6.2. Ocena ryzyka kredytowego i ryzyka kontrahenta

Oceniając ramy zarządzania ryzykiem kredytowym, właściwe organy powinny sprawdzić, czy instytucja przestrzega aktów prawnych opublikowanych oddzielnie na stronie internetowej EUNB, o których mowa w ust. 12.

Właściwe organy powinny ocenić ryzyko kredytowe wynikające ze wszystkich ekspozycji zaliczanych do portfela bankowego (w tym pozycji pozabilansowych). Powinny one również ocenić ryzyko kredytowe kontrahenta i ryzyko rozliczenia, które może wchodzić zarówno w zakres portfela bankowego, jak i w zakres portfela handlowego. W celu przeprowadzenia takiej oceny właściwe organy powinny uwzględnić wszystkie elementy wpływające na potencjalne straty kredytowe, a w szczególności:

• a. prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia kredytowego (tj. niewykonania zobowiązania) lub powiązanych zdarzeń wpływających na kredytobiorców i ich zdolność do spłaty zobowiązań;
• b. wielkość ekspozycji narażonych na ryzyko kredytowe;
• c. stopę odzysku należności z tytułu ekspozycji kredytowych w przypadku niewykonania zobowiązania przez kredytobiorcę.

Właściwe organy powinny uwzględnić ewentualność, że w odniesieniu do tych elementów z czasem sytuacja może ulec pogorszeniu i będą one przedstawiały się gorzej niż oczekiwane wyniki.

Właściwe organy powinny ocenić wpływ ryzyk ESG na ryzyko kredytowe właściwe dla danego instrumentu, a także adekwatność mechanizmów kontroli ryzyka kredytowego związanych z ryzykami ESG – priorytetowo należy traktować ryzyka środowiskowe. Oceniając ryzyko koncentracji kredytowej i ryzyko cen nieruchomości, a także oceniając ryzyko kredytowe w określonych portfelach lub klasach ekspozycji uznanych za zasadniczo narażone na ryzyko środowiskowe, właściwe organy powinny w szczególności uwzględnić ryzyko środowiskowe związane z transformacją i ryzyko fizyczne.

Ponadto właściwe organy powinny również zwracać uwagę na ryzyko prania pieniędzy i finansowania terroryzmu w kontekście procesu udzielania kredytów, w tym na to, czy instytucja posiada systemy i mechanizmy kontroli gwarantujące, że środki wykorzystywane do spłaty kredytów pochodzą z legalnych źródeł.

6.2.2. Ocena nieodłącznego ryzyka kredytowego

Określenie istotnych źródeł ryzyka kredytowego

Właściwe organy powinny oceniać ryzyko kredytowe zarówno z perspektywy bieżącej, jak i z perspektywy przyszłej, uwzględniając analizę ryzyka kredytowego obecnego portfela w ocenie strategii w zakresie ryzyka kredytowego instytucji, jej apetytu na ryzyko i limitów ryzyka (potencjalnie w ramach szerszej oceny strategii stanowiącej część analizy modelu biznesowego). Właściwe organy powinny również rozważyć, w jaki sposób zarówno oczekiwane, jak i skrajne scenariusze rozwoju sytuacji makroekonomicznej mogą wpłynąć na te elementy.

Aby ocenić nieodłączne ryzyko kredytowe dla danej instytucji, właściwe organy powinny najpierw określić jej ekspozycję na ryzyko kredytowe. W tym celu i z myślą o spójnej identyfikacji źródeł ryzyka kredytowego, na które instytucja jest lub może być narażona, właściwe organy powinny wziąć pod uwagę następujące źródła informacji:

• a. formularze na potrzeby sprawozdawczości regulacyjnej, takie jak COREP i FINREP, z uwzględnieniem odpowiednich regulacyjnych kategorii ekspozycji na podstawie podejścia instytucji do wymogów w zakresie funduszy własnych (tj. metoda standardowa lub metoda wewnętrznych ratingów – IRB);
• b. informacje uzyskane z oceny innych elementów SREP (takich jak analiza modelu biznesowego) i z wcześniejszych działań nadzorczych;
• c. zestawienia pozycji tej instytucji z pozycją instytucji z grupy porównawczej, o ile są one dostępne. W szczególności w przypadku instytucji stosujących metodę wewnętrznych ratingów właściwe organy powinny uwzględnić wyniki analizy porównawczej do celów nadzorczych przeprowadzonej zgodnie z art. 78 dyrektywy 2013/36/UE.

