6.4 Αξιολόγηση κινδύνου για την αγορά

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν τον κίνδυνο για την αγορά που προκύπτει από όλους τους τύπους εκθέσεων: για θέσεις που δεν υπόκεινται σε εκκαθάριση (δηλαδή η έκθεση υπολογίζεται μέσω της μεθοδολογίας για τον κίνδυνο καθαρής θέσης) και για θέσεις που υπόκεινται σε εκκαθάριση ή περιθωριοποίηση (δηλαδή η έκθεση υπολογίζεται μέσω της μεθοδολογίας με δεδομένο το περιθώριο εκκαθάρισης).

Κατά την αξιολόγηση του κινδύνου για την αγορά, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τον όγκο, τη φύση και την πολυπλοκότητα των δραστηριοτήτων της επιχείρησης επενδύσεων.

6.4.2 Αξιολόγηση εγγενούς κινδύνου για την αγορά

Μέσω της αξιολόγησης του εγγενούς κινδύνου για την αγορά, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να προσδιορίζουν τους κύριους παράγοντες της επιχείρησης επενδύσεων που ενέχουν κίνδυνο για την αγορά και να αξιολογούν τον κίνδυνο σημαντικών επιπτώσεων για την επιχείρηση επενδύσεων από άποψη προληπτικής εποπτείας. Η αξιολόγηση του εγγενούς κινδύνου αγοράς πρέπει να διαρθρώνεται γύρω από τα εξής βασικά στάδια:

• α. προκαταρκτική αξιολόγηση·
• β. αξιολόγηση της φύσης και της σύνθεσης των θέσεων της επιχείρησης επενδύσεων που υπόκεινται σε κίνδυνο για την αγορά·
• γ. εκτίμηση κερδοφορίας·
• δ. αξιολόγηση κινδύνου συγκεντρώσεως στην αγορά·
• ε. αξιολόγηση του συνετού πλαισίου αποτίμησης για θέσεις χαρτοφυλακίου συναλλαγών· και

στ. αξιολόγηση του κινδύνου του μοντέλου (δηλαδή μοντέλα που χρησιμοποιούνται για ρυθμιστικούς σκοπούς).

Προκαταρκτική αξιολόγηση

Προκειμένου να καθορίσουν το πεδίο εφαρμογής της αξιολόγησης του κινδύνου για την αγορά, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει πρώτα να εντοπίσουν τις πηγές κινδύνου για την αγορά στις οποίες είναι εκτεθειμένη ή ενδέχεται να εκτεθεί η επιχείρηση επενδύσεων.

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να εξετάζουν, κατ’ ελάχιστον:

• α. τις δραστηριότητες της επιχείρησης επενδύσεων στις αγορές, τους επιχειρηματικούς τομείς και τα προϊόντα·

69

• β. την κύρια στρατηγική του χαρτοφυλακίου που ενέχει κίνδυνο για την αγορά εντός του χαρτοφυλακίου συναλλαγών και τη διάθεση ανάληψης κινδύνου κατά τις δραστηριότητες αγοράς·
• γ. τον σχετικό συντελεστή στάθμισης των θέσεων του χαρτοφυλακίου συναλλαγών ως προς το σύνολο του ενεργητικού, τις μεταβολές σε βάθος χρόνου και τη στρατηγική της επιχείρησης επενδύσεων για αυτές τις θέσεις, εάν είναι διαθέσιμες·
• δ. τη σχετική αναλογία των καθαρών κερδών από τις θέσεις του ιδρύματος που ενέχουν κίνδυνο αγοράς στα συνολικά λειτουργικά έσοδα· και
• ε. την απαίτηση ιδίων κεφαλαίων για τον κίνδυνο στην αγορά σε σύγκριση με τη συνολική απαίτηση ιδίων κεφαλαίων, συμπεριλαμβανομένης της ιστορικής μεταβολής του αριθμού αυτού και των προβλέψεων, εάν υπάρχουν.

Κατά τις αρχικές τους αξιολογήσεις, οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να εξετάζουν σημαντικές μεταβολές στις δραστηριότητες της επιχείρησης επενδύσεων στην αγορά, δίνοντας έμφαση σε δυνητικές μεταβολές του συνολικού ανοίγματος στον κίνδυνο αγοράς. Ειδικότερα, μπορούν να αξιολογούν:

• α. σημαντικές μεταβολές στη στρατηγική, στις πολιτικές και στο ύψος των ορίων που σχετίζονται με τον κίνδυνο αγοράς·
• β. τον δυνητικό αντίκτυπο τέτοιων μεταβολών στο προφίλ κινδύνου της επιχείρησης επενδύσεων· και
• γ. τις κύριες τάσεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές.

