6.2. Αξιολόγηση πιστωτικού κινδύνου και κινδύνου αντισυμβαλλομένου

Κατά την αξιολόγηση του πλαισίου διαχείρισης του πιστωτικού κινδύνου, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν τη συμμόρφωση του ιδρύματος προς τις νομικές πράξεις που δημοσιεύονται χωριστά στον διαδικτυακό τόπο της ΕΑΤ, όπως αναφέρεται στην παράγραφο 12.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν τον πιστωτικό κίνδυνο που προκύπτει από όλα τα εκτός χαρτοφυλακίου συναλλαγών ανοίγματα (συμπεριλαμβανομένων στοιχείων εκτός ισολογισμού). Πρέπει επίσης να αξιολογούν τον πιστωτικό κίνδυνο αντισυμβαλλομένου και τον κίνδυνο διακανονισμού που θα μπορούσε να εμπίπτει τόσο εντός όσο και εκτός χαρτοφυλακίου συναλλαγών. Προκειμένου να διενεργήσουν την εν λόγω αξιολόγηση, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν όλες τις συνιστώσες που καθορίζουν τις δυνητικές πιστωτικές ζημίες και ειδικότερα:

• α. την πιθανότητα ενός πιστωτικού γεγονότος (δηλαδή αθέτησης), ή συσχετιζόμενων πιστωτικών γεγονότων, που αφορά κυρίως τους δανειολήπτες και την ικανότητά τους να αποπληρώσουν τις συναφείς υποχρεώσεις τους·
• β. το μέγεθος των ανοιγμάτων που υπόκεινται σε πιστωτικό κίνδυνο·
• γ. το ποσοστό ανάκτησης των πιστωτικών ανοιγμάτων σε περίπτωση αθέτησης των δανειοληπτών.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη ότι οι εν λόγω συνιστώσες ενδέχεται να επιδεινωθούν σε βάθος χρόνου και να χειροτερεύσουν σε σύγκριση με τα αναμενόμενα αποτελέσματα.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν τις επιπτώσεις των ΠΚΔ κινδύνων στον εγγενή πιστωτικό κίνδυνο, καθώς και την επάρκεια των ελέγχων πιστωτικού κινδύνου που σχετίζονται με τους ΠΚΔ κινδύνους, δίνοντας προτεραιότητα στους περιβαλλοντικούς κινδύνους. Ειδικότερα, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους περιβαλλοντικούς κινδύνους μετάβασης και τους φυσικούς κινδύνους κατά τη διενέργεια της αξιολόγησης του κινδύνου συγκέντρωσης και του κινδύνου ακίνητης περιουσίας, καθώς και κατά την αξιολόγηση του πιστωτικού κινδύνου σε συγκεκριμένα χαρτοφυλάκια ή κατηγορίες ανοιγμάτων που θεωρείται ότι παρουσιάζουν σημαντική έκθεση σε περιβαλλοντικούς κινδύνους.

Επιπλέον, οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να δίνουν προσοχή στην εξέταση των κινδύνων ΞΧ/ΧΤ στο πλαίσιο της διαδικασίας χορήγησης πιστώσεων, μεταξύ άλλων κατά πόσον το ίδρυμα εφαρμόζει συστήματα και ελέγχους που διασφαλίζουν ότι τα κεφάλαια που χρησιμοποιούνται για την αποπληρωμή των δανείων που προέρχονται από νόμιμες πηγές.

6.2.2. Αξιολόγηση εγγενούς πιστωτικού κινδύνου

Προσδιορισμός των σημαντικών πηγών πιστωτικού κινδύνου

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν τον πιστωτικό κίνδυνο τόσο με βάση την τρέχουσα όσο και με βάση τη μελλοντική προοπτική, ενσωματώνοντας την ανάλυση του υφιστάμενου πιστωτικού κινδύνου του χαρτοφυλακίου με την αξιολόγηση της στρατηγικής πιστωτικού κινδύνου του ιδρύματος, της διάθεσης για ανάληψη πιστωτικού κινδύνου και των ορίων πιστωτικού κινδύνου (ενδεχομένως στο πλαίσιο της ευρύτερης αξιολόγησης της στρατηγικής που διενεργείται ως μέρος της ανάλυσης του επιχειρηματικού μοντέλου). Οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να εξετάζουν πώς οι αναμενόμενες, καθώς και οι ακραίες, μακροοικονομικές εξελίξεις θα μπορούσαν να επηρεάσουν αυτά τα στοιχεία.

Για να εκτιμήσουν τον εγγενή πιστωτικό κίνδυνο του ιδρύματος, οι αρμόδιες αρχές πρέπει καταρχάς να προσδιορίσουν την έκθεσή του σε πιστωτικό κίνδυνο. Για να επιτευχθεί αυτό και να διασφαλιστεί ο συνεπής προσδιορισμός των πηγών πιστωτικού κινδύνου στις οποίες είναι εκτεθειμένο ή ενδέχεται να εκτεθεί το ίδρυμα, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν τις ακόλουθες πηγές πληροφοριών:

• α. υποδείγματα αναφορών βάσει κανονιστικών υποχρεώσεων, όπως τα COREP και FINREP, λαμβάνοντας υπόψη τις σχετικές κανονιστικές κατηγορίες ανοιγμάτων βάσει της προσέγγισης του ιδρύματος όσον αφορά τις απαιτήσεις ιδίων κεφαλαίων (δηλ. τυποποιημένη προσέγγιση ή προσέγγιση εσωτερικών διαβαθμίσεων)·
• β. τις γνώσεις που αποκτώνται από την αξιολόγηση άλλων στοιχείων της ΔΕΕΑ (όπως η ανάλυση επιχειρηματικού μοντέλου) και από προηγούμενες εποπτικές δραστηριότητες·
• γ. συγκρίσεις της θέσης του ιδρύματος με την ομάδα αναφοράς ομοειδών ιδρυμάτων, κατά περίπτωση. Ειδικότερα, όσον αφορά τα ιδρύματα που χρησιμοποιούν την προσέγγιση εσωτερικών διαβαθμίσεων, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν το αποτέλεσμα της εποπτικής συγκριτικής αξιολόγησης που διενεργείται σύμφωνα με το άρθρο 78 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να επικεντρώνουν την αξιολόγησή τους πρωτίστως στις σημαντικότερες πηγές πιστωτικού κινδύνου που έχουν προσδιοριστεί, αξιολογώντας τη σημαντικότητά τους για το ίδρυμα από άποψη προληπτικής εποπτείας. Για τη διενέργεια της εν λόγω αξιολόγησης, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα ακόλουθα στοιχεία:

• α. τη στρατηγική και τη διάθεση για ανάληψη πιστωτικού κινδύνου και τα σχετικά όρια·
• β. το ποσό της αξίας ανοίγματος για το υπό εξέταση χαρτοφυλάκιο, σε σύγκριση με τη συνολική αξία ανοίγματος των πιστωτικών ανοιγμάτων, συμπεριλαμβανομένης της διαχρονικής αύξησής της·
• γ. το ποσό της απαίτησης ιδίων κεφαλαίων για τον πιστωτικό κίνδυνο που αφορά το υπό εξέταση χαρτοφυλάκιο σε σύγκριση με τη συνολική απαίτηση ιδίων κεφαλαίων, συμπεριλαμβανομένης της διαχρονικής αύξησής της·
• δ. κατά περίπτωση, το εσωτερικό κεφάλαιο που έχει διατεθεί για τον πιστωτικό κίνδυνο για το υπό εξέταση χαρτοφυλάκιο από το ίδρυμα, σε σύγκριση με το συνολικό εσωτερικό κεφάλαιο·
• ε. τη σύνθεση και την ποιότητα των εντός και εκτός ισολογισμού στοιχείων του ιδρύματος που σχετίζονται με τις πιστώσεις, τόσο στο χαρτοφυλάκιο εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων (συμπεριλαμβανομένων των ανοιγμάτων σε καθεστώς ανοχής) όσο και στο χαρτοφυλάκιο μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων, συμπεριλαμβανομένου του επιπέδου και της μεταβολής με την πάροδο του χρόνου των απομειώσεων και των διαγραφών, καθώς και των ποσοστών αθέτησης του πιστωτικού χαρτοφυλακίου.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν τη σημαντικότητα του κινδύνου σε σχέση με το τρέχον χαρτοφυλάκιο, καθώς και με βάση την ιστορική και τη μελλοντική προοπτική (προηγούμενες μεταβολές των εν λόγω στοιχείων και προβλέψεις, κατά περίπτωση).

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει –όπου αυτό είναι δυνατό και σκόπιμο– να λαμβάνουν υπόψη ως πρόσθετη πηγή πληροφοριών για την αξιολόγηση της σημαντικότητας τις εσωτερικές παραμέτρους πιστωτικού κινδύνου που χρησιμοποιεί το πιστωτικό ίδρυμα. Στο πλαίσιο αυτό περιλαμβάνεται η αξιολόγηση της επάρκειάς τους με βάση την ακριβή ποσοτικοποίηση των ανοιγμάτων πιστωτικού κινδύνου σε διάφορα χαρτοφυλάκια, με ιδιαίτερη προσοχή στα στοιχεία από την ετήσια έκθεση που καταρτίζεται από τη λειτουργία επικύρωσης του ιδρύματος, και ειδικότερα στα αποτελέσματα του εκ των υστέρων δοκιμαστικού ελέγχου, δηλαδή στη σύγκριση των εκτιμώμενων παραμέτρων με τα παρατηρούμενα αποτελέσματα όπως διενεργείται από το ίδρυμα. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να δίνουν έμφαση στα χαρτοφυλάκια στα οποία οι εκτιμώμενες παράμετροι έχουν υποεκτιμήσει τα παρατηρούμενα αποτελέσματα.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να λαμβάνουν υπόψη τα αποτελέσματα των προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων που πραγματοποιούνται από το ίδρυμα για τον εντοπισμό τυχόν πηγών πιστωτικού κινδύνου που δεν είχαν εντοπιστεί στο παρελθόν, όπως εκείνων που ανακύπτουν από μεταβολές στην πιστωτική ποιότητα, τη συγκέντρωση πιστωτικού κινδύνου, στην αξία των εξασφαλίσεων και στο πιστωτικό άνοιγμα κατά τη διάρκεια μιας περιόδου ακραίων καταστάσεων.

Με βάση την αξιολόγηση της σημαντικότητας που διενεργείται σύμφωνα με τις προηγούμενες παραγράφους, καθώς και το μέγεθος και την πολυπλοκότητα του πιστωτικού κινδύνου και του πιστωτικού χαρτοφυλακίου του ιδρύματος, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να επιλέξουν το κατάλληλο επίπεδο λεπτομέρειας για την αξιολόγηση. Φύση, μέγεθος και σύνθεση του χαρτοφυλακίου πιστοδοτήσεων του ιδρύματος (εντός και εκτός ισολογισμού στοιχεία που σχετίζονται με τις πιστώσεις)

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν τη φύση των πιστωτικών ανοιγμάτων (δηλαδή τα είδη δανειοληπτών και ανοιγμάτων) και να αναλύουν τη σύνθεση του χαρτοφυλακίου πιστοδοτήσεων του ιδρύματος. Κατά τη διενέργεια της εν λόγω αξιολόγησης, οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο η φύση του ανοίγματος σε πιστωτικό κίνδυνο μπορεί να επηρεάσει το μέγεθος του ανοίγματος (π.χ. πιστωτικές γραμμές/μη αναληφθείσες πιστωτικές διευκολύνσεις που εκταμιεύονται από τους δανειολήπτες, εκφρασμένες σε ξένο νόμισμα), λαμβάνοντας υπόψη τη νομική δυνατότητα του ιδρύματος να ακυρώσει μονομερώς μη αναληφθέντα ποσά από δεσμευμένες πιστωτικές διευκολύνσεις.

Για την αξιολόγηση της φύσης του πιστωτικού κινδύνου, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν τουλάχιστον τις ακόλουθες υποκατηγορίες πιστωτικού κινδύνου, διενεργώντας λεπτομερέστερη αξιολόγηση των υποκατηγοριών που θεωρούνται οι πλέον συναφείς για το ίδρυμα²⁸ :

• α. κίνδυνος συγκέντρωσης πιστωτικών ανοιγμάτων·
• β. πιστωτικός κίνδυνος αντισυμβαλλομένου και κίνδυνος παράδοσης·
• γ. κίνδυνος χώρας·
• δ. πιστωτικός κίνδυνος από τιτλοποιήσεις·
• ε. κίνδυνος χορήγησης δανείων σε ξένο νόμισμα·

στ. κίνδυνος τιμών ακινήτων·

• ζ. κίνδυνος μετοχών στο τραπεζικό χαρτοφυλάκιο·
• η. κίνδυνος απομείωσης αξίας·
• θ. κίνδυνος υποδείγματος για εποπτικώς εγκεκριμένα υποδείγματα.

²⁸ Ανατρέξτε στο παράρτημα Ι για μια μη εξαντλητική ανάλυση των υποκατηγοριών πιστωτικού κινδύνου και περαιτέρω λεπτομέρειες σχετικά με την αξιολόγησή τους.

Σε περίπτωση που τα ανοίγματα σε ειδικές δανειοδοτήσεις κρίνονται σημαντικά, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν τα εν λόγω ανοίγματα χωριστά από τις άλλες δανειοδοτικές δραστηριότητες, δεδομένου ότι ο κίνδυνος των εν λόγω ανοιγμάτων έγκειται στην κερδοφορία του χρηματοδοτούμενου περιουσιακού στοιχείου ή έργου (π.χ. εμπορικά ακίνητα, μονάδα παραγωγής ενέργειας, ναυτιλία, βασικά εμπορεύματα) και όχι του δανειολήπτη (ο οποίος κατά κανόνα αποτελεί φορέα ειδικού σκοπού). Κατά τη διενέργεια αυτής της αξιολόγησης, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν:

• α. την κερδοφορία των έργων και τη συντηρητικότητα των παραδοχών στις οποίες στηρίζονται τα επιχειρηματικά σχέδια (περιλαμβανομένου του πιστωτικού κινδύνου των βασικών πελατών)·
• β. τον αντίκτυπο των μεταβολών των κανονιστικών ρυθμίσεων, ιδίως για τους επιδοτούμενους τομείς, στις μελλοντικές ταμειακές ροές·
• γ. τον αντίκτυπο της μεταβαλλόμενης ζήτησης της αγοράς, κατά περίπτωση, και την ύπαρξη αγοράς για τη δυνητική μελλοντική πώληση του χρηματοδοτούμενου αντικειμένου·
• δ. την ύπαρξη κοινοπραξίας ή άλλων δανειστών που αναλαμβάνουν από κοινού τον πιστωτικό κίνδυνο·
• ε. οποιαδήποτε μορφή εγγύησης που παρέχεται από τους αναδόχους·

στ. την πιθανή αύξηση του κινδύνου συγκέντρωσης που ενδέχεται να συνεπάγονται οι δραστηριότητες αυτές.

Πιστωτική ποιότητα χαρτοφυλακίου

Κατά την αξιολόγηση της πιστωτικής ποιότητας του χαρτοφυλακίου, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αποδίδουν ιδιαίτερη προσοχή στην επάρκεια της ταξινόμησης των πιστωτικών ανοιγμάτων και να αξιολογούν τον αντίκτυπο πιθανής εσφαλμένης ταξινόμησης, με τη συνακόλουθη καθυστέρηση στον σχηματισμό προβλέψεων και την αναγνώριση ζημιών από το ίδρυμα.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να διενεργούν ανάλυση για τη διάκριση μεταξύ των κατηγοριών εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων, μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων και ανοιγμάτων σε καθεστώς ανοχής, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τον αριθμό των οφειλετών όσο και τα σχετικά ποσά/όγκους. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν τη συνολική πιστωτική ποιότητα σε επίπεδο χαρτοφυλακίου και τις διάφορες βαθμίδες ποιότητας στο πλαίσιο καθεμίας από τις ανωτέρω κατηγορίες προκειμένου να προσδιορίσουν τον συνολικό πιστωτικό κίνδυνο του ιδρύματος. Στο πλαίσιο της αξιολόγησης αυτής, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αναλύουν τον κίνδυνο αθέτησης υποχρέωσης και τον κίνδυνο μεταβολής διαβάθμισης ανά κατηγορία ανοίγματος, λαμβάνοντας υπόψη τις τάσεις της πιστωτικής ποιότητας με την πάροδο του χρόνου, και πρέπει να εξετάζουν αν η πραγματική πιστωτική ποιότητα του χαρτοφυλακίου συνάδει με τη δηλωθείσα διάθεση για ανάληψη κινδύνου, καθώς και να προσδιορίζουν τους λόγους τυχόν αποκλίσεων.

