6.4 Ocena ryzyka dla rynku

Właściwe organy powinny oceniać ryzyko dla rynku wynikające ze wszystkich rodzajów ekspozycji: w przypadku pozycji, które nie podlegają rozliczaniu (tj. ekspozycja obliczana za pomocą metody pozycji ryzyka netto), oraz w przypadku pozycji, które podlegają rozliczaniu lub uzupełnianiu depozytu zabezpieczającego (tj. ekspozycja obliczana za pomocą metody uwzględniającej wniesiony depozyt rozliczeniowy).

Oceniając ryzyko dla rynku, właściwe organy powinny wziąć pod uwagę wielkość, charakter i złożoność działalności firmy inwestycyjnej.

6.4.2 Ocena nieodłącznego ryzyka dla rynku

Za pomocą oceny nieodłącznego ryzyka rynkowego właściwe organy powinny określać główne czynniki wpływające na ekspozycję firmy inwestycyjnej na ryzyko rynkowe i oceniać ryzyko wystąpienia istotnych skutków ostrożnościowych dla firmy inwestycyjnej. Ocena nieodłącznego ryzyka rynkowego powinna obejmować następujące główne etapy:

• a. ocenę wstępną;
• b. ocenę charakteru i struktury pozycji firmy inwestycyjnej narażonych na ryzyko dla rynku;
• c. ocenę rentowności;
• d. ocenę ryzyka koncentracji rynkowej;
• e. ocenę ram ostrożnej wyceny pozycji portfela handlowego; oraz
• f. ocenę ryzyka modelu (tj. modeli wykorzystywanych do celów regulacyjnych).

61 Ocena wstępna

Aby ustalić zakres oceny ryzyka dla rynku, właściwe organy powinny w pierwszej kolejności określić źródła ryzyka rynkowego, na jakie narażona jest lub może być firma inwestycyjna.

Właściwe organy powinny uwzględnić co najmniej:

• a. działalność rynkową, linie biznesowe i produkty firmy inwestycyjnej;
• b. podstawową strategię w zakresie portfela ryzyka rynkowego w ramach portfela handlowego i apetyt na ryzyko w ramach działalności rynkowej;
• c. relatywną wagę pozycji portfela handlowego w stosunku do aktywów ogółem, zmian w czasie i strategii firmy inwestycyjnej dotyczącej tych pozycji, o ile informacje w tym zakresie są dostępne;
• d. relatywną wagę zysków netto z pozycji rynkowych w całkowitym przychodzie z działalności operacyjnej; oraz
• e. wymogi w zakresie funduszy własnych dotyczące ryzyka dla rynku w stosunku do wszystkich wymogów w zakres ie funduszy własnych, w tym historyczne zmiany tych danych liczbowych oraz prognozy, jeżeli są dostępne.

W swoich wstępnych ocenach właściwe organy powinny również poddać pod rozwagę znaczące zmiany w działalności rynkowej firmy inwestycyjnej, ze szczególn ym uwzględnieniem potencjalnych zmian całkowitej ekspozycji na ryzyko rynkowe. Mogą zwłaszcza ocenić:

• a. znaczące zmiany strategii, polityki i wielkości limitów odnoszących się do ryzyka rynkowego;
• b. potencjalny wpływ tych zmian na profil ryzyka firmy inwestycyjnej; oraz
• c. najważniejsze trendy na rynkach finansowych.

Charakter i struktura działalności firmy inwestycyjnej narażonej na ryzyko rynkowe

Właściwe organy powinny analizować charakter ekspozycji na ryzyko rynkowe firmy inwestycyjnej w celu zidentyfikowania po szczególnych ekspozycji na ryzyko i powiązanych czynników ryzyka (np. kursy wymiany walut, stopy procentowe lub spready kredytowe), któr e będą następnie przedmiotem dalszej pogłębionej analizy.

