternatywnych modeli wewnętrznych, właściwe organy nie powinny być zobowiązane do przeprowadzenia ponownej oceny zasadności takiego zezwolenia. Zamiast tego powinny oceniać jedynie zgodność zasad istotnych z punktu widzenia zakresu danej oceny i opierać się w poszczególnych przypadkach na wnioskach wyciągniętych z wcześniejszych ocen.

(2)

Aby zapewnić stałe spełnianie przez instytucje wymogów ustanowionych w rozporządzeniu (UE) nr 575/2013, właściwe organy powinny oceniać ogólną jakość rozwiązań, systemów i podejść stosowanych przez daną instytucję i zwracać się o nieustanne wprowadzanie udoskonaleń i dokonywanie dostosowań do zmieniających się okoliczności.

(3)

W celu zagwarantowania harmonizacji i porównywalności praktyk nadzorczych w różnych jurysdykcjach przeprowadzana przez właściwe organy ocena służąca sprawdzeniu, czy instytucje spełniają wymogi ustanowione w rozporządzeniu (UE) nr 575/2013, powinna być zgodna z zalecanymi technikami oceniania. Właściwym organom należy jednak zapewnić możliwość uwzględnienia charakteru, wielkości i stopnia złożoności struktury i modelu biznesowego instytucji, stopnia złożoności alternatywnych modeli wewnętrznych, charakteru produktów finansowych objętych tymi modelami, jakości informacji przekazywanych przez daną instytucję oraz zasobów pozostających do jej dyspozycji. Przy ocenianiu, czy dana instytucja spełnia wymogi ustanowione w rozporządzeniu (UE) nr 575/2013, właściwym organom należy zatem zapewnić pewien margines swobody umożliwiający im przeprowadzanie dodatkowych kontroli i stosowanie najodpowiedniejszych metod sprawdzania zgodności z określonymi wymogami. Co więcej, aby umożliwić właściwym organom przeprowadzanie tej kontroli w proporcjonalny sposób, i biorąc pod uwagę szeroką gamę produktów finansowych dostępnych w toku prowadzenia działalności handlowej, należy podzielić produkty finansowe na kategorie w porządku rosnącym pod względem stopnia ich złożoności, na których właściwe organy powinny opierać swoją ocenę.

(4)

Aby zapewnić wystarczający poziom wiedzy pracowników instytucji na temat funkcjonowania alternatywnego modelu wewnętrznego, w tym na temat operacji zlecanych na zewnątrz, należy – niezależnie od zlecania podmiotom zewnętrznym realizacji pewnych zadań związanych z określonymi narzędziami oceny ryzyka, systemami IT i rozwiązaniami w zakresie zarządzania ryzykiem – wprowadzić wymóg realizacji wszystkich kluczowych zadań lub funkcji i podejmowania wszystkich kluczowych działań związanych z modelem wewnętrznym przez jednostkę do spraw kontroli ryzyka, o której mowa w art. 325bi ust. 1 lit. b) rozporządzenia (UE) nr 575/2013. Z tych samych powodów takie zasady powinny również zapewniać poddawanie wszelkich rozwiązań, których opracowanie zlecono na zewnątrz, kontrolom oraz testom jakościowym i walidacyjnym przez jednostkę do spraw kontroli ryzyka, pełną dostępność dokumentacji z przebiegu tych kontroli i testów oraz ocenianie przez właściwy organy wszelkich narzędzi i rozwiązań IT uzyskanych od dostawców będących osobami trzecimi w podobny sposób jak narzędzi i rozwiązań opracowanych w pełni w ramach procesów wewnętrznych.

(5)

Aspekty związane z zarządzaniem i aspekty operacyjne mają kluczowe znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania alternatywnego modelu wewnętrznego. Dlatego też metoda wykorzystywana do sprawdzenia, czy dana instytucja spełnia wymogi ustanowione w rozporządzeniu (UE) nr 575/2013 („metoda oceny”), powinna zapewniać możliwość kompleksowej oceny tych aspektów związanych z zarządzaniem i aspektów operacyjnych, w tym kwestii dotyczących struktury jednostki odpowiadającej za handel, roli kadry kierowniczej wyższego szczebla i organu zarządzającego, jednostki do spraw kontroli ryzyka oraz niezależnego przeglądu samego alternatywnego modelu wewnętrznego.

