6.4 Measúnú ar an Riosca don Mhargadh

Ba cheart d'údaráis inniúla measúnú a dhéanamh ar an Riosca don Mhargadh atá ag eascairt as gach cineál neamhchosaintí: do sheasaimh nach bhfuil faoi réir imréitigh (i.e.

61 neamhchosaint arna ríomh trí úsáid a bhaint as modheolaíocht Shuíomh an Ghlanriosca) agus do sheasaimh atá faoi réir imréitigh nó éarlaisithe (i.e. neamhchosaint arna riar trí mhodheolaíocht an Chorrlaigh Imréitigh Tugtha).

Nuair a bhíonn measúnú á dhéanamh ar an Riosca don Mhargadh, ba cheart d'údaráis inniúla cuntas a dhéanamh de thoirt, cineál agus castacht ghníomhaíochtaí an ghnólachta infheistíochta.

6.4.2 Measúnú ar an Riosca don Mhargadh bunúsach

Trí mheasúnú a dhéanamh ar riosca margaidh bunúsach, ba cheart d'údaráis inniúla cinneadh a dhéanamh maidir leis na príomhchúiseanna atá neamhchosaint riosca margaidh an ghnólachta infheistíochta agus meastóireacht a dhéanamh ar an riosca a bhaineann le tionchar suntasach stuamachta ar an ngnólacht infheistíochta. Ba cheart an measúnú ar riosca margaidh bunúsach a eagrú bunaithe ar na príomhchéimeanna seo a leanas:

• a. réamh-mheasúnú;
• b. measúnú ar chineál agus ar chomhdhéanamh shuíomhanna an ghnólachta infheistíochta faoi réir an riosca don mhargadh;
• c. measúnú ar bhrabúsacht;
• d. measúnú ar riosca comhchruinnithe margaidh;
• e. measúnú ar an gcreat luachála stuama do shuíomhanna an leabhair trádála; agus
• f. measúnú ar an riosca de bharr samhaltaithe (i.e. samhlacha a úsáidtear chun críche rialála).

Réamh-mheasúnú

Chun cinneadh a dhéanamh maidir le raon feidhme an mheasúnaithe ar an riosca don mhargadh, ba cheart d’údaráis inniúla na foinsí riosca don mhargadh a bhfuil nó a bhféadfadh an gnólacht infheistíochta a bheith neamhchosanta orthu a shainaithint ar dtús.

Ar a laghad, ba cheart d’údaráis inniúla an méid seo a leanas seo a leanas a bhreithniú:

• a. gníomhaíochtaí margaidh, línte gnó agus táirgí an ghnólachta infheistíochta;
• b. príomhstraitéis na punainne riosca margaidh laistigh den leabhar trádála agus an inghlacthacht riosca a bhaineann le gníomhaíochtaí margaidh;
• c. ualú coibhneasta shuíomhanna an leabhair trádála i dtéarmaí na sócmhainní iomlána, athruithe le himeacht ama agus straitéis an ghnólachta infheistíochta le haghaidh na suíomhanna sin, má tá a leithéid ar fáil;
• d. ualú coibhneasta na ngnóthachan glan ar shuíomhanna margaidh san ioncam oibriúcháin iomlán; agus

62

• e. an ceanglas maidir le cistí dílse don Riosca don Mhargadh i gcomparáid leis an gceanglas a bhaineann le cistí dílse iomlána, lena n-áirítear an t-athrú stairiúil ar an bhfigiúr seo agus na réamhaisnéisí, má tá a leithéid ar fáil.

Ina measúnuithe tosaigh, ba cheart d’údaráis inniúla athruithe suntasacha ar ghníomhaíochtaí margaidh an ghnólachta infheistíochta a mheas freisin agus díriú ar athruithe féideartha ar an neamhchosaint iomlán ar riosca margaidh. Go háirithe, féadfaidh siad measúnú a dhéanamh ar an méid seo a leanas:

• a. athruithe suntasacha ar straitéis riosca margaidh, beartais agus méideanna teorainneacha;
• b. an tionchar a d’fhéadfadh a bheith ag na hathruithe sin ar phróifíl riosca an ghnólachta infheistíochta; agus
• c. treochtaí suntasacha sna margaí airgeadais.

Cineál agus comhdhéanamh ghníomhaíochtaí an ghnólachta infheistíochta maidir le riosca margaidh

Ba cheart d’údaráis inniúla anailís a dhéanamh ar chineál neamhchosaintí an ghnólachta infheistíochta ar riosca margaidh chun neamhchosaintí riosca ábhartha a shainaithint mar aon le fachtóirí riosca/tionscnóirí margaidh gaolmhara (e.g. lena n-áirítear rátaí malairte, rátaí úis nó raonta creidmheasa) chun measúnú níos doimhne a dhéanamh.

