RIALACHÁN TARMLIGTHE (AE) 2024/1085 ÓN gCOIMISIÚN an 13 Márta 2024 lena bhforlíontar Rialachán (AE) Uimh. 575/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le caighdeáin theicniúla rialála i ndáil leis an modheolaíocht mheasúnaithe faoina bhfíoraíonn na húdaráis inniúla go gcomhlíonann institiúid na ceanglais maidir le húsáid samhlacha inmheánacha le haghaidh riosca margaidh (Téacs atá ábhartha maidir le LEE)

(1)

Ní cheadaítear d’institiúidí úsáid a bhaint as samhlacha inmheánacha le haghaidh riosca margaidh ach amháin má chomhlíonann siad na ceanglais a leagtar síos i Rialachán (AE) Uimh. 575/2013. Ní hamháin gur cheart d’institiúidí na ceanglais sin a chomhlíonadh i gcás ina gcuirfidh siad isteach ar chead chun na samhlacha inmheánacha sin a úsáid, ach i gcás ina n-úsáidfidh siad na samhlacha sin freisin, agus i gcás ina ndéanann siad iarratas chun síntí agus athruithe ábhartha a dhéanamh ar na samhlacha inmheánacha sin. Is iomchuí a leagan síos dá bhrí sin go ndéanfaidh na húdaráis inniúla, i gcás ina bhfíoróidh siad cé acu a chomhlíonann nó nach gcomhlíonann institiúidí na ceanglais sin, na critéir chéanna agus an mhodheolaíocht mheasúnaithe chéanna a chur i bhfeidhm maidir le gach ceann de na céimeanna sin. Mar sin féin, ar chúiseanna éifeachtúlachta agus chun ualaí riaracháin a laghdú, níor cheart a cheangal ar na húdaráis inniúla, nuair a bheidh measúnú á dhéanamh acu ar chomhlíontacht institiúidí ar deonaíodh cead dóibh cheana féin samhlacha inmheánacha malartacha den sórt sin a úsáid, athmheasúnú a dhéanamh ar an gcead sin. Ina ionad sin, ba cheart dóibh measúnú a dhéanamh ar chomhlíonadh na rialacha sin atá ábhartha do raon feidhme an mheasúnaithe lena mbaineann agus air sin amháin, agus forbairt a dhéanamh, i ngach cás, ar na conclúidí ar thángthas orthu ó mheasúnuithe roimhe sin.

(2)

Chun a áirithiú go gcomhlíonfaidh institiúidí ar bhonn leanúnach na ceanglais a leagtar síos i Rialachán (AE) Uimh. 575/2013, ba cheart do na húdaráis inniúla meastóireacht a dhéanamh ar cháilíocht fhoriomlán na réiteach, na gcóras agus na gcineálacha cur chuige arna gcur chun feidhme ag institiúid, agus a iarraidh go ndéanfar feabhsuithe agus oiriúnuithe leanúnacha i ndáil le himthosca athraithe.

(3)