(6)

W ramach metody oceny dotyczącej aspektów związanych z zarządzaniem powinno się uwzględnić fakt, że niektóre instytucje zwracające się o zezwolenie na skorzystanie z alternatywnej metody modeli wewnętrznych uzyskały zgodę na stosowanie modelu wewnętrznego do obliczania wymogów w zakresie funduszy własnych z tytułu ryzyka rynkowego jeszcze przed zmianą rozporządzenia (UE) nr 575/2013 przez rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/876 (2). Dlatego też należy wprowadzić zasady przeprowadzania oceny zbliżone do tych stosowanych w przeszłości w odniesieniu do aspektów, które nie zostały zmienione na mocy rozporządzenia (UE) 2019/876, oraz wprowadzić nowe zasady obejmujące nowe przepisy wprowadzone na mocy tego rozporządzenia, w tym wymogi dotyczące jednostki odpowiadającej za handel przewidziane w art. 104b rozporządzenia (UE) nr 575/2013.

(7)

Aby umożliwić właściwym organom ocenianie zgodności z wymogami w zakresie walidacji i przeglądu alternatywnych modeli wewnętrznych, instytucje powinny dokonywać walidacji wewnętrznej modelu przynajmniej raz w roku. Choć wstępna walidacja powinna obejmować wszystkie metody stosowane w ramach całego modelu wewnętrznego, w świetle ograniczeń związanych z dostępnością pracowników i zasobów należy wprowadzić wymóg, zgodnie z którym walidacja roczna będzie musiała koncentrować się przynajmniej na najważniejszych problemach wykrytych w ramach wcześniejszych walidacji wewnętrznych albo wcześniejszych wewnętrznych przeglądów audytowych oraz na wszelkich zmianach lub nowych metodach wprowadzonych w alternatywnym modelu wewnętrznym.

(8)

Działalność handlowa i rynki finansowe podlegają nieustannym i gwałtownym zmianom. Aby umożliwić właściwym organom uwzględnienie tych zmian przy ocenianiu, czy instytucje spełniają wymogi ustanowione w rozporządzeniu (UE) nr 575/2013, metoda oceny powinna obejmować standardy jakościowe i proceduralne regulujące kwestie związane z formalnym zatwierdzaniem przez instytucję nowych instrumentów i produktów finansowych oraz ich wprowadzaniem na obszar handlowy. Przyjęcie standardów dotyczących polityki formalnego zatwierdzania nowych produktów jest konieczne, aby zapewnić wprowadzanie nowych instrumentów i produktów finansowych, które mogą wiązać się z dodatkowymi czynnikami ryzyka lub wymagać wprowadzenia zmian w metodyce leżącej u podstaw wewnętrznych modeli pomiaru ryzyka, w pełni zgodnie z procedurami kompleksowej kontroli i walidacji.

(9)

Jakość danych oraz dokładność oszacowań ryzyka i obliczeń wymogów w zakresie funduszy własnych z tytułu ryzyka rynkowego są silnie uzależnione od niezawodności systemów informatycznych wykorzystywanych w tym celu. Podobnie ciągłość i spójność procesów zarządzania ryzykiem oraz obliczania wymogów w zakresie funduszy własnych z tytułu ryzyka rynkowego można zapewnić tylko wtedy, gdy systemy informatyczne są bezpieczne, pewne i niezawodne, a infrastruktura informatyczna jest wystarczająco solidna. Konieczne jest zatem, aby przy ocenianiu wewnętrznych modeli ryzyka rynkowego właściwe organy sprawdzały również wiarygodność systemów informatycznych instytucji oraz solidność infrastruktury informatycznej wykorzystywanej na potrzeby modeli wewnętrznych.

(10)

Jednym z nowatorskich rozwiązań przewidzianych w nowych ramach ryzyka rynkowego ustanowionych w części trzeciej tytuł IV rozdział 1b rozporządzenia (UE) nr 575/2013 jest możliwość określania wymogów w zakresie funduszy własnych na podstawie miar oczekiwanych braków. Należy zapewnić aktywne monitorowanie prawidłowości tych danych liczbowych przez instytucje. Dlatego też należy zobowiązać instytucje do poddawania swoich miar oczekiwanych braków bezpośredniej weryfikacji historycznej w ramach wewnętrznego programu weryfikacji historycznej wymaganego zgodnie z art. 325bj rozporządzenia (UE) nr 575/2013. Ponieważ uczestnicy rynku nie wypracowali jeszcze metody przeprowadzania weryfikacji historycznej miar oczekiwanych braków, nie należy narzucać żadnej konkretnej metody – instytucje powinny dysponować swobodą uznania w tym zakresie pozwalającą im należycie uwzględniać ewolucję nowych technik i najlepszych praktyk w tej dziedzinie zgodnie z wymogami jakościowymi ustanowionymi w art. 325bi tego rozporządzenia.