Φύση και σύνθεση των δραστηριοτήτων της επιχείρησης επενδύσεων που σχετίζονται με τον κίνδυνο αγοράς

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αναλύουν τη φύση της έκθεσης της επιχείρησης επενδύσεων σε κινδύνους αγοράς, προκειμένου να εντοπίζουν συγκεκριμένα ανοίγματα σε κίνδυνο και τους σχετικούς παράγοντες κινδύνου (μεταξύ άλλων, συναλλαγματικές ισοτιμίες, επιτόκια ή πιστωτικά περιθώρια) ώστε να προβαίνουν σε περαιτέρω αναλυτική αξιολόγηση.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αναλύουν τα ανοίγματα που ενέχουν κίνδυνο αγοράς ανά κατηγορία στοιχείων ενεργητικού ή/και χρηματοοικονομικών μέσων, σύμφωνα με το μέγεθος, την πολυπλοκότητα και το επίπεδο κινδύνου τους. Για τα σημαντικότερα ανοίγματα, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν τους συναφείς παράγοντες κινδύνου.

Κατά την ανάλυση δραστηριοτήτων που σχετίζονται με κίνδυνο αγοράς, οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να εξετάζουν την πολυπλοκότητα των σχετικών χρηματοπιστωτικών προϊόντων (μεταξύ άλλων, προϊόντα που αποτιμώνται σύμφωνα με τεχνικές αποτίμησης βάσει υποδείγματος) και συγκεκριμένων δραστηριοτήτων αγοράς (μεταξύ άλλων, συναλλαγές υψηλής συχνότητας). Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα ακόλουθα σημεία:

70

• α. εάν η επιχείρηση επενδύσεων έχει θέσεις σε παράγωγα, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν τόσο την αγοραία αξία όσο και το ονομαστικό ποσό·
• β. όταν η επιχείρηση επενδύσεων έχει έκθεση σε εξωχρηματιστηριακά παράγωγα, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν, εφόσον υπάρχουν, το μερίδιο αυτών των συναλλαγών στο συνολικό χαρτοφυλάκιο παραγώγων και την ανάλυση του εξωχρηματιστηριακού χαρτοφυλακίου ανά είδος συμβολαίου (συμφωνίες ανταλλαγής, προθεσμιακές συναλλαγές), υποκείμενων χρηματοοικονομικών μέσων (ο πιστωτικός κίνδυνος αντισυμβαλλομένου που συνδέεται με τα εν λόγω προϊόντα καλύπτεται από τη μεθοδολογία κινδύνου για την επιχείρηση επενδύσεων)·
• γ. όταν η επιχείρηση επενδύσεων έχει εφαρμόσει στρατηγικές αντιστάθμισης κινδύνου, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν τον υπολειπόμενο κίνδυνο αγοράς μετά την εφαρμογή των στρατηγικών αυτών.

Όπου ενδείκνυται, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν τις προβληματικές και/ή μη ρευστοποιήσιμες θέσεις και να αξιολογούν τον αντίκτυπό τους στην κερδοφορία της επιχείρησης επενδύσεων.

Σε επιχειρήσεις επενδύσεων οι οποίες χρησιμοποιούν εσωτερικές μεθόδους υπολογισμού των εποπτικών απαιτήσεων ιδίων κεφαλαίων, οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να εξετάζουν τους ακόλουθους δείκτες προκειμένου να εντοπίζουν συγκεκριμένες περιοχές κινδύνου και τους σχετικούς παράγοντες κινδύνου:

• α. τον διαχωρισμό των κεφαλαιακών απαιτήσεων για τον κίνδυνο αγοράς μεταξύ δυνητικής ζημίας (VaR), δυνητικής ζημίας ακραίων συνθηκών (SVaR), επιπρόσθετων κινδύνων αθέτησης υποχρεώσεων και μεταβολής της πιστοληπτικής αξιολόγησης (IRC) και επιβάρυνσης για το χαρτοφυλάκιο διαπραγμάτευσης συσχετίσεων·
• β. την ανάλυση της δυνητικής ζημίας ανά παράγοντα κινδύνου·
• γ. τη μεταβολή της δυνητικής ζημίας και της δυνητικής ζημίας ακραίων συνθηκών (η ημερήσια/εβδομαδιαία μεταβολή, ο τριμηνιαίος μέσος όρος και τα αποτελέσματα των δοκιμαστικών εκ των υστέρων ελέγχων αποτελούν πιθανούς δείκτες)· και
• δ. τους πολλαπλασιαστικούς συντελεστές που εφαρμόζονται στη δυνητική ζημία και τη δυνητική ζημία ακραίων συνθηκών.

Κατά περίπτωση, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει επίσης να εξετάζουν τις εσωτερικές μετρήσεις κινδύνου των επιχειρήσεων επενδύσεων. Σε αυτές μπορεί να περιλαμβάνεται η αναμενόμενη ζημία, η δυνητική ζημία που υπολογίζεται για εσωτερικούς σκοπούς, δεν έχει χρησιμοποιηθεί στον υπολογισμό των κεφαλαιακών απαιτήσεων ή ευαισθησίες του κινδύνου αγοράς σε διάφορους παράγοντες κινδύνου και δυνητικές ζημίες.

Κατά την ανάλυση του εγγενούς κινδύνου αγοράς, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν τα στοιχεία και τις τάσεις σε δεδομένες χρονικές στιγμές (point -in- time), τόσο σε συνολική βάση όσο και ανά χαρτοφυλάκιο. Κατά περίπτωση, η ανάλυση πρέπει να

71 ολοκληρώνεται με σύγκριση των στοιχείων της επιχείρησης επενδύσεων με αυτά της ομάδας αναφοράς ομοειδών επιχειρήσεων και με σχετικούς μακροοικονομικούς δείκτες.

Ανάλυση της αποδοτικότητας

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αναλύουν τη διαχρονική κερδοφορία, συμπεριλαμβανομένης της μεταβλητότητας των κερδών, των δραστηριοτήτων αγοράς, προκειμένου να κατανοήσουν καλύτερα το προφίλ κινδύνου αγοράς της επιχείρησης επενδύσεων. Η ανάλυση αυτή θα μπορούσε να διενεργείται σε επίπεδο χαρτοφυλακίου ή ανά επιχειρηματικό τομέα, μονάδα διαπραγμάτευσης ή ανά κατηγορία στοιχείων ενεργητικού (δυνητικά ως μέρος της ευρύτερης αξιολόγησης που διενεργείται στο πλαίσιο της ανάλυσης επιχειρηματικού μοντέλου).

Κατά την αξιολόγηση της κερδοφορίας, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στις κύριες περιοχές κινδύνου που εντοπίστηκαν κατά την εξέταση δραστηριοτήτων που σχετίζονται με κίνδυνο αγοράς. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να διακρίνουν αφενός τα έσοδα από συναλλαγές διαπραγμάτευσης (trading) από τα λοιπά έσοδα (όπως προμήθειες, αμοιβές πελατών) και αφετέρου τα πραγματοποιηθέντα από τα μη πραγματοποιηθέντα κέρδη/ζημίες.

Όσον αφορά κατηγορίες στοιχείων ενεργητικού ή/και ανοίγματα που παράγουν μη κανονικά κέρδη ή ζημίες, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να αξιολογούν την κερδοφορία σε σχέση με το επίπεδο κινδύνου που έχει αναλάβει η επιχείρηση επενδύσεων (μεταξύ άλλων, δυνητική ζημία/καθαρά κέρδη από χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού και υποχρεώσεις προοριζόμενα για εμπορική εκμετάλλευση), προκειμένου να εντοπίζουν και να αναλύουν τυχόν ασυνέπειες. Κατά περίπτωση, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να συγκρίνουν τα στοιχεία της επιχείρησης επενδύσεων με τις επιδόσεις της στο παρελθόν και με την ομάδα αναφοράς ομοειδών επιχειρήσεων.

Κίνδυνος συγκέντρωσης στην αγορά

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να διαμορφώνουν άποψη σχετικά με τον βαθμό κινδύνου συγκέντρωσης στον κίνδυνο αγοράς στον οποίο είναι εκτεθειμένη η επιχείρηση επενδύσεων, είτε λόγω ανοιγμάτων σε έναν μόνο παράγοντα κινδύνου είτε λόγω ανοιγμάτων σε πολλαπλούς παράγοντες κινδύνου που συσχετίζονται.

