4.4 Εποπτική αξιολόγηση των πρακτικών πιστωτικού κινδύνου, λογιστική καταγραφή των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών και της κεφαλαιακής επάρκειας

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να βεβαιώνονται ότι τα πιστωτικά ιδρύματα έχουν υιοθετήσει και τηρούν τις αξιόπιστες πρακτικές πιστωτικού κινδύνου που περιγράφονται στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές. Κατά την εν λόγω αξιολόγηση των αρμόδιων αρχών θα πρέπει να εξετάζονται, ενδεικτικά, τα ακόλουθα:

α ) αν τα καθήκοντα εσωτερικού ελέγχου του πιστωτικού κινδύνου είναι άρτια και περιλαμβάνουν όλα τα ανοίγματα δανεισμού·

β ) αν είναι επαρκής η ποιότητα των διαδικασιών και των συστημάτων ενός πιστωτικού ιδρύματος ώστε να προσδιορίζονται, να κατατάσσονται, να παρακολουθούνται και να αντιμετωπίζονται εγκαίρως οι μεταβολές του πιστωτικού κινδύνου για όλα τα ανοίγματα δανεισμού, καθώς και αν κατά την κρίση της διοίκησης βάσει της πιστοδοτικής της εμπειρίας εξετάζονται οι τρέχουσες συνθήκες και οι προορατικές πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων των μακροοικονομικών παραγόντων, και ότι η κρίση αυτή είναι άρτια τεκμηριωμένη·

γ ) αν οι διαδικασίες του πιστωτικού ιδρύματος αντανακλούν την πολιτική ανάληψης κινδύνων του πιστωτικού ιδρύματος κατά τρόπο ώστε να διασφαλίζεται ότι τα ανοίγματα δανεισμού, των οποίων ο πιστωτικός κίνδυνος έχει αυξηθεί μετά τη δημιουργία ή την αγορά σε επίπεδο που υπερβαίνει την πολιτική ανάληψης κινδύνων του πιστωτικού ιδρύματος, προσδιορίζονται εγκαίρως και παρακολουθούνται δεόντως, καθώς και αν οι εκτιμήσεις των προβλέψεων ΑΠΖ αντανακλούν δεόντως τις αυξήσεις στον πιστωτικό κίνδυνο των εν λόγω ανοιγμάτων σύμφωνα με τις αυξήσεις που έχουν προσδιοριστεί. Όταν ένα πιστωτικό ίδρυμα αποκτά ή αγοράζει άνοιγμα δανεισμού για το οποίο ο πιστωτικός κίνδυνος κατά την απόκτηση υπερβαίνει την πολιτική ανάληψης κινδύνων του ιδρύματος και συνιστά, ως εκ τούτου, εξαίρεση από τις πολιτικές και τα πρότυπα δανεισμού του ιδρύματος, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν κατά πόσον το ίδρυμα έχει θεσπίσει και τηρεί κατάλληλες διαδικασίες και ελέγχους για τα ακόλουθα καθήκοντα: αρχικό προσδιορισμό, εξέταση, έγκριση και τεκμηρίωση των εν λόγω ανοιγμάτων· αναφορά των εν λόγω εξαιρέσεων πολιτικής στα ανώτερα διοικητικά στελέχη και, για μεμονωμένα σημαντικά ανοίγματα, στο διοικητικό όργανο· και ορθή παρακολούθηση των εν λόγω ανοιγμάτων μετά την αρχική αναγνώριση. Οι αρμόδιες αρχές οφείλουν επίσης να αξιολογούν αν στις διαδικασίες και στους ελέγχους του πιστωτικού ιδρύματος προσδιορίζονται χωριστά οι εκτιμήσεις των προβλέψεων ΑΠΖ που αφορούν ανοίγματα τα οποία συνάδουν με την πολιτική ανάληψης κινδύνων του πιστωτικού ιδρύματος και τις εκτιμήσεις των προβλέψεων ΑΠΖ που αφορούν τα ανοίγματα δανεισμού υψηλότερου κινδύνου·

δ ) αν στο διοικητικό όργανο και στα ανώτερα διοικητικά στελέχη παρέχονται σε τακτική βάση (για παράδειγμα, σε τριμηνιαία ή συχνότερη βάση, αν αυτό είναι επιθυμητό) κατάλληλες πληροφορίες σχετικά με τον πιστωτικό κίνδυνο των ανοιγμάτων δανεισμού, τις σχετικές προβλέψεις της ΑΠΖ και τις μεταβολές των εκτιμήσεων προβλέψεων αυτών·

ε ) αν οι προβλέψεις που περιλαμβάνονται στις αξιολογήσεις και στις μετρήσεις του πιστωτικού κινδύνου δεν είναι μόνο λογικές και βάσιμες, αλλά είναι επίσης συνεπείς με τις προβλέψεις που χρησιμοποιούνται από το πιστωτικό ίδρυμα για άλλους σκοπούς, στοιχεία τα οποία τίθενται όλα στη διάθεση των αρμόδιων αρχών· και

στ ) αν είναι αξιόπιστες οι πολιτικές και οι διαδικασίες του πιστωτικού ιδρύματος για την επικύρωση της ακρίβειας και της συνέπειας των εσωτερικών μοντέλων του αξιολόγησης του πιστωτικού κινδύνου.

