6.5 Αξιολόγηση κινδύνου για την επιχείρηση

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν τον κίνδυνο για την εταιρεία που προκύπτει από διαφορετικούς παράγοντες κινδύνου, όπως: λειτουργικοί κίνδυνοι από την ημερήσια ροή συναλλαγών (DTF), κίνδυνος συγκέντρωσης λόγω μεγάλων εκθέσεων (CON) και έκθεση σε αθέτηση υποχρεώσεων αντισυμβαλλομένων συναλλαγών (TCD). Κατά την εκτίμησή τους, οι αρμόδιοι θα πρέπει επίσης να λαμβάνουν υπόψη τις πηγές κινδύνου για την επιχείρηση επενδύσεων, όπως οι σημαντικές αλλαγές στη λογιστική αξία των περιουσιακών στοιχείων, η πτώχευση πελατών ή αντισυμβαλλομένων, οι θέσεις σε χρηματοοικονομικά μέσα, ξένα νομίσματα και εμπορεύματα και οι υποχρεώσεις σε συνταξιοδοτικά συστήματα καθορισμένων παροχών σύμφωνα με το άρθρο 29 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/2034. Θα πρέπει επίσης να εξετάζουν, κατά περίπτωση, άλλους παράγοντες που ενδέχεται να θέτουν σε κίνδυνο την επιχείρηση επενδύσεων.

Κατά την αξιολόγηση του κινδύνου για την επιχείρηση, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τον όγκο, τη φύση και την πολυπλοκότητα των δραστηριοτήτων της επιχείρησης επενδύσεων.

6.5.2 Αξιολόγηση εγγενούς κινδύνου για την επιχείρηση

Μέσω της αξιολόγησης του εγγενούς κινδύνου για την επιχείρηση, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να προσδιορίζουν τους κύριους παράγοντες και να αξιολογούν τη σημασία των επιπτώσεων του κινδύνου αυτού για την επιχείρηση επενδύσεων από την άποψη της προληπτικής εποπτείας. Η αξιολόγηση του εγγενούς κινδύνου για την επιχείρηση θα πρέπει να διαρθρώνεται γύρω από τα ακόλουθα βασικά στάδια:

• α. προκαταρκτική αξιολόγηση·
• β. αξιολόγηση της φύσης και της κλίμακας των επενδυτικών δραστηριοτήτων που ενέχουν κίνδυνο για την επιχείρηση επενδύσεων·

77

• γ. αξιολόγηση των συστημάτων και διαδικασιών σχετικά με τις εν λόγω δραστηριότητες.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να προβαίνουν σε εκτίμηση του κινδύνου για την επιχείρηση τόσο στις παρούσες όσο και σε μελλοντικές συνθήκες.

Όπου κρίνεται σκόπιμο, οι αρμόδιες αρχές πρέπει επίσης να προβούν σε αναλυτικότερη αξιολόγηση, ενδεχομένως σε επίπεδο μεμονωμένων πελατών.

Προκαταρκτική αξιολόγηση

Για τον προσδιορισμό του πεδίου εφαρμογής της αξιολόγησης του κινδύνου για την επιχείρηση, οι αρμόδιες αρχές πρέπει κατ’ αρχάς να εντοπίζουν τις πηγές του κινδύνου για την επιχείρηση στις οποίες είναι εκτεθειμένη ή ενδέχεται να εκτεθεί η επιχείρηση επενδύσεων.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν, τουλάχιστον, τα εξής:

• α. το επιχειρηματικό μοντέλο και τη διάθεση ανάληψης κινδύνου·
• β. τον συντελεστή στάθμισης του ποσού του συντελεστή Κ ως προς τον κίνδυνο για την επιχείρηση σε σύγκριση με το συνολικό ποσό του συντελεστή Κ·
• γ. προβλέψεις του ποσού του συντελεστή Κ ως προς τον κίνδυνο για την επιχείρηση, εάν είναι διαθέσιμες·
• δ. το κόστος των λειτουργικών ζημιών για την επιχείρηση έναντι των εσόδων.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να διενεργούν την προκαταρκτική ανάλυση συνεκτιμώντας τη διαχρονική μεταβολή των ανωτέρω προκειμένου να διαμορφώσουν εμπεριστατωμένη άποψη για τους κύριους παράγοντες κινδύνου για την επιχείρηση της επιχείρησης επενδύσεων.

Καθημερινή ροή συναλλαγών

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να σχηματίσουν άποψη για τον βαθμό λειτουργικού κινδύνου που σχετίζεται με τις συναλλαγές που εκτελούνται για ίδιο λογαριασμό. Ο κίνδυνος αυτός μπορεί να προκύψει από συστημικά ή ανθρώπινα σφάλματα λόγω της πολυπλοκότητας των διεργασιών, των διαδικασιών και των συστημάτων ΤΠ (συμπεριλαμβανομένης της χρήσης νέων τεχνολογιών), στον βαθμό που μπορεί να οδηγήσουν σε σφάλματα, καθυστερήσεις, εσφαλμένες προδιαγραφές, παραβιάσεις ασφαλείας.

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να επικεντρώνονται στις ακόλουθες πηγές εγγενούς κινδύνου, κατά περίπτωση:

• α. όγκος, έκθεση, αριθμός και πολυπλοκότητα των συναλλαγών που πραγματοποιήθηκαν·
• β. μη διαθεσιμότητα ή απώλεια της ακεραιότητας των συστημάτων ΤΠ·

78

• γ. τύποι υποδομών χρηματοπιστωτικών αγορών (FMI) που χρησιμοποιούνται για τη διεκπεραίωση συναλλαγών: φωνή, ηλεκτρονικές πλατφόρμες (MTF, OTF)·
• δ. αλγοριθμική διαπραγμάτευση.

Κίνδυνος συγκέντρωσης

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να σχηματίσουν άποψη για τον βαθμό κινδύνου συγκέντρωσης στον οποίο εκτίθεται η επιχείρηση επενδύσεων. Συγκεκριμένα, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν τον κίνδυνο να υποστεί η επιχείρηση επενδύσεων σημαντικές ζημίες που απορρέουν από τη συγκέντρωση ανοιγμάτων σε μικρή ομάδα αντισυμβαλλομένων ή σε χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού με υψηλή συσχέτιση μεταξύ τους.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να διενεργούν τη συγκεκριμένη αξιολόγηση λαμβάνοντας υπόψη διάφορες κατηγορίες συγκεντρώσεων ανοιγμάτων, μεταξύ άλλων:

• α. συγκεντρώσεις σε έναν μεμονωμένο πιστούχο (συμπεριλαμβανομένου ενός πελάτη ή ομάδας συνδεδεμένων πελατών όπως ορίζεται για τα μεγάλα ανοίγματα)·
• β. κλαδικές συγκεντρώσεις·
• γ. γεωγραφικές συγκεντρώσεις·
• δ. συγκέντρωση προϊόντων· και
• ε. συγκέντρωση εξασφαλίσεων και εγγυήσεων.

Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή σε κρυφές πηγές κινδύνων συγκέντρωσης ανοιγμάτων που ενδέχεται να εκδηλωθούν υπό συνθήκες ακραίων καταστάσεων, όπου το επίπεδο συσχέτισης μπορεί να αυξηθεί σε σύγκριση με τις κανονικές συνθήκες και όπου μπορεί να προκύψουν πρόσθετα ανοίγματα από στοιχεία εκτός ισολογισμού.

Για τους ομίλους, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν τον κίνδυνο συγκέντρωσης ανοιγμάτων που μπορεί να προκύψει από την ενοποίηση, ο οποίος μπορεί να μην είναι εμφανής σε επίπεδο μεμονωμένων ιδρυμάτων.

Κίνδυνος αθέτησης αντισυμβαλλομένου

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν τον κίνδυνο αθέτησης αντισυμβαλλομένου που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις επενδύσεων και που προκύπτει από ανοίγματα σε συναλλαγές σε χρηματοπιστωτικά μέσα.

Για την αξιολόγηση αυτήν, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να επικεντρώνονται στις ακόλουθες πηγές εγγενούς κινδύνου κατά περίπτωση:

• α. ποιότητα των αντισυμβαλλομένων και οι συναφείς προσαρμογές πιστωτικής αποτίμησης αντισυμβαλλομένου·

79

• β. πολυπλοκότητα των χρηματοπιστωτικών μέσων στα οποία στηρίζονται οι σχετικές συναλλαγές·
• γ. κίνδυνο δυσμενούς συσχέτισης που προκύπτει από τη θετική συσχέτιση μεταξύ του πιστωτικού κινδύνου αντισυμβαλλομένου και του ανοίγματος σε πιστωτικό κίνδυνο·
• δ. άνοιγμα σε πιστωτικό κίνδυνο αντισυμβαλλομένου και σε κίνδυνο διακανονισμού τόσο ως προς τις τρέχουσες τιμές της αγοράς όσο και ως προς το ονομαστικό ποσό, σε σύγκριση με το συνολικό πιστωτικό άνοιγμα και με τα ίδια κεφάλαια·
• ε. ποσοστό των συναλλαγών που διεκπεραιώνονται μέσω υποδομών χρηματοπιστωτικών αγορών οι οποίες παρέχουν διακανονισμό με πληρωμή έναντι παράδοσης·

στ. αναλογία των συναφών συναλλαγών προς κεντρικούς αντισυμβαλλομένους και η αποτελεσματικότητα των μηχανισμών προστασίας τους από ζημίες, όπως τα επίπεδα περιθωρίου και η εισφορά στο κεφάλαιο εκκαθάρισης· και

• ζ. ύπαρξη, σημασία, αποτελεσματικότητα και εκτελεστότητα των συμφωνιών συμψηφισμού (συμψηφισμός κλεισίματος).

Ουσιώδεις αλλαγές στη λογιστική αξία των περιουσιακών στοιχείων

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να σχηματίσουν άποψη σχετικά με τους κινδύνους που διατρέχουν οι επιχειρήσεις επενδύσεων λόγω σημαντικών αλλαγών στη λογιστική αξία των περιουσιακών στοιχείων. Ο κίνδυνος αυτός μπορεί να οδηγήσει σε ζημίες εάν η αξία στην οποία καταγράφονται τα περιουσιακά στοιχεία δεν αντικατοπτρίζει σωστά την πραγματική αγοραία αξία τους.

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να επικεντρωθούν σε περιουσιακά στοιχεία των οποίων η αξία έχει εκτιμηθεί μέσω μοντέλων και προσεγγιστικών τιμών αντί δεδομένων που συνάγονται άμεσα από την αγορά.

Πιστωτικός κίνδυνος (πτώχευση πελατών ή αντισυμβαλλομένων)

Πιστωτικός κίνδυνος μπορεί να προκύψει από τη χορήγηση δανείων προκειμένου ο πελάτης να μπορεί να πραγματοποιήσει μια συναλλαγή, απευθείας δανείων στο προσωπικό, κίνδυνο ενδοημερήσιας πίστωσης λόγω υπερανάληψης, εγγυήσεων και ενδεχόμενων πιστωτικών ανοιγμάτων, θέσεις διακράτησης έως τη λήξη ή μη ρευστοποιήσιμες θέσεις σε ομόλογα, δάνεια περιθωρίου σε πελάτες, δεδουλευμένες/απλήρωτες αμοιβές και προμήθειες, άμεσα πιστωτικά ανοίγματα στα υπό διαχείριση κεφάλαιά τους μέσω δανείων, αρχικών επενδύσεων και εγγυήσεων.

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να επικεντρώνονται στις ακόλουθες πηγές εγγενούς κινδύνου, εάν είναι διαθέσιμα τα σχετικά δεδομένα:

80

• α. φύση του πιστωτικού κινδύνου στην επιχείρηση επενδύσεων, λαμβάνοντας υπόψη τα είδη των αντισυμβαλλομένων και των ανοιγμάτων·
• β. ανοίγματα εκτός ισολογισμού, ιδίως εγγυήσεις που δόθηκαν ή ελήφθησαν·
• γ. κίνδυνο απομείωσης.

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να σχηματίσουν άποψη σχετικά με τον βαθμό κινδύνου απομείωσης ή απόσβεσης περιουσιακών στοιχείων εκτός του χαρτοφυλακίου συναλλαγών που δεν αποτυπώνεται από παράγοντες K, όπως ο K - TCD. Ο κίνδυνος αυτός μπορεί να προκύψει από αναπροσαρμογές όταν, για παράδειγμα, η πιθανότητα αθέτησης υποχρεώσεων ενός αντισυμβαλλόμενου αυξάνεται σημαντικά ή η αξία μιας θυγατρικής έχει μειωθεί από την απόκτηση.

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να επικεντρώνονται στις ακόλουθες πηγές εγγενούς κινδύνου κατά περίπτωση:

• α. αλλαγές στην πιστοληπτική ικανότητα των αντισυμβαλλομένων·
• β. πολυπλοκότητα συναλλαγών και υψηλή μόχλευση (ιδίως LBO)·
• γ. έκτακτα γεγονότα που συνεπάγονται ανατίμηση.

Θέσεις σε χρηματοοικονομικά μέσα, συνάλλαγμα και εμπορεύματα

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να σχηματίσουν άποψη σχετικά με τους κινδύνους που διατρέχουν οι επιχειρήσεις επενδύσεων λόγω της έκθεσης σε χρηματοοικονομικά μέσα, ξένα συνάλλαγμα και εμπορεύματα. Αυτές οι πηγές κινδύνου ενδέχεται να οδηγήσουν σε απώλειες σε περίπτωση δυσμενών κινήσεων στη χρηματοπιστωτική αγορά, στην αγορά συναλλάγματος και στις αγορές εμπορευμάτων.

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να επικεντρωθούν στη φύση των χρηματοοικονομικών μέσων που κατέχει η επιχείρηση επενδύσεων, στη συνολική έκθεση της επιχείρησης επενδύσεων στην αγορά συναλλάγματος (λαμβάνοντας επίσης υπόψη, για παράδειγμα, τη συσχέτιση των νομισμάτων στα οποία η επιχείρηση επενδύσεων έχει έκθεση) και σχετικά με την έκθεση σε συγκεκριμένα εμπορεύματα.

Κίνδυνοι που σχετίζονται με παροχές σε εργαζόμενους και συνταξιοδοτικός κίνδυνος

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να σχηματίσουν άποψη σχετικά με τους κινδύνους που ενέχει το σύστημα αποδοχών και συνταξιοδότησης της επιχείρησης επενδύσεων. Ο κίνδυνος αυτός μπορεί να οδηγήσει σε ζημίες εάν τα ποσά που καταβάλλονται είναι υπέρογκα σε σχέση με το εισόδημα της επιχείρησης, συμπεριλαμβανομένου του κινδύνου για την κερδοφορία και τη φερεγγυότητα της επιχείρησης.

81

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να εστιάζουν στον κίνδυνο που προκύπτει από τυχόν διαρθρωτικό χάσμα μεταξύ στοιχείων ενεργητικού και παθητικού που σχετίζονται με παροχές σε εργαζομένους, κατά περίπτωση.

6.5.3 Αξιολόγηση της διαχείρισης και των ελέγχων των κινδύνων για την επιχείρηση

Για να επιτευχθεί ολοκληρωμένη κατανόηση του προφίλ κινδύνου της επιχείρησης επενδύσεων, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να επανεξετάσουν το πλαίσιο διακυβέρνησης και διαχείρισης κινδύνου που μειώνει τον κίνδυνο που προκύπτει από τη ροή συναλλαγών, τη συγκέντρωση και την αθέτηση υποχρεώσεων αντισυμβαλλομένου. Για το σκοπό αυτό, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να αξιολογούν τα ακόλουθα στοιχεία λαμβάνοντας υπόψη τον όγκο, τη φύση και την πολυπλοκότητα των δραστηριοτήτων της επιχείρησης επενδύσεων:

• α. η επιχείρηση επενδύσεων διαθέτει άρτια, σαφώς διατυπωμένη και τεκμηριωμένη στρατηγική κινδύνου σχετικά με τη ροή συναλλαγών, τη συγκέντρωση και την αθέτηση υποχρεώσεων αντισυμβαλλομένου, η οποία είναι εγκεκριμένη από το διοικητικό της όργανο·
• β. η στρατηγική της επιχείρησης επενδύσεων για τον κίνδυνο αντικατοπτρίζει ορθά τη διάθεση της επιχείρησης επενδύσεων για ανάληψη των κινδύνων αυτών και συνάδει με τη συνολική διάθεση ανάληψης κινδύνου·
• γ. εάν η επιχείρηση επενδύσεων διαθέτει κατάλληλο οργανωτικό πλαίσιο για τη διαχείριση, τη μέτρηση, την παρακολούθηση και τον έλεγχο των κινδύνων συγκέντρωσης και αθέτησης υποχρεώσεων αντισυμβαλλομένου, με επαρκείς (ποιοτικούς και ποσοτικούς) ανθρώπινους και τεχνικούς πόρους·
• δ. εάν η επιχείρηση επενδύσεων έχει σαφώς καθορισμένες πολιτικές και διαδικασίες για τον προσδιορισμό, τη διαχείριση, τη μέτρηση και τον έλεγχο των κινδύνων για την επιχείρηση, συμπεριλαμβανομένων ορίων που αντικατοπτρίζουν τη διάθεση ανάληψης κινδύνου που έχουν εγκριθεί από το διοικητικό συμβούλιο·
• ε. εάν η επιχείρηση επενδύσεων διαθέτει κατάλληλο πλαίσιο για τον εντοπισμό, την κατανόηση και τη μέτρηση των κινδύνων για την επιχείρηση, σύμφωνα με το μέγεθος και την πολυπλοκότητα της επιχείρησης επενδύσεων, και εάν το εν λόγω πλαίσιο συμμορφώνεται με τις σχετικές ελάχιστες απαιτήσεις της συναφούς ευρωπαϊκής νομοθεσίας και της εθνικής εκτελεστικής νομοθεσίας και

στ. εάν η επιχείρηση επενδύσεων διαθέτει ισχυρό και ολοκληρωμένο πλαίσιο ελέγχου και άρτιες διασφαλίσεις για τον μετριασμό των κινδύνων για την επιχείρηση σύμφωνα με τη στρατηγική της για τη διαχείριση του κινδύνου και τη διάθεσή της για ανάληψη κινδύνου αγοράς.

82 6.5.4 Σύνοψη διαπιστώσεων και βαθμολόγηση

Κατόπιν της ανωτέρω αξιολόγησης, οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να διαμορφώνουν άποψη σχετικά με τον κίνδυνο για την επιχείρηση της επιχείρησης επενδύσεων. Η εν λόγω άποψη πρέπει να αποτυπώνεται σε μία σύνοψη πορισμάτων, συνοδευόμενη από μια βαθμολογία κινδύνου με βάση τις παραμέτρους που καθορίζονται στον πίνακα 7. Αν, βάσει της σημασίας ορισμένων παραγόντων κινδύνου, οι αρμόδιες αρχές αποφασίσουν να τις αξιολογήσουν και να τις βαθμολογήσουν μεμονωμένα, πρέπει να εφαρμόζονται κατ᾽ αναλογία οι οδηγίες που παρέχονται στον παρόντα πίνακα, στο μέτρο του δυνατού.

Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να εξετάζουν όλους αυτούς τους παράγοντες παράλληλα και όχι μεμονωμένα και να κατανοούν τους παράγοντες πίσω από τον κίνδυνο για την επιχείρηση.

Πίνακας 7. Εποπτικές παράμετροι για την απόδοση βαθμολογίας κινδύνου για την επιχείρηση

χαμηλός