(11)

Wewnętrzne modele pomiaru ryzyka można uznać za wdrożone z zapewnieniem integralności, o której mowa w art. 325bi ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 575/2013, wyłącznie w przypadku spełnienia wszystkich wymogów regulacyjnych. Szereg podstawowych elementów reform Bazylea III w dziedzinie ryzyka rynkowego zostało ponadto wdrożonych do prawa Unii w drodze aktów delegowanych, m.in. rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2022/2058 (3), rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2022/2059 (4), rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2022/2060 (5), rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2023/1577 (6), rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2023/1578 (7) i rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2024/397 (8). Oznacza to, że przy ocenianiu, czy instytucje spełniają wymogi ustanowione w rozporządzeniu (UE) nr 575/2013, właściwe organy powinny brać pod uwagę przepisy tych aktów delegowanych. Aby zapewnić możliwość przeprowadzania kompleksowej oceny zgodności wewnętrznych modeli ryzyka rynkowego, należy określić techniki, za pomocą których właściwe organy będą oceniały zgodność instytucji z aspektami uregulowanymi zarówno w rozporządzeniu (UE) nr 575/2013, jak i we wspomnianych rozporządzeniach delegowanych. W tym celu właściwe organy powinny analizować konkretne dokumenty, jakie instytucje są zobowiązane przedłożyć.

(12)

Wymogi dotyczące weryfikacji historycznej oraz przypisywania zysków i strat zapewniają solidną podstawę dla krytycznego monitorowania dokładności wewnętrznego modelu pomiaru ryzyka. Dlatego też należy ustanowić zasady przeprowadzania oceny w taki sposób, aby uwzględniała ona wyniki tych testów. Jeżeli chodzi o weryfikację historyczną, należy zapewnić poddawanie przekroczeń analizie krytycznej służącej zidentyfikowaniu potencjalnych słabych punktów modelu oraz monitorowanie przez instytucje, czy u podstaw zmian w wartościach portfeli leżą możliwe do modelowania, czy też niemożliwe do modelowania czynniki ryzyka. Co więcej, w świetle wyników testu przypisania zysków i strat właściwe organy powinny ocenić dokładność funkcji wyceny stosowanych przez daną instytucję, ponieważ dokładność tych funkcji ma zasadnicze znaczenie dla prawidłowego obliczenia wymogów w zakresie funduszy własnych.

(13)

Aby zapewnić spójne stosowanie wymogów ustanowionych w art. 325bh rozporządzenia (UE) nr 575/2013, należy doprecyzować te wymogi. Ocena służąca ustaleniu, czy instytucje spełniają wspomniane wymogi, powinna opierać się na szerokich kategoriach czynników ryzyka, o których mowa w tabeli 2 w art. 325bd rozporządzenia (UE) nr 575/2013. W odniesieniu do każdej z tych kategorii należy zatem określić, w jaki sposób właściwe organy mają oceniać, czy ujęto ryzyko bazowe i czy sposób traktowania krzywych i prostych w wewnętrznym modelu pomiaru ryzyka jest prawidłowy.

(14)

Z uwagi na szybko zmieniający się i ewoluujący charakter rynków finansowych nierzetelne, niedokładne, niekompletne lub nieaktualne dane prowadzą do błędów w oszacowaniu ryzyka i obliczeniach wymogów w zakresie funduszy własnych, w tym również w modelach ryzyka rynkowego. W kontekście procesów zarządzania ryzykiem instytucji takie błędne dane mogą również prowadzić do podejmowania nieprawidłowych decyzji w zakresie zarządzania. Tym samym, aby zapewnić wiarygodność i wysoką jakość danych oraz zagwarantować ich właściwe wykorzystywanie w procesach wewnętrznych i procesach przeprowadzanych na potrzeby obliczenia wymogów w zakresie funduszy własnych, należy odpowiednio dokumentować sposób gromadzenia i przechowywania danych oraz procedury regulujące kwestie związane z takim gromadzeniem i przechowywaniem i uwzględniać pełny opis cech, kontroli jakości, filtrów automatycznych oraz konkretnych źródeł codziennych danych. Przy ocenianiu wewnętrznych modeli ryzyka rynkowego właściwe organy powinny zwracać zatem szczególną uwagę na jakość i wiarygodność danych wykorzystywanych do tworzenia modeli oraz na procesy służące zapewnieniu utrzymania takiej jakości i wiarygodności.