Κατά τη διενέργεια των εν λόγω αξιολογήσεων, οι αρμόδιες αρχές δύνανται να ζητήσουν από τα πιστωτικά ιδρύματα να παράσχουν συμπληρωματικές πληροφορίες, οι οποίες δεν γνωστοποιούνται δημοσίως, μέσω τακτικής εποπτικής αναφοράς, ad hoc αναφοράς ή επιτόπιων ελέγχων. Οι αρμόδιες αρχές θα μπορούσαν επίσης να χρησιμοποιούν τις προσεγγίσεις αυτές για τη λήψη συμπληρωματικών πληροφοριών κατά τη διενέργεια των αξιολογήσεων που απαιτούνται βάσει των αρχών που παρατίθενται κατωτέρω.

4.4.2 Αρχή 2 — Αξιολόγηση της επιμέτρησης της ΑΠΖ

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να βεβαιώνονται ότι οι μέθοδοι που εφαρμόζει ένα πιστωτικό ίδρυμα για τον καθορισμό των λογιστικών προβλέψεων οδηγούν σε κατάλληλη επιμέτρηση της ΑΠΖ σύμφωνα με το εφαρμοστέο λογιστικό πλαίσιο.

Κατά την αξιολόγηση των μεθόδων που εφαρμόζει ένα πιστωτικό ίδρυμα για την εκτίμηση των προβλέψεων, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να βεβαιώνονται ότι το πιστωτικό ίδρυμα ακολουθεί πολιτικές και πρακτικές που συνάδουν με τις αρχές επιμέτρησης της ΑΠΖ που περιγράφονται συνοπτικά στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές, συμπεριλαμβανομένων, ενδεικτικά, των ακόλουθων αρχών:

α ) οι διαδικασίες που χρησιμοποιεί ένα πιστωτικό ίδρυμα για την επιμέτρηση της ΑΠΖ είναι αξιόπιστες και έγκαιρες, ενώ λαμβάνουν επίσης υπόψη κριτήρια όπως οι επικαιροποιημένες αποτιμήσεις καθοριστικών παραγόντων μείωσης πιστωτικού κινδύνου (κατά κύριο λόγο οι εξασφαλίσεις, ο υπολειμματικός κίνδυνος μετά τη συνεκτίμηση των καθοριστικών παραγόντων, η συσχέτιση του εν λόγω κινδύνου με τη φερεγγυότητα των δανειοληπτών και οι δυνητικές επιπτώσεις ως προς την αποτελεσματικότητα της προστασίας), οι εκτιμήσεις ταμειακών ροών που βασίζονται σε αξιολογήσεις των ειδικών για κάθε δανειολήπτη παραγόντων και οι τρέχουσες και μελλοντικές μακροοικονομικές συνθήκες, σε συνδυασμό με άλλες συναφείς προορατικές πληροφορίες που επηρεάζουν την προσδοκώμενη δυνατότητα κάλυψης του ανοίγματος δανεισμού του πιστωτικού ιδρύματος·

β ) το πλαίσιο και η μεθοδολογία που χρησιμοποιούνται για τον καθορισμό των προβλέψεων, είτε σε συλλογική είτε σε μεμονωμένη βάση, έχουν άρτια δομή·

γ ) οι συγκεντρωτικές προβλέψεις για τα ανοίγματα δανεισμού είναι κατάλληλες σύμφωνα με τις συναφείς λογιστικές απαιτήσεις και σε σχέση με το άνοιγμα πιστωτικού κινδύνου του χαρτοφυλακίου του πιστωτικού ιδρύματος·

δ ) η αδυναμία κάλυψης αναγνωρίζεται τη δέουσα χρονική περίοδο μέσω προβλέψεων ή διαγραφών· και

ε ) ανεξαρτήτως της μεθόδου που χρησιμοποιείται για τον καθορισμό της ΑΠΖ, οι εσωτερικές διαδικασίες του πιστωτικού ιδρύματος για την επιμέτρηση της ΑΠΖ λαμβάνουν υπόψη τον πιστωτικό κίνδυνο που έχει αναλάβει το πιστωτικό ίδρυμα, καθώς και τις μεταβολές στον πιστωτικό κίνδυνο των ανοιγμάτων δανεισμού του πιστωτικού ιδρύματος.

