6.5. Αξιολόγηση κινδύνου επιτοκίου και κινδύνου πιστωτικού περιθωρίου από δραστηριότητες εκτός χαρτοφυλακίου συναλλαγών

Κατά την αξιολόγηση του εγγενούς κινδύνου επιτοκίου που προκύπτει από θέσεις ευαίσθητες σε επιτόκια εκτός χαρτοφυλακίου συναλλαγών, εντός και εκτός ισολογισμού (συνήθως αναφέρεται ως κίνδυνος επιτοκίου στο τραπεζικό χαρτοφυλάκιο, ή IRRBB) και του κινδύνου πιστωτικού περιθωρίου που προκύπτει από θέσεις εκτός χαρτοφυλακίου συναλλαγών (συνήθως αναφέρεται ως CSRBB), καθώς και της επάρκειας του πλαισίου εσωτερικού ελέγχου, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν, μεταξύ άλλων, τη συμμόρφωση του ιδρύματος προς τις νομικές πράξεις που δημοσιεύονται χωριστά στον διαδικτυακό τόπο της ΕΑΤ, όπως αναφέρεται στην παράγραφο 12.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν τον IRRBB, συμπεριλαμβανομένων των αντισταθμίσεων για τις εν λόγω θέσεις, ανεξάρτητα από την αναγνώριση και τη μέτρησή τους, καθώς και ανεξάρτητα από την αναγνώριση και τη μέτρηση των ζημιών και των κερδών για λογιστικούς σκοπούς.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν τη συνάφεια και τη σημαντικότητα τουλάχιστον των ακόλουθων υποκατηγοριών³⁹ κατά την αξιολόγηση του IRRBB: κίνδυνος επιτοκιακού ανοίγματος (gap risk), κίνδυνος βάσης (basis risk) και κίνδυνος δικαιώματος προαίρεσης (option risk).

³⁹ Παρακαλούμε ανατρέξτε στο Παράρτημα IV για μια μη εξαντλητική ανάλυση των υποκατηγοριών του IRRBB.

Η αξιολόγηση του IRRBB πρέπει να διαχωρίζεται από την αξιολόγηση του CSRBB, την οποία οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να διενεργούν σύμφωνα με την ενότητα 6.5.3. Ειδικότερα, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη κατά πόσον τα εσωτερικά συστήματα των ιδρυμάτων αξιολογούν και παρακολουθούν επαρκώς τον κίνδυνο CSRBB από την άποψη της οικονομικής αξίας και των καθαρών εσόδων από τόκους (συμπεριλαμβανομένων των μεταβολών αγοραίας αξίας), καθώς και αν ορίζουν τον CSRBB και καθορίζουν το πεδίο εφαρμογής του κατάλληλα⁴⁰ .

⁴⁰ Λαμβάνοντας επίσης υπόψη την καθοδήγηση που παρέχεται στο έγγραφο EBA/2022/14.

Με βάση τη συνολική αξιολόγηση του εγγενούς κινδύνου IRRBB, καθώς και της διαχείρισης κινδύνων και των ελέγχων για τον IRRBB και τον CSRBB, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να διαμορφώσουν άποψη σχετικά με τον IRRBB και τον CSRBB, η οποία θα καταλήγει σε μια συνδυασμένη βαθμολογία με βάση τα κριτήρια που παρατίθενται στον πίνακα 12. Το αποτέλεσμα της αξιολόγησης κάθε επιμέρους κινδύνου πρέπει να αποτυπώνεται σε σύνοψη ευρημάτων στην οποία επεξηγούνται οι κύριοι παράγοντες κινδύνων.

6.5.2. IRRBB

6.5.2.1. Αξιολόγηση εγγενούς IRRBB

Μέσω της αξιολόγησης του εγγενούς επιπέδου του IRRBB, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να προσδιορίζουν τους κύριους παράγοντες που αυξάνουν την έκθεση του ιδρύματος σε IRRBB και να αξιολογούν τις δυνητικές επιπτώσεις του εν λόγω κινδύνου για το ίδρυμα από την άποψη της προληπτικής εποπτείας .

Προκαταρκτική αξιολόγηση

Για τον προσδιορισμό του πεδίου εφαρμογής της αξιολόγησης του IRRBB, οι αρμόδιες αρχές πρέπει κατ’ αρχάς να εντοπίζουν τις πηγές του IRRBB στις οποίες είναι εκτεθειμένο ή ενδέχεται να εκτεθεί το ίδρυμα, καθώς και το κατά πόσον έχουν συμβεί τυχόν σημαντικές αλλαγές. Για τον σκοπό αυτό, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιοποιούν τις γνώσεις που έχουν αποκτήσει από τις πληροφορίες της ΔΑΕΕΚ και της ΔΑΕΕΡ που συλλέχθηκαν για σκοπούς της ΔΕΕΑ, από την υποβολή αναφορών για το IRRBB, από την αξιολόγηση άλλων στοιχείων της ΔΕΕΑ, από τη σύγκριση της θέσης του ιδρύματος με τις θέσεις των ομοειδών ιδρυμάτων του και από άλλες εποπτικές δραστηριότητες. Στο πλαίσιο αυτό, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν τη διακυβέρνηση του κινδύνου επιτοκίου από το ίδρυμα, συμπεριλαμβανομένης της βασικής στρατηγικής του IRRBB του ιδρύματος και της διάθεσής του σε σχέση με τον IRRBB, καθώς και το επίπεδο του εσωτερικού κεφαλαίου που έχει διαθέσει το ίδρυμα για τον IRRBB. Φύση και σύνθεση του προφίλ κινδύνου επιτοκίου του ιδρύματος