Właściwe organy powinny skoncentrować swoją ocenę przede wszystkim na najważniejszych zidentyfikowanych źródłach ryzyka kredytowego, analizując ich istotność dla instytucji z ostrożnościowego punktu widzenia. Przeprowadzając tę ocenę, właściwe organy powinny uwzględnić następujące elementy:

• a. strategię w zakresie ryzyka kredytowego i apetyt na to ryzyko oraz właściwe limity;
• b. kwotę ekspozycji dla danego portfela w porównaniu z łączną wartością ekspozycji dla ekspozycji kredytowych, w tym jej wzrost w czasie;
• c. kwotę wymogu w zakresie funduszy własnych z tytułu ryzyka kredytowego dla danego portfela w porównaniu z łącznym wymogiem w zakresie funduszy własnych, w tym jej wzrost w czasie;
• d. w stosownych przypadkach – kapitał wewnętrzny przeznaczony przez instytucję na pokrycie ryzyka kredytowego w odniesieniu do danego portfela w stosunku do łącznego kapitału wewnętrznego;
• e. skład i jakość pozycji związanych z kredytami, ujmowanych przez instytucję w bilansie i poza bilansem, w portfelu ekspozycji obsługiwanych (w tym ekspozycji restrukturyzowanych) i w portfelu ekspozycji nieobsługiwanych, w tym poziom i zmiany w czasie należności ze stwierdzoną utratą wartości i spisanych w straty oraz wskaźników niewykonania zobowiązań w portfelu kredytowym.

Właściwe organy powinny ocenić istotność ryzyka w odniesieniu do bieżącego portfela, a także w perspektywie historycznej i prognozowanej (poprzednie zmiany tych danych i prognozy,

• o ile są dostępne).

Jako dodatkowe źródło informacji na potrzeby oceny istotności właściwe organy powinny – w stosownych przypadkach i w miarę dostępności – uwzględnić wewnętrzne parametry ryzyka kredytowego stosowane przez instytucję. Obejmuje to ocenę ich adekwatności pod kątem dokładnego kwantyfikowania ekspozycji na ryzyko kredytowe w różnych portfelach, ze szczególnym uwzględnieniem danych zawartych w rocznym sprawozdaniu sporządzanym przez komórkę danej instytucji ds. walidacji, a dokładniej wyników weryfikacji historycznych – czyli porównania szacowanych parametrów z wynikami obserwowanymi – przeprowadzonych przez tę instytucję. Właściwe organy powinny zwrócić szczególną uwagę na portfele, w przypadku których oszacowane parametry nie odzwierciedlają w pełni zaobserwowanych wyników.

Właściwe organy powinny również uwzględnić wyniki testów warunków skrajnych przeprowadzanych przez instytucję w celu określenia wszelkich niezidentyfikowanych uprzednio źródeł ryzyka kredytowego, takich jak te, które wynikają ze zmian jakości kredytowej, koncentracji kredytowej, wartości zabezpieczenia i ekspozycji kredytowej w okresie występowania warunków skrajnych.

Na podstawie oceny istotności, o której mowa w poprzednich ustępach, a także wielkości i złożoności ryzyka kredytowego i portfela kredytowego instytucji, właściwe organy powinny wybrać odpowiedni poziom szczegółowości oceny.

