Κατευθυντήρια γραμμή 2: Μεθοδολογία των ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων των ΣΕΚ

2.1 Προκειμένου να διασφαλιστεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, οι ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων θα πρέπει να προγραμματίζονται σε μεσοπρόθεσμη βάση. Κάθε άσκηση προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων θα πρέπει να ακολουθεί μια σειρά βασικών σταδίων όπως περιγράφονται στην κατευθυντήρια γραμμή 2.

2.2 Για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με το άρθρο 4 παράγραφος 11 της οδηγίας 2014/49/ΕΕ, οι ορισθείσες αρχές θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα ΣΕΚ αποκτούν και χρησιμοποιούν τις πληροφορίες που απαιτούνται για τη διενέργεια ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων στα συστήματά τους αποκλειστικά στο πλαίσιο των ασκήσεων αυτών και τις διατηρούν μόνο για το διάστημα που απαιτείται για τον σκοπό αυτό. Για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με το άρθρο 4 παράγραφος 9 της εν λόγω οδηγίας και ειδικότερα όταν η άσκηση αφορά την επεξεργασία δεδομένων που αφορούν τους λογαριασμούς καταθετών, οι ορισθείσες αρχές θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα ΣΕΚ διατηρούν το απόρρητο, επεξεργάζονται τα δεδομένα που αφορούν τους λογαριασμούς καταθετών σύμφωνα με την οδηγία 95/46/ΕΚ P3F⁴ P και προστατεύουν πλήρως τα εν λόγω δεδομένα μέσω της εφαρμογής μεθόδων ανωνυμοποίησης κατά περίπτωση.

Προγραμματισμός ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων

2.3 Σε διάστημα έως 3 ετών, τα ΣΕΚ θα πρέπει να αναπτύξουν ένα πρόγραμμα ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων που θα περιλαμβάνει ασκήσεις οι οποίες θα καλύπτουν όλους τους βασικούς ελέγχους που καθορίζονται στην κατευθυντήρια γραμμή 3. Σε κάθε περίπτωση, ένας κύκλος ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων ολοκληρώνεται όταν όλοι οι βασικοί έλεγχοι έχουν διεξαχθεί τουλάχιστον μία φορά (από την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών ή την έγκριση του τελευταίου κύκλου).

2.4 Το πρόγραμμα θα πρέπει να ορίζει το εκτιμώμενο χρονοδιάγραμμα των προγραμματισμένων ασκήσεων και να καθορίζει το προβλεπόμενο πεδίο εφαρμογής κάθε άσκησης ως προς τις μορφές και τις παραδοχές. Το πρόγραμμα μπορεί να περιλαμβάνει έναν ή περισσότερους κύκλους ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων.

2.5 Το πρόγραμμα θα πρέπει να επικαιροποιείται σε τακτική βάση, λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα των προηγούμενων ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων (π.χ. αποτελέσματα τα οποία θα τόνιζαν την ανάγκη για περαιτέρω αξιολόγηση), τις πραγματικές παρεμβάσεις των ΣΕΚ ή τις κανονιστικές εξελίξεις (π.χ. συντόμευση των προθεσμιών καταβολής αποζημιώσεων).

2.6 Όταν έχει επέλθει πραγματική παρέμβαση κατά τη διάρκεια του κύκλου ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων η οποία κατέστησε το ΣΕΚ ικανό να αξιολογήσει την ανθεκτικότητά του ως προς μερικούς ή όλους τους βασικούς ελέγχους και/ή τους δείκτες βάσει του προγράμματος, το ΣΕΚ θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο να τροποποιήσει το πρόγραμμα προκειμένου να αποτυπώσει το γεγονός ότι η άσκηση με βάση τα πραγματικά γεγονότα θα αντικαταστήσει την αρχικά προβλεπόμενη άσκηση. Σε αυτή την περίπτωση, αντί να ολοκληρώσει όλα τα βασικά στάδια τα οποία περιγράφονται παρακάτω, το ΣΕΚ μπορεί να επικεντρωθεί στα στάδια της υποβολής στοιχείων και της λήψης διορθωτικών μέτρων.

Βασικά στάδια μιας άσκησης προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων

2.7 Τα ΣΕΚ θα πρέπει να ολοκληρώνουν τα ακόλουθα στάδια κατά τη διεξαγωγή μιας άσκησης προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων.

Στάδιο σχεδιασμού

2.8 Τα ΣΕΚ θα πρέπει να διορίζουν, μεταξύ του εσωτερικού προσωπικού τους, μια συντονιστική ομάδα ή έναν υπεύθυνο συντονισμού (εφεξής η «συντονιστική ομάδα») που θα ηγείται του σχεδιασμού και του συντονισμού των διαφόρων εργασιών που περιλαμβάνονται σε μια άσκηση προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων. Για τον σκοπό αυτό, ως εσωτερικό προσωπικό νοείται το προσωπικό που είναι εργαζόμενοι ή υπεργολάβοι του ΣΕΚ και το προσωπικό άλλης δημόσιας αρχής που έχει αναλάβει τις λειτουργίες του ΣΕΚ που προβλέπονται στην οδηγία ΣΕΚ και στην οδηγία BRRD. Χωρίς να συμμετέχουν στη συντονιστική ομάδα, εξωτερικοί συμμετέχοντες και παρατηρητές μπορούν να εμπλακούν στις διάφορες φάσεις των ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων. Τα ανώτερα διοικητικά στελέχη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι η συντονιστική ομάδα έχει στη διάθεσή της όλες τις απαραίτητες πληροφορίες, καθώς και την πλήρη υποστήριξη του υπόλοιπου προσωπικού του ΣΕΚ.

2.9 Πριν από κάθε άσκηση, η συντονιστική ομάδα θα πρέπει να καθορίζει το χρονοδιάγραμμα για την εκτέλεση της άσκησης και να προσδιορίζει τους εμπλεκόμενους εσωτερικούς και/ή εξωτερικούς συμμετέχοντες και παρατηρητές.

2.10 Βάσει του προγράμματος των ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων, η συντονιστική ομάδα θα πρέπει να καθορίσει λεπτομερέστερα το αντικείμενο στο οποίο θα εστιάζει η άσκηση, τις μορφές, τους δείκτες που πρόκειται να μετρηθούν και τις παραδοχές στις οποίες στηρίζεται η άσκηση (π.χ. το ύψος της χρηματοδότησης για την παρέμβαση του ΣΕΚ, το επίπεδο των αποζημιώσεων που θα καταβληθούν σε μια εκκαθάριση ή τα πιστωτικά ιδρύματα τα οποία υπόκεινται σε ποιοτικούς ελέγχους για τα αρχεία SCV).

2.11 Τα ΣΕΚ μπορούν να χρησιμοποιούν τις παραδοχές προηγούμενων περιπτώσεων παρέμβασης και να αξιολογούν τον τρόπο με τον οποίο λειτούργησαν τα συστήματα των ΣΕΚ. Επίσης, μπορούν να πραγματοποιήσουν προσομοίωση του τρόπου με τον οποίο θα αντιδρούσε το σύστημά τους, υπό τις τρέχουσες συνθήκες, εάν αντιμετώπιζε παρόμοια κατάσταση.

2.12 Τα ΣΕΚ θα πρέπει να διαθέτουν τους απαραίτητους πόρους για την άσκηση όσον αφορά το υποστηρικτικό προσωπικό, τον προϋπολογισμό και τις υποδομές. Η επάρκεια των εν λόγω μέσων θα πρέπει να επαναξιολογείται συνεχώς κατά την εξέλιξη της άσκησης.

2.13 Τα ΣΕΚ θα πρέπει να θεσπίζουν ρυθμίσεις προκειμένου να διασφαλίζεται η αντικειμενικότητα κατά τον καθορισμό των παραδοχών για την άσκηση προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων, κατά τη διενέργεια της άσκησης και κατά την εξαγωγή αμερόληπτων συμπερασμάτων. Τα ΣΕΚ καλούνται να αναφέρουν τις ρυθμίσεις αυτές στο υπόδειγμα υποβολής στοιχείων. Αυτές οι ρυθμίσεις θα πρέπει να τεκμηριώνονται από το σύστημα και να διασφαλίζουν ότι οι απαιτήσεις αντικειμενικότητας εφαρμόζονται σε όλους τους συμμετέχοντες και παρατηρητές στην άσκηση και σε όλα τα στάδιά της. Στο πλαίσιο αυτών των ρυθμίσεων, τα ΣΕΚ θα πρέπει να καθιστούν σαφή τη διάκριση μεταξύ της συντονιστικής ομάδας και των λοιπών συμμετεχόντων και παρατηρητών, εντός του ΣΕΚ, οι οποίοι επίσης λαμβάνουν μέρος στην άσκηση. Τα ΣΕΚ θα πρέπει επίσης να υποβάλλουν στοιχεία που έλαβαν υπόψη κατά την εφαρμογή των εν λόγω ρυθμίσεων, όπως η ιδιαίτερη οργάνωση/διακυβέρνηση του ΣΕΚ, το κόστος, οι συγκρούσεις συμφερόντων, η προστιθέμενη αξία, οι εθνικές διατάξεις για το επαγγελματικό απόρρητο και η εποπτεία του ΣΕΚ. 2.14 Οι εν λόγω ρυθμίσεις μπορούν να προβλέπουν τη συμμετοχή εξωτερικών παρατηρητών στη διαδικασία. Οι παρατηρητές θα μπορούσαν να είναι οι ορισθείσες αρχές, εφόσον δεν διοικούν οι ίδιες τα συστήματα, άλλες δημόσιες αρχές, συμβουλευτικές εταιρείες ή άλλα ΣΕΚ. Οι παρατηρητές θα πρέπει να καταβάλλουν κάθε προσπάθεια προκειμένου να επαληθεύσουν ότι η διαδικασία διεξάγεται με αντικειμενικότητα και, σε περίπτωση αμφιβολίας, να εκφράζουν τις ανησυχίες τους στη συντονιστική ομάδα. Οι παρατηρητές θα πρέπει να έχουν πρόσβαση στις συναφείς πληροφορίες που αφορούν όλα τα στάδια της διαδικασίας. Οποιαδήποτε πληροφορία η οποία κοινοποιείται σε αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να υπόκειται σε αυστηρές απαιτήσεις επαγγελματικού απορρήτου. Η απαίτηση για διαχωρισμό της συντονιστικής ομάδας ή, εναλλακτικά, για συμμετοχή παρατηρητών θα πρέπει να θεωρείται ότι πληρούται όσον αφορά τους ελέγχους για τα αρχεία SCV.

2.15 Η συντονιστική ομάδα θα πρέπει να επικοινωνεί με τους εσωτερικούς και εξωτερικούς συμμετέχοντες και παρατηρητές οι οποίοι θα εμπλακούν στα διάφορα στάδια της άσκησης και να διασφαλίζει την αμοιβαία κατανόηση μεταξύ όλων των μερών ως προς τον αναμενόμενο ρόλο τους στην άσκηση.

Στάδιο διεξαγωγής

2.16 Κατά τη διεξαγωγή της άσκησης, η συντονιστική ομάδα θα πρέπει να ζητήσει και να συγκεντρώσει από τους συμμετέχοντες και παρατηρητές στην άσκηση τις απαραίτητες πληροφορίες για την αξιολόγηση της επίδοσης των συστημάτων των ΣΕΚ αναφορικά με τους τομείς ελέγχου και τους δείκτες που περιγράφονται στις κατευθυντήριες γραμμές 3 και 4.

2.17 Οι ασκήσεις μπορούν να διενεργηθούν με διάφορες μορφές, μεταξύ άλλων με ζωντανές συνεδρίες εναλλαγής ρόλων στις οποίες οι εσωτερικοί και εξωτερικοί συμμετέχοντες προσομοιώνουν τις ενέργειες και τις αποφάσεις τις οποίες θα λάμβαναν σε έναν βασικό έλεγχο, όπως ορίζεται στην κατευθυντήρια γραμμή 3, ή με ανταλλαγές με το τμήμα υποστήριξης (π.χ. όταν η συντονιστική ομάδα ζητεί τα αρχεία SCV από ένα ίδρυμα και μετρά την ακρίβεια των πληροφοριών). Τα ΣΕΚ θα πρέπει να αναφέρουν τον τύπο της μορφής που επιλέγεται για κάθε άσκηση στο υπόδειγμα υποβολής στοιχείων, χρησιμοποιώντας τις ακόλουθες κατηγορίες:

• • ελέγχους εγγράφων, οι οποίοι περιλαμβάνουν ελέγχους (της ποιότητας) των υφιστάμενων διαδικασιών και ρυθμίσεων προκειμένου, για παράδειγμα, να επισημανθούν και να ελεγχθούν οι διαδικασίες ενός (φανταστικού) συμβάντος πληρωμής από την αρχή έως το τέλος, με σκοπό να αξιολογηθούν ορισμένοι τομείς·
• • επιτόπιες επιθεωρήσεις, για παράδειγμα επισκέψεις των ΣΕΚ ή παρόχων υπηρεσιών τους σε πιστωτικά ιδρύματα προκειμένου να αξιολογηθεί η ποιότητα των αρχείων SCV τους. Οι επισκέψεις αυτές μπορούν να προβλέπονται και να καθορίζονται μέσω του ισχύοντος εθνικού πλαισίου·
• • προσομοιώσεις, για παράδειγμα, διατερματική προσομοίωση μιας συγκεκριμένης βασικής άσκησης ή προσομοιώσεις τμημάτων της διαδικασίας, όπως η διαβίβαση ενός αρχείου οδηγιών πληρωμής από το ΣΕΚ του κράτους μέλους προέλευσης στο ΣΕΚ του κράτους μέλους υποδοχής ή η μεταφορά ενός ποσού εκ των προτέρων χρηματοδότησης και η ανάληψη πιστωτικής διευκόλυνσης·
• • πραγματικές περιπτώσεις που συνέβησαν κατά τη διάρκεια του κύκλου ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων και που επέτρεψαν την αξιολόγηση των δυνατοτήτων των ΣΕΚ που περιλαμβάνονται στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές·
• • άλλοι τύποι ασκήσεων, που χρησιμοποιούνται μόνο όταν η άσκηση δεν ταιριάζει σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες και θα πρέπει να εξηγηθεί από το ΣΕΚ κατά την υποβολή στοιχείων.

2.18 Χωριστά από τη συντονιστική ομάδα, οι συμμετέχοντες στο στάδιο διεξαγωγής θα πρέπει να αναπαραστήσουν τις εν λόγω αρχές, οντότητες ή ακόμη και τα εσωτερικά τμήματα, μεταξύ άλλων και εντός του ΣΕΚ, που θα έπρεπε να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα ή αποφάσεις ή να παράσχουν τις απαραίτητες πληροφορίες σε ένα πραγματικό σενάριο. Στη διαδικασία αυτή μπορούν να περιλαμβάνονται εσωτερικοί συμμετέχοντες (για παράδειγμα, το εσωτερικό τμήμα το οποίο είναι υπεύθυνο για ζητήματα χρηματοδότησης εντός του ΣΕΚ) ή εξωτερικοί συμμετέχοντες (για παράδειγμα, οι αρχές εξυγίανσης οι οποίες θα καθόριζαν, κατόπιν διαβούλευσης με το ΣΕΚ, τη συνεισφορά του στην εξυγίανση).

Στάδιο υποβολής στοιχείων και λήψης διορθωτικών μέτρων

2.19 Η συντονιστική ομάδα θα πρέπει να επεξεργαστεί και να ερμηνεύσει τα αποτελέσματα της άσκησης με στόχο να διενεργήσει μια αντικειμενική αξιολόγηση της ανθεκτικότητας των ΣΕΚ στην επίτευξη των νόμιμων λειτουργιών τους.

2.20 Η συντονιστική ομάδα θα πρέπει να καταγράφει τα αποτελέσματα συστηματικά και διαχρονικά, με χρήση ενός τυποποιημένου υποδείγματος όπως το υπόδειγμα το οποίο έχει εκπονήσει το Ευρωπαϊκό Φόρουμ Ασφαλιστών των Καταθέσεων. Τα ΣΕΚ θα πρέπει να υποβάλλουν στοιχεία σχετικά με τα αποτελέσματα των ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων στις ορισθείσες αρχές τουλάχιστον σε ετήσια βάση.

2.21 Οι ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων θα πρέπει να αποτελούν μέρος μιας συνεχούς διαδικασίας βελτίωσης. Κατά συνέπεια, όταν εντοπίζονται αδυναμίες στα συστήματα ενός ΣΕΚ στο πλαίσιο μιας άσκησης προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων, το εν λόγω ΣΕΚ θα πρέπει να λαμβάνει διορθωτικά μέτρα. Σε περίπτωση που έχουν εντοπιστεί αδυναμίες οι οποίες οφείλονται στα πιστωτικά ιδρύματα, για παράδειγμα ελαττώματα στην ποιότητα των αρχείων SCV, το ΣΕΚ θα πρέπει να επιδιώκει την εφαρμογή διορθωτικών μέτρων, εν ανάγκη μέσω της αρμόδιας αρχής που είναι επιφορτισμένη με την εποπτεία των εν λόγω ιδρυμάτων. Στη συνέχεια, το ΣΕΚ θα πρέπει να επιδιώκει να εξακριβώσει, στις επόμενες ασκήσεις, ότι οι αδυναμίες έχουν διορθωθεί.

Συνεργασία με τις σχετικές διοικητικές αρχές

2.22 Τα ΣΕΚ θα πρέπει να ενημερώνουν πλήρως τις ορισθείσες αρχές όταν σχεδιάζουν και διεξάγουν ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων, εκτός εάν το ίδιο το ΣΕΚ είναι ταυτόχρονα και η ορισθείσα αρχή. Για τον σκοπό αυτό, τα ΣΕΚ θα πρέπει να υποβάλουν το πρόγραμμά τους για τις ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων στις αρμόδιες αρχές εντός 3 μηνών από την οριστικοποίησή του. Αυτή η ανταλλαγή πληροφοριών θα μπορούσε να αποτελέσει αφορμή για εποικοδομητικό διάλογο και να οδηγήσει σε βελτιώσεις του προγράμματος. Οι ορισθείσες αρχές θα πρέπει να παρέχουν τις παρατηρήσεις τους εντός 6 μηνών από τη λήψη του προγράμματος το οποίο καταρτίστηκε από το ΣΕΚ. Οποιαδήποτε ουσιώδης επικαιροποίηση θα πρέπει να αναφέρεται αμέσως στις ορισθείσες αρχές.

2.23 Ακολούθως, κατά τον προγραμματισμό κάθε άσκησης, τα ΣΕΚ θα πρέπει να ενημερώνουν τις ορισθείσες αρχές για το πεδίο της άσκησης όσον αφορά τα συμμετέχοντα πιστωτικά ιδρύματα, τις μορφές των ασκήσεων, τις παραδοχές και κάθε άλλη σχετική πληροφορία.

2.24 Επιπροσθέτως, πριν από τη διενέργεια μιας βασικής άσκησης όπως ορίζεται στην κατευθυντήρια γραμμή 3 , τα ΣΕΚ θα πρέπει να ενημερώνουν τις δημόσιες αρχές οι οποίες θα εμπλέκονταν στο είδος της νόμιμης λειτουργίας που ελέγχεται. Κατ’ ελάχιστον, η «σχετική διοικητική αρχή» η οποία προσδιορίζεται δυνάμει του άρθρου 3 παράγραφος 1 της οδηγίας 2014/49/ΕΕ, καθώς και η αρμόδια αρχή η οποία αναφέρεται στο άρθρο 2 παράγραφος 1 σημείο 17) της ίδιας οδηγίας θα πρέπει να ενημερώνονται όταν ελέγχεται ένα σενάριο καταβολής αποζημιώσεων. Οι αρμόδιες αρχές και οι αρχές εξυγίανσης θα πρέπει να ενημερώνονται όταν ελέγχεται ένα σενάριο εξυγίανσης.

2.25 Τα ΣΕΚ θα πρέπει να ζητούν τη γνώμη των εν λόγω αρχών σχετικά με τις παραδοχές που χρησιμοποιούνται για την άσκηση και να τους προσφέρουν τη δυνατότητα συμμετοχής στο στάδιο διεξαγωγής. Όταν το ΣΕΚ είναι διαφορετικό από την ορισθείσα αρχή, η εν λόγω συμμετοχή ή η διαβούλευση μπορεί να οργανώνεται μέσω της ορισθείσας αρχής.

2.26 Οι αρμόδιες αρχές και οι αρχές εξυγίανσης θα πρέπει να συνεργάζονται, απευθείας ή μέσω των ορισθεισών αρχών, με τα ΣΕΚ για τον καθορισμό των σεναρίων και τη διεξαγωγή των ασκήσεων.

2.27 Τα ΣΕΚ θα πρέπει να κοινοποιούν στις ορισθείσες αρχές τα αποτελέσματα των ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων με τη μορφή του υποδείγματος υποβολής στοιχείων που παρέχεται στο παράρτημα 1. Θα πρέπει επίσης να κοινοποιούν το αποτέλεσμα των ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων, με τη μορφή του υποδείγματος υποβολής στοιχείων ή άλλη μορφή, στις αρμόδιες αρχές P4F⁵ P κατόπιν αιτήματός τους και υπό την επιφύλαξη των ισχυουσών διατάξεων εμπιστευτικότητας.

⁴ Αντικαταστάθηκε από τον κανονισμό (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών.

⁵ Συμπεριλαμβανομένων (μεταξύ άλλων) των αρχών εξυγίανσης ή των εθνικών αρμόδιων αρχών.

1. Επισκόπηση

1.1 Παραπομπές

1.2 Εντοπισμένες απαιτήσεις

1.3 Σχετικά πρότυπα

2. Εντοπισμένες απαιτήσεις

3. Σχετικά πρότυπα

• EBA - Published by the European Banking Authority at https://www.eba.europa.eu/