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να ελέγχουν ενδελεχώς τη χρήση των πρακτικών λύσεων που αναφέρονται στην ενότητα 4.3 για τον καθορισμό της καταλληλότητας της επιμέτρησης της ΑΠΖ.

Κατά την ανασκόπηση των καθηκόντων αξιολόγησης του πιστωτικού κινδύνου και επιμέτρησης της ΑΠΖ ενός πιστωτικού ιδρύματος, οι αρμόδιες αρχές δύνανται να αξιοποιούν την εργασία τόσο του εσωτερικού όσο και του εξωτερικού ελέγχου¹⁹ .

4.4.3 Αρχή 3 — Αξιολόγηση της κεφαλαιακής επάρκειας

Κατά την αξιολόγηση της συνολικής κεφαλαιακής επάρκειας ενός πιστωτικού ιδρύματος, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει επίσης να εξετάζουν τις πρακτικές πιστωτικού κινδύνου του πιστωτικού ιδρύματος.

¹⁹ Κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΤ σχετικά με την εσωτερική διακυβέρνηση (GL44) και κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΤ σχετικά με την επικοινωνία μεταξύ των αρμόδιων αρχών και των νόμιμων ελεγκτών (EBA/GL/2016/05).

Κατά την αξιολόγηση της καταλληλότητας του επιπέδου των προβλέψεων για τα ανοίγματα δανεισμού ως στοιχείου της συνολικής κεφαλαιακής επάρκειας ενός πιστωτικού ιδρύματος, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να εξετάζουν τις πρακτικές πιστωτικού κινδύνου του και να λαμβάνουν υπόψη ότι οι σχετικές διαδικασίες, η μεθοδολογία και οι υποκείμενες παραδοχές ΑΠΖ του πιστωτικού ιδρύματος απαιτούν σημαντικό βαθμό κριτικής ικανότητας βάσει της πιστοδοτικής εμπειρίας.

Κατά τη διενέργεια των αξιολογήσεών τους, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να εξετάζουν κατά πόσον ένα πιστωτικό ίδρυμα:

α ) έχει μεριμνήσει για την τήρηση αποτελεσματικών συστημάτων και ελέγχων ώστε να προσδιορίζονται, να μετρώνται, να παρακολουθούνται και να ελέγχονται εγκαίρως το επίπεδο του πιστωτικού κινδύνου, οι σημαντικές αυξήσεις του πιστωτικού κινδύνου και τα προβλήματα ποιότητας των στοιχείων ενεργητικού·

β ) έχει αναλύσει όλους τους σημαντικούς συναφείς παράγοντες που επηρεάζουν τον πιστωτικό κίνδυνο και τη δυνατότητα κάλυψης του χαρτοφυλακίου· και

γ ) έχει θεσπίσει αποδεκτή διαδικασία εκτίμησης των προβλέψεων, η οποία τηρεί, κατ’ ελάχιστον, τις αρχές που καθορίζονται στις παρούσες κατευθυντήριες γραμμές, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών λογιστικών απαιτήσεων.

Κατά την αξιολόγηση της κεφαλαιακής επάρκειας, οι αρμόδιες αρχές οφείλουν να εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι πολιτικές και οι πρακτικές λογιστικής και αξιολόγησης του πιστωτικού κινδύνου ενός πιστωτικού ιδρύματος επηρεάζουν την επιμέτρηση των στοιχείων ενεργητικού και των κερδών του πιστωτικού ιδρύματος και, κατά συνέπεια, την κεφαλαιακή του θέση.

Σε περίπτωση που οι αρμόδιες αρχές εντοπίζουν ελλείψεις κατά την αξιολόγηση των πρακτικών πιστωτικού κινδύνου ενός πιστωτικού ιδρύματος, θα πρέπει να εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι εν λόγω ελλείψεις επηρεάζουν το επίπεδο των αναφερόμενων προβλέψεων και, εάν το συγκεντρωτικό ποσό των προβλέψεων δεν είναι κατάλληλο σύμφωνα με το εφαρμοστέο λογιστικό πλαίσιο, η αρμόδια αρχή οφείλει να συζητεί το πρόβλημα αυτό με τα ανώτερα διοικητικά στελέχη και με το διοικητικό όργανο του πιστωτικού ιδρύματος και να προβαίνει στη λήψη κατάλληλων εποπτικών μέτρων, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο.

Ειδικότερα, στον βαθμό που διαπιστώνονται ή δεν διορθώνονται εγκαίρως σημαντικές ελλείψεις στην αξιολόγηση του πιστωτικού κινδύνου ή στην επιμέτρηση της ΑΠΖ, οι αρμόδιες αρχές οφείλουν να εξετάζουν το ενδεχόμενο επιβολής συμπληρωματικών απαιτήσεων ιδίων κεφαλαίων δυνάμει του τίτλου VII κεφάλαιο 2 τμήμα III άρθρο 104 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ.