6.5 Ocena ryzyka dla firmy

Właściwe organy powinny ocenić ryzyko dla firmy wynikające z różnych czynników ryzyka, takich jak: ryzyko operacyjne związane z dziennymi przepływami transakcyjnymi (DTF), ryzyko koncentracji spowodowane dużymi ekspozycjami (CON) oraz ekspozycja na niewykonanie zobowiązań przez kontrahentów transakcyjnych (TCD). W swojej ocenie właściwe organy powinny również uwzględnić źródła ryzyka dla firmy inwestycyjnej, takie jak istotne zmiany wartości księgowej aktywów, niewykonanie zobowiązań przez klientów lub kontrahentów, pozycje w instrumentach finansowych, walutach obcych i towarach oraz zobowiązania na rzecz programów emerytalnych o zdefiniowanych świadczeniach zgodnie z art. 29 dyrektywy (UE) 2019/2034. W stosownych przypadkach powinny one również rozważyć inne czynniki, które mogą stanowić ryzyko dla firmy inwestycyjnej.

Oceniając ryzyko dla firmy, właściwe organy powinny wziąć pod uwagę wielkość, charakter i złożoność działalności firmy inwestycyjnej.

6.5.2 Ocena nieodłącznego ryzyka dla firmy

Za pomocą oceny nieodłącznego ryzyka dla firmy właściwe organy powinny określić główne czynniki i ocenić istotność skutków z ostrożnościowego punktu widzenia tego

68 ryzyka na firmę inwestycyjną. Ocena nieodłącznego ryzyka dla firmy powinna obejmować następujące główne etapy:

• a. ocenę wstępną;
• b. ocenę charakteru i skali działalności inwestycyjnej, która wiąże się z ryzy kiem dla firmy inwestycyjnej;
• c. ocenę systemów i procesów dotyczących tych działań.

Właściwe organy powinny oceniać ryzyko dla firmy zarówno w ujęciu bieżącym, jak i perspektywicznym.

W stosownych przypadkach właściwe organy powinny również przeprowadzić bardziej szczegółową ocenę, możliwie na poziomie pojedynczych klientów.

Ocena wstępna

Aby ustalić zakres oceny ryzyka dla firmy, właściwe organy powinny w pierwszej kolejności określić źródła ryzyka dla firmy, na jakie firma inwestycyjna jest lub może być nar ażona.

Właściwe organy powinny uwzględnić co najmniej:

• a. model biznesowy i apetyt na ryzyko;
• b. wagę wysokości współczynnika K dla ryzyka dla firmy w stosunku do całkowitej wysokości współczynnika K;
• c. prognozy wysokości współczynnika K dla ryzyka dla firmy, jeśli są dostępne;
• d. koszt strat operacyjnych dla firmy w stosunku do przychodów.

Właściwe organy powinny przeprowadzić wstępną analizę z uwzględnieniem zmian powyższych elementów w czasie w celu zdobycia gruntownej wiedzy o najważniejszych czynnikach wpływających na ryzyko dla firmy inwestycyjnej.

Dzienne przepływy transakcyjne

Właściwe organy powinny uzyskać wiedzę na temat stopnia ryzyka operacyjnego związanego z transakcjami z użyciem środków własnych. Ryzyko to może wynikać z błędów systemowych lub ludzkich spowodowanych złożonością procesów, procedur i systemów informatycznych (w tym wykorzystania nowych technologii), w zakresie, w jakim mogą one prowadzić do błędów, opóźnień, błędnych specyfikacji lub naruszeń bezpieczeństwa.

Właściwe organy powinny w stosownych przypadkach skupić się na następujących źródłach nieodłącznego ryzyka:

• a. wolumenie, ekspozycji, liczbie i złożoności realizowanych transakcji;
• b. niedostępności lub utracie integralności systemów informatycznych;

69

• c. rodzajach infrastruktury rynku finansowego (FMI) wykorzystywanej do przetwarzania transakcji: za pośrednictwem obrotu głosowego, platformy elektronicznej (MTF, OTF);
• d. handlu algorytmicznym.

Ryzyko koncentracji

Właściwe organy powinny uzyskać wiedzę na temat stopnia ryzyka koncentracji, n a jakie narażone jest firma inwestycyjna. Właściwe organy powinny w szczególności oceniać ryzyko poniesienia przez firmę inwestycyjną znacznych strat w wyniku koncentracji ekspozycji wobec wąskiej grupy kontrahentów lub ekspozycji z tytułu wysoce skorelowa nych aktywów finansowych.