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να διαμορφώνουν σαφή εικόνα του τρόπου με τον οποίο οι μεταβολές των επιτοκίων μπορούν να επηρεάσουν δυσμενώς τα καθαρά έσοδα από τόκους (και, κατά περίπτωση, τα κέρδη) και την οικονομική αξία του ιδρύματος (την παρούσα αξία των αναμενόμενων ταμειακών ροών) ώστε να αποκτούν εικόνα της πιθανής απειλής για την κεφαλαιακή επάρκεια, βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα.

Για τον σκοπό αυτό, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αναλύουν και να διαμορφώνουν σαφή άποψη σχετικά με τη διάρθρωση και τα χαρακτηριστικά των στοιχείων ενεργητικού, των υποχρεώσεων και των εκτός ισολογισμού ανοιγμάτων του ιδρύματος, συμπεριλαμβανομένης της ευαισθησίας τους σε μεταβολές των επιτοκίων, των ληκτοτήτων και των ημερομηνιών ανατιμολόγησης, καθώς και του ποσοστού των προϊόντων και των θέσεων με αβέβαιες ληκτότητες (π.χ. με ενσωματωμένα δικαιώματα προαίρεσης ή χαρακτηριστικά προπληρωμής) και τυχόν συναφών συμπεριφορικών παραδοχών.

Επιπλέον, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν τη στρατηγική αντιστάθμισης κινδύνου του ιδρύματος και τον βαθμό στον οποίο είναι δυνατή η εφαρμογή φυσικής αντιστάθμισης (λαμβάνοντας επίσης υπόψη την ανθεκτικότητα της ανάπτυξης υποδειγμάτων ληκτοτήτων αποτίμησης για στοιχεία με μη προσδιορισμένη ληκτότητα), το ποσό των παραγώγων που χρησιμοποιούνται για σκοπούς αντιστάθμισης και κατά πόσον τα παράγωγα μπορούν να μετριάσουν την ευαισθησία της EVE, των NII ή άλλων μετρήσεων που χρησιμοποιούνται από το ίδρυμα εσωτερικά.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να δίνουν προσοχή σε τυχόν συγκεντρώσεις (π.χ. στα χαρτοφυλάκια δανείων ή ομολόγων) όσον αφορά τη ληκτότητα ανατιμολόγησης ή σε προϊόντα με αυτόματα ή συμπεριφορικά δικαιώματα προαίρεσης, μη εξυπηρετούμενα ανοίγματα και τη φύση του IRRBB που ενσωματώνεται σε μέσα εύλογης αξίας, συμπεριλαμβανομένων μέσων μειωμένης ρευστότητας, πχ. στοιχείων ενεργητικού και υποχρεώσεων επιπέδου 3.

Κατά την ανάλυση των επιπτώσεων στα κέρδη του ιδρύματος, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να γνωρίζουν τον βαθμό στον οποίο οι αποδόσεις του ιδρύματος εξαρτώνται από θέσεις ευαίσθητες σε επιτόκια, και πρέπει να καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο οι διαφορετικές μεταβολές των επιτοκίων θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα καθαρά έσοδα από τόκους, αλλά και τις επιπτώσεις στις μεταβολές της αγοραίας αξίας των μέσων –ανάλογα με τη λογιστική μεταχείριση– που εμφανίζονται είτε στον λογαριασμό αποτελεσμάτων χρήσης είτε απευθείας στις μετοχές (π.χ. μέσω λοιπών συνολικών εσόδων).

Κατά την ανάλυση των επιπτώσεων στην οικονομική αξία και τα κέρδη του ιδρύματος, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν πρώτα τα αποτελέσματα των εποπτικών δοκιμών ακραίων τιμών που ορίζονται στο άρθρο 98 παράγραφος 5 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ και εξειδικεύονται περαιτέρω στον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό (ΕΕ) 2024/856, προκειμένου να λάβουν μια αρχική τιμή αναφοράς έναντι της οποίας θα συγκρίνουν τον τρόπο με τον οποίο οι μεταβολές του επιτοκίου θα μπορούσαν να επηρεάσουν το ίδρυμα. Για την αξιολόγηση αυτή, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στην ευαισθησία των ταμειακών ροών έναντι της ανατιμολόγησης, τόσο από την άποψη του χρόνου και του ύψους των ποσών τους, όσο και από την άποψη των μεταβολών στις υποκείμενες βασικές παραδοχές (ιδίως για λογαριασμούς πελατών χωρίς συγκεκριμένες ημερομηνίες ανατιμολόγησης, λογαριασμούς πελατών με ενσωματωμένα δικαιώματα προαίρεσης του πελάτη ή/και ίδια κεφάλαια).

Όταν από τη δοκιμή εποπτικών αποτελεσμάτων προκύπτει για το ίδρυμα ακραία τιμή σχετικά με τα καθαρά έσοδα από τόκους, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν το ενδεχόμενο ανάλυσης πρόσθετων παραμέτρων για τη συμπλήρωση της αξιολόγησης, εφόσον το κρίνουν σκόπιμο (π.χ. δεδομένου του επιχειρηματικού μοντέλου του ιδρύματος). Μεταξύ των πρόσθετων παραμέτρων που μπορούν να ληφθούν υπόψη συγκαταλέγονται οι μεταβολές της αγοραίας αξίας των χρηματοοικονομικών μέσων εύλογης αξίας, η αξιολόγηση των χειρότερων προβλέψεων των NII σε σύγκριση με τα τρέχοντα πραγματοποιηθέντα NII, καθώς και σε σύγκριση με τα διοικητικά έξοδα/γενικά έξοδα και τις καθαρές προμήθειες/αμοιβές, με σκοπό την αποτύπωση των ενσωματωμένων ζημιών/κερδών που οφείλονται στις παρατηρούμενες μεταβολές των επιτοκίων και των συνθηκών της αγοράς.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στην ευαισθησία των ταμειακών ροών στις μεταβολές της αποτίμησης των μέσων εύλογης αξίας εκτός χαρτοφυλακίου συναλλαγών, συμπεριλαμβανομένων των παραγώγων επιτοκίου που χρησιμοποιούνται για την αντιστάθμιση των μέσων εκτός χαρτοφυλακίου συναλλαγών (π.χ. τις επιπτώσεις των μεταβολών που αφορούν τρέχουσες τιμές της αγοράς σε μέσα εύλογης αξίας επί των αποτελεσμάτων χρήσης, αποτελεσματικότητα λογαριασμών αντιστάθμισης κινδύνου).

Εκτός από τη χρήση του κριτηρίου της εποπτικής δοκιμής ακραίων τιμών που ορίζεται στο άρθρο 98 παράγραφος 5 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ και εξειδικεύεται περαιτέρω στον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό (EE) 2024/856, οι αρμόδιες αρχές μπορούν να απαιτούν από τα ιδρύματα να λαμβάνουν υπόψη άλλα σενάρια διαταραχής των επιτοκίων.

Στο πλαίσιο της ποσοτικής αξιολόγησής τους, οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να λαμβάνουν υπόψη τα αποτελέσματα των εσωτερικών ή τυποποιημένων μεθοδολογιών του ιδρύματος για τη μέτρηση του IRRBB· μεταξύ αυτών, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει επίσης να αξιολογούν, για τα ιδρύματα που δραστηριοποιούνται σε διαφορετικά νομίσματα, την επίδραση που έχουν τα διαφορετικά νομίσματα στις μετρήσεις της οικονομικής αξίας και των κερδών, καθώς και, όταν εφαρμόζεται εσωτερική μεθοδολογία, τις προσεγγίσεις που χρησιμοποιούν τα ιδρύματα για την άθροιση των ποσών για κάθε νόμισμα. Μέσω της ανάλυσης των εν λόγω μεθοδολογιών, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να κατανοούν βαθύτερα τους κύριους παράγοντες κινδύνου στους οποίους υπόκειται το προφίλ IRRBB του ιδρύματος.

Κατά την ανάλυση των αποτελεσμάτων των επιπτώσεων των εποπτικών προσομοιώσεων ακραίων τιμών και των εσωτερικών ή τυποποιημένων μεθοδολογιών του ιδρύματος, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν τα αριθμητικά στοιχεία σε δεδομένες χρονικές στιγμές, καθώς και τις ιστορικές τάσεις. Τα εν λόγω ποσοστά πρέπει να συγκρίνονται με αυτά των ομοειδών ιδρυμάτων και να εξετάζονται στο πλαίσιο της κατάστασης της παγκόσμιας αγοράς.

Σενάρια αιφνίδιων διακυμάνσεων και ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν και να λαμβάνουν υπόψη τα αποτελέσματα των σεναρίων αιφνίδιας διακύμανσης των επιτοκίων για την τρέχουσα διαχείριση και για τις ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του IRRBB που διενεργεί το ίδρυμα στο πλαίσιο της διαδικασίας συνεχούς εσωτερικής διαχείρισης. Στο πλαίσιο αυτό, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να έχουν επίγνωση των κύριων πηγών του IRRBB του ιδρύματος και, ειδικότερα, των επιπτώσεων που έχουν οι μεταβολές στις συμπεριφορικές παραδοχές, για παράδειγμα όσον αφορά τις καταθέσεις μη τακτής λήξης (NMD).

Εάν, κατά την εξέταση των αποτελεσμάτων των σεναρίων διακυμάνσεων και των ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του ιδρύματος, αποκαλυφθούν ή υπάρχουν υπόνοιες για συγκεκριμένες συσσωρεύσεις ανατιμολόγησης/λήξης σε διάφορα σημεία της καμπύλης, οι αρμόδιες αρχές ενδέχεται να χρειαστεί να διενεργήσουν πρόσθετες αναλύσεις.

Αξιολόγηση του πλαισίου διαχείρισης και ελέγχου του IRRBB

Για να αποκτήσουν ολοκληρωμένη άποψη του προφίλ κινδύνου επιτοκίου του ιδρύματος εκτός χαρτοφυλακίου συναλλαγών, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν τη διακυβέρνηση και το πλαίσιο στο οποίο στηρίζονται τα ανοίγματα του ιδρύματος που επηρεάζονται από τα επιτόκια.