Chun comhchuibhiú agus inchomparáideacht cleachtas maoirseachta ó dhlínse go chéile a áirithiú, ba cheart do na húdaráis inniúla teicnící measúnaithe forordaitheacha a chomhlíonadh sa mheasúnú a dhéanfaidh siad ar cé acu a chomhlíonann nó nach gcomhlíonann institiúidí na ceanglais a leagtar síos i Rialachán (AE) Uimh. 575/2013. Mar sin féin, ba cheart do na húdaráis inniúla a bheith in ann cineál, méid agus castacht struchtúir agus samhla gnó institiúide, castacht na samhlacha inmheánacha malartacha, cineál na dtáirgí airgeadais a chumhdaítear leis na samhlacha sin, cáilíocht na faisnéise a sholáthraíonn an institiúid lena mbaineann, agus na hacmhainní atá ar fáil dóibh a chur san áireamh. Dá bhrí sin, ba cheart cumhacht lánroghnach áirithe a dheonú do na húdaráis inniúla, le linn dóibh measúnú a dhéanamh ar cé acu a chomhlíonann nó nach gcomhlíonann institiúid na ceanglais a leagtar síos i Rialachán (AE) Uimh. 575/2013, lena gcuirfear ar a gcumas dóibh seiceálacha breise a dhéanamh agus na modhanna is iomchuí a chur i bhfeidhm chun comhlíonadh ceanglas áirithe a fhíorú. Ina theannta sin, chun é a chur ar a gcumas do na húdaráis inniúla an measúnú sin a dhéanamh ar bhealach comhréireach, agus i bhfianaise an raoin leathain táirgí airgeadais atá ar fáil i ngníomhaíochtaí trádála, is gá catagóirí táirgí airgeadais de réir leibhéal méadaitheach castachta a leagan síos, ar ar cheart d’údaráis inniúla a measúnú a bhunú.

(4)

Chun tuiscint inmheánach leormhaith ar an tsamhail inmheánach mhalartach a áirithiú, lena n-áirítear oibríochtaí seachfhoinsithe, is gá a leagan síos, d’ainneoin aon seachfhoinsiú ar roinnt uirlisí riosca, córais TF, agus réitigh bainistíochta riosca, go bhfuil gach príomhchúram, príomhghníomhaíocht nó príomhfheidhm a bhaineann leis an tsamhail inmheánach le déanamh ag an aonad rialaithe riosca dá dtagraítear in Airteagal 325bi(1), pointe (b), de Rialachán (AE) Uimh. 575/2013. Ar na cúiseanna céanna, ba cheart a cheangal leis na rialacha sin freisin go gcuirfidh an t-aonad rialaithe riosca rialuithe leordhóthanacha chun feidhme agus go ndéanfaidh sé tástálacha cáilíochta agus bailíochtaithe ar aon réiteach seachfhoinsithe, go mbeidh doiciméadacht iomlán ar na rialuithe agus na tástálacha sin ar fáil i ngach cás, agus go ndéanfaidh na húdaráis inniúla measúnú ar aon uirlis agus aon réiteach TF a fhaightear ó dhíoltóirí tríú páirtí ar bhealach a bheidh comhchosúil le cásanna ina bhforbraítear iad go hiomlán trí phróisis inmheánacha.

(5)

Tá ról lárnach ag gnéithe rialachais agus oibríochtúla i bhfeidhmiú cuí na samhla inmheánaí malartaí. Dá bhrí sin, leis an modheolaíocht lena bhfíoraítear cé acu a chomhlíonann nó nach gcomhlíonann institiúid na ceanglais a leagtar síos i Rialachán (AE) Uimh. 575/2013 (‘modheolaíocht mheasúnaithe’), ba cheart measúnú cuimsitheach a dhéanamh ar na gnéithe rialachais agus oibríochtúla sin, lena n-áirítear socrú na deisce trádála, ról na hardbhainistíochta agus an chomhlachta bainistíochta, an t-aonad rialaithe riosca, agus an t-athbhreithniú neamhspleách ar an tsamhail inmheánach mhalartach féin.

(6)

Ba cheart a chur san áireamh sa mhodheolaíocht mheasúnaithe a bhaineann le gnéithe rialachais, i ndáil le hinstitiúidí áirithe a iarrann cead chun cur chuige malartach na samhla inmheánaí a úsáid, go bhfuair roinnt áirithe díobh cead cheana féin, sular leasaíodh Rialachán (AE) Uimh. 575/2013 le Rialachán (AE) 2019/876 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (2), chun samhail inmheánach a úsáid chun na ceanglais cistí dílse le haghaidh riosca margaidh a ríomh. Is gá, dá bhrí sin, rialacha measúnaithe a leagan síos atá comhchosúil leo sin a leagadh síos san am a chuaigh thart i ndáil leis na gnéithe sin nár leasaíodh le Rialachán (AE) 2019/876, agus rialacha nua a thabhairt isteach lena gcumhdaítear forálacha nua a thugtar isteach leis an Rialachán sin, lena n-áirítear na ceanglais maidir le deasc thrádála a leagtar síos in Airteagal 104b de Rialachán (AE) Uimh. 575/2013.

