7.2. Określenie wymogu w ramach filaru 2 w odniesieniu do ryzyk innych niż ryzyko nadmiernej dźwigni finansowej (P2R)

Właściwe organy powinny określić P2R z tytułu ryzyk innych niż ryzyko nadmiernej dźwigni, jeżeli stwierdzą występowanie którejkolwiek z sytuacji wymienionych w art. 104a ust. 1 dyrektywy 2013/36/UE w odniesieniu do instytucji, w tym w szczególności:

• a. ryzyko nieoczekiwanych strat i oczekiwanych strat w niewystarczającym stopniu objętych rezerwami w okresie 12 miesięcy (z wyjątkiem przypadków, w których rozporządzenie (UE) nr 575/2013 określa wymogi w zakresie funduszy własnych w innym okresie), z którymi poszczególne instytucje mierzą się w związku z ich działalnością, w tym ryzyko odzwierciedlające wpływ pewnych zmian gospodarczych i rynkowych;
• b. niedociągnięcia w modelach stosowanych w metodach wewnętrznych do obliczania wymogów w zakresie funduszy własnych („niedociągnięcia w modelach regulacyjnych”), oceniane w kontekście art. 101 dyrektywy 2013/36/UE, z wyłączeniem niedociągnięć już uwzględnionych w związku z faktem, że instytucja stała się związana minimalnym progiem kapitałowym zgodnie z art. 92 rozporządzenia 575/2013;
• c. niedociągnięcia w zarządzaniu wewnętrznym, w tym w mechanizmach kontroli wewnętrznej i inne niedociągnięcia, a także ryzyko wynikające z modelu biznesowego instytucji, stwierdzone w wyniku oceny ryzyka opisanej w tytułach 4–6, w przypadku gdy inne środki nadzorcze okazały się nieskuteczne lub zostały uznane za niewystarczające do usunięcia stwierdzonych niedociągnięć.

7.2.1. Określenie dodatkowych wymogów w zakresie funduszy własnych na pokrycie nieoczekiwanych strat

Przy ustalaniu P2R dla ryzyka nieoczekiwanych strat zgodnie z lit. a) poniższego ustępu właściwe organy powinny uwzględnić każdy rodzaj ryzyka, który może zagrozić pozycji kapitałowej instytucji. Właściwe organy powinny ustalić P2R w celu pokrycia ryzyka nieoczekiwanych strat w drodze określenia kapitału uznanego za odpowiedni do pokrycia danego rodzaju ryzyka oraz odliczenia odpowiedniej części P1R.

Właściwe organy powinny określić indywidualnie dla każdego ryzyka kwoty kapitału uznane za odpowiednie, określając, oceniając i kwantyfikując rodzaje ryzyka, na które narażona jest instytucja, z uwzględnieniem jej pełnego profilu ryzyka. Określenie wysokości kapitału uznawanego za adekwatny powinno uwzględniać:

• a. ryzyka specyficzne dla danej instytucji lub elementy ryzyk, które nie są objęte P1R;
• b. ryzyka specyficzne dla danej instytucji lub elementy takich ryzyk, które są niewystarczająco objęte P1R.

Właściwe organy powinny dopilnować, aby kwota kapitału uznana za odpowiednią do pokrycia każdego ryzyka zidentyfikowanego zgodnie z art. 79–85 i 87a dyrektywy 2013/36/UE nie była niższa niż odpowiednia część mającego zastosowanie P1R pokrywającego to ryzyko. W wyjątkowych przypadkach, gdy wyodrębnienie w sposób miarodajny kwoty kapitału uznawanej za adekwatny w podziale na poszczególne rodzaje ryzyka wiąże się z nadmiernym obciążeniem - zwłaszcza dla małych instytucji – właściwe organy powinny zastosować się do pierwszego zdania niniejszego ustępu na zasadzie najlepszych starań, korzystając z obliczeń ICAAP, osądu nadzorczego i innych źródeł informacji.

Podczas identyfikowania, oceny i kwantyfikacji ryzyk, na które narażona jest instytucja, właściwe organy powinny opierać się na następujących źródłach informacji:

• a. ICAAP i wyniki jego oceny przez właściwy organ, w tym obliczenia ICAAP, jeżeli uznaje się je za wiarygodne lub częściowo wiarygodne zgodnie z ust. 306–308;
• b. sprawozdawczość nadzorcza;
• c. wyniki oceny nadzorczej, w tym wszelkie istotne wcześniejsze działania nadzorcze i analizy porównawcze, a także inne istotne informacje, w tym te wynikające z kontaktów i dialogu z instytucją.

Właściwe organy powinny uwzględnić ICAAP i wyniki jego oceny jako jeden z kluczowych danych wejściowych na potrzeby identyfikacji i oceny ryzyk istotnych dla instytucji. Przy określaniu kwoty kapitału uznawanej za odpowiednią i P2R na podstawie analizy każdego ryzyka z osobna należy uwzględnić obliczenia ICAAP, jeżeli uznaje się je za wiarygodne lub częściowo wiarygodne, a także, w stosownych przypadkach, wyniki nadzorczych wskaźników referencyjnych i inne istotne dane wejściowe, w tym osąd nadzorczy.

Do celów art. 98 ust. 1 lit. f) dyrektywy 2013/36/UE i określenia P2R właściwe organy powinny ocenić i rozważyć efekty dywersyfikacji wynikające z geograficznych, sektorowych lub innych istotnych czynników występujących w ramach każdej istotnej kategorii ryzyka (dywersyfikacja wewnątrz jednej kategorii ryzyka – intra-risk) . W przypadku każdego z ryzyk obciążających kapitał określonych przepisami rozporządzenia (UE) nr 575/2013 wyżej wspomniane efekty dywersyfikacji nie powinny prowadzić do obniżenia poziomu wymogów w zakresie funduszy własnych obliczanego zgodnie z art. 92 rozporządzenia (UE) nr 575/2013.

Dywersyfikacja występująca między różnymi kategoriami ryzyka, w tym objętymi przepisami rozporządzenia (UE) nr 575/2013 (dywersyfikacja między kategoriami ryzyka – inter-risk), nie powinna być jednak uwzględniana podczas ustalania P2R. Obliczenia ICAAP

Właściwe organy powinny ocenić wiarygodność obliczeń ICAAP przez sprawdzenie, czy są one:

• a. szczegółowe: obliczenia/metody powinny raczej umożliwiać rozbicie wyników według kategorii ryzyka, a nie prezentować pojedynczą kalkulację (kapitału ekonomicznego) obejmującą wszystkie ryzyka.
• b. wiarygodne: użyte obliczenia/metody powinny w sposób oczywisty obejmować ryzyka, na potrzeby których są przewidziane (np. kalkulacja ryzyka koncentracji kredytów powinna opierać się na odpowiednim podziale według sektorów odzwierciedlającym rzeczywiste korelacje i strukturę portfela) i powinny być wystarczająco solidne, stabilne, wrażliwe na ryzyko i konserwatywne aby odpowiednio skwantyfikować potencjalne ryzyko. Takie obliczenia/metody powinny być spójne ze strategicznymi procesami instytucji, w tym z apetytem na ryzyko instytucji.
• c. zrozumiałe: czynniki i kluczowe założenia obliczeń/metod powinny być jasno określone. Nie powinno się dopuszczać obliczeń wykonywanych na zasadzie „czarnej skrzynki”. Właściwe organy powinny zapewnić, aby instytucja przedstawiała wyjaśnienie głównych przyjętych założeń, w tym co najmniej horyzontu czasowego, poziomów ufności, założeń korelacji, kluczowych parametrów, najbardziej zawodnych elementów wykorzystywanych modeli oraz sposobu, w jaki są one uwzględniane i korygowane w ostatecznych obliczeniach ICAAP.
• d. porównywalne: obliczenia/metody powinny jasno określać główne założenia w zakresie ogólnego poziomu konserwatyzmu, okresów utrzymywania pozycji/horyzontów ryzyka i poziomów ufności (lub równoważnych miar), aby umożliwić korekty, które mogą być wymagane lub uchwalone przez właściwe organy w celu ułatwienia porównywalności z innymi instytucjami i nadzorczymi wskaźnikami referencyjnymi.

Właściwe organy powinny następnie ocenić wiarygodność obliczeń ICAAP, porównując je z nadzorczymi wskaźnikami referencyjnymi dla tych samych rodzajów ryzyka i innymi istotnymi danymi.

Obliczenia ICAAP powinny być uznawane za częściowo wiarygodne, gdy – mimo niespełnienia wszystkich kryteriów wymienionych w ust. 306– nadal wydają się wysoce wiarygodne, przy czym może mieć to miejsce wyłącznie w wyjątkowych przypadkach i z zastrzeżeniem poczynienia kroków mających na celu zaradzenie niedociągnięciom zidentyfikowanym w obliczeniach ICAAP.

Nadzorcze wskaźniki referencyjne oraz inne istotne dane wejściowe

Właściwe organy powinny opracować i stosować specyficzne dla poszczególnych ryzyk nadzorcze wskaźniki referencyjne jako narzędzie weryfikacji obliczeń ICAAP dotyczących tych istotnych ryzyk lub ich elementów, których nie obejmują lub nie obejmują wystarczająco przepisy rozporządzenia (UE)nr 575/2013, lub zapewnić dalsze wsparcie na rzecz ustalenia P2R dla poszczególnych ryzyk zwłaszcza w przypadku, gdy obliczenia ICAAP dla tych istotnych ryzyk lub ich elementów są uznawane za niewiarygodne lub niedostępne.

Należy opracować nadzorcze wskaźniki referencyjne, aby zapewnić ostrożną, spójną (tj. w stosownych przypadkach skalibrowaną do równoważnych okresów utrzymywania/horyzontów ryzyka i poziomów ufności zgodnie z wymogami rozporządzenia (UE) nr 575/2013), przejrzystą i porównywalną miarę, za pomocą której oblicza się i porównuje między instytucjami kapitał uznawany za odpowiedni dla danego ryzyka.

Stosując nadzorcze wskaźniki referencyjne, właściwe organy powinny wziąć pod uwagę model biznesowy instytucji oraz, w odpowiednim zakresie, uzupełnić je własnym osądem nadzorczym, aby uwzględnić czynniki specyficzne dla danego modelu biznesowego i danej instytucji.

Właściwe organy powinny korzystać z innych istotnych danych ułatwiających im określenie P2R według rodzajów ryzyka. Inne istotne dane mogą obejmować wyniki ocen ryzyka (przeprowadzonych zgodnie z kryteriami określonymi w tytule 6), zestawienia z grupą porównawczą, w tym sprawozdania i wskaźniki referencyjne publikowane przez EUNB.

Inne istotne dane powinny skłonić właściwe organy do ponownej oceny odpowiedniości/wiarygodności danego ICAAP/nadzorczych wskaźników referencyjnych dla konkretnego ryzyka oraz ich skorygowania w przypadku, gdy właściwe organy mają wątpliwości co do ich dokładności.

Aby zapewnić spójność ustalania P2R, właściwe organy powinny korzystać z tej samej grupy porównawczej co określona w celu analizy ryzyk obciążających kapitał, którą omówiono w tytule 6.

Gdy w celu ustalenia P2R właściwe organy stosują nadzorcze wskaźniki referencyjne oraz inne istotne dane, właściwe organy powinny – w ramach dialogu z instytucją – przedstawić uzasadnienie ich użycia oraz wyjaśnić ogólne zasady.

7.2.2. Ustalenie funduszy własnych lub innych środków mających na celu pokrycie niedociągnięć w modelach regulacyjnych, które nie wynikają z faktu, że instytucja została związana minimalnym progiem kapitałowym

Jeżeli w trakcie bieżącego przeglądu metod wewnętrznych stosowanych do obliczania wymogów w zakresie funduszy własnych właściwe organy zidentyfikują niedociągnięcia w modelach mogące prowadzić do niedoszacowania P1R, powinny ustalić P2R tylko wtedy, gdy stwierdzą, że jest to bardziej odpowiednie niż inne środki nadzorcze. Właściwe organy powinny ustalić P2R wyłącznie w celu usunięcia następujących niedociągnięć:

• a. gdy nie jest możliwe ich usunięcie w ramach P1R za pomocą innych środków nadzorczych, takich jak zobowiązanie instytucji do dostosowania jej modeli lub zastosowania odpowiedniego marginesu ostrożności do jej oszacowań;
• b. poprzez wzięcie pod uwagę tego, czy instytucja została związana minimalnym progiem kapitałowym zgodnie z art. 92 rozporządzenia (UE) nr 575/2013, a jeśli tak, postępowanie zgodnie z wytycznymi zawartymi w następnym ustępie.

Taki P2R powinien być wprowadzony wyłącznie jako środek tymczasowy na czas usuwania tych niedociągnięć.

W przypadku gdy instytucja zostaje związana minimalnym progiem kapitałowym, określonym w art. 92 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 575/2013, właściwe organy powinny:

• a. dopilnować, aby kwota nominalna P2R nie wzrastała automatycznie w wyniku związania instytucji minimalnym progiem kapitałowym („pułap tymczasowy”), zgodnie z art. 104a ust. 6 lit. a) dyrektywy 2013/36/UE. W tym celu do TREA instytucji bez minimalnego progu kapitałowego (U-TREA) zastosowana zostanie odpowiednia wartość procentowa P2R, przekazana wcześniej instytucji przez właściwy organ po zakończeniu ostatniego cyklu SREP, zgodnie z art. 92 ust. 4 rozporządzenia (UE) nr 575/2013. Takie podejście będzie obowiązywało do czasu przeprowadzenia przeglądu, o którym mowa w lit. b);
• b. bezzwłocznie, a najpóźniej do dnia zakończenia kolejnego cyklu SREP, dokonać przeglądu P2R nałożonego na instytucję zgodnie z art. 104 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2013/36/UE. W ramach tego przeglądu właściwe organy powinny:
• i. usunąć wszelkie elementy P2R, które mogą służyć do pokrycia niedociągnięć w modelu regulacyjnym stosowanym do obliczania wymogów w zakresie funduszy własnych, a które są już uwzględnione w minimalnym progu kapitałowym, tak by wyeliminować ewentualne efekty podwójnego uwzględnienia;
• ii. rozważyć, czy występują skutki arytmetyczne (tj. sytuacje, w których wzrost wartości nominalnej P2R nie wynika ze wzrostu ryzyka, lecz z faktu, że P2R jest wyrażane jako procent TREA) w odniesieniu do wartości nominalnej P2R wynikającej z automatycznego wzrostu TREA spowodowanego tym, że instytucja została związana minimalnym progiem kapitałowym, oraz w stosownych przypadkach wyeliminować te efekty;
• c. przekazać instytucjom obowiązujące wymogi w zakresie funduszy własnych wynikające z przeglądu, o którym mowa w lit. b), zwracając szczególną uwagę na wszelkie ustalenia dotyczące elementów podwójnego uwzględnienia. Właściwe organy mogą również wymagać od instytucji, aby w sprawozdawczości w ramach filaru 3 ujawniły wpływ tymczasowego pułapu lub przeglądu podwójnego uwzględnienia – w zależności od tego, które z tych rozwiązań ma zastosowanie na dzień odniesienia – na zgłoszony P2R.

Do celów poprzedniego ustępu właściwe organy powinny zachęcać instytucje do informowania ich na wczesnym etapie, gdy przewidują (na podstawie szacunków), że mogą zostać związane minimalnym progiem kapitałowym. Ma to na celu jak największe ułatwienie weryfikacji elementów podlegających podwójnemu uwzględnieniu, opisanych w poprzednim ustępie.

Właściwe organy powinny przeprowadzić przegląd opisany w ust. 317 w momencie, gdy instytucja po raz pierwszy staje się związana minimalnym progiem kapitałowym. Po zakończeniu tego przeglądu tymczasowy pułap P2R nie ma zastosowania, a P2R przekazany przez właściwe organy ma zastosowanie do TREA z minimalnym progiem kapitałowego. Właściwe organy powinny uwzględnić fakt, że dopóki instytucja jest związana minimalnym progiem kapitałowym, nie należy nakładać na nią żadnych dodatkowych wymogów w zakresie funduszy własnych powodujących podwójne uwzględnienie ryzyk, które są już w pełni pokryte przez fakt związania minimalnym progiem kapitałowym, zgodnie z art. 104a ust. 8 dyrektywy 2013/36/UE oraz zgodnie z ust. 294.

7.2.3. Ustalenie funduszy własnych lub innych środków na pokrycie innych niedociągnięć

Właściwe organy powinny ustalić P2R w celu usunięcia niedociągnięć – zidentyfikowanych w wyniku oceny ryzyka opisanej w tytułach 4–6 – w przypadkach, gdy inne środki nadzorcze okazały się nieskuteczne lub zostały uznane za niewystarczające do usunięcia zidentyfikowanych niedociągnięć. Właściwe organy powinny określić takie P2R jako środek tymczasowy, obowiązujący do czasu usunięcia niedociągnięć.

Właściwe organy powinny określić P2R wyłącznie na pokrycie ryzyka finansowania – zidentyfikowanego w wyniku oceny ryzyka opisanej w tytule 8 – o ile uznają, że jest to bardziej odpowiednie niż inne środki nadzorcze.

Jeżeli instytucja wielokrotnie nie osiąga lub nie utrzymuje odpowiedniego poziomu funduszy własnych na pokrycie P2G, właściwe organy powinny określić P2R w celu pokrycia tego dodatkowego ryzyka nie później niż dwa lata po naruszeniu wytycznych. Właściwe organy mogą odroczyć podjęcie tej decyzji, jeżeli zezwalają instytucjom na prowadzenie działalności poniżej poziomu wytycznych ze względu na warunki ekonomiczne lub rynkowe bądź szczególne okoliczności danej instytucji, zgodnie z ust. 452 i 453.

7.2.4. Ustalenie struktury wymogów w ramach filaru 2

W razie potrzeby i uwzględniając szczególne okoliczności danej instytucji, właściwe organy mogą podjąć decyzję o nałożeniu na tę instytucję obowiązku pokrycia P2R za pomocą kapitału wyższej jakości niż ta, o której mowa w art. 104a ust. 4 dyrektywy 2013/36/UE⁴² . Decyzja ta powinna być jasno uzasadniona, wraz z nakreśleniem konkretnych okoliczności, które do niej doprowadziły. W swoich uzasadnieniach właściwe organy powinny odnieść się do takich elementów jak:

• a. szczególny charakter instytucji, jej struktura własnościowa oraz, w stosownych przypadkach, struktura grupy, które mogą mieć wpływ na możliwość pozyskania kapitału;
• b. szczególny charakter ryzyk, na jakie narażona jest instytucja, co może prowadzić do szczególnie szybkiego wyczerpania kapitału podstawowego Tier I.

⁴² Co najmniej 56,25 % CET1 i co najmniej 75 % Tier I.