Στρατηγική και διάθεση ανάληψης κινδύνου για τον IRRBB

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν αν το ίδρυμα διαθέτει άρτια, σαφώς διατυπωμένη και τεκμηριωμένη στρατηγική και διάθεση ανάληψης κινδύνου IRRBB, η οποία έχει εγκριθεί από το διοικητικό όργανο. Για την αξιολόγηση αυτή, μεταξύ άλλων παραγόντων, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τον ρόλο του διοικητικού οργάνου στον καθορισμό, την έγκριση και την επανεξέταση της στρατηγικής και της διάθεσης ανάληψης κινδύνου IRRBB, την ορθή εφαρμογή της στρατηγικής αυτής από τα ανώτερα διοικητικά στελέχη, καθώς και την καταλληλότητα της για το ίδρυμα, λαμβάνοντας υπόψη το επιχειρηματικό μοντέλο του, το περιβάλλον της αγοράς στην οποία δραστηριοποιείται και τον ρόλο του στο χρηματοοικονομικό σύστημα, καθώς και την κεφαλαιακή επάρκεια.

Οργανωτικό πλαίσιο και πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν αν το ίδρυμα διαθέτει κατάλληλο οργανωτικό πλαίσιο και σαφώς καθορισμένες αρμοδιότητες για τις λειτουργίες της διαχείρισης, της μέτρησης, της παρακολούθησης και του ελέγχου του IRRBB με επαρκείς ανθρώπινους και τεχνικούς πόρους. Για την αξιολόγηση αυτή, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την καταλληλότητα των γραμμών ευθύνης όσον αφορά τη συνολική διαχείριση του IRRBB, καθώς και τη λήψη αποφάσεων, την παρακολούθηση, τον έλεγχο και την υποβολή εκθέσεων σχετικά με τον IRRBB, συμπεριλαμβανομένης της ανεξαρτησίας του τομέα ελέγχου του IRRBB.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν αν το ίδρυμα διαθέτει σαφώς καθορισμένες πολιτικές και διαδικασίες για τη διαχείριση του IRRBB, οι οποίες συνάδουν με τη στρατηγική και τη διάθεση ανάληψης κινδύνου IRRBB, οι οποίες εγκρίνονται και επανεξετάζονται τακτικά από το διοικητικό όργανο. Οι πολιτικές πρέπει να τυποποιούνται με σαφήνεια, να κοινοποιούνται και να εφαρμόζονται με συνέπεια σε ολόκληρο το ίδρυμα, καθώς και σε όλους τους τραπεζικούς ομίλους. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να επαληθεύουν ότι οι πολιτικές καθορίζουν τις διαδικασίες για την ανάπτυξη νέων προϊόντων, καθώς και τις σημαντικές πρωτοβουλίες αντιστάθμισης ή διαχείρισης κινδύνου, διασφαλίζοντας ότι αυτές υπόκεινται σε κατάλληλες διαδικασίες και ελέγχους πριν από την εφαρμογή τους και ότι το ίδρυμα έχει διενεργήσει ανάλυση των πιθανών επιπτώσεών τους στο συνολικό προφίλ κινδύνου του.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν αν το ίδρυμα διαθέτει κατάλληλο πλαίσιο για τον εντοπισμό, την αξιολόγηση, τη διαχείριση και τον περιορισμό του IRRBB, ανάλογα με το επίπεδο, την πολυπλοκότητα και την επικινδυνότητα των θέσεων εκτός χαρτοφυλακίου συναλλαγών και το μέγεθος και την πολυπλοκότητα του ιδρύματος. Η αξιολόγηση πρέπει να περιλαμβάνει εσωτερικά μοντέλα, όπως εκείνα που σχετίζονται με τη συμπεριφορά των πελατών (π.χ. μοντέλα σταθερότητας των καταθέσεων και πρόωρη αποπληρωμή δανείων). Στο πλαίσιο αυτής της αξιολόγησης, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν κατά πόσον οι υπεύθυνοι διαχείρισης κινδύνων και τα ανώτερα διοικητικά στελέχη του ιδρύματος κατανοούν τις παραδοχές στις οποίες βασίζονται τα συστήματα μέτρησης και έχουν επίγνωση του βαθμού κινδύνου του υποδείγματος που υπερισχύει στις τεχνικές μέτρησης κινδύνου του ιδρύματος.

