5.2. Σενάρια

Κατά τον καθορισμό σεναρίων που περιλαμβάνουν περιβαλλοντικούς κινδύνους, τα ιδρύματα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη, σε συνάρτηση με τον τρόπο προσδιορισμού των διαύλων μετάδοσης, μια σειρά αλληλένδετων παραγόντων , ώστε τα σενάρια να είναι όσο το δυνατόν πιο συναφή. Συγκεκριμένα, τα ιδρύματα θα πρέπει περιλαμβάνουν τα ακόλουθα:

• α. το κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο, δηλαδή παραδοχές σχετικά με τις παγκόσμιες ή περιφερειακές κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, μεταξύ άλλων την αύξηση του πληθυσμού, την οικονομική ανάπτυξη και τις κοινωνικές ανισότητες , καθώς και άλλους μακροοικονομικούς παράγοντες, όπως τον πληθωρισμό , τις νομισματικές πολιτικές ή την ενίσχυση του προστατευτισμού ,
• β. την τεχνολογική εξέλιξη, δηλαδή το επίπεδο και τον ρυθμό της καινοτομίας, την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών και τη διαθεσιμότητα υποδομών για την υποστήριξη νέων τεχνολογιών ,
• γ. τις προτιμήσεις των καταναλωτών, δηλαδή τις πιθανές μεταβολές στη διάθεση των καταναλωτών για προϊόντα και υπηρεσίες που θεωρούνται βιώσιμα, τοπικής παραγωγής και υγιεινά.

Όσον αφορά τους κλιματικούς κινδύνους, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ακόλουθοι πρόσθετοι παράγοντες:

• α. οι πολιτικές για το κλίμα, δηλαδή το επίπεδο των παρεμβάσεων πολιτικής που αποσκοπούν στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής ή στη διαχείριση των επιπτώσεών της μέσω πολιτικών προσαρμογής, οι οποίες ενδέχεται να περιλαμβάνουν μέτρα ελάχιστα έως πολύ φιλόδοξα ,
• β. τα ενεργειακά συστήματα, δηλαδή η διάρθρωση της παραγωγής, της κατανάλωσης και των υποδομών ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της εξάρτησης από ορυκτά καύσιμα έναντι των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ,
• γ. οι τομεακές διαδρομές προς τις μηδενικές καθαρές εκπομπές, δηλαδή πώς οι διάφοροι τομείς μεταβαίνουν και προσαρμόζονται σε μια βιώσιμη οικονομία . όπου μεταξύ άλλων, και κατά περίπτωση, λαμβάνονται υπόψη διεθνείς προοπτικές - όπως οι τομεακές διαδρομές για απαλλαγή από τις εκπομπές άνθρακα του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (International Energy Agency -IEA ), η πρωτοβουλία Science Based Targets (SBTi)⁷ ή η πρωτοβουλία των Ηνωμένων Εθνών με στόχο την κλιματική ουδετερότητα στον τραπεζικό κλάδο ( Net Zero Banking Association - NZBA)⁸ , το περιφερειακό πλαίσιο – κυρίως η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας (European Green Deal), η δέσμη μέτρων «Fit - for -55» και ο στόχος κλιματικής ουδετερότητας για το 2050, - καθώς και οι εθνικές πολιτικές και η στρατηγική για το κλίμα ,
• δ. το επίπεδο εκπομπών και οι επακόλουθες κλιματικές επιπτώσεις, δηλαδή η συγκέντρωση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και η αναμενόμενη μελλοντική εξέλιξη της θερμοκρασίας και άλλων βιοφυσικών διεργασιών.

⁷ Η SBTi είναι μια παγκόσμια εταιρική συνεργασία , μεταξύ CDP ( πρώην Carbon Disclosure Project – Πρόγραμμα Δημοσιοποίησης Εκπομπών Άνθρακα), του Οικουμενικού Συμφώνου των Ηνωμένων Εθνών (UN Global Compact), του Ινστιτούτου Παγκόσμιων Πόρων (WRI) και του Παγκόσμιου Ταμείου για τη Φύση (WWF) που βοηθά τις επιχειρήσεις και τα χρηματοοικονομικά ιδρύματα να θέσουν στόχους μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου οι οποίοι συνάδουν με τους στόχους της συμφωνίας του Παρισιού (περιορισμός της αύξησης της θερμοκρασίας σε λιγότερο από 2 °C και επιδίωξη για περιορισμό κατά 1,5 ° C).

⁸ Η NZBA είναι μια πρωτοβουλία που αναλήφθηκε στο πλαίσιο του ΟΗΕ υπό την καθοδήγηση του κλάδου, η οποία δρομολογήθηκε το 2021 στο πλαίσιο της Glasgow Financial Alliance for Net Zero (GFANZ) και παρέχει ένα κοινό πλαίσιο για τις τράπεζες ώστε να εναρμονίσουν τα χαρτοφυλάκιά τους με τον στόχο για μηδενικές καθαρές εκπομπές έως το 2050 μέσω της θέσπισης τομεακών στόχων.