(7)

Chun é a chur ar a gcumas d’údaráis inniúla measúnú a dhéanamh ar chomhlíonadh na gceanglas maidir le bailíochtú agus athbhreithniú ar shamhlacha inmheánacha malartacha, ba cheart d’institiúidí bailíochtú inmheánach a dhéanamh ar an tsamhail go bliantúil ar a laghad. Cé gur cheart na modheolaíochtaí uile a chuirtear i bhfeidhm ar fud na samhla inmheánaí a chumhdach leis an mbailíochtú tosaigh, is iomchuí a leagan síos, i bhfianaise srianta foirne agus acmhainní, go ndíreoidh an bailíochtú bliantúil ar na príomh-shaincheisteanna, ar a laghad, a braitheadh sna bailíochtuithe inmheánacha roimhe sin nó in athbhreithnithe ar iniúchtaí inmheánacha roimhe sin, agus ar aon athrú a rinneadh ar an tsamhail inmheánach mhalartach nó ar aon mhodheolaíocht nua a tugadh isteach inti.

(8)

Bíonn forbairt ag teacht i gcónaí agus go mear ar ghníomhaíochtaí trádála agus ar mhargaí airgeadais. Chun é a chur ar a gcumas do na húdaráis inniúla na saintréithe sin a chur san áireamh nuair a bheidh measúnú á dhéanamh ar cé acu a chomhlíonann nó nach gcomhlíonann institiúidí na ceanglais a leagtar síos i Rialachán (AE) Uimh. 575/2013, ba cheart caighdeáin cháilíochtúla agus nós imeachta a bheith sa mhodheolaíocht mheasúnaithe i ndáil le hionstraimí agus táirgí nua airgeadais a bheith á bhformheas go foirmiúil ag an institiúid, agus i ndáil lena dtabhairt isteach sa limistéar trádála. Tá gá le caighdeáin le haghaidh beartas formheasa foirmiúil maidir le táirgí nua chun a áirithiú, i ndáil le hionstraimí agus táirgí nua airgeadais, a bhféadfadh fachtóirí riosca breise a bheith acu nó athruithe modheolaíochta ar na samhlacha inmheánacha tomhais riosca a cheangal, go mbeidh a dtabhairt isteach comhoiriúnach go hiomlán le rialú agus bailíochtú cuimsitheach.

(9)

Tá cáilíocht na sonraí agus cruinneas an mheastacháin ar riosca agus ar ríomh na gceanglas cistí dílse le haghaidh riosca margaidh ag brath go mór ar iontaofacht chórais TF a úsáidtear chun na críche sin. Ar an gcuma chéanna, ní féidir leanúnachas agus comhsheasmhacht na bpróiseas bainistíochta riosca agus ríomh na gceanglas cistí dílse le haghaidh riosca margaidh a áirithiú ach amháin i gcás ina bhfuil na córais TF sin sábháilte, slán, agus iontaofa, agus ina bhfuil an bonneagar TF láidir go leordhóthanach. Is gá, dá bhrí sin, nuair a bheidh measúnú á dhéanamh ar na samhlacha inmheánacha le haghaidh riosca margaidh, go seiceálfaidh na húdaráis inniúla iontaofacht chórais TF agus láidreacht bhonneagar TF na hinstitiúide, ar córais agus bonneagar iad a úsáidtear le haghaidh na samhlacha inmheánacha.