Charakter, wielkość i struktura portfela kredytowego instytucji (pozycje związane z kredytami ujęte w bilansie i poza bilansem)

Właściwe organy powinny ocenić charakter ekspozycji kredytowych (tj. rodzaje kredytobiorców i ekspozycji) i przeanalizować strukturę portfela kredytowego instytucji. W ramach tej oceny właściwe organy powinny również zbadać, w jaki sposób charakter ekspozycji na ryzyko kredytowe może wpłynąć na wielkość ekspozycji (np. wykorzystanie przez kredytobiorców udzielonych linii kredytowych/gwarancji dotyczących finansowania, kredyty w walucie obcej), uwzględniając zdolność prawną instytucji do jednostronnego odwołania niewykorzystanych kwot udzielonych instrumentów kredytowych.

Aby ocenić charakter ryzyka kredytowego, właściwe organy powinny uwzględnić co najmniej następujące podkategorie ryzyka kredytowego, przeprowadzając bardziej szczegółową ocenę tych podkategorii, które uznaje się za najbardziej istotne dla instytucji²⁸ :

• a. ryzyko koncentracji kredytowej;
• b. ryzyko kredytowe kontrahenta oraz ryzyko rozliczenia i dostawy;
• c. ryzyko kraju;
• d. ryzyko kredytowe z tytułu sekurytyzacji,
• e. ryzyko z tytułu kredytów udzielanych w walutach obcych;
• f. ryzyko cen nieruchomości;
• g. ryzyko cen akcji w portfelu bankowym;
• h. ryzyko rozmycia;
• i. ryzyko modelu dla modeli zatwierdzonych przez organy regulacyjne.

²⁸ Niewyczerpujący podział na podkategorie ryzyka kredytowego oraz dalsze informacje dotyczące ich oceny znajdują się w załączniku I.

W przypadku gdy ekspozycje z tytułu kredytowania specjalistycznego uznaje się za istotne, właściwe organy powinny oceniać takie ekspozycje oddzielnie od pozostałej działalności w zakresie udzielania kredytów, ponieważ ryzyko takich ekspozycji jest związane z rentownością finansowanego aktywa lub projektu (np. nieruchomości komercyjnej, elektrowni, transportu, towarów itp.), a nie z kredytobiorcą (który jest z reguły spółką celową). Przeprowadzając tę ocenę, właściwe organy powinny wziąć pod uwagę:

• a. rentowność projektu i ostrożność założeń planów biznesowych (w tym dotyczących ryzyka kredytowego najważniejszych klientów);
• b. wpływ zmian przepisów, zwłaszcza w przypadku sektorów dotowanych, na przyszłe przepływy środków pieniężnych;
• c. w stosownych przypadkach – wpływ zmian popytu rynkowego oraz istnienie rynku umożliwiającego potencjalną sprzedaż finansowanego obiektu w przyszłości;
• d. istnienie konsorcjum lub innych kredytodawców współdzielących ryzyko kredytowe;
• e. wszelkie formy gwarancji udzielone przez instytucje sponsorujące;
• f. potencjalny wzrost ryzyka koncentracji, jaki może wynikać z tych działań.

Jakość kredytowa portfela

Oceniając jakość portfela kredytowego, właściwe organy powinny poświęcić szczególną uwagę prawidłowości klasyfikacji ekspozycji kredytowych i ocenić wpływ potencjalnie błędnej klasyfikacji, w tym wynikłych z tego opóźnień w tworzeniu rezerw i księgowaniu strat przez instytucję.

Właściwe organy powinny przeprowadzić analizę w celu dokonania rozróżnienia między kategoriami ekspozycji obsługiwanych, nieobsługiwanych i restrukturyzowanych, z uwzględnieniem zarówno liczby dłużników, jak i odpowiednich kwot/wolumenów. Właściwe organy powinny ocenić ogólną jakość kredytową na poziomie portfela oraz poszczególne klasy jakości w ramach każdej powyższej kategorii w celu określenia ogólnego ryzyka kredytowego. W ramach tej oceny właściwe organy powinny analizować ryzyko niewykonania zobowiązania i ryzyko migracji w podziale na kategorie ekspozycji, z uwzględnieniem tendencji w zakresie jakości kredytowej w czasie, oraz powinny rozważyć, czy rzeczywista jakość kredytowa portfela jest zgodna z deklarowanym apetytem na ryzyko, a także ustalić przyczyny wszelkich odchyleń.