(15)

Aby zapewnić prawidłowość obliczeń wymogów w zakresie funduszy własnych, przy ocenianiu ogólnej jakości danych właściwe organy powinny ocenić, czy instytucja stosuje rzetelne podejście, jeżeli chodzi o stosowanie wskaźników zastępczych w odniesieniu do szeregów czasowych. Metoda oceny powinna zatem umożliwiać ustalenie, czy wymogi regulujące kwestie związane ze stosowaniem wskaźników zastępczych ustanowione w rozporządzeniu (UE) nr 575/2013 zostały spełnione. W stosownych przypadkach zasady określone w tej metodzie oceny powinny różnić się w zależności od tego, czy szereg czasowy, w odniesieniu do którego zastosowano wskaźnik zastępczy, dotyczy czynnika ryzyka, który pomyślnie przeszedł ocenę możliwości modelowania, czy też czynnika ryzyka, który nie przeszedł tej oceny.

(16)

Jeżeli chodzi o wewnętrzny model pomiaru ryzyka niewykonania zobowiązania, a w szczególności modele, o których mowa w art. 325bn, 325bo i 325 bp rozporządzenia (UE) nr 575/2013, należy zadbać o to, aby metoda oceny zapewniała generowanie prawidłowych wyników przez te modele ryzyka. Zasady określone w metodzie oceny powinny obejmować zatem wszystkie aspekty wywierające wpływ na wyniki tych modeli, w tym zakres pozycji objętych przez te modele, szacunki dotyczące wartości prawdopodobieństwa niewykonania zobowiązania i strat z tytułu niewykonania zobowiązania, wybór czynników ryzyka systematycznego na potrzeby symulacji niewykonania zobowiązania przez emitentów oraz wszystkie założenia na potrzeby modelowania dokonywane przez instytucję, uwzględniając jakiekolwiek założenie dotyczące funkcji kopułowej (copula) przyjęte na potrzeby symulacji niewykonania zobowiązania przez emitentów.

(17)

Czynniki ryzyka związane ze zmianą klimatu i szerzej rozumianymi kwestiami dotyczącymi środowiska zmieniają sytuację związaną z ryzykiem, na jakie narażony jest sektor finansowy, przy czym przewiduje się, że ich znaczenie wzrośnie w jeszcze większym stopniu w przyszłości. Biorąc pod uwagę znaczenie tych czynników ryzyka, właściwe organy powinny weryfikować, czy instytucje uwzględniają te czynniki w swoich programach testów warunków skrajnych, o których mowa w art. 325bi ust. 1 lit. g) rozporządzenia (UE) nr 575/2013. W tym kontekście instytucje podjęły już działania na rzecz uwzględnienia ryzyka z zakresu ochrony środowiska w swoich programach testów warunków skrajnych. Aby jednak zapewnić instytucjom wystarczająco dużo czasu na pełne odzwierciedlenie tego ryzyka w ich programach testów warunków skrajnych, właściwe organy powinny oceniać zgodność instytucji z wszelkimi wymogami dotyczącymi aspektów związanych ze zmianą klimatu i szerzej rozumianymi kwestiami dotyczącymi środowiska dopiero od dnia 1 stycznia 2025 r. Podobnie, z uwagi na złożoność procesu wdrażania bezpośredniej weryfikacji historycznej oczekiwanych braków, instytucjom powinno się zapewnić dodatkowy okres, zanim właściwe organy rozpoczną ocenianie ich zgodności z wymogami w tym obszarze. Dlatego też datę rozpoczęcia przeprowadzania oceny w tym zakresie należy wyznaczyć na 1 stycznia 2026 r.

(18)

Podstawę niniejszego rozporządzenia stanowią projekty regulacyjnych standardów technicznych przedłożone Komisji przez Europejski Urząd Nadzoru Bankowego.

(19)

Europejski Urząd Nadzoru Bankowego przeprowadził otwarte konsultacje publiczne na temat projektu regulacyjnych standardów technicznych, który stanowi podstawę niniejszego rozporządzenia, dokonał analizy potencjalnych powiązanych kosztów i korzyści oraz zasięgnął opinii Bankowej Grupy Interesariuszy powołanej na podstawie art. 37 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1093/2010 (9),