Κατά την αξιολόγηση πιθανών συγκεντρώσεων, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στις συγκεντρώσεις σε πολύπλοκα προϊόντα (ιδίως δομημένα προϊόντα), μη άμεσα ρευστοποιήσιμα προϊόντα (ιδίως εξασφαλισμένα χρεωστικά ομόλογα (CDO)) ή προϊόντα που αποτιμώνται σύμφωνα με τεχνικές αποτίμησης βάσει υποδείγματος.

Συνετή αποτίμηση των θέσεων του χαρτοφυλακίου συναλλαγών

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να σχηματίσουν άποψη για το συνετό πλαίσιο αποτίμησης της επιχείρησης επενδύσεων, καθώς μια εσφαλμένη διαδικασία αποτίμησης μπορεί να οδηγήσει σε σφάλματα στον υπολογισμό της αξίας εξόδου των

72 χρηματοπιστωτικών μέσων με αποτέλεσμα την υποεκτίμηση των πιθανών ζημιών της επιχείρησης επενδύσεων. Κατά τη διεξαγωγή της ανάλυσης αυτής, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στον υπολογισμό των αποθεματικών (ιδίως αποθεματικά εύλογης αξίας, αποθεματικά υποδειγμάτων) και τον πιθανό αντίκτυπό τους στην κεφαλαιακή θέση της επιχείρησης επενδύσεων.

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν εάν οι θέσεις στο χαρτοφυλάκιο συναλλαγών της επιχείρησης επενδύσεων αποτιμώνται σε συνετή αξία που επιτυγχάνει κατάλληλο βαθμό βεβαιότητας λαμβάνοντας υπόψη τη δυναμική φύση των θέσεων του χαρτοφυλακίου συναλλαγών. Το επίπεδο βεβαιότητας που αναφέρεται στον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό (ΕΕ) 2016/101¹⁸ της Επιτροπής θα πρέπει να θεωρείται ότι επιτυγχάνει κατάλληλο βαθμό βεβαιότητας για τον σκοπό αυτό.

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν εάν οι επιχειρήσεις επενδύσεων διαθέτουν ισχυρές και συνετές μεθοδολογίες αποτίμησης και ότι λαμβάνουν υπόψη τις ακόλουθες προσαρμογές αποτίμησης:

• α. μη δεδουλευμένα πιστωτικά περιθώρια·
• β. έξοδα κλεισίματος·
• γ. λειτουργικούς κινδύνους·
• δ. αβεβαιότητα τιμών αγοράς·
• ε. πρόωρη λήξη·

στ. έξοδα επένδυσης και χρηματοδότησης·

• ζ. μελλοντικές διοικητικές δαπάνες· και
• η. κατά περίπτωση, κίνδυνο υποδείγματος.

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν τα εξής:

• α. ότι οι ρυθμίσεις διακυβέρνησης, οι διεργασίες και οι διαδικασίες που σχετίζονται με τις προσαρμογές αποτίμησης είναι επαρκώς άρτιες, ιδίως όσον αφορά τις λιγότερο ρευστοποιημένες θέσεις, και συνάδουν με τη στρατηγική της επιχείρησης επενδύσεων·
• β. τα συστήματα και οι διαδικασίες ΤΠ που συνδέονται με το πλαίσιο αποτίμησης είναι ισχυρά·
• γ. επανεξετάζεται περιοδικά η επάρκεια των προσαρμογών που πραγματοποιούν οι επιχειρήσεις επενδύσεων.

18 Κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) 2016/101 της Επιτροπής της 26ης Οκτωβρίου 20 15 για τη συμπλήρωση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 575/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά ρυθμιστικά τεχνικά πρότυπα για τη συνετή αποτίμηση (ΕΕ L 021 της 28.1.2016, σ. 54). 73 Κίνδυνος υποδείγματος

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν τον κίνδυνο που σχετίζεται με την υποεκτίμηση των απαιτήσεων σε ίδια κεφάλαια με εγκεκριμένα από τις ρυθμιστικές αρχές εσωτερικά υποδείγματα που χρησιμοποιούνται, ιδίως την προσέγγιση βάσει εσωτερικών αξιολογήσεων (IRB), την IRC, υποδείγματα που χρησιμοποιούνται για τον μετριασμό του πιστωτικού κινδύνου, τη VaR και την sVaR.

6.4.3 Αξιολόγηση της διαχείρισης και των ελέγχων των κινδύνων για την αγορά

Προκειμένου να αποκτήσουν πλήρη εικόνα για το προφίλ κινδύνου αγοράς της επιχείρησης επενδύσεων, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν το πλαίσιο διακυβέρνησης και διαχείρισης κινδύνων στο οποίο στηρίζονται οι δραστηριότητές της στις αγορές. Για το σκοπό αυτό, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν τα ακόλουθα στοιχεία λαμβάνοντας υπόψη τον όγκο, τη φύση και την πολυπλοκότητα των δραστηριοτήτων της επιχείρησης επενδύσεων:

• α. εάν η επιχείρηση επενδύσεων διαθέτει άρτια, σαφώς διατυπωμένη και τεκμηριωμένη στρατηγική κινδύνου αγοράς, η οποία έχει εγκριθεί από το διοικητικό της όργανο·
• β. η στρατηγική της επιχείρησης επενδύσεων για τον κίνδυνο αγοράς αντικατοπτρίζει ορθά τη διάθεση της επιχείρησης επενδύσεων για ανάληψη κινδύνου αγοράς και συνάδει με τη συνολική διάθεση ανάληψης κινδύνου·
• γ. εάν η επιχείρηση επενδύσεων διαθέτει κατάλληλο οργανωτικό πλαίσιο για τις μονάδες της διαχείρισης, της μέτρησης, της παρακολούθησης και του ελέγχου του κινδύνου αγοράς, με επαρκείς (τόσο από ποιοτική όσο και από ποσοτική άποψη) ανθρώπινους και τεχνικούς πόρους·
• δ. εάν η επιχείρηση επενδύσεων έχει σαφώς καθορισμένες πολιτικές και διαδικασίες για τον προσδιορισμό, τη διαχείριση, τη μέτρηση και τον έλεγχο του κινδύνου αγοράς, συμπεριλαμβανομένων ορίων που αντικατοπτρίζουν τη διάθεση ανάληψης κινδύνου που έχουν εγκριθεί από το διοικητικό συμβούλιο·
• ε. εάν η επιχείρηση επενδύσεων διαθέτει κατάλληλο πλαίσιο για τον εντοπισμό, την κατανόηση και τη μέτρηση του κινδύνου αγοράς, σύμφωνα με το μέγεθος και την πολυπλοκότητα της επιχείρησης επενδύσεων, και εάν το εν λόγω πλαίσιο συμμορφώνεται με τις σχετικές απαιτήσεις της συναφούς ευρωπαϊκής νομοθεσίας και της εθνικής εκτελεστικής νομοθεσίας και

στ. εάν η επιχείρηση επενδύσεων διαθέτει ισχυρό και ολοκληρωμένο πλαίσιο ελέγχου και άρτιες διασφαλίσεις για τον μετριασμό του κινδύνου αγοράς σύμφωνα με τη στρατηγική της για τη διαχείριση του κινδύνου αγοράς και τη διάθεσή της για ανάληψη κινδύνου αγοράς.

74 6.4.4 Σύνοψη διαπιστώσεων και βαθμολόγηση

Κατόπιν της ανωτέρω αξιολόγησης, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να διαμορφώνουν άποψη σχετικά με τον κίνδυνο αγοράς της επιχείρησης επενδύσεων. Η εν λόγω άποψη πρέπει να αποτυπώνεται σε μία σύνοψη πορισμάτων, συνοδευόμενη από μια βαθμολογία κινδύνου με βάση τις παραμέτρους που καθορίζονται στον πίνακα 6. Αν, βάσει της σημασίας ορισμένων παραγόντων κινδύνου, οι αρμόδιες αρχές αποφασίσουν να τις αξιολογήσουν και να τις βαθμολογήσουν μεμονωμένα, πρέπει να εφαρμόζονται κατ᾽ αναλογία οι οδηγίες που παρέχονται στον παρόντα πίνακα, στο μέτρο του δυνατού.

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να εξετάζουν όλους αυτούς τους παράγοντες παράλληλα και όχι μεμονωμένα και να κατανοούν τους παράγοντες πίσω από τον κίνδυνο για την αγορά.

Πίνακας 6. Εποπτικές παράμετροι για την απόδοση βαθμολογίας κινδύνου αγοράς

Παράμετροι για την Παράμετροι σε σχέση με τον Βαθμολογία Εποπτική άποψη επάρκεια της διαχείρισης εγγενή κίνδυνο