Ba cheart d’údaráis inniúla anailís a dhéanamh ar neamhchosaintí ar an riosca margaidh bunaithe ar chineálacha sócmhainní agus/nó ionstraimí airgeadais ábhartha bunaithe ar mhéid, castacht agus leibhéal riosca. Maidir leis na neamhchosaintí is ábhartha, ba cheart d’údaráis inniúla measúnú a dhéanamh ar na fachtóirí riosca agus na tionscnóirí gaolmhara.

Nuair a bhíonn anailís á déanamh ar ghníomhaíochtaí riosca margaidh, ba cheart d’údaráis inniúla breithniú a dhéanamh freisin ar chastacht táirgí airgeadais gaolmhara (lena n-áirítear táirgí a bhfuil luach luaite leo trí úsáid a bhaint as teicnící marcála de réir samhla (lena n-áirítear trádáil ardmhinicíochta). Ba cheart na pointí seo a leanas a bhreithniú:

• a. má tá suíomhanna díorthach ag an ngnólacht infheistíochta, ba cheart go ndéanfadh údaráis inniúla measúnú ar an margadhluach agus ar an méid barúlach araon;
• b. sa chás go mbíonn an gnólacht infheistíochta ag obair le díorthaigh OTC, ba cheart d’údaráis inniúla meastóireacht a dhéanamh, más cuí, ar ualú na n-idirbheart sin i bpunann na ndíorthach iomlán agus ar mhiondealú na punainne OTC de réir an cineáil conartha (babhtáil, cur ar aghaidh), ionstraimí foluiteacha (clúdaítear an riosca creidmheasa contrapháirtí a bhaineann leis na táirgí sin i modheolaíocht an riosca don ghnólacht).

63

• c. sa chás go bhfuil straitéisí fálaithe curtha chun feidhme ag an ngnólacht infheistíochta, ba cheart d'údaráis inniúla measúnú a dhéanamh ar an riosca margaidh iarmharach i ndiaidh an straitéisí seo a chur chun feidhme.

Más cuí, ba cheart d'údaráis inniúla measúnú a dhéanamh ar shuíomhanna anásta agus/nó neamhleachtacha agus meastóireacht a dhéanamh ar an tionchar atá acu ar bhrabúsacht an ghnólachta infheistíochta.

Maidir leis na gnólachtaí infheistíochta sin a bhfuil cuir chuige inmheánacha in úsáid acu i ndáil le ceanglais rialála a gcistí dílse, ba cheart d'údaráis inniúla na táscairí seo a leanas a bhreithniú freisin chun réimsí riosca ar leith agus tionscnóirí riosca gaolmhara a shainaithint:

• a. deighilt ceanglas maidir le cistí dílse an riosca mhargaidh idir an luach faoi riosca (VaR), luach faoi riosca i ndálaí anáis (SVaR), muirear incriminteach riosca (IRC) agus muirear don phunann trádála comhghaoil;
• b. an VaR arna mhiondealú de réir fachtóirí riosca;
• c. an t-athrú ar an VaR agus SvaR (d'fhéadfaí glacadh leis an athrú ó lá go lá/ó sheachtain go seachtain, an meán ráithiúil agus torthaí cúltástála mar tháscairí féideartha); agus
• d. na fachtóirí iolraithe a chuirtear i bhfeidhm ar VaR agus SvaR.

Más cuí, ba cheart d'údaráis inniúla breithniú a dhéanamh ar bhearta riosca inmheánacha gnólachtaí infheistíochta freisin. D’fhéadfadh go n-áireofaí ina meas an t-easnamh ionchasach, an VaR inmheánach nach úsáideadh sna ríomhanna ar na ceanglais maidir le cistí dílse nó íogaireachtaí don riosca margaidh i ndáil le fachtóirí riosca difriúla agus caillteanas féideartha.

Nuair a bhíonn anailís á déanamh ar riosca margaidh bunúsach, ba cheart d’údaráis inniúla breithniú a dhéanamh ar fhigiúirí agus treochtaí ‘thar am ar leith’, ar bhonn comhiomlán agus de réir na punainne araon. Más féidir, ba cheart cur leis an anailís sin trí comparáid a dhéanamh idir figiúirí an ghnólachta infheistíochta agus piaraí agus táscairí maicreacnamaíocha ábhartha.

Anailís ar bhrabúsacht

Ba cheart d’údaráis inniúla anailís a dhéanamh ar bhrabúsacht stairiúil, lena n-áirítear luaineacht brabús, gníomhaíochtaí margaidh chun tuiscint níos fearr a fháil ar phróifíl riosca margaidh an ghnólachta infheistíochta. D’fhéadfaí an anailís seo a dhéanamh ag leibhéal na punainne agus í a mhiondealú bunaithe ar an líne ghnó, deasc thrádála nó cineál sócmhainní (d’fhéadfaí an anailís a dhéanamh mar chuid den mheasúnú níos leithne a rinneadh mar chuid den BMA).