Επιπλέον, πρέπει να συνεκτιμούν αν τα πληροφοριακά συστήματα και οι τεχνικές μέτρησης δίνουν τη δυνατότητα στη διοίκηση να προβαίνει σε μέτρηση του IRRBB που ενέχουν όλα τα σημαντικά εντός ή εκτός ισολογισμού ανοίγματα (όταν αυτό ισχύει σε επίπεδο ομίλου), συμπεριλαμβανομένων των εσωτερικών αντισταθμίσεων κινδύνου, σε συγκεντρώσεις όσον αφορά τις ληκτότητες και τους αντισυμβαλλομένους, στο χαρτοφυλάκιο των εκτός χαρτοφυλακίου συναλλαγών. Το πλαίσιο IRRBB πρέπει να υπόκειται σε τακτικές επανεξετάσεις και αξιολογήσεις της αποτελεσματικότητάς του. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να συγκρίνουν τις εσωτερικές επανεξετάσεις και αξιολογήσεις με τις πληροφορίες που προέρχονται από το COREP.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν την προσέγγιση του ιδρύματος όσον αφορά την ανάπτυξη υποδειγμάτων συμπεριφοράς των καταθέσεων μη τακτής λήξης (NMD), συμπεριλαμβανομένου του κατά πόσον η προσέγγιση αυτή λαμβάνει υπόψη σημαντικούς παράγοντες κινδύνου που επηρεάζουν τη συμπεριφορά ανατιμολόγησης των NMD. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να χρησιμοποιούν κατάλληλα αναλυτικά εργαλεία για την αξιολόγηση αυτή, λαμβάνοντας υπόψη το επιχειρηματικό μοντέλο του ιδρύματος. Μεταξύ των προσεγγίσεων που ενδέχεται να είναι σχετικές περιλαμβάνονται η αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο το ίδρυμα κατηγοριοποιεί τις NMD με βάση παράγοντες κινδύνου που σχετίζονται με το προφίλ του πελάτη, του ιδρύματος ή της αγοράς, καθώς και η σύγκριση με ομοειδή ιδρύματα αναφοράς που παρουσιάζουν παρόμοιο προφίλ κινδύνου. Επιπλέον, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο το ίδρυμα εξισορροπεί τα ιστορικά δεδομένα με μελλοντοστραφείς προσεγγίσεις και τις κρίσεις των εμπειρογνωμόνων, καθώς και να αναλύσουν τις επιπτώσεις στα καθαρά έσοδα από τόκους (NII) και στην οικονομική αξία των μετοχών (EVE) σε περίπτωση προσαρμογής των συμπεριφορικών παραδοχών.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν αν τα εσωτερικά συστήματα μέτρησης (IMS) του ιδρύματος λαμβάνουν υπόψη όλες τις σημαντικές μορφές κινδύνου επιτοκίου στον οποίο εκτίθεται το ίδρυμα (π.χ. κίνδυνος επιτοκιακού ανοίγματος , κίνδυνος βάσης και κίνδυνος δικαιώματος προαίρεσης). Το IMS πρέπει να βαθμονομείται δεόντως, να επικυρώνεται ανεξάρτητα, να υποβάλλεται σε εκ των υστέρων ελέγχους και να επανεξετάζεται με την κατάλληλη συχνότητα. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να συνεκτιμούν κατά πόσον το IMS υποστηρίζεται από τεκμηρίωση, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση, την κλίμακα και την πολυπλοκότητα του IRRBB που ενέχουν το επιχειρηματικό μοντέλο οι δραστηριότητες του ιδρύματος.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν αν το ίδρυμα διαθέτει κατάλληλο πλαίσιο παρακολούθησης και εσωτερικής αναφοράς για τον IRRBB, το οποίο διασφαλίζει την άμεση ανάληψη δράσης στο κατάλληλο επίπεδο ανώτερων διοικητικών στελεχών ή από το διοικητικό όργανο του ιδρύματος, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο. Το σύστημα παρακολούθησης πρέπει να περιλαμβάνει ειδικούς δείκτες και σχετικούς παράγοντες ενεργοποίησης για την παροχή αποτελεσματικών έγκαιρων προειδοποιήσεων (π.χ. για υπερβάσεις των ορίων του IRRBB). Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το κατά πόσον ο τομέας διαχείρισης και ελέγχου αναφέρει τακτικά τα αποτελέσματα της παρακολούθησης στο διοικητικό όργανο και στα ανώτερα διοικητικά στελέχη, με κατάλληλη συχνότητα ανάλογα με την κλίμακα, την πολυπλοκότητα και το επίπεδο των ανοιγμάτων IRRBB.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν αν το ίδρυμα διαθέτει ισχυρό και ολοκληρωμένο πλαίσιο ελέγχου και τις αξιόπιστες δικλείδες ασφαλείας για τον περιορισμό των ανοιγμάτων του στον IRRBB σύμφωνα με τη στρατηγική διαχείρισης κινδύνου και τη διάθεση ανάληψης κινδύνου του ιδρύματος, συμπεριλαμβανομένου συστήματος ελέγχου για αμφότερες τις μετρήσεις του IRRBB. Η λειτουργία εσωτερικού ελέγχου πρέπει να περιλαμβάνει όλες τις ενοποιημένες οντότητες, όλες τις γεωγραφικές τοποθεσίες και όλες τις χρηματοοικονομικές δραστηριότητες. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν τη λειτουργικότητα του τμήματος εσωτερικής επιθεώρησης, συμπεριλαμβανομένου του κατά πόσον οι έλεγχοί του διεξάγονται με επαρκή συχνότητα και καλύπτουν τα κύρια στοιχεία του πλαισίου IRRBB.

6.5.3. CSRBB

6.5.3.1. Αξιολόγηση εγγενούς CSRBB

Μέσω της αξιολόγησης του εγγενούς επιπέδου του CSRBB, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να κατανοούν τους κύριους παράγοντες που αυξάνουν την έκθεση του ιδρύματος σε CSRBB και να αξιολογούν τις δυνητικές επιπτώσεις του εν λόγω κινδύνου για το ίδρυμα από την άποψη της προληπτικής εποπτείας.

Για τον προσδιορισμό του πεδίου εφαρμογής της αξιολόγησης του CSRBB, οι αρμόδιες αρχές πρέπει κατ’ αρχάς να εντοπίζουν τις πηγές του CSRBB στις οποίες είναι εκτεθειμένο ή ενδέχεται να εκτεθεί το ίδρυμα, καθώς και το κατά πόσον έχουν συμβεί τυχόν σημαντικές αλλαγές. Στο πλαίσιο αυτό, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τη διακυβέρνηση του κινδύνου πιστωτικού περιθωρίου από το ίδρυμα, συμπεριλαμβανομένης της στρατηγικής CSRBB και της διάθεσής του για ανάληψη κινδύνου σε σχέση με τον κίνδυνο CSRBB, καθώς και την αντιμετώπιση του CSRBB στο πλαίσιο της ΔΑΕΕΚ.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να διαμορφώνουν σαφή εικόνα του τρόπου με τον οποίο τα πιστωτικά περιθώρια μπορούν να επηρεάσουν δυσμενώς τα καθαρά έσοδα από τόκους (και, κατά περίπτωση, τα κέρδη) και την οικονομική αξία του ιδρύματος ώστε να αποκτούν εικόνα της πιθανής απειλής για την κεφαλαιακή επάρκεια, βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Για τον σκοπό αυτό, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν την προσέγγιση που εφαρμόζει το ίδρυμα για να διαμορφώσει αυτή τη σαφή εικόνα σχετικά με τη διάρθρωση και τα χαρακτηριστικά των στοιχείων ενεργητικού, των υποχρεώσεων και των εκτός ισολογισμού ανοιγμάτων του ιδρύματος, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο αυτά επηρεάζουν το επίπεδο και την κατεύθυνση του CSRBB.

Κατά την ανάλυση των επιπτώσεων στα κέρδη του ιδρύματος, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν την επίδραση των ευαίσθητων σε περιθώρια επιτοκίου θέσεων στην απόδοση του ιδρύματος, την επίδραση των μεταβολών των πιστωτικών περιθωρίων στα καθαρά έσοδα από τόκους του πιστωτικού ιδρύματος, καθώς και τις επιπτώσεις στις μεταβολές της αγοραίας αξίας των μέσων –ανάλογα με τη λογιστική αντιμετώπιση– που εμφανίζονται είτε στον λογαριασμό αποτελεσμάτων χρήσης είτε απευθείας στις μετοχές (π.χ. μέσω λοιπών συνολικών εσόδων).

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα αποτελέσματα των μεθοδολογιών του ιδρύματος για τη μέτρηση του CSRBB, κατά περίπτωση. Μέσω της ανάλυσης των εν λόγω μεθοδολογιών, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να κατανοούν βαθύτερα τους κύριους παράγοντες κινδύνου στους οποίους υπόκειται το προφίλ CSRBB του ιδρύματος.

6.5.3.2. Αξιολόγηση του πλαισίου διαχείρισης και ελέγχου του CSRBB

Για να αποκτήσουν ολοκληρωμένη άποψη του προφίλ κινδύνου πιστωτικού περιθωρίου του ιδρύματος στις δραστηριότητες εκτός χαρτοφυλακίου συναλλαγών, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν τη διακυβέρνηση και το πλαίσιο στο οποίο στηρίζονται τα ανοίγματα πιστωτικού περιθωρίου του ιδρύματος.

Η αξιολόγηση της διακυβέρνησης του CSRBB από το ίδρυμα πρέπει να περιλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία:

• α. τη στρατηγική και τη διάθεση ανάληψης πιστωτικού κινδύνου του ιδρύματος για τον CSRBB·
• β. το οργανωτικό πλαίσιο του ιδρύματος και την κατανομή αρμοδιοτήτων όσον αφορά τις λειτουργίες διαχείρισης, μέτρησης, παρακολούθησης και ελέγχου του CSRBB·
• γ. τις πολιτικές και τις διαδικασίες του ιδρύματος για τη διαχείριση του CSRBB.

Για την αξιολόγηση των εν λόγω τομέων, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να ανατρέξουν στην ενότητα 6.5.2.2 σχετικά με την αξιολόγηση του πλαισίου διαχείρισης και ελέγχου του IRRBB, καθώς οι αρχές που περιλαμβάνονται σε αυτήν ισχύουν επίσης για την αξιολόγηση της διαχείρισης του CSRBB.

Κατά την ανάλυση της περιμέτρου των στοιχείων ενεργητικού και των υποχρεώσεων που καλύπτονται από την αξιολόγηση του CSRBB, όπως ορίζεται και στο πλαίσιο των μεθοδολογιών του ιδρύματος, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν κατά πόσο κάθε πιθανή εξαίρεση μέσων από τη σχετική περίμετρο πραγματοποιείται αποκλειστικά λόγω έλλειψης ευαισθησίας έναντι του κινδύνου πιστωτικού περιθωρίου και αν αυτή τεκμηριώνεται και αιτιολογείται κατάλληλα, όπως απαιτείται στην παράγραφο 124 των κατευθυντήριων γραμμών της ΕΑΤ σχετικά με τον IRRBB και τον CSRBB⁴¹ . Μεταξύ των παραγόντων που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη συγκαταλέγονται οι εξής:

• α. αν το ίδρυμα περιλαμβάνει όλα τα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού αποτιμώμενα στην εύλογη αξία τους·
• β. αν το ίδρυμα περιλαμβάνει όλα τα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού των οποίων ο κίνδυνος πιστωτικού περιθωρίου μπορεί να προκύψει από μια άμεση/έμμεση ή ακόμη και μοντελοποιημένη τιμή αγοράς, ανεξάρτητα από τον τρόπο λογιστικής μεταχείρισής τους·
• γ. η δυνητική συνάφεια των πιστωτικών περιθωρίων στην πρακτική τιμολόγησης διαφορετικών στοιχείων ενεργητικού/παθητικού που εφαρμόζει το ίδρυμα (για παράδειγμα, μέσω ρητών αναφορών σε παρατηρούμενες αγοραίες τιμές ή μέσω πιο έμμεσης συνάφειας)·
• δ. οι διαφορές, εάν υπάρχουν, που εφαρμόζει το ίδρυμα μεταξύ της περιμέτρου για την EVE και τα NII στη μέτρηση του CSRBB (π.χ. λόγω του χρονικού ορίζοντα των NII ή για άλλους λόγους).

⁴¹ Κατευθυντήριες γραμμές εκδοθείσες βάσει του άρθρου 84 παράγραφος 6 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ για τον καθορισμό κριτηρίων σχετικά με τον εντοπισμό, την αξιολόγηση, τη διαχείριση και τον περιορισμό των κινδύνων που προκύπτουν από δυνητικές μεταβολές στα επιτόκια και σχετικά με την εκτίμηση και την παρακολούθηση του κινδύνου πιστωτικού περιθωρίου στις εκτός χαρτοφυλακίου συναλλαγών δραστηριότητες των ιδρυμάτων (EBA/GL/2022/14).

Για να αναλύσουν τον τρόπο μέτρησης του CSRBB από το ίδρυμα, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν, κατά περίπτωση, τα σενάρια διαταραχών που λαμβάνει υπόψη το πιστωτικό ίδρυμα, καθώς και τον τρόπο και τους λόγους για τους οποίους οι διαταραχές ενδέχεται να διαφέρουν μεταξύ των επιμέρους στοιχείων του ισολογισμού.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να ελέγχουν κατά πόσον το ιδιοσυγκρασιακό περιθώριο αποκλείεται από τον υπολογισμό του CSRBB του ιδρύματος ή αν περιλαμβάνεται αποκλειστικά για λόγους αναλογικότητας και ανεξάρτητα από την κατηγορία της ΔΕΕΑ στην οποία ταξινομείται το ίδρυμα, εφόσον διασφαλίζεται ότι τα μέτρα θα οδηγήσουν σε πιο συντηρητικά αποτελέσματα.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν αν το ίδρυμα διαθέτει κατάλληλο πλαίσιο για τον εντοπισμό, την αξιολόγηση, τη διαχείριση και τον περιορισμό του CSRBB, ανάλογα με το επίπεδο, την πολυπλοκότητα και την επικινδυνότητα των θέσεων εκτός χαρτοφυλακίου συναλλαγών και το μέγεθος και την πολυπλοκότητα του ιδρύματος. Πρέπει να συνεκτιμούν αν τα πληροφοριακά συστήματα και οι τεχνικές μέτρησης δίνουν τη δυνατότητα στη διοίκηση να προβαίνει σε μέτρηση του CSRBB που ενέχει όλα τα σημαντικά εντός ή εκτός ισολογισμού ανοίγματα (όταν αυτό ισχύει σε επίπεδο ομίλου) στο χαρτοφυλάκιο εκτός χαρτοφυλακίου συναλλαγών. Το πλαίσιο για τον CSRBB πρέπει να υπόκειται σε τακτικές επανεξετάσεις και αξιολογήσεις της αποτελεσματικότητάς του. Στο πλαίσιο αυτό, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν κατά πόσον οι σημαντικές παραδοχές μέτρησης επανεξετάζονται τουλάχιστον άπαξ ετησίως και συχνότερα όταν οι συνθήκες της αγοράς μεταβάλλονται ραγδαία.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν αν τα εσωτερικά συστήματα μέτρησης (IMS) του ιδρύματος λαμβάνουν υπόψη όλες τις πηγές του CSRBB που είναι σημαντικές για το επιχειρηματικό μοντέλο του ιδρύματος. Το IMS πρέπει να βαθμονομείται δεόντως, να επικυρώνεται ανεξάρτητα, να υποβάλλεται σε εκ των υστέρων ελέγχους και να επανεξετάζεται με την κατάλληλη συχνότητα. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να συνεκτιμούν κατά πόσον το IMS υποστηρίζεται από τεκμηρίωση, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση, την κλίμακα και την πολυπλοκότητα του CSRBB που ενέχουν το επιχειρηματικό μοντέλο οι δραστηριότητες του ιδρύματος.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν αν το ίδρυμα διαθέτει κατάλληλο πλαίσιο παρακολούθησης και εσωτερικής αναφοράς για τον CSRBB, το οποίο διασφαλίζει την άμεση ανάληψη δράσης στο κατάλληλο επίπεδο ανώτερων διοικητικών στελεχών ή από το διοικητικό όργανο του ιδρύματος, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το κατά πόσον η μονάδα διαχείρισης και ελέγχου αναφέρει τακτικά τα αποτελέσματα της παρακολούθησης στο διοικητικό όργανο και στα ανώτερα διοικητικά στελέχη, με κατάλληλη συχνότητα ανάλογα με την κλίμακα, την πολυπλοκότητα και το επίπεδο των ανοιγμάτων CSRBB.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν αν το ίδρυμα διαθέτει ισχυρό και ολοκληρωμένο πλαίσιο ελέγχου και τις κατάλληλες εγγυήσεις για τον περιορισμό των σημαντικών ανοιγμάτων του στον CSRBB σύμφωνα με τη στρατηγική διαχείρισης κινδύνου του καθώς και τη διάθεση για ανάληψη κινδύνου. Η λειτουργία εσωτερικού ελέγχου πρέπει να περιλαμβάνει όλες τις ενοποιημένες οντότητες, όλες τις γεωγραφικές τοποθεσίες και όλες τις χρηματοοικονομικές δραστηριότητες. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν τη λειτουργικότητα της λειτουργίας εσωτερικής επιθεώρησης, συμπεριλαμβανομένου του κατά πόσον οι έλεγχοί του διεξάγονται με επαρκή συχνότητα και καλύπτουν τα κύρια στοιχεία του πλαισίου CRSBB.

6.5.4. Σύνοψη των πορισμάτων, βαθμολόγηση και εποπτικά μέτρα

Κατόπιν των ανωτέρω αξιολογήσεων, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να διαμορφώνουν άποψη σχετικά με τον IRRBB και τον CSRBB του ιδρύματος. Η εν λόγω άποψη πρέπει να αποτυπώνεται σε μια σύνοψη ευρημάτων, συνοδευόμενη από βαθμολογία με βάση τις παραμέτρους που καθορίζονται στον πίνακα 12. Αν, βάσει της σημασίας ορισμένων υποκατηγοριών κινδύνου, η αρμόδια αρχή αποφασίσει να τις αξιολογήσει και να τις βαθμολογήσει μεμονωμένα, πρέπει να εφαρμόζονται κατ᾽ αναλογία οι οδηγίες που παρέχονται στον παρόντα πίνακα, στο μέτρο του δυνατού.

Πίνακας 12. Εποπτικά ζητήματα για τη βαθμολόγηση του IRRBB και του CSRBB Βαθμ ολογί Εποπτική Παράμετροι σε σχέση με τον εγγενή Παράμετροι για την επάρκεια της

Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει έναν μη εξαντλητικό κατάλογο των εποπτικών μέτρων που μπορούν να λάβουν οι αρμόδιες αρχές σε περίπτωση που εντοπιστούν ελλείψεις στο πλαίσιο διαχείρισης του IRRBB και του CSRBB του ιδρύματος. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αποφασίζουν σχετικά με το είδος του μέτρου με βάση την αποτελεσματικότητά του σε σχέση με τη συγκεκριμένη διαπιστωθείσα έλλειψη. Οι αρμόδιες αρχές μπορούν να εφαρμόζουν πρόσθετα εποπτικά μέτρα (συμπεριλαμβανομένων ποσοτικών μέτρων σύμφωνα με το άρθρο 104 παράγραφος 1 στοιχείο α) της οδηγίας 2013/36/ΕΕ) ή συνδυασμό αυτών, εφόσον αυτά κριθούν καταλληλότερα για την αντιμετώπιση των διαπιστωθεισών ελλείψεων.

Πίνακας 13. Πιθανά και μη εξαντλητικά εποπτικά μέτρα για τον IRRBB και τον CSRBB Πιθανά εποπτικά μέτρα που μπορούν να λάβουν οι αρμόδιες αρχές σύμφωνα με το άρθρο 104 παράγραφος 1, στοιχεία β), δ), ε), στ), ι) και ιβ), καθώς και το άρθρο 84 παράγραφος 3 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ – Οι αρμόδιες αρχές μπορούν να απαιτήσουν από το πιστωτικό ίδρυμα: Α. να ενισχύσει την ικανότητά του να διεξάγει ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων· Β. να ενισχύσει την υποβολή πληροφοριών αναφοράς σχετικά με τη διαχείριση του IRRBB προς το διοικητικό όργανο και τα ανώτερα διοικητικά στελέχη του ιδρύματος. Πιθανά εποπτικά μέτρα που μπορούν να λάβουν οι αρμόδιες αρχές σύμφωνα με το άρθρο 104 παράγραφος 1, στοιχεία β), δ), ε), στ), ι) και ιβ), καθώς και το άρθρο 84 παράγραφος 3 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ – Οι αρμόδιες αρχές μπορούν να απαιτήσουν από το πιστωτικό ίδρυμα: Γ. να εφαρμόζει διαφοροποιημένα εσωτερικά όρια, προκειμένου να μειώσει τον εγγενή κίνδυνο των δραστηριοτήτων, των προϊόντων και των συστημάτων· Δ. να υποβάλλει πρόσθετες ή συχνότερες αναφορές σχετικά με τις θέσεις IRRBB του ιδρύματος· Ε. να χρησιμοποιεί την τυποποιημένη μεθοδολογία για τον IRRBB· ΣΤ. να καθορίζει παραδοχές για την ανάπτυξη υποδειγμάτων και παραμέτρων, εκτός από εκείνες που προσδιορίζονται από τα ρυθμιστικά τεχνικά πρότυπα της ΕΑΤ (σύμφωνα με το άρθρο 98 παράγραφος 5 στοιχείο β) τελευταίο εδάφιο της οδηγίας 2013/36/ΕΕ).