Powinno to doprowadzić do ogólnej oceny całego cyklu kredytowego instytucji, od momentu udzielenia kredytu po monitorowanie i zarządzanie poszczególnymi kategoriami ekspozycji. Przeprowadzając tę analizę, właściwe organy powinny – w stosownych przypadkach i w miarę możliwości – stosować analizę porównawczą i używać portfeli odniesienia (tj. portfeli kredytobiorców powszechnie występujących wśród grup instytucji). Analizę tę należy przeprowadzać z uwzględnieniem:

• a. wskaźników jakości aktywów, trendów historycznych i wskaźników wzrostu w podziale na rodzaje kredytobiorców, sektory i produkty, rozkładu ratingów kredytowych kredytobiorców, historycznych wskaźników migracji pomiędzy klasami zdolności kredytowej oraz opóźnień i zaległości w spłacie w różnych horyzontach czasowych;
• b. wskaźników ekspozycji nieobsługiwanych oraz pokrycia ryzyka według portfela, sektora, obszaru geograficznego oraz zgodnie ze zmianami w czasie, również z uwzględnieniem napływów i odpływów w ramach poszczególnych portfeli, rozkładu ekspozycji nieobsługiwanych (tj. przeterminowanych, wątpliwych), poziomu i zmian w czasie odpisów z tytułu utraty wartości i odpisów całkowitych dla każdego istotnego czynnika, historycznych stóp odzysku i czasu trwania procesu odzysku, aktywów przejętych w wyniku egzekucji oraz zmian w czasie, a także czasu, jaki upłynął od sklasyfikowania ekspozycji jako nieobsługiwanych.

Właściwe organy powinny ocenić, czy poziom rezerw celowych na utratę wartości kredytów i korekty wyceny kredytowej są odpowiednie w stosunku do jakości ekspozycji, a w stosownych przypadkach, do poziomu zabezpieczenia; w szczególności powinny ocenić, czy poziom rezerw celowych na utratę wartości kredytów odpowiada poziomowi ryzyka w różnych portfelach, w perspektywie czasowej i w porównaniu z odpowiednimi instytucjami z grupy porównawczej, a także odpowiednim zmianom makroekonomicznym oraz czy korekty wyceny kredytowej dokonywane w odniesieniu do wartości rynkowych instrumentów pochodnych odzwierciedlają zdolność kredytową odpowiednich kontrahentów. W razie konieczności właściwe organy powinny przeprowadzić kontrole na miejscu lub inne odpowiednie działania nadzorcze, aby stwierdzić, czy poziom rezerw celowych na utratę wartości kredytów i pokrycie ryzyka są wystarczające, na przykład poprzez ocenę wyrywkową kredytów, Przeprowadzając taką ocenę, właściwe organy powinny również wziąć pod uwagę wszelkie ustalenia poczynione przez audytorów wewnętrznych i zewnętrznych, o ile są dostępne.

Oceniając nieodłączne ryzyko kredytowe danej instytucji, właściwe organy powinny również uwzględniać wyniki testów warunków skrajnych przeprowadzanych przez instytucję w celu określenia wszelkich niezidentyfikowanych uprzednio rodzajów ryzyka kredytowego, np. wynikającego ze zmian jakości kredytów, koncentracji kredytowej, wartości zabezpieczenia i ekspozycji kredytowej w okresie występowania warunków skrajnych.