Nuair a bhíonn measúnú á dhéanamh ar bhrabúsacht, ba cheart d’údaráis inniúla aird ar leith a thabhairt ar na príomhréimsí riosca a sainaithníodh le linn an scrúdaithe ar ghníomhaíochtaí an riosca margaidh. Ba cheart d'údaráis inniúla idirdhealú a dhéanamh

64 idir ioncam trádála agus ioncam neamhthrádála (amhail coimisiúin, táillí cliant) ar lámh amháin agus brabúis/caillteanais réadaithe agus neamhréadaithe ar an lámh eile.

Maidir leis na cineálacha sócmhainní sin agus/nó neamhchosaintí a ghineann brabúis nó caillteanais neamhghnácha, ba cheart d’údaráis inniúla measúnú a dhéanamh ar bhrabúsacht i gcomparáid leis an leibhéal riosca arna ghlacadh ag an ngnólacht infheistíochta (lena n-áirítear VaR/gnóthachan glan ar shócmhainní airgeadais agus dliteanais á sealbhú le haghaidh trádála) chun neamhréireachtaí féideartha a shainaithint agus a anailísiú. Más féidir, ba cheart d’údaráis inniúla comparáid a dhéanamh idir figiúirí an ghnólachta infheistíochta agus a fheidhmíocht stairiúil agus piaraí.

An riosca a bhaineann le comhchruinniú margaidh

Ba cheart d’údaráis inniúla teacht ar thuairim maidir le méid an riosca comhchruinnithe margaidh a bhfuil an gnólacht infheistíochta neamhchosanta air, neamhchosaintí ar fhachtóir riosca aonair nó neamhchosaintí ar fhachtóirí riosca iolracha atá comhghaolaithe.

Nuair a bhíonn measúnú á dhéanamh ar chomhchruinnithe féideartha, ba cheart d’údaráis inniúla aird ar leith a thabhairt ar chomhchruinnithe i dtáirgí casta (táirgí struchtúrtha go háirithe), táirgí neamhleachtacha (lena n-áirítear oibleagáidí fiachais atá comhthaobhaithe (CDOanna)) nó táirgí arna luacháil trí úsáid a bhaint as teicnící marcála de réir samhla.

Luacháil stuama ar shuíomhanna an leabhair trádála

Ba cheart d'údaráis inniúla glacadh leis gurb ionann creat luachála stuama an ghnólachta infheistíochta agus próiseas lochtach a d'fhéadfadh a bheith mar bhonn le hearráidí i ríomh luach scoir na n-ionstraimí airgeadais a d'fhéadfadh a bheith mar bhonn le gannmheasúnú chaillteanas ionchasach an ghnólachta infheistíochta. Nuair a bhíonn an anailís seo á déanamh, ba cheart d'údaráis inniúla aird ar leith a thabhairt ar ríomh na gcúlchistí (go suntasach cúlchistí cóirluacha, cúlchistí samhla) agus an tionchar a d'fhéadfadh a bheith acu ar shuíomh caipitil an ghnólachta infheistíochta.

Ba cheart d'údaráis inniúla measúnú a dhéanamh ar cibé acu atá nó nach bhfuil suíomhanna leabhar trádála an ghnólachta infheistíochta luacháilte ag luach stuama a sholáthraíonn leibhéal oiriúnach cinnteachta maidir le nádúr athraitheach shuíomhanna an leabhair trádála. Ba cheart an leibhéal cinnteachta dá dtagraítear dó i Rialachán 2016/101 arna tharmligean ag an gCoimisiún¹⁸ ar mhaithe le leibhéal oiriúnach cinnteachta a bhaint amach chun na críche seo.

Ba cheart d'údaráis inniúla measúnú a dhéanamh ar cibé acu atá nó nach bhfuil modheolaíochta luachála stuama láidre bunaithe ag údaráis inniúla agus an bhfuil na coigeartuithe luachála seo a leanas á mbreithniú acu:

18 Rialachán Tarmligthe (AE) 2016/101 ón gCoimisiún an 26 Deireadh Fómhair 2015 ag forlíonadh Rialachán (AE) Uimh. 575/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le caighdeáin theicniúla rialála do luacháil stuama faoi Airteagal 105(14) (IO L 021 28.1.2016, lch 54). 65

• a. raonta difríochta creidmheasa neamhthuillte;
• b. costais clabhsúir;
• c. rioscaí oibriúcháin;
• d. éiginnteacht an mhargadhphraghais;
• e. luathfhoirceannadh;
• f. costais infheistíochta agus mhaoinithe;
• g. costais riarthacha todhchaí; agus
• h. más cuí, riosca de bharr samhaltaithe.

Ba cheart d’údaráis inniúla measúnú a dhéanamh ar an méid seo a leanas ar a laghad:

• a. cibé acu atá nó nach bhfuil na socruithe, próisis agus nósanna imeachta rialachais a bhaineann le coigeartuithe luachála fónta, go háirithe ag féachaint do staideanna beagleachtacha agus comhsheasmhach le straitéis an ghnólachta infheistíochta;
• b. cibé acu atá nó nach bhfuil na córais agus próisis TF atá nasctha leis an gcreat luachála stuama;
• c. cibé acu an bhfuil nó nach bhfuil athbhreithniú tréimhsiúil á dhéanamh ar leordhóthanacht na gcoigeartuithe atá curtha i gcrích ag na gnólachtaí infheistíochta.

Riosca de bharr samhaltaithe

Ba cheart d'údaráis inniúla measúnú a dhéanamh ar an riosca a bhaineann le ceanglais maidir le cistí dílse a bheith á ngannmheas ag na samhlacha inmheánacha formheasta rialála a úsáideadh, go háirithe an cur chuige bunaithe ar rátálacha inmheánacha (IRB), IRC, samhlacha úsáidte chun críche maolú riosca creidmheasa, VaR agus sVaR.

6.4.3 Measúnú ar bhainistíocht Riosca don Mhargadh agus rialuithe

Chun teacht ar thuiscint chuimsitheach ar phróifíl riosca margaidh an ghnólachta infheistíochta, ba cheart d'údaráis inniúla athbhreithniú a dhéanamh ar an gcreat rialachais agus bainistíochta riosca atá mar bhonn lena ngníomhaíochtaí margaidh. Chuige sin, ba cheart d'údaráis inniúla measúnú a dhéanamh ar na gnéithe seo a leanas mar aon le cuntas a dhéanamh do thoirt, cineál agus castacht ghníomhaíochtaí an ghnólachta infheistíochta:

• a. tá straitéis riosca margaidh atá fónta, soiléir agus doiciméadaithe ag an ngnólacht infheistíochta, agus formheasta ag a chomhlacht bainistíochta;
• b. léirítear i straitéis riosca margaidh an ghnólachta infheistíochta inghlacthacht an ghnólachta infheistíochta do mhargadh riosca agus tá sé comhsheasmhach leis an inghlacthacht riosca foriomlán;

66

• c. tá creat eagraíochtúil iomchuí ag an ngnólacht infheistíochta chun riosca margaidh a bhainistiú, mar aon le feidhmeanna tomhais, faireacháin agus rialaithe agus dóthain acmhainní daonna agus teicniúla (cáilíochtúla agus cainníochtúla);
• d. tá beartais agus nósanna imeachta atá sainithe go soiléir ag an ngnólacht infheistíochta chun riosca margaidh a shainaithint, a bhainistiú, a thomhas agus a rialú, lena n-áirítear teorainneacha atá ag teacht leis an inghlacthacht riosca atá formheasta ag an mbord bainistíochta;
• e. tá creat iomchuí ag an ngnólacht infheistíochta chun riosca margaidh a shainaithint, a thuiscint agus a thomhas, i gcomhréir le méid agus castacht an ghnólachta infheistíochta, agus tá na híoscheanglais ábhartha de réir na reachtaíochta ábhartha AE agus náisiúnta cur chun feidhme á gcomhlíonadh ag an gcreat; agus
• f. tá creat rialaithe láidir agus cuimsitheach bunaithe ag an ngnólacht infheistíochta mar aon le cosaintí fónta chun a riosca margaidh a mhaolú i gcomhréir lena straitéis bainistíochta riosca margaidh agus lena inghlacthacht riosca.

6.4.4 Achoimre ar thorthaí agus scóráil

I ndiaidh an mheasúnaithe thuas a dhéanamh, ba cheart d'údaráis inniúla teacht ar thuairim maidir le riosca margaidh an ghnólachta infheistíochta. Ba cheart go mbeadh eolas maidir leis an tuairim seo le fáil in achoimre ar thorthaí, mar aon le scór riosca bunaithe ar na breithniúcháin atá sonraithe i dTábla 6. Más rud é, bunaithe ar ábharthacht fachtóirí riosca áirithe, go gcinneann údaráis inniúla iad a mheas agus a scóráil ina n-aonar, ba cheart an treoir a thugtar sa tábla seo a chur i bhfeidhm, a mhéid is féidir, de réir analaí.

Ba cheart d'údaráis inniúla na fachtóirí seo ar fad a bhreithniú go comhthreomhar agus ní ina n-aonar agus teacht ar thuiscint ar na tionscnóirí is cúis leis an Riosca don Mhargadh.