6.4 Beoordeling van het risico voor de markt

Bevoegde autoriteiten dienen het risico voor de markt te beoordelen dat voortvloeit uit alle soorten posities: voor posities die niet aan clearing zijn onderworpen (d.w.z. posities die worden berekend aan de hand van de methodologie voor het nettopositierisico), en voor posities die aan clearing of margining zijn onderworpen (d.w.z. posities die worden berekend aan de hand van de methodologie voor het bepalen van de clearingmarge).

Bij de beoordeling van het risico voor de markt dienen bevoegde autoriteiten rekening te houden met het volume, met de aard en de complexiteit van de activiteiten van de beleggingsonderneming.

65 6.4.2 Beoordeling van het inherente risico voor de markt

Via de beoordeling van het inherente marktrisico dienen bevoegde autoriteiten vast te stellen wat de belangrijkste factoren van de blootstelling van de beleggingsonderneming aan marktrisico zijn en schatten zij het risico in van een significante prudentiële impact op de beleggingsonderneming. De beoordeling van het inherente marktrisico wordt uitgevoerd in de volgende hoofdstappen:

• a. voorlopige beoordeling;
• b. beoordeling van de aard en samenstelling van de posities van de beleggingsonderneming die onderhevig zijn aan het risico van de markt;
• c. beoordeling van de winstgevendheid;
• d. beoordeling van het marktconcentratierisico;
• e. beoordeling van het voorzichtige waarderingskader voor posities in de handelsportefeuille; en
• f. beoordeling van het modelrisico (d.w.z. modellen die voor regelgevingsdoeleinden worden gebruikt).

Voorlopige beoordeling

Om de reikwijdte van de beoordeling van het risico voor de markt te bepalen, dienen bevoegde autoriteiten eerst vast te stellen aan welke bronnen van risico voor de markt de beleggingsonderneming is of kan worden blootgesteld.

Bevoegde autoriteiten dienen ten minste de volgende aspecten in aanmerking te nemen:

• a. de marktactiviteiten, bedrijfsonderdelen en producten van de beleggingsonderneming;
• b. de belangrijkste strategie van de marktrisicoportefeuille binnen de handelsportefeuille en de risicobereidheid bij marktactiviteiten;
• c. het relatieve gewicht van posities in de handelsportefeuille in termen van totale activa, ontwikkelingen in de loop van de tijd en de strategie van de beleggingsonderneming voor deze posities, indien beschikbaar;
• d. het relatieve gewicht van nettowinsten op marktposities in het totale bedrijfsresultaat; en
• e. de eigenvermogensvereiste voor risico’s ten opzichte van de totale eigenvermogensvereiste, met inbegrip van de historische ontwikkeling van dit cijfer en prognoses, indien beschikbaar.

In hun initiële beoordelingen dienen bevoegde autoriteiten ook naar significante veranderingen te kijken in de marktactiviteiten van de beleggingsonderneming, waarbij zij

66 speciale aandacht besteden aan potentiële veranderingen in de totale blootstelling aan marktrisico. Zij dienen met name te beoordelen:

• a. significante veranderingen in marktrisicostrategie, -beleid en -limieten;
• b. de potentiële impact van die veranderingen op het risicoprofiel van de beleggingsonderneming; en
• c. belangrijke trends in de financiële markten.

Aard en samenstelling van de marktrisicoactiveiten van de beleggingsonderneming

Bevoegde autoriteiten dienen de aard van de blootstellingen van de beleggingsonderneming aan marktrisico te analyseren teneinde specifieke risicoblootstellingen en daaraan verbonden marktrisicofactoren (met inbegrip van wisselkoersen, rentetarieven of creditspreads) te identificeren voor nadere diepgaande beoordeling.

Bevoegde autoriteiten analyseren marktrisicoblootstellingen naar relevante activaklassen en/of financiële instrumenten, afhankelijk van de omvang, de complexiteit en het niveau van het risico. Voor de meest relevante blootstellingen beoordelen bevoegde autoriteiten de hieraan verbonden risicofactoren.

Wanneer bevoegde autoriteiten marktrisicoactiviteiten analyseren, kijken zij ook naar de complexiteit van de relevante financiële producten (met inbegrip van producten die worden gewaardeerd op basis van een modellenbenadering) en van specifieke activiteiten in de markt (met inbegrip van hoogfrequente handel). Er wordt gekeken naar de volgende punten:

• a. waar de beleggingsonderneming posities in derivaten heeft, beoordelen bevoegde autoriteiten zowel de marktwaarde als het notionele bedrag;
• b. waar de beleggingsonderneming zich bezighoudt met OTC-derivaten, dienen bevoegde autoriteiten, indien beschikbaar, het gewicht van deze transacties te beoordelen in de totale derivatenportefeuille en de verdeling van de OTC-portefeuille over soorten contracten (swap, forward), onderliggende financiële instrumenten (het tegenpartijkredietrisico dat verbonden is met deze producten wordt gedekt door de risicomethodologie voor de onderneming);
• c. waar de beleggingsonderneming hedgingstrategieën heeft toegepast, dienen bevoegde autoriteiten het resterende marktrisico te beoordelen na toepassing van deze strategieën.