Właściwe organy powinny analizować ekspozycje na ryzyko rynkowe w podziale na klasy aktywów lub instrumenty finansowe, według ich wielkości, złożoności i poziomu ryzyka. W przypadku najbardziej istotnych ekspozycji właściwe organy powinny ocenić powiązane z nimi czynniki ryzyka.

Analizując działalność wiążącą się z ryzykiem rynkowym, właściwe organy powinny również uwzględniać złożoność danych produktów finansowych (w tym produktów, w odniesieniu do których stosowane są techniki wyceny według modelu) i szczególnych 62 operacji rynkowych (w tym transakcji wysokich częstotliwości). Przedmiotem analizy powinny być następujące kwestie:

• a. w przypadku gdy firma inwestycyjna posiada pozycje w instrumentach pochod nych, właściwe organy powinny ocenić zarówno ich wartość rynkową, jak i wartość nominalną;
• b. w przypadku gdy firma inwestycyjna prowadzi działalność w zakresie instrumentów pochodnych będących przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym, właściwe organy powi nny, w stosownych przypadkach, oceniać wagę tych transakcji w ogóln ej wartości portfel a instrumentów pochodnych oraz strukturę portfela instrumentów pochodnych będących przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym według rodzaju kontraktu (kontrakty swap, k ontrakty terminowe typu forward), bazowych instrumentów finansowych (ryzyko kredytowe kontrahenta związane z tymi produktami jest objęte metodyką ryzyka dla firmy).
• c. w przypadku gdy firma inwestycyjna wdrożyła strategie hedgingowe, właściwe organy powinny o cenić rezydualne ryzyko rynkowe po wdrożeniu tych strategii.

W stosownych przypadkach właściwe organy powinny dokonać oceny zagrożonych lub niepłynnych pozycji oraz ocenić ich wpływ na rentowność firmy inwestycyjnej.

W odniesieniu do firm inwestycyjnych stosujących metody wewnętrzne do obliczania swoich regulacyjnych wymogów w zakresie funduszy własnych, w celu zidentyfikowania określonych obszarów ryzyka i powiązanych czynników ryzyka właściwe organy powinny również rozważyć następujące wskaźniki:

• a. rozbicie wymogów w zakresie funduszy własnych z tytułu ryzyka rynkowego pomiędzy wartość zagrożoną (value at risk, VaR), wartość zagrożoną w warunkach skrajnych (stressedVaR, SVaR), narzut kapitałowy z tytułu dodatkowego ryzyka(incremental risk charge, IRC) oraz narzut z tytułu ryzyka szczególnego dla korelacyjnego portfela handlowego;
• b. VaR według czynników ryzyka;
• c. zmiany VaR i SVaR (można wykorzystać takie wskaźniki jak: zmiana w stosunku do poprzedniego dnia / poprzedniego tygodnia, średnia kwartalna i wyniki weryfikacji wstecznej); oraz
• d. mnożniki stosowane w odniesieniu do VaR i SVaR.

W stosownych przypadkach właściwe organy powinny również uwzględnić wewnętrzne mierniki ryzyka stosowane przez firmę inwestycyjną. Mogą one obejmować oczekiwany niedobór (ang. expected shortfall ) , wewnętrzny model VaR nieużywane do obliczania wymogów w zakresie funduszy własnych lub wrażliwość ryzyka rynkowego na rożne czynniki ryzyka i potencjalne straty.

Oceniając nieodłączne ryzyko rynkowe, właściwe organy powinny brać pod uwagę dane liczbowe na dany dzień lub trendy, zarówno w ujęciu zagregowanym, jak i według portfeli. Tam gdzie to możliwe, analiza ta powinna zostać uzupełniona porównaniem danych 63 liczbowych firmy inwestycyjnej z danymi grupy rówieśniczej oraz właściwymi wskaźnikami makroekonomicznymi.