Właściwe organy powinny przeprowadzać tę ocenę, uwzględniając różne kategorie ryzyka koncentracji, w tym:

• a. koncentracje podmiotowe (obejmujące klienta lub grupę powiązanych klientów definiowanych jako duża ekspozycja);
• b. koncentracje sektorowe;
• c. koncentracje geograficzne;
• d. koncentracje produktów; oraz
• e. koncentracje zabezpieczeń i gwarancji.

Właściwe organy powinny zwracać szczególną uwagę na ukryte źródła ryzyka koncentracji, które może się zmaterializować w warunkach skrajnych, gdy stopień korelacji ryzyka może wzrosnąć w stosunku do zwykłych warunków i mogą powstać dodatkowe ekspozycje z tytułu pozycji pozabilansowych.

W odniesieniu do grup powiązanych klientów, właściwe organy powinny uwzględniać ryzyko koncentracji wynikające z konsolidacji, które może nie być widoczne na poziomie indywidualnym.

Ryzyko niewykonania zobowiązania przez kontrahenta transakcyjnego

Właściwe organy powinny ocenić ryzyko niewykonania zobowiązania przez kontrahenta transakcyjnego, na jakie narażone są firmy inwestycyjne w związku z ekspozycją na transakcje na instrumentach finansowych.

Przy tej ocenie właściwe organy, w stosownych przypadkach, powinny skupić się na następujących źródłach nieodłącznego ryzyka:

• a. jakości kontrahentów i odpowiednich korektach wyceny kredytowej;
• b. złożoności instrumentów finansowych będących przedmiotem danej transakcji;

70

• c. ryzyku niekorzystnej korelacji wynikającym z dodatniej korelacji między ryzykiem kredytowym kontrahenta a ryzykiem kredytowym;
• d. ekspozycji na ryzyko kredytow e kontrahenta i ryzyko rozliczenia zarówno pod względem bieżącej wartości rynkowej, jak i kwoty nominalnej, w relacji do łącznej ekspozycji kredytowej i funduszy własnych;
• e. odsetku transakcji obsługiwanych za pośrednictwem infrastruktur rynków finansowych świadczących usługi rozrachunku wg zasady dostawa za płatność;
• f. odsetku istotnych transakcji z kontrahentami centralnymi oraz skuteczność mechanizmów ich ochrony przed stratą, takich jak poziomy marży i wkład do funduszu na wypadek niewykonania zobowiązania; oraz
• g. istnieniu, znaczeniu, efektywności i egzekwowalności umów o kompensowaniu zobowiązań (netting upadłościowy).

Istotne zmiany wartości księgowej aktywów

Właściwe organy powinny uzyskać wiedzę na temat ryzyka ponoszonego przez firmę inwestycyjną w związku z istotnymi zmianami wartości księgowej aktywów. Ryzyko to może prowadzić do strat, jeśli wartość, według której księgowane są aktywa, nie odzwierciedla właściwie ich rzeczywistej wartości rynkowej.

Właściwe organy powinny skupić się na aktywach, których wartość została oszacowana za pomocą modeli i wskaźników, a nie danych pochodzących bezpośrednio z rynku.

Ryzyko kredytowe (niewykonanie zobowiązań przez klientów lub kontrahentów)

Ryzyko kredytowe może wynikać z udzielania pożyczek w celu umożliwienia klientowi przeprowadzenia transakcji, bezpośrednich pożyczek dla pracowników, ryzyka związanego z kredytami śróddziennymi wynikającego z kredytów w rachunku bieżącym, gwarancji i warunkowych ekspozycji kredytowych, utrzymywania do terminu zapadalności lub niepłynnych pozycji w obligacjach, kredytów na depozyty zabezpieczające dla klientów, naliczonych/niezapłaconych opłat i prowizji, bezpośrednich ekspozycji kredytowych wobec zarządzanych funduszy poprzez pożyczki, inwestycji w fazie zalążkowej i gwarancji.

Właściwe organy powinny skupić się na następujących źródłach nieodłącznego ryzyka, jeżeli dostępne są odpowiednie dane:

• a. charakterze ryzyka kredytowego w firmie inwestycyjnej z uwzględnieniem rodzajów kontrahentów i ekspozycji;
• b. ekspozycjach pozabilansowych, w szczególności udzielonych lub otrzymanych gwarancjach;
• c. ryzyku związanym z utratą wartości.

Właściwe organy powinny uzyskać wiedzę na temat stopnia ryzyka obniżenia wartości lub amortyzacji aktywów spoza portfela handlowego, które nie jest uwzględnione we

71 współczynnikach K, takich jak K - TCD. Ryzyko to może wynikać z rewaluacji, gdy na przykład prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązania przez kontrahenta znacznie wzrośnie lub gdy wartość jednostki zależnej spadła od chwili jej nabycia .

Właściwe organy powinny w stosownych przypadkach skupić się na następujących źródłach nieodłącznego ryzyka:

• a. zmianach zdolności kredytowej kontrahentów;
• b. złożoności transakcji i wysokiej dźwigni finansowej (zwłaszcza wykupie lewarowanym);
• c. zdarzeniach wyjątkowych powodujących konieczność rewaluacji.

Pozycje w instrumentach finansowych, walutach obcych i towarach

Właściwe organy powinny uzyskać wiedzę na temat ryzyka ponoszonego przez firmę inwestycyjną w związku z ekspozycją na instrumenty finansowe, waluty obce i towary. Te źródła ryzyka mogą prowadzić do strat w przypadku niekorzystnych ruchów na rynku finansowym, walutowym i towarowym.

Właściwe organy powinny skupić się na charakterze instrumentów finansowych posiadanych przez firmę inwestycyjną, na ogólnej ekspozycji firmy inwestycyjnej na rynek walutowy (uwzględniając również np. korelację walut, w których firma inwestycyjna posiada ekspozycję) oraz na ekspozycji na określone towary.

Ryzyko związane ze świadczeniami pracowniczymi oraz ryzyko emerytalne

Właściwe organy powinny uzyskać wiedzę na temat ryzyka związanego z wynagrodzeniami i programem emerytalnym firmy inwestycyjnej. Ryzyko to może prowadzić do strat, jeśli płatności są nadmierne w stosunku do dochodów firmy, w tym zagrażać jej rentowności i wypłacalności.

W stosownych przypadkach właściwe organy powinny skupić się na ryzyku wynikającym ze strukturalnej luki między aktywami i zobowiązaniami związanymi ze świadczeniami pracowniczymi.

6.5.3 Ocena zarządzania ryzykiem dla firmy i mechanizmów kontroli ryzyka dla firmy

Aby w pełni zrozumieć profil ryzyka dla firmy inwestycyjnej, właściwe organy powinny dokonać przeglądu ram zarządzania i zarządzania ryzykiem, które ograniczają ryzyko wynikające z przepływów handlowych, koncentracji i niewykonania zobowiązań przez kontrahenta. W tym celu właściwe organy powinny ocenić następujące elementy, uwzględniając wielkość, charakter i złożoność działalności firmy inwestycyjnej:

• a. czy firma inwestycyjna posiada solidną, jasno sformułowaną i udokumentowaną strategię w zakresie ryzyka dotyczącą przepływów handlowych, koncentracji i niewykonania zobowiązań przez kontrahenta, zatwierdzoną przez jej organ zarządzający;

72

• b. czy strategia firmy inwestycyjnej w zakresie ryzyka właściwie odzwierciedla gotowość firmy inwestycyjnej do podejmowania ryzyka i jej ogólny apetyt na ryzyko;
• c. czy firma inwestycyjna posiada odpowiednie ramy organizacyjne dotyczące pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka koncentracji i niewykonania zobowiązań przez kontrahenta oraz zarządzania tym ryzykiem, z wystarczającymi (zarówno jakościowymi, jak i ilościowymi) zasobami kadrowymi i technicznymi;
• d. czy firma inwestycyjna posiada jasno określone zasady i procedury dotyczące identyfikacji, pomiaru i kontroli ryzyka dla firmy oraz zarządzania tym ryzykie m, w tym limity odzwierciedlające apetyt na ryzyko ustalone przez organ zarządzający;
• e. czy firma inwestycyjna posiada odpowiednie ramy umożliwiające identyfikację, zrozumienie i pomiar ryzyka dla firmy, stosownie do wielkości i złożoności firmy inwestycyjnej, i czy ramy te spełniają odpowiednie wymogi minimalne wynikające z właściwych przepisów wykonawczych UE i krajowych; oraz
• f. czy firma inwestycyjna posiada solidne i kompleksowe ramy kontroli i prawidłowe mechanizmy bezpieczeństwa ograniczające jej ekspozycję na ryzyko dla firmy zgodnie z jej strategią w zakresie ryzyka i apetytem na ryzyko.

6.5.4 Podsumowanie ustaleń i punktacja

W wyniku powyższej oceny właściwe organy powinny uzyskać pogląd na temat ryzyka dla firmy, na które narażona jest firma inwestycyjna. Pogląd ten powinien znaleźć odzwierciedlenie w podsumowaniu ustaleń i punktacji przyznanej na podstawie czynników wymienionych w tabeli 7. Jeżeli w związku z istotnością niektórych czynników ryzyka właściwe organy zdecydują się ocenić je i przypisać im punktację indywidualnie, wówczas należy w możliwie największym stopniu kierować się wskazówkami określonymi w niniejszej tabeli, na zasadzie analogii.