In voorkomend geval dienen bevoegde autoriteiten noodlijdende en/of illiquide posities te beoordelen en het effect ervan op de winstgevendheid van de beleggingsonderneming te evalueren.

Voor beleggingsonderneming en die interne benaderingen gebruiken voor de bepaling van de verplichte eigenvermogensvereisten, dienen bevoegde autoriteiten ook rekening te

67 houden met de volgende indicatoren om specifieke risicogebieden en daaraan verbonden risicofactoren te identificeren:

• a. de verdeling van eigenvermogensvereisten voor marktrisico over risicowaarde (Value at Risk – VaR), stresswaarde van het potentiële verlies (SVaR), kapitaalvereiste voor additioneel risico (incremental risk charge – IRC) en vereiste voor correlation trading-portefeuille;
• b. de VaR opgesplitst naar risicofactoren;
• c. de verandering in de VaR en SVaR (mogelijke indicatoren kunnen zijn de verandering van dag tot dag of van week tot week, het gemiddelde per kwartaal en de uitkomsten van tests achteraf; en
• d. de vermenigvuldigingsfactoren die worden toegepast op VaR en SVaR.

Waar passend dienen bevoegde autoriteiten ook naar de interne risicometingen van de beleggingsonderneming en te kijken. Het kan hierbij onder meer gaan om de expected shortfall, de interne VaR die niet wordt gebruikt in de berekening van het eigenvermogensvereiste of gevoeligheden van het marktrisico voor verschillende risicofactoren en potentiële verliezen.

Bevoegde autoriteiten kijken bij de analyse van het inherente marktrisico naar cijfers op een bepaald tijdstip en naar trends, zowel op samengevoegde basis als per portefeuille. Waar mogelijk dient deze analyse te worden aangevuld met een vergelijking van de cijfers van de beleggingsonderneming met vergelijkbare beleggingsondernemingen en met relevante macro-economische indicatoren.

Rentabiliteitsanalyse

Bevoegde autoriteiten dienen de historische winstgevendheid van marktactiviteiten te analyseren, met inbegrip van de volatiliteit van de winsten, om een beter inzicht te verwerven in het marktrisicoprofiel van de beleggingsonderneming. Deze analyse kan worden verricht op portefeuilleniveau of worden opgesplitst naar bedrijfsonderdeel, tradingafdeling of activaklasse (mogelijk als onderdeel van de bredere beoordeling die wordt uitgevoerd als onderdeel van de BMA).

Bij de beoordeling van de winstgevendheid dienen bevoegde autoriteiten specifieke aandacht te besteden aan de belangrijkste risicogebieden die zijn geïdentificeerd tijdens het onderzoek van marktrisicoactiviteiten. Zij dienen onderscheid te maken tussen inkomsten uit handel en andere inkomsten (zoals commissies, aan cliënten gefactureerde kosten) enerzijds en gerealiseerde en niet-gerealiseerde winsten/verliezen anderzijds.

Voor activaklassen en/of -posities die abnormale winsten of verliezen opleveren, beoordelen bevoegde autoriteiten de winstgevendheid in vergelijking met het niveau van het door de beleggingsonderneming aangegane risico (met inbegrip van VaR/nettowinst op voor handel bestemde financiële activa en passiva) teneinde mogelijke inconsistenties te identificeren en te analyseren. Waar mogelijk dienen bevoegde autoriteiten de cijfers

68 van de beleggingsonderneming te vergelijken met haar prestaties in het verleden en met vergelijkbare groepen.

Marktconcentratierisico

Bevoegde autoriteiten dienen zich een beeld te vormen van de mate van marktconcentratierisico waaraan de beleggingsonderneming is blootgesteld, hetzij door blootstellingen aan één risicofactor, hetzij door blootstellingen aan meerdere met elkaar samenhangende risicofactoren.

Bij de beoordeling van mogelijke concentraties dienen bevoegde autoriteiten bijzondere aandacht te besteden aan concentraties in complexe producten (bijv. gestructureerde producten), illiquide producten (meer bepaald gesecuritiseerde schuldverplichtingen (met inbegrip van collateralised debt obligations – CDO’s) of producten die worden gewaardeerd op basis van een modellenbenadering.

Voorzichtige waardering van de posities in de handelsportefeuille

Bevoegde autoriteiten dienen zich een beeld te vormen van het voorzichtige waarderingskader van de beleggingsonderneming, aangezien een gebrekkig waarderingsproces kan leiden tot fouten in de berekening van de exitwaarde van financiële instrumenten, waardoor de potentiële verliezen van de beleggingsonderneming worden onderschat. Bij deze analyse dienen bevoegde autoriteiten bijzondere aandacht te besteden aan de berekening van reserves (met name reserves voor de reële waarde, modelreserves) en de mogelijke gevolgen daarvan voor de kapitaalpositie van de beleggingsonderneming.