Analiza rentowności

Właściwe organy powinny przeanalizować historyczną rentowność działalności rynkowej, w tym jej zmienność, tak aby uzyskać lepszy ogląd profilu ryzyka rynkowego firmy inwestycyjnej. Analiza ta może zostać przeprowadzona na poziomie portfela, a także według linii biznesowych, poszczególnych jednostek przeprowadzających transakcje (ang. trading desk) lub klas aktywów (możliwie jako część szerszej analizy przeprowadzonej w ramach analizy modelu biznesowego).

Oceniając rentowność, właściwe organy powinny zwracać szczególną uwagę na główne obszary ryzyka zidentyfikowane podczas badania działalności narażonej na ryzyko rynkowe. Właściwe organy powinny dokonać rozróżnienia, z jednej strony, między przychodami hand lowymi a przychodami niehandlowymi (takimi jak prowizje, opłaty klientów), a z drugiej, między zyskami/stratami zrealizowanymi a zyskami/stratami niezrealizowanymi.

W przypadku klas aktywów lub ekspozycji generujących ponad normalne zyski lub straty właściwe organy powinny oceniać rentowność w porównaniu do poziomu ryzyka zakładanego przez firmę inwestycyjną (w tym VaR/zyski netto z tytułu aktywów i zobowiązań finansowanych przeznaczonych do obrotu) w celu zidentyfikowania i przeanalizowania ewentualnych ni espójności. Tam gdzie to możliwe, właściwe organy powinny porównywać dane liczbowe firmy inwestycyjnej z jej wynikami historycznymi i danymi grupy rówieśniczej.

Ryzyko koncentracji rynkowej

Właściwe organy powinny uzyskać wiedzę na temat stopnia ryzyka koncentracji rynkowej, na jakie narażona jest firma inwestycyjna, bądź z tytułu ekspozycji na pojedynczy czynnik ryzyka, bądź ekspozycji na wiele skorelowanych czynników ryzyka.

Oceniając możliwą koncentrację, właściwe organy powinny zwracać szczególną uwagę na koncentrację produktów złożonych (zwłaszcza produktów strukturyzowanych), produktów niepłynnych [w tym instrumenty typu CDO (collaterised debt obligations)] lub produktów, w przypadku których stosowane są techniki wyceny według modelu ( mark-to-model).

Ostrożna wycena pozycji portfela handlowego

Właściwe organy powinny uzyskać wiedzę na temat ram ostrożnej wyceny stosowanej przez firmę inwestycyjną, ponieważ wadliwy proces wyceny może prowadzić do błędów w obliczeniach wartości wyjściowej instrumentów finansowych, co z kolei prowadzi do niedoszacowania potencjalnych strat firmy inwestycyjnej. Przeprowadzając tę analizę, właściwe organy powinny zwrócić szczególną uwagę na obliczanie rezerw (zwłaszcza rezerw na poziomie wartości godziwej, rezerw modelowych) oraz ich potencjalny wpływ na pozycję kapitałową firmy inwestycyjnej.

64

Właściwe organy powinny ocenić, czy pozycje portfela handlowego firmy inwestycyjnej są wyceniane na zasadach ostrożnej wyceny , która pozwala uzyskać odpowiedni stopień pewności, biorąc pod uwagę dynamiczny charakter pozycji portfela handlowego. Za osiągnięcie odpowiedniego stopnia pewności w tym celu należy uznać poziom pewności, o którym mowa w rozporządzeniu delegowanym Komisji 2016/101¹⁸ .

Właściwe organy powinny ocenić, czy firmy inwestycyjne stosują solidne metody ostrożnej wyceny oraz czy uwzględniają następujące korekty wyceny:

• a. niezrealizowane marże kredytowe;
• b. koszty zamknięcia;
• c. ryzyko operacyjne;
• d. niepewność cen rynkowych;
• e. przedterminowe rozwiązanie umowy;
• f. koszty inwestycji i finansowania;
• g. przyszłe koszty administracyjne; oraz
• h. w stosownych przypadkach – ryzyko modelu.

Właściwe organy powinny ocenić, czy:

• a. rozwiązania, procesy i procedury dotyczące zarządzania i związane z korektami wyceny są wystarczająco solidne, zwłaszcza w odniesieniu do pozycji o mniejszej płynności, oraz spójne ze strategią firmy inwestycyjnej;
• b. systemy i procesy informatyczne związane z ramami wyceny są solidne;
• c. adekwatność korekt dokonywanych przez firmy inwestycyjne jest okresowo weryfi kowana.

Ryzyko modelu

Właściwe organy powinny ocenić ryzyko związane z niedoszacowaniem wymogów w zakresie funduszy własnych przez stosowane modele wewnętrzne (zatwierdzone przez organy regulacyjne), w szczególności metodę wewnętrznych ratingów (metodę IRB), narzut kapitałowy z tytułu dodatkowego ryzyka, modele stosowane w celu ograniczenia ryzyka kredytowego, VaR i sVaR.

6.4.3 Ocena zarządzania ryzykiem dla rynku i mechanizmów kontroli ryzyka dla rynku

Aby uzyskać kompleksowe zrozumienie profilu ryzyka rynkowego firmy inwestycyjnej, właściwe organy powinny również dokonać przeglądu ram zarządzania i zarządzania

18 Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2016/101 z dnia 26 października 2015 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 w odniesieniu do regu lacyjnych standardów technicznych dotyczących ostrożnej wyceny zgodnie z art. 105 ust. 14 (Dz.U. L 021 z 28.1.2016, s. 54) 65 ryzykiem stosowanych na potrzeby jej działalności rynkowej. W tym celu właściwe organy powinny ocenić następujące elementy, uwzględniając wielkość, charakter i złożoność działalności firmy inwestycyjnej:

• a. czy firma inwestycyjna posiada prawidłową, jasno sformułowaną i udokumentowaną strategię w zakresie ryzyka rynkowego, zatwierdzoną przez organ zarządzający;
• b. czy strategia firmy inwestycyjnej w zakresie ryzyka rynkowego właściwie odzwierciedla gotowość firmy inwestycyjnej do podejmowania ryzyka rynkowego i jej ogólny apetyt na ryzyko;
• c. czy firma inwestycyjna posiada odpowiednie ramy organizacyjne obejmujące komórki ds. zarządzania ryzykiem rynkowym, zapewniające jego pomiar, monitorowanie i kontrol ę, posiadające dostateczne zasoby kadrowe i techniczne (zarówno pod względem jakościowym, jak i ilościowym);
• d. czy firma inwestycyjna posiada jasno określone zasady i procedury dotyczące identyfikacji, pomiaru i kontroli ryzyka rynkowego oraz zarządzania nim, w tym limity odzwierciedlające apetyt na ryzyko, zatwierdzone przez organ zarządzający;
• e. czy firma inwestycyjna posiada odpowiednie ramy umożliwiające identyfikację, zrozumienie i pomiar ryzyka rynkowego, stosownie do wielkości i złożoności firmy inwestycyjnej, i czy ramy te spełniają odpowiednie wymogi wynikające z właściwych przepisów wykonawczych UE i krajowych; oraz
• f. czy firma inwestycyjna posiada solidne i kompleksowe ramy kontroli i prawidłowe mechanizmy bezpieczeństwa ograniczające jej ryzyko rynkowe zgodnie z jej strategią zarządzania ryzykiem rynkowym i apetytem na ryzyko.

6.4.4 Podsumowanie ustaleń i punktacja

W wyniku powyższej oceny właściwe organy powinny uzyskać pogląd na temat ry zyka rynkowego firmy inwestycyjnej. Pogląd ten powinien znaleźć odzwierciedlenie w podsumowaniu ustaleń i punktacji przyznanej na podstawie czynników wymienionych w tabeli 6. Jeżeli w związku z istotnością niektórych czynników ryzyka właściwe organy zdecyd ują się ocenić je i przypisać im punktację indywidualnie, wówczas należy w możliwie największym stopniu kierować się wskazówkami określonymi w niniejszej tabeli, na zasadzie analogii.