(10)

Ar cheann de nuálaíochtaí an chreata nua riosca margaidh a leagtar síos i gCuid a Trí, Teideal IV, Caibidil 1b, de Rialachán (AE) Uimh. 575/2013 tá go gcinntear ceanglais cistí dílse ar bhonn bearta easnaimh ionchasaigh. Is gá a áirithiú go ndéanfaidh institiúidí faireachán ar chruinneas na bhfigiúirí sin go gníomhach. Is iomchuí a cheangal ar institiúidí, dá bhrí sin, cúltástáil a dhéanamh ar a mbearta easnaimh ionchasaigh go díreach mar chuid den chlár inmheánach cúltástála a cheanglaítear le hAirteagal 325bj de Rialachán (AE) Uimh. 575/2013. Toisc nach ann go fóill do mhodheolaíocht bhunaithe i measc rannpháirtithe sa mhargadh chun cúltástáil a dhéanamh ar bheart easnaimh ionchasaigh, níor cheart aon mhodheolaíocht shonrach a fhorordú, agus ba cheart é a bheith de shaoirse ag institiúidí an fhorbairt ar theicnící nua agus ar dhea-chleachtais ina leith sin a chur san áireamh, i gcomhréir leis na ceanglais cháilíochtúla a leagtar amach in Airteagal 325bi den Rialachán sin.

(11)

Ní féidir samhlacha tomhais riosca inmheánacha a bhreithniú a bheith curtha chun feidhme ina n-iomláine, dá dtagraítear in Airteagal 325bi(1) de Rialachán (AE) Uimh. 575/2013, ach amháin i gcás ina gcomhlíontar na ceanglais rialála uile. Ina theannta sin, cuireadh roinnt bloic thógála d’athchóirithe Basel i réimse an riosca margaidh chun feidhme i ndlí an Aontais trí bhíthin gníomhartha tarmligthe, inter alia Rialachán Tarmligthe (AE) 2022/2058 ón gCoimisiún (3), Rialachán Tarmligthe (AE) 2022/2059 ón gCoimisiún (4), Rialachán Tarmligthe (AE) 2022/2060 ón gCoimisiún (5), Rialachán Tarmligthe (AE) 2023/1577 ón gCoimisiún (6), Rialachán Tarmligthe (AE) 2023/1578 ón gCoimisiún (7) agus Rialachán Tarmligthe (AE) 2024/397 ón gCoimisiún (8). Dá bhrí sin, ba cheart do na húdaráis inniúla a bhreithniú cé acu a chomhlíonann nó nach gcomhlíonann institiúidí na ceanglais a leagtar síos i Rialachán (AE) Uimh. 575/2013, agus na gníomhartha tarmligthe sin á gcur san áireamh. Chun a áirithiú go ndéanfar measúnú cuimsitheach ar chomhlíonadh samhlacha inmheánacha maidir le riosca margaidh, is gá teicnící a shonrú le haghaidh na n-údarás inniúil chun go ndéanfaidh siad measúnú ar chomhlíontacht institiúidí le gnéithe a chumhdaítear le Rialachán (AE) Uimh. 575/2013 agus leis na rialacháin tharmligthe sin araon. Ar an gcúis sin, ba cheart d’údaráis inniúla scrúdú a dhéanamh ar dhoiciméadacht shonrach a cheanglaítear ar institiúidí a chur ar fáil.

(12)

Leis na ceanglais maidir le cúltástáil agus sannadh brabúis agus caillteanais, cuirtear bonn láidir ar fáil chun faireachán criticiúil a dhéanamh ar fheidhmíocht na samhla tomhais riosca inmheánaí. Is gá dá bhrí sin rialacha measúnaithe a leagan síos chun torthaí na dtástálacha sin a bhreithniú. I ndáil le cúltástáil, ba cheart a áirithiú go ndéanfar anailís chriticiúil ar sháruithe chun laigí féideartha sa tsamhail a shainaithint, agus go ndéanfaidh institiúidí faireachán ar cé acu fachtóirí riosca insamhaltaithe nó neamh-insamhaltaithe a spreagann na hathruithe ar luachanna na bpunann. Thairis sin, i bhfianaise na dtorthaí tástála maidir le sannadh brabúis agus caillteanais, ba cheart do na húdaráis inniúla measúnú a dhéanamh ar chruinneas na bhfeidhmeanna praghsála a úsáideann an institiúid, óir tá a gcruinneas fíor-riachtanach chun na ceanglais cistí dílse a ríomh go fónta.

(13)

Chun cur i bhfeidhm comhsheasmhach na gceanglas a leagtar síos in Airteagal 325bh de Rialachán (AE) Uimh. 575/2013 a áirithiú, is gá na ceanglais sin a shonrú a thuilleadh. Cé acu a chomhlíonann nó nach gcomhlíonann institiúidí na ceanglais sin, ba cheart measúnú a dhéanamh air sin ar bhonn na gcatagóirí fachtóra riosca leathana dá dtagraítear i dTábla 2 d’Airteagal 325bd de Rialachán (AE) Uimh. 575/2013. Is gá a leagan síos dá bhrí sin, i gcás gach ceann de na catagóirí sin, an chaoi a bhfuil measúnú le déanamh ag na húdaráis inniúla ar cé acu a ghabhtar nó nach ngabhtar riosca boinn, agus ar cé acu atá nó nach bhfuil an láimhseáil cuar agus dromchlaí sa tsamhail tomhais riosca inmheánach fónta.

(14)

I ngeall ar athruithe agus forbairt mhear a bheith ag teacht ar mhargaí airgeadais, fágann sonraí neamhiontaofa, míchruinne, neamhiomlána, nó as dáta go dtarlaíonn earráidí sa mheastachán riosca agus i ríomh na gceanglas cistí dílse, lena n-áirítear i samhlacha maidir le riosca margaidh. I gcomhthéacs próisis bainistíochta riosca institiúide, d’fhéadfadh droch-chinntí bainistíochta a bheith mar thoradh ar shonraí earráideacha den sórt sin freisin. Dá dhroim sin, chun iontaofacht agus ardcháilíocht sonraí a áirithiú chomh maith lena n-úsáid chuí sna próisis inmheánacha agus sna próisis chun ceanglais cistí dílse a ríomh, ba cheart doiciméadú maith a dhéanamh ar bhailiú agus stóráil sonraí agus ar na nósanna imeachta um an mbailiú agus an stóráil sin, lena n-áirítear tuairisc iomlán ar shaintréithe, seiceálacha cáilíochta, scagairí uathoibríocha agus foinsí sonracha sonraí laethúla. Ba cheart d’údaráis inniúla, nuair a bheidh measúnú á dhéanamh acu ar shamhlacha inmheánacha maidir le riosca margaidh, aird ar leith a thabhairt ar cháilíocht agus iontaofacht na sonraí a úsáidtear chun críoch samhaltaithe, agus ar na próisis a chuirtear i bhfeidhm chun a áirithiú go gcoinneofar an cháilíocht agus an iontaofacht sin ar bun.

(15)

Chun a áirithiú go ríomhfar na ceanglais cistí dílse i gceart, ba cheart do na húdaráis inniúla, nuair a bheidh measúnú á dhéanamh acu ar cháilíocht fhoriomlán na sonraí, measúnú a dhéanamh ar cé acu atá nó nach bhfuil an cur chuige a úsáideann an institiúid i leith amshraith ionadach fónta. Ba cheart a fhíorú leis an modheolaíocht mheasúnaithe dá bhrí sin go gcomhlíontar na ceanglais a leagtar amach i Rialachán (AE) Uimh. 575/2013 lena rialaítear úsáid ionadach. I gcás inarb ábhartha, ba cheart na rialacha a leagtar síos sa mhodheolaíocht mheasúnaithe sin a bheith éagsúil ag brath ar cé acu atá amshraith ar úsáideadh ionadach ina leith bainteach le fachtóir riosca ar éirigh leis sa mheasúnú insamhaltaitheachta, nó le fachtóir riosca nár éirigh leis.