Bevoegde autoriteiten dienen te beoordelen of de posities in de handelsportefeuille van de beleggingsonderneming worden gewaardeerd tegen een voorzichtige waarde die een passende mate van zekerheid biedt, gelet op het dynamische karakter van posities in de handelsportefeuille. De mate van zekerheid zoals bedoeld in Gedelegeerde Verordening 2016/101¹⁸ van de Commissie dient te worden beschouwd als een passende mate van zekerheid voor dit doel.

Bevoegde autoriteiten dienen na te gaan of beleggingsondernemingen over solide, voorzichtige waarderingsmethoden beschikken en of zij de volgende waarderingsaanpassingen in overweging nemen:

• a. onverdiende creditspreads (renteverschillen);
• b. liquidatiekosten;
• c. operationele risico’s;
• d. onzekerheid over de marktprijs;

18 Gedelegeerde Verordening (EU) 2016/101 van 26 oktober 2015 van de Commissie tot aanvulling van Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad met betrekking tot technische reguleringsnormen voor voorzichtige waardering onder Artikel 105(14) (PB L 021, 28.1.2016, blz. 54). 69

• e. vervroegde beëindiging;
• f. Investerings- en financieringskosten;
• g. toekomstige administratieve kosten; en
• h. indien relevant, het modelrisico.

Bevoegde autoriteiten dienen te beoordelen of:

• a. de governanceregelingen, processen en procedures met betrekking tot waarderingsaanpassingen voldoende solide zijn, met name wat betreft minder liquide posities, en in lijn liggen met de strategie van de beleggingsonderneming;
• b. de IT-systemen en -processen in verband met het waarderingskader robuust zijn;
• c. de adequaatheid van de door de beleggingsondernemingen verrichte aanpassingen periodiek wordt geëvalueerd.

Modelrisico

Bevoegde autoriteiten dienen het risico te beoordelen dat verband houdt met de onderschatting van de eigenvermogensvereisten door de gebruikte reglementair goedgekeurde interne modellen, met name de op interne rating-benadering (IRB), de IRC, de modellen die worden gebruikt voor de beperking van het kredietrisico, de VaR en de sVaR.

6.4.3 Beoordeling risicobeheer en risicobeheersing voor de markt

Om een volledig inzicht te krijgen in het marktrisicoprofiel van de beleggingsonderneming dienen bevoegde autoriteiten de kaders te toetsen voor governance en risicobeheer die ten grondslag liggen aan haar marktactiviteiten. Hiertoe dienen bevoegde autoriteiten de volgende elementen te beoordelen terwijl ze rekening te houden met het volume, met de aard en de complexiteit van de activiteiten van de beleggingsonderneming:

• a. of de beleggingsonderneming een gedegen, duidelijk geformuleerde en gedocumenteerde marktrisicostrategie heeft die is goedgekeurd door hun leidinggevend orgaan.
• b. of de marktrisicostrategie van de beleggingsonderneming een goede weerspiegeling is van de bereidheid van de beleggingsonderneming tot het aangaan van marktrisico en in overeenstemming is met de totale risicobereidheid;
• c. of de beleggingsonderneming een passend organisatiekader heeft voor functies voor beheer, meting, monitoring en beheersing van marktrisico, met (zowel kwalitatief als kwantitatief) voldoende personele en technische middelen om de vereiste taken uit te voeren;

70

• d. of de beleggingsonderneming duidelijk omschreven gedragslijnen en procedures heeft voor de vaststelling, het beheer, de meting en de controle van het marktrisico, met inbegrip van limieten die de door de raad van bestuur goedgekeurde risicobereidheid weerspiegelen;
• e. of de beleggingsonderneming een passend kader heeft voor het identificeren, begrijpen en meten van marktrisico, in overeenstemming met de omvang en complexiteit van de beleggingsonderneming, en of dit kader voldoet aan de vereisten van de relevante EU-wetgeving en nationale uitvoeringswetgeving; en
• f. of de beleggingsonderneming een sterk en omvattend kader voor risicobeheersing en goede waarborgen voor marktrisicolimitering heeft, in lijn met haar marktrisicobeheerstrategie en risicobereidheid.

6.4.4 Samenvatting van bevindingen en toekenning van scores

Na de voorgaande beoordeling dienen bevoegde autoriteiten zich een beeld te vormen van het marktrisico van de beleggingsonderneming. Dit beeld dient te worden verwoord in een samenvatting van bevindingen die vergezeld gaat van een levensvatbaarheidsscore op basis van de in tabel 6 genoemde overwegingen. Indien bevoegde autoriteiten op basis van het grote belang van bepaalde risicofactoren besluiten deze factoren afzonderlijk te beoordelen en een score te geven, past zij daarbij naar analogie voor zover mogelijk de leidraad van deze tabel toe.

Bevoegde autoriteiten dienen al deze factoren parallel en niet afzonderlijk te beschouwen en de bepalende factoren achter het risico voor de markt te begrijpen.

Tabel 6. Overwegingen van de toezichthouder voor het toekennen van een score voor marktrisico