Για άλλους περιβαλλοντικούς κινδύνους (πέραν του κλίματος), θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ακόλουθοι παράγοντες:

• α. περιβαλλοντική πολιτική και νομοθεσία, δηλαδή το επίπεδο φιλοδοξίας και επιβολής των πολιτικών προστασίας του περιβάλλοντος, όπως η διατήρηση της βιοποικιλότητας, οι νομοθετικές ρυθμίσεις για την ποιότητα του νερού και του αέρα, οι κατευθύνσεις για την κυκλική οικονομία, οι περιορισμοί στις επιβλαβείς χημικές ουσίες και οι απαγορεύσεις όσον αφορά την αποψίλωση των δασών. Στο ευρύτερο αυτό πλαίσιο εντάσσονται και τα περιφερειακά πλαίσια, όπως η νομοθετική πράξη της ΕΕ για την αποκατάσταση της φύσης ή η στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030,
• β. η κατάσταση του οικοσυστήματος, δηλαδή η υφιστάμενη κατάσταση και οι τάσεις στη βιοποικιλότητα, η υποβάθμιση του οικοσυστήματος, η γονιμότητα του εδάφους, η διαθεσιμότητα των γλυκών υδάτων και τα επίπεδα ρύπανσης. Αυτοί οι παράγοντες καθορίζουν τη βασική περιβαλλοντική πίεση και επηρεάζουν την εκδήλωση κινδύνων όπως η έλλειψη πόρων, η εξαφάνιση ειδών ή η κρίση λειψυδρίας ,
• γ. τα πρότυπα χρήσης της γης και των πόρων, δηλαδή η έκταση και η ένταση της χρήσης της γης (αστική επέκταση, γεωργία, εξορύξεις), καθώς και τα πρότυπα που διέπουν την εξόρυξη πρωτογενών πρώτων υλών ή τη χρήση νερού. Η μη βιώσιμη χρήση ενδέχεται να επιδεινώσει την υποβάθμιση του περιβάλλοντος και να πυροδοτήσει κοινωνικά και οικονομικά σημεία καμπής ,
• δ. οι μορφές εξάρτησης της εφοδιαστικής αλυσίδας από τα οικοσυστήματα, δηλαδή ο βαθμός στον οποίο οι τομείς της οικονομίας ή οι γεωγραφικές περιοχές εξαρτώνται από τις υπηρεσίες οικοσυστημάτων όπως η επικονίαση, η διήθηση του νερού ή η διαθεσιμότητα πρώτων υλών. Η διατάραξη αυτών των υπηρεσιών ενδέχεται να προκαλέσει τομεακές απώλειες, για παράδειγμα στους τομείς της γεωργίας, της δασοκομίας, της αλιείας, των τροφίμων ή των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να χρησιμοποιούν αξιόπιστα σενάρια, βασισμένα στις πιο πρόσφατες επιστημονικές γνώσεις, καθώς και σε σενάρια και πόρους που παρέχονται από διεθνείς ή περιφερειακούς οργανισμούς οι οποίοι χαίρουν ευρείας αναγνώρισης, όπως:

• α. για τους κινδύνους που σχετίζονται με το κλίμα: η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), το Δίκτυο Κεντρικών Τραπεζών και Εποπτικών Αρχών για ένα Πράσινο Χρηματοοικονομικό Σύστημα (NGFS), ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας ( IEA ), το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP), το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (JRC) ή εθνικοί κυβερνητικοί ή μη κυβερνητικοί φορείς ,
• β. για τους λοιπούς περιβαλλοντικούς κινδύνους πέραν του κλίματος: η διακυβερνητική πλατφόρμα επιστήμης - πολιτικής για τη βιοποικιλότητα και τις υπηρεσίες οικοσυστημάτων ( IPBES), οι εξειδικευμένοι οργανισμοί των Ηνωμένων Εθνών⁹ , ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (ΕΟΠ)¹⁰ , το Ινστιτούτο Παγκόσμιων Πόρων (WRI)¹¹ , καθώς και οι αξιολογήσεις με βάση τα πορίσματα της επιστήμης που εκπονούνται σε περιφερειακό ή εθνικό επίπεδο (π.χ. εθνικές στρατηγικές για τη βιοποικιλότητα, σχέδια διαχείρισης του εδάφους και των υδάτων ή πλαίσια παρακολούθησης της ρύπανσης).

⁹ Στους εξειδικευμένους οργανισμούς του ΟΗΕ περιλαμβάνονται το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον ( United Nations Environment Program - UNEP) , ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας ( Food and Agriculture - FAO ), η Παγκόσμια Έκθεση για τη Βιοποικιλότητα ( Global Biodiversity Outlook - GBO ), η οποία αποτελεί το εμβληματικό πλαίσιο της σύμβασης για τη βιολογική ποικιλότητα (CBD) και ασχολείται με την παρακολούθηση της προόδου στον τομέα της διατήρησης της βιοποικιλότητας σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς και άλλοι οργανισμοί που σχετίζονται με την παρακολούθηση του περιβάλλοντος και την πολιτική για το περιβάλλον.

¹⁰ Ο ΕΟΠ είναι ο οργανισμός της ΕΕ που παρέχει ένα πλαίσιο για τη συλλογή περιβαλλοντικών δεδομένων και την υποστήριξη της πολιτικής για το περιβάλλον.

¹¹ Το WRI είναι ένα ερευνητικό ινστιτούτο που αναπτύσσει πλαίσια για τη βιώσιμη διαχείριση των πόρων και τη δράση για το κλίμα.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να βελτιστοποιούν και να προσαρμόζουν τα επιλεγμένα σενάρια με βάση τον στόχο, το πεδίο εφαρμογής και τον βαθμό λεπτομέρειας της ανάλυσης που διενεργείται. Για παράδειγμα, κατά τη διεξαγωγή προσομοιώσεων ακραίων καταστάσεων, τα ιδρύματα θα μπορούσαν να εξετάσουν σχετικά βραχυπρόθεσμα σενάρια, τα οποία εστιάζουν περισσότερο σε οξείς φυσικούς κινδύνους (δηλαδή στην ξαφνική εκδήλωση ακραίων κλιματικών φαινομένων) παρά σε χρόνιους φυσικούς κινδύνους (δηλαδή στη σταδιακή μεταβολή των κλιματικών συνθηκών), και αποδίδοντας, σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι στα μακροπρόθεσμα σενάρια, ιδιαίτερη βαρύτητα στις πιθανές αρνητικές επιπτώσεις μιας έντονης ασυνέχειας μεταξύ του πλαισίου της περιβαλλοντικής ρύθμισης, του επιχειρηματικού κύκλου και του καταναλωτικού και επενδυτικού κλίματος της αγοράς .

Τα ιδρύματα θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα σενάρια είναι επαρκώς εναρμονισμένα με τα μοναδικά χαρακτηριστικά κινδύνου των χαρτοφυλακίων τους και του επιχειρηματικού μοντέλου τους , προσαρμόζοντας τα σενάρια στον βαθμό που αυτό είναι αναγκαίο και εφικτό.

Όταν ένα σενάριο δεν περιλαμβάνει κάποια από τα στοιχεία που απαριθμούνται στις παραγράφους 29 και 30 , τα ιδρύματα θα πρέπει να αξιολογούν τη δυνητική σημαντικότητα αυτών των παραγόντων και να εξετάζουν τον βαθμό στον οποίο τα αποτελέσματα της ανάλυσης θα πρέπει να προσαρμόζονται κατά την κρίση των εμπειρογνωμόνων.

Κατά τον καθορισμό των σεναρίων, τα ιδρύματα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τόσο τον φυσικό κίνδυνο όσο και τον κίνδυνο μετάβασης. Ακόμη και αν η μοντελοποίηση οδηγήσει στη διαμόρφωση ξεχωριστών σεναρίων για κάθε έναν από αυτούς τους κινδύνους, τα ιδρύματα θα πρέπει να διασφαλίζουν επαρκή συνοχή μεταξύ των σεναρίων, δεδομένου ότι οι κίνδυνοι συσχετίζονται στενά μεταξύ τους σε μακροπρόθεσμη βάση.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να επιλέγουν συγκεκριμένες πτυχές του κινδύνου μετάβασης και των διάφορων παραγόντων φυσικού κινδύνου που θα καλύπτονται από το σενάριο με βάση την αξιολόγηση της σημαντικότητάς τους, η οποία μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τον χρονικό ορίζοντα που λαμβάνεται υπόψη.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να διασφαλίζουν την εσωτερική συνοχή των σεναρίων. Συγκεκριμένα, η εξέλιξη κάθε βασικού παράγοντα δεν πρέπει να εξετάζεται μεμονωμένα, αλλά σε σχέση με την εξέλιξη των άλλων βασικών παραγόντων. Για παράδειγμα, οι παραδοχές σχετικά με την οικονομική ανάπτυξη θα πρέπει να είναι συνεπείς με τις παραδοχές σχετικά με τη ζήτηση ενέργειας και την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών.

Κατ’ εφαρμογήν της αρχής της αναλογικότητας, τα ιδρύματα μπορούν εξαρχής, ή ανάλογα με το μέγεθος, τη φύση, την πολυπλοκότητα των δραστηριοτήτων τους ή την αξιολόγηση της σημαντικότητας του περιβαλλοντικού κινδύνου, να εστιάζουν σε ένα πιο περιορισμένο πεδίο εφαρμογής, να χρησιμοποιούν λιγότερους συντελεστές εισροών, να καθορίζουν απλούστερα σενάρια ή/και να χρησιμοποιούν απλουστευμένες προσεγγίσεις.