(16)

I ndáil leis an tsamhail inmheánach maidir leis an riosca mainneachtana, agus go háirithe Airteagail 325bn, 325bo, 325bp de Rialachán (AE) Uimh. 575/2013, is gá a áirithiú leis an modheolaíocht mheasúnaithe go mbeidh torthaí cruinne mar thoradh ar na samhlacha riosca sin. Dá bhrí sin, ba cheart a chumhdach leis na rialacha a leagtar síos sa mhodheolaíocht mheasúnaithe na gnéithe uile a dhéanann difear do thorthaí na samhlacha sin, lena n-áirítear raon feidhme na suíomhanna a ghabhtar leis na samhlacha sin, na meastacháin ar dhóchúlachtaí mainneachtana agus ar chaillteanais i gcás mainneachtana, an rogha fachtóirí riosca córasacha chun mainneachtain eisitheoirí a ionsamhlú, agus na toimhdí samhaltaithe uile a dhéanann an institiúid, lena n-áirítear aon toimhde chopaile a dhéantar chun mainneachtain eisitheoirí iomadúla a ionsamhlú.

(17)

Rioscaí a eascraíonn as an athrú aeráide agus saincheisteanna comhshaoil níos leithne, tá siad ag athrú staid an riosca don earnáil airgeadais agus tá coinne leis go dtiocfaidh siad chun bheith níos suntasaí fós. I bhfianaise a thábhachtaí atá na spreagthaí riosca sin, ba cheart d’údaráis inniúla a fhíorú go mbreithníonn institiúidí na tionscnóirí riosca sin ina gcláir tástála struis dá dtagraítear in Airteagal 325bi(1), pointe (g), de Rialachán (AE) Uimh. 575/2013. Sa chomhthéacs sin, tá bearta déanta ag institiúidí cheana féin chun rioscaí comhshaoil a áireamh ina gcláir tástála struis. Mar sin féin, chun a áirithiú go mbeidh am leordhóthanach ag institiúidí léiriú iomlán a thabhairt ar na rioscaí sin ina gcláir tástála struis, níor cheart d’údaráis inniúla measúnú a dhéanamh ar chomhlíontacht institiúidí le haon cheanglas a bhaineann leis an athrú aeráide ná le saincheisteanna comhshaoil níos leithne ach ón 1 Eanáir 2025 ar aghaidh. Ar an gcaoi chéanna, i bhfianaise a chasta atá cur chun feidhme na cúltástála dírí ar an easnamh ionchasach, ba cheart tréimhse bhreise a thabhairt d’institiúidí sula ndéanfaidh na húdaráis inniúla measúnú ar a gcomhlíonadh sa réimse sin. Dá réir sin, ba cheart dáta chur i bhfeidhm gaolmhar an mheasúnaithe a shocrú le tosú ón 1 Eanáir 2026 ar aghaidh.

(18)

Tá an Rialachán seo bunaithe ar na dréachtchaighdeáin theicniúla rialála a chuir an tÚdarás Baincéireachta Eorpach faoi bhráid an Choimisiúin.

(19)

Rinne an tÚdarás Baincéireachta Eorpach comhairliúcháin phoiblí oscailte a reáchtáil maidir leis na dréachtchaighdeáin theicniúla rialála ar a bhfuil an Rialachán seo bunaithe, rinne sé anailís ar na costais agus ar na tairbhí a d’fhéadfadh a bheith ag baint leo ann agus d’iarr sé comhairle ar an nGrúpa Geallsealbhóirí Baincéireachta arna bhunú i gcomhréir le hAirteagal 37 de Rialachán (AE) Uimh. 1093/2010 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (9),