Poziom i jakość systemu ograniczania ryzyka kredytowego

Właściwe organy powinny uwzględniać poziom i jakość gwarancji (uwzględniając kredytowe instrumenty pochodne) oraz dostępnych zabezpieczeń, które ograniczałyby straty kredytowe w przypadku wystąpienia zdarzenia kredytowego, w tym gwarancji i zabezpieczeń nieuznanych za techniki ograniczania ryzyka kredytowego na potrzeby obliczeń funduszy własnych. Przeprowadzając taką ocenę, właściwe organy powinny wziąć pod uwagę:

• a. zakres ochrony, jaką zapewniają zabezpieczenia i gwarancje, według portfela, rodzaju kredytobiorcy, ratingu, sektora i innych istotnych aspektów;
• b. wartości zabezpieczeń, w odniesieniu do ekspozycji obsługiwanych i nieobsługiwanych;
• c. historyczne stopy odzysku według rodzaju i kwoty zabezpieczenia i gwarancji.

Właściwe organy powinny również ocenić istotność ryzyka rezydualnego (o którym mowa w art. 80 dyrektywy 2013/36/UE), w szczególności adekwatność i egzekwowalność umów zabezpieczenia i gwarancji, terminy i możliwość realizacji zabezpieczenia i uruchomienia gwarancji w świetle przepisów krajowych, płynność i zmienność wartości aktywów stanowiących zabezpieczenie oraz wartość zabezpieczenia możliwą do odzyskania w drodze czynności windykacyjnych. Właściwe organy powinny również oceniać koncentrację gwarantów i zabezpieczenia, a także korelację ze zdolnością kredytową kredytobiorców (tj. ryzyko niekorzystnej korelacji) oraz potencjalny wpływ na skuteczność ochrony.

Czynniki ESG

Oceniając wpływ ryzyk ESG, a w szczególności ryzyk środowiskowych, na nieodłączne ryzyko kredytowe, właściwe organy powinny dążyć do uwzględnienia specyficznych cech tych ryzyk, takich jak ich perspektywiczny charakter i zróżnicowany wpływ w różnych horyzontach czasowych, biorąc pod uwagę niepewności związane z prognozami długoterminowymi, a jednocześnie rozwijając swoją zdolność do uwzględniania tych cech w swoich ocenach.

6.2.3. Ocena ram zarządzania ryzykiem kredytowym i mechanizmów jego kontroli

Aby w pełni zrozumieć profil ryzyka kredytowego instytucji, właściwe organy powinny również dokonać przeglądu ram zarządzania ryzykiem kredytowym instytucji i mechanizmów jego kontroli oraz ich adekwatności w odniesieniu do ekspozycji na nieodłączne ryzyko kredytowe. W przypadku tej oceny właściwe organy powinny również korzystać z wyników oceny innych elementów SREP (takich jak analiza modelu biznesowego i obszary zarządzania). W przypadku instytucji podlegających stosowaniu strategii (redukcji) zarządzania ekspozycjami nieobsługiwanymi oraz związanych z nimi wytycznych dotyczących zarządzania i wytycznych operacyjnych właściwe organy powinny również ocenić, czy instytucje te spełniają szczegółowe wymogi określone w odpowiednich wytycznych EUNB dotyczących takich strategii i ich wdrożenia, w tym w odniesieniu do wypełniania obowiązków w zakresie ochrony konsumentów.

Strategia w zakresie ryzyka kredytowego oraz apetyt na ryzyko

Właściwe organy powinny ocenić, czy instytucja posiada prawidłowe, jasno sformułowane i udokumentowane: apetyt na ryzyko kredytowe, strategię i limity zatwierdzone przez organ zarządzający. Przeprowadzając tę ocenę, właściwe organy powinny uwzględnić między innymi rolę organu zarządzającego w ustalaniu, zatwierdzaniu i przeglądzie strategii w zakresie ryzyka kredytowego i apetytu na to ryzyko, prawidłowe wdrażanie tej strategii przez kadrę kierowniczą wyższego szczebla oraz jej adekwatność do danej instytucji, biorąc pod uwagę jej model biznesowy, ogólny apetyt na ryzyko, a także obecne i przyszłe warunki rynkowe oraz sytuację finansową. Ramy organizacyjne i ramy kontroli wewnętrznej

