4.1 Πρόγραμμα προσομοιώσεων

Τα ιδρύματα θα πρέπει να θεσπίσουν πρόγραμμα προσομοιώσεων που θα καλύπτει τουλάχιστον τους ακόλουθους τομείς:

• α) τα είδη προσομοιώσεων και τους κύριους στόχους και εφαρμογές·
• β) τη συχνότητα των διαφόρων ασκήσεων προσομοίωσης·
• γ) το ρυθμιστικό πλαίσιο εσωτερικής διακυβέρνησης, όπου θα περιέχονται σαφείς, διαφανείς και συνεκτικές γραμμές σχετικά με την ευθύνη και τις διαδικασίες·
• δ) στην περίπτωση των ομίλων, την εμβέλεια των συμπεριλαμβανομένων οντοτήτων και την έκταση (π.χ., είδη κινδύνου και χαρτοφυλάκια) που καλύπτουν οι προσομοιώσεις·
• ε) τη σχετική υποδομή δεδομένων·
• στ) λεπτομερή μεθοδολογικά στοιχεία, μεταξύ των οποίων τα χρησιμοποιούμενα υποδείγματα και οι πιθανές διασυνδέσεις μεταξύ προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων ρευστότητας και φερεγγυότητας, συγκεκριμένα το μέγεθος των εν λόγω δυναμικών αλληλεπιδράσεων και ο εντοπισμός επιπτώσεων ανάδρασης·
• ζ) το φάσμα των – μεταξύ άλλων, επιχειρηματικών και διαχειριστικών – παραδοχών, καθώς και τα μέτρα αποκατάστασης που προβλέπονται σε κάθε άσκηση προσομοίωσης.

Τα μητρικά ιδρύματα που είναι εγκατεστημένα σε κράτος μέλος και τα μητρικά ιδρύματα που είναι εγκατεστημένα στην ΕΕ θα πρέπει επίσης να εκπονήσουν πρόγραμμα προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων για τον όμιλο, που θα εγκριθεί και θα παρακολουθείται από το διοικητικό όργανο και θα υλοποιηθεί από τα ανώτερα διοικητικά στελέχη, στο πλαίσιο της κεντρικής πολιτικής του ομίλου για τη διαχείριση κινδύνων. Το πρόγραμμα του ομίλου που αφορά προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει και να απευθύνεται, στην απαιτούμενη έκταση, σε όλα τα ιδρύματα που υπόκεινται σε εποπτική ενοποίηση.

Τα ιδρύματα που μετέχουν στην εποπτική ενοποίηση, όταν θεσπίζουν τα δικά τους μεμονωμένα προγράμματα προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων, θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το αντίστοιχο πρόγραμμα του ομίλου που αφορά τις προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων.

Προτείνεται επίσης να συμπεριλάβουν τα ιδρύματα στα προγράμματα προσομοιώσεων που εκπονούν την αντίστροφη προσομοίωση ακραίων καταστάσεων και τα συναφή σενάρια.

Τα ιδρύματα χρειάζεται να εξασφαλίσουν ότι τα προγράμματα προσομοιώσεων είναι εφαρμόσιμα και εφικτά, και ότι βοηθούν, σε όλα τα σχετικά επίπεδα διαχείρισης, στη λήψη αποφάσεων σχετικά με κάθε υπαρκτό και δυνητικό ουσιώδη κίνδυνο.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να αξιολογούν τακτικά τα προγράμματα προσομοιώσεων που υλοποιούν, ώστε να διαπιστώνουν την αποτελεσματικότητα και την ευρωστία τους, και θα πρέπει να τα επικαιροποιούν όταν χρειάζεται. Η αξιολόγηση θα πρέπει να γίνεται τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο, με βάση μια ποσοτική και μια ποιοτική ανάλυση, και να απεικονίζει πλήρως τις μεταβαλλόμενες εξωτερικές και εσωτερικές συνθήκες. Τα ιδρύματα θα πρέπει να εξασφαλίσουν ότι στη συχνότητα των αξιολογήσεων θα συνυπολογίζεται η συχνότητα της εκάστοτε άσκησης προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων.

Τα ιδρύματα θα πρέπει επίσης να διασφαλίσουν ότι στην προαναφερθείσα ποσοτική τους ανάλυση θα συμπεριλαμβάνονται εμπεριστατωμένες ποσοτικές δοκιμές, ως εργαλεία διενέργειας απολογιστικών ελέγχων, με σκοπό την επαλήθευση των παραδοχών, των παραμέτρων και των αποτελεσμάτων που προκύπτουν από τα υποδείγματα προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων (π.χ., υποδείγματα πιστωτικού κινδύνου, υποδείγματα κινδύνου αγοράς, υποδείγματα καθαρών εσόδων προ προβλέψεων). Τα ιδρύματα θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι η προαναφερθείσα ποιοτική τους ανάλυση θα βασίζεται σε γνώμες εμπειρογνωμόνων ή σε συγκριτικές αξιολογήσεις.

Όταν αξιολογείται το πρόγραμμα προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων, το ίδρυμα θα εξετάζει τουλάχιστον τα ακόλουθα:

• α) τον βαθμό αποτελεσματικής εκπλήρωσης των επιδιωκόμενων στόχων·
• β) την ανάγκη εισαγωγής βελτιώσεων·
• γ) τους διαπιστωθέντες παράγοντες κινδύνου, τους ορισμούς και τις λογικές των σεναρίων, τις παραδοχές του υποδείγματος και την ευαισθησία των αποτελεσμάτων των εν λόγω παραδοχών, καθώς και τον ρόλο των γνωμοδοτήσεων των εμπειρογνωμόνων για να διασφαλιστεί ότι το πρόγραμμα βασίζεται σε εμπεριστατωμένη ανάλυση·
• δ) τις επιδόσεις του υποδείγματος, μεταξύ των οποίων οι επιδόσεις σε δεδομένα εκτός υποδείγματος, δηλαδή σε δεδομένα που δεν χρησιμοποιήθηκαν για την ανάπτυξη του υποδείγματος·
• ε) τους τρόπους ενσωμάτωσης ενδεχόμενων δυσμενών κύκλων φερεγγυότητας - ρευστότητας·
• στ) την επάρκεια των πιθανών διασυνδέσεων μεταξύ των προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων φερεγγυότητας και των προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων ρευστότητας·
• ζ) την ανατροφοδότηση από τις αρμόδιες αρχές στο πλαίσιο των εποπτικών ή άλλων προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων τις οποίες διενήργησαν·
• η) την επάρκεια της υποδομής δεδομένων (υλοποίηση συστημάτων και ποιότητα δεδομένων)·
• θ) το κατάλληλο επίπεδο συμμετοχής των ανώτερων διοικητικών στελεχών και του διοικητικού οργάνου·
• ι) όλες τις παραδοχές (μεταξύ άλλων τις επιχειρηματικές και/ή τις διαχειριστικές) και όλα τα επιδιωκόμενα διαχειριστικά μέτρα, με βάση τον σκοπό, το είδος και το αποτέλεσμα της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων, καθώς και εκτίμηση του κατά πόσον είναι εφικτή η λήψη διαχειριστικών μέτρων σε καταστάσεις έντασης και μέσα σε μεταβαλλόμενο επιχειρηματικό περιβάλλον· και
• ια) την επάρκεια της σχετικής τεκμηρίωσης.

Το πρόγραμμα προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων που διενεργεί το ίδρυμα θα πρέπει να είναι επαρκώς τεκμηριωμένο στο πλαίσιο κάθε είδους προσομοιώσεων που διενεργούνται είτε για τον έλεγχο συγκεκριμένου κινδύνου είτε σε επίπεδο χαρτοφυλακίου, καθώς και σε επίπεδο επιχείρησης. Πρέπει να τεκμηριώνονται τα εξής:

• α) η προσέγγιση στην οποία στηρίζεται η προσομοίωση ακραίων καταστάσεων·
• β) οι πιθανές διασυνδέσεις μεταξύ των προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων φερεγγυότητας και των προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων ρευστότητας. Συγκεκριμένα, απαιτείται η απεικόνιση των εξής διασυνδέσεων: επιδείνωση της κεφαλαιακής θέσης (φερεγγυότητα) και δυνατότητα έκδοσης εμπορικών χρεογράφων και ομολόγων (ρευστότητα)· μετατοπίσεις των πιθανοτήτων αθέτησης λόγω μακροοικονομικών αιτίων (φερεγγυότητα) και προβλεπόμενος κίνδυνος μεταβολής της διαβάθμισης των μη βεβαρημένων στοιχείων ενεργητικού των τραπεζών και επίπτωση στις εξασφαλίσεις που έχουν κατατεθεί στην αντίστοιχη κεντρική τράπεζα (ρευστότητα)· αύξηση των αναμενόμενων επισφαλών δανείων (φερεγγυότητα) και μείωση των αναμενόμενων εισροών από την εξόφληση δανείων ή από ομόλογα μη χρηματοπιστωτικών εταιρειών (ρευστότητα)· πιθανό έλλειμμα ρευστότητας (ρευστότητα) και αναγκαστικές πωλήσεις στοιχείων ενεργητικού (φερεγγυότητα)· αύξηση του κόστους χρηματοδότησης (ρευστότητα) και επιπτώσεις στα αποτελέσματα χρήσεως (φερεγγυότητα)·
• γ) οι ρόλοι και τα καθήκοντα όπως ορίζονται στις εσωτερικές πολιτικές, με διευκρίνιση των ρόλων στην δεύτερη και τρίτη γραμμή άμυνας, και οι διαδικασίες τουλάχιστον για την εφαρμογή του προγράμματος προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων·
• δ) περιγραφή της συνολικής διαδικασίας που ακολουθείται για τον σχεδιασμό, την έγκριση, την εφαρμογή, την παρακολούθηση της εφαρμογής και την περιοδική αξιολόγηση του προγράμματος προσομοιώσεων και των αποτελεσμάτων του·
• ε) περιγραφή των διαδικασιών που ακολουθούνται για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων των δοκιμών/προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων. Στην περιγραφή θα πρέπει να εμπεριέχονται λεπτομέρειες για τα πεδία όπου απαιτείται, εν μέρει, η μη μηχανογραφημένη ή η ανθρώπινη, υποκειμενική παρέμβαση. Χρειάζεται επίσης περιγραφή της διαδικασίας με την οποία αξιοποιούνται τα αποτελέσματα των προσομοιώσεων για την επικαιροποίηση των διαχειριστικών μέτρων και της στρατηγικής του ιδρύματος· και
• στ) περιγραφή και κατάλογος των εφαρμογών ΤΠ που χρησιμοποιήθηκαν κατά τις προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων (και όπου υπάρχει κεντρικός κατάλογος, μπορεί να γίνει παραπομπή σε αυτόν).

Το πρόγραμμα προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων θα πρέπει να ελεγχθεί εξονυχιστικά από τον οργανισμό, για παράδειγμα από την επιτροπή κινδύνων και τους εσωτερικούς ελεγκτές. Οι επιχειρηματικές μονάδες που δεν έχουν αρμοδιότητα σχεδιασμού και εφαρμογής του προγράμματος ή/και οι μη συμμετέχοντες εξωτερικοί εμπειρογνώμονες θα πρέπει να διαδραματίσουν καίριο ρόλο στην αξιολόγηση της εν λόγω διαδικασίας, λαμβάνοντας υπόψη τη σχετική εμπειρογνωμοσύνη για συγκεκριμένα θέματα.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι, τόσο κατά τον αρχικό σχεδιασμό όσο και κατά την αξιολόγηση του προγράμματος προσομοιώσεων, διεξάγεται ουσιαστικός διάλογος, με τη συμμετοχή εμπειρογνωμόνων από κάθε επιχειρηματικό τομέα του ιδρύματος, και ότι το πρόγραμμα προσομοιώσεων και οι επικαιροποιήσεις του έχουν επανεξεταστεί από τα ανώτερα διοικητικά στελέχη³ και από το διοικητικό όργανο του ιδρύματος, που φέρουν επίσης την ευθύνη για την παρακολούθηση της εκτέλεσής του και την εποπτεία του.

³ Βλέπε επίσης Τίτλο ΙΙ, κεφάλαιο 1 στις «Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την εσωτερική διακυβέρνηση» τις οποίες εκπόνησε η ΕΑΤ (Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών).