4.4 Ocena nadzorcza praktyk w zakresie ryzyka kredytowego, ujmowania oczekiwanych strat kredytowych oraz adekwatności kapitałowej

Właściwe organy powinny być przekonane, że instytucje kredytowe przyjęły należyte praktyki w zakresie ryzyka kredytowego, które są opisane w niniejszych wytycznych, oraz ich przestrzegają. W swojej ocenie właściwe organy powinny uwzględnić – między innymi – to, czy:

• a. wewnętrzna funkcja weryfikacji ryzyka kredytowego, stosowana przez instytucję kredytową, jest solidna i czy obejmuje wszystkie ekspozycje kredytowe;
• b. jakość procesów i systemów stosowanych przez instytucję kredytową do identyfikacji, klasyfikowania, monitorowania i uwzględniania zmian ryzyka kredytowego w odniesieniu do wszystkich ekspozycji kredytowych w odpowiednim czasie jest adekwatna oraz czy kadra zarządzająca uwzględnia w swojej ocenie sytuacji kredytowej na podstawie doświadczenia aktualne warunki i informacje dotyczące przyszłości, w tym czynniki makroekonomiczne, i czy taka ocena jest dobrze udokumentowana;
• c. procesy stosowane przez instytucję kredytową odzwierciedlają apetyt na ryzyko instytucji kredytowej w sposób, który zapewnia, że ekspozycje kredytowe, w odniesieniu do których nastąpił wzrost ryzyka kredytowego od powstania lub nabycia do poziomu przewyższającego apetyt na ryzyko instytucji, są niezwłocznie identyfikowane i odpowiednio monitorowane, a także, czy szacunki odpisów na oczekiwane straty kredytowe odpowiednio odzwierciedlają wzrost ryzyka kredytowego tych ekspozycji w momencie stwierdzenia wzrostu. W przypadku gdy instytucja kredytowa udziela lub nabywa ekspozycję kredytową, której ryzyko kredytowe już w momencie nabycia przewyższa apetyt na ryzyko instytucji i która w związku z tym stanowi wyjątek od polityk i standardów kredytowych danej instytucji, właściwe organy powinny ocenić, czy instytucja ustanowiła i stosuje odpowiednie procesy i systemy kontroli do celów: wstępnej identyfikacji, przeglądu, zatwierdzania i dokumentowania tego rodzaju ekspozycji; zgłaszania tego rodzaju wyjątków od stosowanej polityki kadrze kierowniczej wyższego szczebla oraz – w przypadku indywidualnie istotnych ekspozycji – organowi zarządzającemu; oraz właściwego monitorowania tego rodzaju ekspozycji po początkowym ujęciu. Właściwe organy powinny również ocenić, czy stosowane przez instytucję kredytową procesy i systemy kontroli umożliwiają odrębne identyfikowanie odpisów na oczekiwane straty kredytowe, dotyczące ekspozycji spójnych z apetytem na ryzyko instytucji kredytowej, oraz tych dotyczących bardziej ryzykownych ekspozycji kredytowych;
• d. odpowiednie informacje dotyczące ryzyka kredytowego ekspozycji kredytowych, zmian ryzyka kredytowego, powiązanych odpisów na oczekiwane straty kredytowe oraz zmian w szacowanych odpisach są regularnie przekazywane organowi zarządzającemu i kadrze kierowniczej wyższego szczebla instytucji kredytowej (na przykład raz na kwartał lub, w uzasadnionych przypadkach, częściej);
• e. prognozy zawarte w ocenach i wycenach ryzyka kredytowego są nie tylko racjonalne i możliwe do udokumentowania, lecz także spójne z prognozami wykorzystywanymi w innych celach przez instytucję kredytową (wszystkie prognozy są udostępniane właściwym organom); oraz
• f. stosowane przez instytucję kredytową polityki i procedury walidacji dokładności i spójności jej wewnętrznych modeli oceny ryzyka kredytowego są solidne.

Podczas przeprowadzania takich ocen właściwe organy mogą zażądać od instytucji kredytowych udzielania informacji uzupełniających, które nie zostały ujawnione publicznie, poprzez regularną sprawozdawczość ostrożnościową, raportowanie doraźne lub kontrole na miejscu. Właściwe organy mogą zastosować opisane metody również w celu uzyskania informacji uzupełniających podczas przeprowadzania ocen, o których mowa w poniższych zasadach.

4.4.2 Zasada 2 — Ocena pomiaru oczekiwanych strat kredytowych

Właściwe organy powinny być przekonane, że metody stosowane przez instytucję kredytową do ustalania odpisów na potrzeby rachunkowości zapewniają odpowiednią wyceną oczekiwanych strat kredytowych zgodnie z obowiązującymi standardami rachunkowości.

Przy ocenianiu metod stosowanych przez instytucję kredytową do szacowania odpisów właściwe organy powinny być przekonane, że instytucja kredytowa stosuje polityki i praktyki zgodne z zasadami wyceny oczekiwanych strat kredytowych, określonymi w niniejszych wytycznych, w tym powinny mieć pewność między innymi co do tego, że:

• a. procedury stosowane przez instytucję kredytową do wyceny oczekiwanych strat kredytowych są solidne i aktualne oraz że uwzględniają kryteria takie jak zaktualizowane wyceny narzędzi ograniczających ryzyko kredytowe (a w szczególności zabezpieczenia, ryzyko rezydualne po uwzględnieniu narzędzi ograniczających ryzyko, powiązanie tego ryzyka ze zdolnością kredytową pożyczkobiorców oraz potencjalny wpływ na skuteczność ochrony), szacunki przepływów pieniężnych oparte na ocenach czynników istotnych dla pożyczkobiorców oraz aktualne i przyszłe warunki makroekonomiczne, wraz z innymi ważnymi informacjami dotyczącymi przyszłości, które wpływają na oczekiwaną ściągalność ekspozycji kredytowych instytucji;
• b. ramy i metody ustalania odpisów – na zasadzie zarówno zbiorowej, jak i indywidualnej – są solidne;
• c. zbiorowe odpisy na ekspozycje kredytowe spełniają właściwe wymogi dotyczące rachunkowości oraz są związane z ekspozycjami kredytowymi w portfelu instytucji kredytowej;
• d. nieściągalność ujmuje się w odpowiednim okresie w formie odpisów lub spisania; oraz
• e. niezależnie od metody użytej do określenia oczekiwanych strat kredytowych, stosowane przez instytucję kredytową wewnętrzne procesy wyceny oczekiwanych strat kredytowych uwzględniają ryzyko kredytowe podjęte przez instytucję oraz zmiany ryzyka kredytowego ekspozycji kredytowych instytucji.

Właściwe organy powinny kontrolować stosowanie rozwiązań praktycznych, o których mowa w sekcji 4.3, celem stwierdzenia poprawności wyceny oczekiwanych strat kredytowych.

Właściwe organy mogą korzystać z pracy wykonanej przez wewnętrznych i zewnętrznych audytorów podczas weryfikowania oceny ryzyka kredytowego instytucji kredytowej oraz funkcji wyceny oczekiwanych strat kredytowych¹⁹ .

4.4.3 Zasada 3 — Ocena adekwatności kapitałowej

Podczas kompleksowej oceny adekwatności kapitałowej instytucji kredytowej właściwe organy powinny również uwzględnić praktyki w zakresie ryzyka kredytowego stosowane przez instytucję kredytową.

¹⁹ Wytyczne EUNB w sprawie zarządzania wewnętrznego (GL 44) oraz Wytyczne EUNB dotyczące komunikacji pomiędzy właściwymi organami a biegłymi rewidentami (EBA/GL/2016/05).

Podczas oceny adekwatności poziomu odpisów dotyczących ekspozycji kredytowych jako elementu ogólnej adekwatności kapitałowej instytucji kredytowej właściwe organy powinny przyjrzeć się praktykom instytucji w zakresie ryzyka kredytowego oraz uwzględnić fakt, że powiązane procesy, metody i zasadnicze założenia dotyczące oczekiwanych strat kredytowych wymagają w istotnym zakresie oceny sytuacji kredytowej na podstawie doświadczenia.

Przeprowadzając swoje oceny, właściwe organy powinny rozważyć to, czy instytucja kredytowa:

• a. posiada skuteczne systemy i procedury kontroli służące określaniu, pomiarowi, monitorowaniu i kontrolowaniu poziomu ryzyka kredytowego, znacznego wzrostu ryzyka kredytowego oraz problemów związanych z jakością aktywów w odpowiednim czasie;
• b. analizuje wszystkie istotne, właściwe czynniki, które wpływają na ryzyko kredytowe i ściągalność portfela; oraz
• c. ustanowiła akceptowalny proces szacowania odpisów, który jest co najmniej zgodny z zasadami określonymi w niniejszych wytycznych, w tym spełnia właściwe wymogi dotyczące rachunkowości.

Podczas oceny adekwatności kapitałowej właściwe organy powinny uwzględnić to, w jaki sposób polityki i praktyki oceny ryzyka kredytowego oraz praktyki rachunkowe stosowane przez instytucję kredytową wpływają na wycenę aktywów i ustalanie wyniku finansowego instytucji kredytowej, a tym samym na jej pozycję kapitałową.

W przypadku gdy właściwe organy zidentyfikują nieprawidłowości podczas oceny praktyk w zakresie ryzyka kredytowego instytucji, powinny określić, w jaki sposób te nieprawidłowości wpływają na poziom raportowanych odpisów, i, jeśli łączna kwota odpisów nie jest zgodna z obowiązującymi standardami rachunkowości, właściwy organ powinien omówić dany problem z kadrą kierowniczą wyższego szczebla i organem zarządzającym instytucji kredytowej oraz w razie potrzeby powinien podjąć odpowiednie dalsze działania nadzorcze.

W szczególności – w zależności od tego, na ile nieprawidłowości wykryte w ocenie ryzyka kredytowego lub w wycenie oczekiwanych strat kredytowych są istotne lub nie zostały w odpowiednim czasie usunięte – właściwe organy powinny rozważyć nałożenie dodatkowych wymogów w zakresie funduszy własnych zgodnie z art. 104 sekcja III, rozdział 2, tytuł VII dyrektywy 2013/36/UE.