Właściwe organy powinny oceniać, czy instytucja posiada odpowiednie ramy organizacyjne i zasady zarządzania umożliwiające skuteczne podejmowanie ryzyka kredytowego, zarządzanie nim, jego pomiar i kontrolę, wraz z odpowiednimi (pod względem zarówno jakościowym, jak i ilościowym) zasobami kadrowymi i technicznymi niezbędnymi dla realizacji wymaganych zadań. Właściwe organy powinny w szczególności ocenić, czy organ zarządzający instytucji i jej kadra kierownicza wyższego szczebla rozumieją założenia systemu pomiaru ryzyka kredytowego. W tej ocenie właściwe organy powinny uwzględnić adekwatność zakresów odpowiedzialności, a także umiejętności i doświadczenie pracowników niezbędne do wykonywania zadań związanych z podejmowaniem, pomiarem, monitorowaniem i raportowaniem ryzyka kredytowego, w tym zarządzaniem ekspozycjami nieobsługiwanymi, a w szczególności restrukturyzacją tych ekspozycji; ponadto właściwe organy powinny uwzględnić istnienie wyraźnego rozdziału funkcji między podejmującymi ryzyko a zarządzającymi ryzykiem.

Właściwe organy powinny ocenić, czy instytucja posiada odpowiednie polityki i procedury dotyczące udzielania kredytów, identyfikacji, pomiaru, raportowania i kontroli ryzyka kredytowego oraz czy są one zgodne ze strategią instytucji w zakresie ryzyka kredytowego i obejmują wszystkie główne obszary działalności i procesy. Obejmuje to ocenę, czy te polityki są wyraźnie sformalizowane, przedstawiane i stosowane jednolicie w całej instytucji i grupie bankowej, do której ona należy. W ocenie tej właściwe organy powinny wziąć pod uwagę, czy organ zarządzający zatwierdza te polityki, regularnie dokonuje ich przeglądów zgodnie ze strategiami zarządzania ryzykiem, oraz czy kadra kierownicza wyższego szczebla jest odpowiedzialna za opracowywanie i wdrażanie polityk i procedur określonych przez organ zarządzający.

Właściwe organy powinny oceniać, czy instytucja posiada odpowiednie ramy umożliwiające identyfikację, zrozumienie, pomiar oraz monitorowanie ryzyka kredytowego i jego raportowanie, stosownie do wielkości i złożoności instytucji. W związku z tym właściwe organy powinny rozważyć, czy instytucja dysponuje odpowiednią infrastrukturą danych oraz czy stosowane techniki analityczne są odpowiednie, aby umożliwić jej właściwe zarządzanie ryzykiem kredytowym, spełnienie wymogów sprawozdawczości nadzorczej, a także wykrywanie, pomiar i regularne monitorowanie nieodłącznego ryzyka kredytowego powiązanego ze wszystkimi działaniami bilansowymi i pozabilansowymi (w stosownych przypadkach na poziomie grupy).

Właściwe organy powinny oceniać, czy zarząd instytucji i kadra kierownicza wyższego szczebla rozumieją założenia systemu pomiaru ryzyka kredytowego i czy mają świadomość poziomu ryzyka, jakie wiąże się ze stosowaniem danego modelu. Właściwe organy powinny ocenić, czy instytucja stosuje testy warunków skrajnych, aby uzyskać wiedzę o tym, jak niekorzystne zdarzenia wpływają na jej ekspozycje na ryzyko kredytowe i na adekwatność jej rezerw na ryzyko kredytowe, biorąc pod uwagę częstotliwość testów warunków skrajnych, stwierdzone istotne czynniki ryzyka, założenia scenariusza warunków skrajnych oraz wewnętrzne wykorzystanie wyników testów warunków skrajnych na potrzeby planowania kapitałowego i strategii w zakresie ryzyka kredytowego.

Właściwe organy powinny oceniać, czy instytucja zdefiniowała i stosuje bieżące i skuteczne monitorowanie ekspozycji na ryzyko kredytowe (w tym koncentracji kredytowej) w całej instytucji, między innymi za pomocą określonych wskaźników i skutecznych mechanizmów wczesnego ostrzegania. Właściwe organy powinny ocenić, czy instytucja wprowadziła regularną sprawozdawczość w odniesieniu do ekspozycji na ryzyko kredytowe, w tym zakresie wyników testów warunków skrajnych, dla organu zarządzającego, kadry kierowniczej wyższego szczebla i odpowiednich zarządzających ryzykiem kredytowym.

Właściwe organy powinny ocenić, czy instytucja posiada solidne i kompleksowe ramy kontroli wewnętrznej i prawidłowe zabezpieczenia ograniczające jej ryzyko kredytowe zgodnie z jej strategią w zakresie ryzyka kredytowego i apetytem na ryzyko. Na potrzeby tej oceny właściwe organy powinny zwrócić szczególną uwagę na odpowiedni zakres objęty przez komórki ds. kontroli instytucji (w tym wszystkie podmioty objęte konsolidacją, lokalizacje geograficzne i działalność kredytową), na istnienie limitów operacyjnych i innych praktyk mających na celu utrzymanie ekspozycji na ryzyko kredytowe na poziomach akceptowalnych dla instytucji zgodnie z jej apetytem na ryzyko i limitami. W tym celu właściwe organy powinny zwrócić szczególną uwagę na to, czy instytucja dysponuje odpowiednimi mechanizmami i praktykami kontroli wewnętrznej zapewniającymi terminowe zgłaszanie naruszeń (lub odstępstw od) polityki, procedur i limitów kadrze kierowniczej właściwego szczebla w celu podjęcia odpowiednich działań, w tym czy dysponuje mechanizmami służącymi do identyfikacji i oceny ryzyka prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, na które to ryzyko instytucja jest narażona w wyniku działalności związanej z udzielaniem kredytów, oraz mechanizmami zarządzania tym ryzykiem.

Przeprowadzając tę ocenę, właściwe organy powinny rozważyć, czy system limitów jest adekwatny do złożoności instytucji i jej zdolności do pomiaru ryzyka kredytowego i zarządzania nim. Obejmuje to ocenę, czy ustalone limity mają charakter bezwzględny czy też możliwe jest ich przekroczenie. Jeżeli przekraczanie limitów jest dopuszczalne, polityki instytucji powinny określać długość okresu dopuszczalnego przekroczenia i okoliczności, w jakich może mieć ono miejsce. Ponadto właściwe organy powinny ocenić adekwatność procedur, które mają zapewnić, że członkowie kierownictwa ds. kredytów są informowani o obowiązujących limitach, a także czy limity te są regularnie weryfikowane i aktualizowane (np. w celu dostosowania ich do zmian strategii).

Właściwe organy powinny również ocenić funkcjonowanie komórki ds. audytu wewnętrznego pod kątem adekwatności, zakresu i częstotliwości audytów wewnętrznych dotyczących ram zarządzania ryzykiem kredytowym. Audyty te powinny obejmować przegląd głównych elementów zarządzania ryzykiem kredytowym, jego pomiaru i mechanizmów kontroli w całej instytucji, a także ustalenie, czy wewnętrzne polityki i procedury są zgodne z właściwymi regulacjami zewnętrznymi.

W przypadku instytucji stosujących metody wewnętrznych ratingów do ustalania wymogów w zakresie funduszy własnych z tytułu ryzyka kredytowego właściwe organy powinny również ocenić, czy proces walidacji wewnętrznej instytucji umożliwia prawidłowe i skuteczne weryfikowanie poprawności założeń modelu i wykrywanie potencjalnych wad systemu zarządzania ryzykiem kredytowym. Ocena ta powinna opierać się – w miarę dostępności – na informacjach pochodzących z już przeprowadzonych działań nadzorczych dotyczących modeli wewnętrznych (takich jak kontrole na miejscu) oraz z uwzględnieniem praktyk nadzorczych opisanych w podręczniku nadzorczym EUNB dotyczącym walidacji systemów opartych na metodzie wewnętrznych ratingów²⁹ .

6.2.4. Podsumowanie ustaleń, punktacja i środki nadzorcze

²⁹ EBA/REP/2023/29.

Po przeprowadzeniu powyższej oceny właściwe organy powinny uzyskać pogląd na temat ryzyka kredytowego i ryzyka kontrahenta danej instytucji. Pogląd ten powinien znaleźć odzwierciedlenie w podsumowaniu ustaleń i punktacji ryzyka przyznanej na podstawie względów wymienionych w tabeli 6. W przypadkach, w których w związku z istotnością niektórych podkategorii ryzyka właściwy organ zdecyduje się ocenić je i przypisać im punktację indywidualnie, należy w możliwie największym stopniu kierować się wskazówkami określonymi we wspomnianej tabeli, na zasadzie analogii.

Tabela 6 Kryteria nadzorcze istotne przy określaniu punktacji ryzyka kredytowego i kontrahenta

Punktacja ryzyka Pogląd nadzorczy z ryzykiem i mechanizmów

W poniższej tabeli przedstawiono niewyczerpującą listę środków nadzorczych, jakie właściwe organy mogą zastosować w przypadku stwierdzenia niedociągnięć w ramach zarządzania ryzykiem kredytowym i ryzykiem kontrahenta w danej instytucji. Właściwe organy powinny podjąć decyzję co do rodzaju środka na podstawie jego skuteczności w odniesieniu do konkretnego stwierdzonego niedociągnięcia. Właściwe organy mogą zastosować dodatkowe środki nadzorcze (w tym środki ilościowe zgodnie z art. 104 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2013/36/UE) lub ich kombinację, jeżeli uznają je za bardziej odpowiednie do usunięcia stwierdzonych niedociągnięć.

Tabela 7. Potencjalne i niewyczerpujące środki nadzorcze dotyczące ryzyka kredytowego i ryzyka kontrahenta Potencjalne środki nadzorcze, jakie mogą zastosować właściwe organy zgodnie z art. 104 ust. 1 lit. b), d), e), f), j), l), m) i n) dyrektywy 2013/36/UE – Właściwe organy mogą wymagać od instytucji, aby: A. bardziej aktywnie angażowała organ zarządzający lub jego komitety w podejmowanie istotnych decyzji kredytowych; B. poprawiła systemy pomiaru ryzyka kredytowego; C. poprawiła kontrolę procesów kredytowych, w tym udzielanie kredytów, ich monitorowanie i odzyskiwanie; D. usprawniła zarządzanie zabezpieczeniami, ich ocenę i monitorowanie; E. poprawiła jakość i częstotliwość raportowania ryzyka kredytowego organowi zarządzającemu i kadrze kierowniczej wyższego szczebla. F. stosowała określoną politykę tworzenia rezerw oraz – o ile pozwalają na to przepisy i regulacje dotyczące rachunkowości – wymagała zwiększenia stanu rezerw; G. dostosowała wewnętrzne parametry ryzyka lub wagi ryzyka używane do obliczania kwot ekspozycji na ryzyko w odniesieniu do określonych produktów, sektorów lub rodzajów zobowiązanych; H. stosowała wyższe korekty wartości zabezpieczenia; I. ograniczyła znaczące ekspozycje lub inne źródła ryzyka koncentracji kredytowej; J. zaostrzyła kryteria udzielania kredytów w odniesieniu do wszystkich lub niektórych kategorii produktów lub zobowiązanych; K. zmniejszyła ekspozycję z tytułu niektórych rodzajów instrumentów lub zapewniła ochronę w odniesieniu do tych instrumentów (np. kredytów hipotecznych, finansowania eksportu, nieruchomości komercyjnych, sekurytyzacji), kategorii zobowiązanych, sektorów, krajów itp.; L. wdrożyła odpowiednią strategię w celu zmniejszenia kwoty lub udziału ekspozycji nieobsługiwanych; M. usprawniła zarządzanie ryzykiem kredytowym związanym z ryzykami ESG, w szczególności ryzykami środowiskowymi, opierając się potencjalnie na jednym lub kilku z wymienionych powyżej działań.