Αυτό θα πρέπει να οδηγήσει σε μια συνολική αξιολόγηση όλου του πιστωτικού κύκλου του ιδρύματος, από τη χορήγηση έως την παρακολούθηση και τη διαχείριση κάθε κατηγορίας ανοιγμάτων. Κατά τη διεξαγωγή αυτών των αναλύσεων, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να χρησιμοποιούν τη μέθοδο της σύγκρισης με την ομάδα αναφοράς ομοειδών ιδρυμάτων, καθώς και της συγκριτικής αξιολόγησης με βάση χαρτοφυλάκια αναφοράς (δηλαδή χαρτοφυλάκια δανειοληπτών που είναι κοινά σε ομάδες ιδρυμάτων), όπου αυτό είναι σκόπιμο και εφικτό. Η ανάλυση αυτή πρέπει να διενεργείται λαμβάνοντας υπόψη τα ακόλουθα:

• α. δείκτες ποιότητας στοιχείων ενεργητικού, ιστορικές τάσεις και ρυθμοί αύξησης ανά είδος δανειολήπτη, ανά τομέα και ανά προϊόν, κατανομή πιστωτικής διαβάθμισης των δανειοληπτών, ιστορικοί συντελεστές μεταβολής διαβάθμισης μεταξύ πιστωτικών διαβαθμίσεων, ποσοστά καθυστερήσεων και αθέτησης για διαφορετικούς χρονικούς ορίζοντες·
• β. ποσοστά μη εξυπηρετούμενων δανείων και κάλυψη ανά χαρτοφυλάκιο, τομέα, διαχρονικές γεωγραφικές μεταβολές, λαμβάνοντας επίσης υπόψη τις σχετικές εισροές/εκροές από κάθε σχετικό χαρτοφυλάκιο, κατανομή των ανοιγμάτων στις κατηγορίες μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων (δηλ. ληξιπρόθεσμα, αμφίβολα), επίπεδο και διαχρονική εξέλιξη των απομειώσεων και των διαγραφών για κάθε σχετικό παράγοντα, ιστορικά ποσοστά ανάκτησης και διάρκεια της διαδικασίας ανάκτησης, υποθηκευμένα περιουσιακά στοιχεία και διαχρονικές μεταβολές τους, καθώς και το χρονικό διάστημα που έχει παρέλθει από τη στιγμή που τα ανοίγματα ταξινομήθηκαν ως μη εξυπηρετούμενα.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν κατά πόσον το ύψος των προβλέψεων για ζημίες από δάνεια και των προσαρμογών πιστωτικής αποτίμησης είναι κατάλληλο για την ποιότητα των ανοιγμάτων και, κατά περίπτωση, για το επίπεδο των εξασφαλίσεων, εξετάζοντας ιδίως κατά πόσον το ύψος των προβλέψεων για ζημίες από δάνεια συνάδει με το επίπεδο κινδύνου στα διάφορα χαρτοφυλάκια, σε βάθος χρόνου και σε σύγκριση με τα ιδρύματα της ομάδας αναφοράς ομοειδών ιδρυμάτων, καθώς και με τις σχετικές μακροοικονομικές εξελίξεις, και κατά πόσον οι προσαρμογές πιστωτικής αποτίμησης στις αγοραίες αξίες των παραγώγων αντανακλούν την πιστοληπτική ικανότητα των σχετικών αντισυμβαλλομένων. Όπου κρίνεται αναγκαίο, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να χρησιμοποιούν επιτόπιους ελέγχους ή άλλες κατάλληλες εποπτικές ενέργειες προκειμένου να αξιολογούν την επάρκεια του επιπέδου του σχηματισμού προβλέψεων για ζημιές από δάνεια και αν η κάλυψη των κινδύνων είναι επαρκής, αξιολογώντας για παράδειγμα ένα δείγμα δανείων. Κατά τη διενέργεια αυτής της αξιολόγησης, οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να λαμβάνουν υπόψη τυχόν πορίσματα εσωτερικών και εξωτερικών ελεγκτών, κατά περίπτωση.

Κατά την αξιολόγηση του εγγενούς πιστωτικού κινδύνου ενός ιδρύματος, οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να λαμβάνουν υπόψη τα αποτελέσματα των προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων που πραγματοποιούνται από το ίδρυμα για τον εντοπισμό τυχόν πηγών πιστωτικού κινδύνου που δεν είχαν εντοπιστεί στο παρελθόν, όπως εκείνων που ανακύπτουν από μεταβολές στην πιστωτική ποιότητα, στον κίνδυνο συγκέντρωσης , στην αξία των εξασφαλίσεων και στο πιστωτικό άνοιγμα κατά τη διάρκεια μιας περιόδου ακραίων καταστάσεων.

Επίπεδο και ποιότητα του πλαισίου μείωσης πιστωτικού κινδύνου

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να εξετάζουν το επίπεδο και την ποιότητα των εγγυήσεων (συμπεριλαμβανομένων των πιστωτικών παραγώγων) και των διαθέσιμων εξασφαλίσεων που θα μπορούσαν να μειώσουν τις πιστωτικές ζημίες σε περίπτωση που προκύψουν πιστωτικά γεγονότα, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που δεν είναι αποδεκτά ως επιλέξιμες τεχνικές μείωσης του πιστωτικού κινδύνου για τους υπολογισμούς των ιδίων κεφαλαίων. Κατά τη διενέργεια αυτής της αξιολόγησης, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν:

• α. την κάλυψη που παρέχεται από εξασφαλίσεις και εγγυήσεις ανά χαρτοφυλάκιο, ανά είδος δανειολήπτη, ανά βαθμίδα πιστοληπτικής ικανότητας, ανά τομέα και άλλες συναφείς πτυχές·
• β. τις αξίες των εξασφαλίσεων, όσον αφορά τα εξυπηρετούμενα και τα μη εξυπηρετούμενα ανοίγματα·
• γ. τους ιστορικούς δείκτες ανάκτησης ανά είδος και το ποσό εξασφαλίσεων και εγγυήσεων.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να αξιολογούν τη σημαντικότητα του υπολειπόμενου κινδύνου (όπως αναφέρεται στο άρθρο 80 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ) και, ιδίως, την επάρκεια και τη δυνατότητα επιβολής των συμφωνιών περί εξασφαλίσεων και των εγγυήσεων, το χρονοδιάγραμμα και τη δυνατότητα ρευστοποίησης των εξασφαλίσεων και εκτέλεσης των εγγυήσεων στο πλαίσιο της εθνικής νομοθεσίας, τη ρευστότητα και τη μεταβλητότητα των αξιών των στοιχείων ενεργητικού που χρησιμοποιούνται ως εξασφαλίσεις, καθώς και την ανακτήσιμη αξία των εξασφαλίσεων στο πλαίσιο τυχόν μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης που αφορούν πιστωτικές απαιτήσεις. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να αξιολογούν τη συγκέντρωση εγγυητών και των εξασφαλίσεων, καθώς και τη συσχέτιση με τη φερεγγυότητα των δανειοληπτών (δηλαδή τον κίνδυνο δυσμενούς συσχέτισης) και τον δυνητικό αντίκτυπο από άποψη αποτελεσματικότητας της προστασίας.

ΠΚΔ παράγοντες

Κατά την αξιολόγηση επιπτώσεων των ΠΚΔ κινδύνων, και ιδίως των περιβαλλοντικών κινδύνων, στον εγγενή πιστωτικό κίνδυνο, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να επιδιώκουν να λαμβάνουν υπόψη τα ειδικά χαρακτηριστικά των κινδύνων αυτών, όπως ο μελλοντικός τους χαρακτήρας και οι διακριτές επιπτώσεις τους σε διακριτούς χρονικούς ορίζοντες, αναγνωρίζοντας τις αβεβαιότητες που συνδέονται με τις μακροπρόθεσμες προβλέψεις, ενώ παράλληλα πρέπει να αναπτύσσουν την ικανότητά τους να ενσωματώνουν τα χαρακτηριστικά αυτά στην αξιολόγησή τους.

6.2.3. Αξιολόγηση του πλαισίου διαχείρισης και ελέγχου πιστωτικών κινδύνων

Για να αποκτήσουν πλήρη εικόνα για το προφίλ πιστωτικού κινδύνου του ιδρύματος, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν το πλαίσιο διαχείρισης και ελέγχου πιστωτικών κινδύνων του ιδρύματος και την επάρκειά του σε σχέση με τα ανοίγματα εγγενούς πιστωτικού κινδύνου. Για την αξιολόγηση αυτή, οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να βασίζονται στο αποτέλεσμα της αξιολόγησης άλλων στοιχείων της ΔΕΕΑ (όπως η ανάλυση επιχειρηματικού μοντέλου και τομέων διακυβέρνησης). Για τα ιδρύματα που υπόκεινται στην εφαρμογή των στρατηγικών μείωσης των ΜΕΑ και της συναφούς διακυβέρνησης και επιχειρησιακής καθοδήγησης, οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να αξιολογούν αν τα ιδρύματα πληρούν τις ειδικές απαιτήσεις που ορίζονται στις κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΤ σχετικά με τις εν λόγω στρατηγικές και τη λειτουργικότητά τους, μεταξύ άλλων όσον αφορά την εκπλήρωση των υποχρεώσεων προστασίας των καταναλωτών. Στρατηγική και διάθεση για ανάληψη πιστωτικού κινδύνου

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν κατά πόσο το ίδρυμα διαθέτει άρτια, σαφώς διατυπωμένη και τεκμηριωμένη διάθεση για ανάληψη πιστωτικού κινδύνου, στρατηγική και όρια, τα οποία έχουν εγκριθεί από το διοικητικό όργανο. Για την αξιολόγηση αυτή, μεταξύ άλλων παραγόντων, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τον ρόλο του διοικητικού οργάνου κατά τον καθορισμό, την έγκριση και την επανεξέταση της στρατηγικής και της διάθεσης για ανάληψη πιστωτικού κινδύνου, την ορθή εφαρμογή της εν λόγω στρατηγικής από τα ανώτερα διοικητικά στελέχη, καθώς και την καταλληλότητά της για το ίδρυμα, δεδομένου του επιχειρηματικού μοντέλου, της συνολικής διάθεσης για ανάληψη κινδύνου, του τρέχοντος και μελλοντικού περιβάλλοντος της αγοράς και της χρηματοοικονομικής κατάστασης.

Οργανωτικό πλαίσιο και πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν αν το ίδρυμα διαθέτει κατάλληλο οργανωτικό πλαίσιο και ρυθμίσεις διακυβέρνησης προκειμένου να καθιστούν δυνατή την αποτελεσματική ανάληψη, τη διαχείριση, τη μέτρηση και τον έλεγχο του πιστωτικού κινδύνου, με επαρκείς (τόσο από ποιοτική όσο και από ποσοτική άποψη) ανθρώπινους και τεχνικούς πόρους για την εκτέλεση των απαραίτητων καθηκόντων. Ειδικότερα, πρέπει να αξιολογούν κατά πόσον το διοικητικό όργανο και τα ανώτερα διοικητικά στελέχη του ιδρύματος κατανοούν τις παραδοχές στις οποίες βασίζεται το σύστημα μέτρησης πιστωτικού κινδύνου . Για την αξιολόγηση αυτή, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την επάρκεια των γραμμών ευθύνης, καθώς και τις δεξιότητες και την πείρα του προσωπικού σε σχέση με την εκτέλεση των καθηκόντων του, την ανάληψη, τη μέτρηση, την παρακολούθηση και την αναφορά του πιστωτικού κινδύνου, συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων, και ιδίως τη ρύθμιση των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων, και τέλος την ύπαρξη σαφούς διαχωρισμού μεταξύ των υπευθύνων για την ανάληψη κινδύνου και των υπευθύνων για τη διαχείριση κινδύνου.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν κατά πόσον το ίδρυμα διαθέτει κατάλληλες πολιτικές και διαδικασίες για τη χορήγηση πιστώσεων, τον προσδιορισμό, τη μέτρηση, την αναφορά και τον έλεγχο του πιστωτικού κινδύνου, καθώς και κατά πόσον αυτές συνάδουν με τη στρατηγική πιστωτικού κινδύνου του ιδρύματος και καλύπτουν όλες τις κύριες δραστηριότητες και διαδικασίες. Στο πλαίσιο αυτό περιλαμβάνεται η αξιολόγηση του κατά πόσον οι εν λόγω πολιτικές τυποποιούνται με σαφήνεια, κοινοποιούνται και εφαρμόζονται με συνέπεια σε ολόκληρο το ίδρυμα και τον τραπεζικό όμιλο στον οποίο ανήκει. Για την αξιολόγηση αυτή, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη κατά πόσον το διοικητικό όργανο εγκρίνει, συζητά και επανεξετάζει τακτικά αυτές τις πολιτικές, σύμφωνα με τις στρατηγικές διαχείρισης κινδύνων, καθώς και κατά πόσον τα ανώτερα διοικητικά στελέχη είναι υπεύθυνα για την κατάρτιση και την εφαρμογή των πολιτικών και των διαδικασιών, όπως αυτές ορίζονται από το διοικητικό όργανο.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν κατά πόσον το ίδρυμα διαθέτει κατάλληλο πλαίσιο για τον εντοπισμό, την κατανόηση, τη μέτρηση, την παρακολούθηση και την αναφορά του πιστωτικού κινδύνου, σύμφωνα με το μέγεθος και την πολυπλοκότητα του ιδρύματος. Στο πλαίσιο αυτό, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν αν το ίδρυμα διαθέτει επαρκή υποδομή δεδομένων και αν οι αναλυτικές τεχνικές είναι κατάλληλες ώστε το ίδρυμα να είναι σε θέση να διαχειρίζεται επαρκώς τον πιστωτικό του κίνδυνο, να εκπληρώνει τις απαιτήσεις εποπτικής αναφοράς και να εντοπίζει, να μετρά και να παρακολουθεί τακτικά τον εγγενή πιστωτικό κίνδυνο σε όλες τις εντός και εκτός ισολογισμού δραστηριότητες (κατά περίπτωση σε επίπεδο ομίλου).

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν αν το διοικητικό όργανο και τα ανώτερα διοικητικά στελέχη του ιδρύματος κατανοούν τις παραδοχές στις οποίες στηρίζεται το σύστημα μέτρησης του πιστωτικού κινδύνου και κατά πόσον έχουν επίγνωση του βαθμού του αντίστοιχου κινδύνου υποδείγματος. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν κατά πόσον το ίδρυμα έχει διενεργήσει ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων για να κατανοήσει τις επιπτώσεις των ανεπιθύμητων συμβάντων στα ανοίγματα πιστωτικού κινδύνου και την επάρκεια των προβλέψεων πιστωτικού κινδύνου του, λαμβάνοντας υπόψη τη συχνότητα των ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων, τους σχετικούς παράγοντες κινδύνου που έχουν προσδιοριστεί, τις παραδοχές στις οποίες στηρίζεται το σενάριο ακραίων καταστάσεων, καθώς και την εσωτερική χρήση των αποτελεσμάτων των ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων για τις στρατηγικές που αφορούν τον κεφαλαιακό σχεδιασμό και τον πιστωτικό κίνδυνο.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν αν το ίδρυμα έχει καθορίσει και αν έχει θέσει σε εφαρμογή τη συνεχή και αποτελεσματική παρακολούθηση των ανοιγμάτων σε πιστωτικό κίνδυνο (συμπεριλαμβανομένου του κινδύνου συγκέντρωσης των πιστωτικών ανοιγμάτων) σε όλο το ίδρυμα, μεταξύ άλλων, μέσω ειδικών δεικτών και συναφών σημείων ενεργοποίησης για την παροχή αποτελεσματικών ειδοποιήσεων. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν κατά πόσον το ίδρυμα έχει θέσει σε εφαρμογή την τακτική υποβολή αναφοράς για τα ανοίγματα σε πιστωτικό κίνδυνο, συμπεριλαμβανομένου του αποτελέσματος των ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων, στο διοικητικό όργανο, τα ανώτερα διοικητικά στελέχη και τους αντίστοιχους υπεύθυνους διαχείρισης πιστωτικού κινδύνου.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν αν το ίδρυμα διαθέτει ισχυρό και ολοκληρωμένο πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου και ισχυρές διασφαλίσεις για τη μείωση του πιστωτικού του κινδύνου σύμφωνα με τη στρατηγική του για τον πιστωτικό κίνδυνο και τη διάθεσή του για την ανάληψη πιστωτικού κινδύνου. Για την αξιολόγηση αυτή, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στο κατά πόσον οι λειτουργίες ελέγχου του ιδρύματος καλύπτουν επαρκώς το σύνολο των ενοποιημένων οντοτήτων, των γεωγραφικών τοποθεσιών και των πιστωτικών δραστηριοτήτων, καθώς και στην ύπαρξη λειτουργικών ορίων και άλλων πρακτικών που αποσκοπούν στη διατήρηση των πιστωτικών ανοιγμάτων εντός επιπέδων αποδεκτών για το ίδρυμα, σύμφωνα με τη διάθεσή του για ανάληψη κινδύνου και τα όριά του. Για τον σκοπό αυτό, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στο κατά πόσον το ίδρυμα διαθέτει κατάλληλους εσωτερικούς ελέγχους και πρακτικές που διασφαλίζουν ότι οι παραβάσεις (ή οι εξαιρέσεις από) στις πολιτικές, τις διαδικασίες και τα όρια αναφέρονται εγκαίρως στο κατάλληλο διοικητικό επίπεδο για τη λήψη μέτρων, συμπεριλαμβανομένων ελέγχων για τον εντοπισμό, την αξιολόγηση και τη διαχείριση κινδύνων ΞΧ/ΧΤ στους οποίους εκτίθεται το ίδρυμα ως αποτέλεσμα των δραστηριοτήτων χορήγησης πιστώσεων.

Κατά τη διενέργεια της εν λόγω αξιολόγησης, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν κατά πόσον το σύστημα ορίων είναι κατάλληλο για την πολυπλοκότητα του ιδρύματος και την ικανότητά του να μετρά και να διαχειρίζεται τον πιστωτικό κίνδυνο. Στο πλαίσιο αυτό αξιολογεί, μεταξύ άλλων, αν τα καθορισμένα όρια είναι απόλυτα ή αν είναι δυνατόν να υπάρξουν περιπτώσεις υπέρβασής τους. Στη δεύτερη περίπτωση, στις πολιτικές του ιδρύματος πρέπει να περιγράφεται σαφώς το χρονικό διάστημα και οι ειδικές περιστάσεις υπό τις οποίες είναι δυνατές οι εν λόγω περιπτώσεις υπέρβασης των ορίων. Επιπλέον, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν την επάρκεια των διαδικασιών που έχουν θεσπιστεί για την ενημέρωση των υπευθύνων πιστωτικής διαχείρισης σχετικά με τα όριά τους, καθώς και το κατά πόσον τα όρια αυτά υπόκεινται σε τακτική επανεξέταση και επικαιροποίηση (π.χ. ώστε να παραμένουν εναρμονισμένα με τις αλλαγές στη στρατηγική).

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να αξιολογούν τη λειτουργικότητα της λειτουργίας εσωτερικής επιθεώρησης όσον αφορά την επάρκεια, το πεδίο εφαρμογής και τη συχνότητα των εσωτερικών επιθεωρήσεων σχετικά με το πλαίσιο διαχείρισης του πιστωτικού κινδύνου. Οι έλεγχοι αυτοί πρέπει να συμπεριλαμβάνουν την επανεξέταση των βασικών στοιχείων του πλαισίου διαχείρισης, μέτρησης και ελέγχου του πιστωτικού κινδύνου σε ολόκληρο το ίδρυμα, καθώς και την τήρηση των σχετικών εξωτερικών κανονισμών για τις εσωτερικές πολιτικές και διαδικασίες και τυχόν αποκλίσεις από οποιαδήποτε από αυτές.

Για τα ιδρύματα που υιοθετούν την προσέγγιση εσωτερικών διαβαθμίσεων για τον προσδιορισμό των ελάχιστων απαιτήσεων ιδίων κεφαλαίων για τον πιστωτικό κίνδυνο, οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να αξιολογούν κατά πόσον η διαδικασία εσωτερικής επικύρωσης λειτουργεί άρτια και αποτελεσματικά ως προς τον κριτικό έλεγχο των παραδοχών του υποδείγματος και τον εντοπισμό τυχόν ελλείψεων στο σύστημα διαχείρισης πιστωτικού κινδύνου. Η αξιολόγηση αυτή πρέπει να βασίζεται σε πληροφορίες –εφόσον είναι διαθέσιμες– που προκύπτουν από ήδη εκτελεσθείσες εποπτικές δραστηριότητες σχετικά με τα εσωτερικά υποδείγματα (π.χ. επιτόπιες επιθεωρήσεις) και να λαμβάνει υπόψη τις εποπτικές πρακτικές που περιγράφονται λεπτομερώς στο εποπτικό εγχειρίδιο της ΕΑΤ για την επικύρωση συστημάτων που βασίζονται στην προσέγγιση εσωτερικών διαβαθμίσεων²⁹ .

6.2.4. Σύνοψη των ευρημάτων, βαθμολόγηση και εποπτικά μέτρα

²⁹ EBA/REP/2023/29.

Κατόπιν της ανωτέρω αξιολόγησης, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να διαμορφώσουν άποψη σχετικά με τον πιστωτικό κίνδυνο και τον κίνδυνο αντισυμβαλλομένου του ιδρύματος. Η εν λόγω άποψη πρέπει να αποτυπώνεται σε μία σύνοψη ευρημάτων, συνοδευόμενη από μια βαθμολογία κινδύνου με βάση τις παραμέτρους που καθορίζονται στον πίνακα 6. Όταν, βάσει της σημαντικότητας ορισμένων υποκατηγοριών κινδύνου, η αρμόδια αρχή αποφασίσει να τις αξιολογήσει και να τις βαθμολογήσει μεμονωμένα, πρέπει να εφαρμόζονται κατ᾽ αναλογία οι οδηγίες που παρέχονται στον παρόντα πίνακα, στο μέτρο του δυνατού.

Πίνακας 6 Εποπτικές παράμετροι για την απόδοση βαθμολογίας πιστωτικού κινδύνου και κινδύνου αντισυμβαλλομένου Βαθμο

Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει έναν μη εξαντλητικό κατάλογο εποπτικών μέτρων που μπορούν να λάβουν οι αρμόδιες αρχές σε περίπτωση που διαπιστωθούν ελλείψεις στο πλαίσιο διαχείρισης του πιστωτικού κινδύνου και του κινδύνου αντισυμβαλλομένου του ιδρύματος. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αποφασίζουν σχετικά με το είδος του μέτρου με βάση την αποτελεσματικότητά του σε σχέση με τη συγκεκριμένη διαπιστωθείσα έλλειψη. Οι αρμόδιες αρχές μπορούν να εφαρμόζουν πρόσθετα εποπτικά μέτρα (συμπεριλαμβανομένων ποσοτικών μέτρων σύμφωνα με το άρθρο 104 παράγραφος 1 στοιχείο α) της οδηγίας 2013/36/ΕΕ) ή συνδυασμό αυτών, εφόσον αυτά κριθούν καταλληλότερα για την αντιμετώπιση των διαπιστωθεισών ελλείψεων.

Πίνακας 7. Δυνητικά και μη εξαντλητικά εποπτικά μέτρα για τον πιστωτικό κίνδυνο και τον κίνδυνο αντισυμβαλλομένου Πιθανά εποπτικά μέτρα που μπορούν να λάβουν οι αρμόδιες αρχές σύμφωνα με το άρθρο 104 παράγραφος 1 στοιχεία β), δ), ε), στ), ι), ιβ), ιγ) και ιδ) της οδηγίας 2013/36/ΕΕ – Οι αρμόδιες αρχές μπορούν να απαιτήσουν από το ίδρυμα: Α. να εμπλέξει το διοικητικό όργανο ή τις επιτροπές του πιο ενεργά στις σχετικές πιστωτικές αποφάσεις· Β. να βελτιώσει τα συστήματα μέτρησης πιστωτικού κινδύνου· Γ. να βελτιώσει τους ελέγχους των πιστωτικών διαδικασιών, συμπεριλαμβανομένης της χορήγησης πιστώσεων, της παρακολούθησης και της ανάκτησης· Δ. να ενισχύσει τη διαχείριση, αξιολόγηση και παρακολούθηση των εξασφαλίσεων· Ε. να βελτιώσει την ποιότητα και τη συχνότητα υποβολής αναφορών σχετικά με τον πιστωτικό κίνδυνο στο διοικητικό όργανο και τα ανώτερα διοικητικά στελέχη· ΣΤ. να εφαρμόζει ειδική πολιτική προβλέψεων και –όπου επιτρέπεται από τους λογιστικούς κανόνες και τις κανονιστικές διατάξεις– να απαιτήσουν αύξηση των προβλέψεων· Ζ. να προσαρμόζει τις εσωτερικές παραμέτρους κινδύνου ή/και τους συντελεστές στάθμισης κινδύνου που χρησιμοποιήθηκαν για τον υπολογισμό του ύψους της έκθεσης στον κίνδυνο για συγκεκριμένα προϊόντα, κλάδους ή τύπους οφειλετών· Η. να εφαρμόζει υψηλότερα ποσοστά περικοπής στην αξία της εξασφάλισης· Θ. να μειώσει τα μεγάλα ανοίγματα ή άλλες πηγές κινδύνου πιστωτικής συγκέντρωσης· Ι. να επιβάλει αυστηρότερα κριτήρια χορήγησης πιστώσεων για όλες ή ορισμένες κατηγορίες προϊόντων ή οφειλετών· ΙΑ. να μειώσει την έκθεσή του σε, ή να εξασφαλίσει προστασία από, συγκεκριμένα είδη διευκολύνσεων (π.χ. ενυπόθηκα δάνεια, χρηματοδότηση εξαγωγών, εμπορικά ακίνητα, τιτλοποιήσεις), κατηγορίες οφειλετών, κλάδους, χώρες κ.λπ.· ΙΒ. να εφαρμόζει κατάλληλη στρατηγική για τη μείωση του ποσού ή του μεριδίου των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων· ΙΓ. να βελτιώσει τη διαχείριση του πιστωτικού κινδύνου που σχετίζεται με τους ΠΚΔ κινδύνους, ιδίως τους περιβαλλοντικούς κινδύνους, ενδεχομένως με βάση μία ή περισσότερες από τις ενέργειες που αναφέρονται ανωτέρω.