6.5 Beoordeling van het risico voor de onderneming

Bevoegde autoriteiten dienen het risico voor de onderneming te beoordelen dat voortvloeit uit verschillende risicofactoren zoals: operationele risico’s van de dagelijkse transactiestroom (DTF), concentratierisico als gevolg van grote posities (CON), en blootstelling aan het in gebreke blijven van handelende tegenpartijen (TCD). Bij hun beoordeling dienen bevoegde instanties ook rekening te houden met bronnen van risico voor de beleggingsonderneming, zoals wezenlijke veranderingen in de boekwaarde van activa, faillissement van cliënten of tegenpartijen, de posities in financiële instrumenten, vreemde valuta en grondstoffen en de verplichtingen jegens pensioenstelsels met vaststaande uitkeringen overeenkomstig artikel 29 van Richtlijn (EU) 2019/2034. Indien relevant dienen zij ook rekening te houden met andere factoren die een risico voor de beleggingsonderneming kunnen inhouden.

Bij de beoordeling van het risico voor de onderneming dienen bevoegde autoriteiten rekening te houden met het volume, met de aard en de complexiteit van de activiteiten van de beleggingsonderneming.

6.5.2 Beoordeling van het inherente risico voor de onderneming

Bevoegde autoriteiten dienen door middel van de beoordeling van het inherente risico voor de onderneming vast te stellen wat de belangrijkste bepalende factoren zijn en de

73 omvang van de prudentiële impact van dit risico voor de beleggingsonderneming te evalueren. De beoordeling van het inherente risico voor de onderneming dient dus te worden uitgevoerd in de volgende hoofdstappen:

• a. voorlopige beoordeling;
• b. beoordeling van de aard en de omvang van de beleggingsactiviteiten die voor de beleggingsonderneming een risico inhouden;
• c. beoordeling van de systemen en processen met betrekking tot deze activiteiten.

Bevoegde autoriteiten dienen het risico voor de onderneming te beoordelen zowel voor het moment van de beoordeling als vanuit een toekomstperspectief.

Indien relevant voeren bevoegde autoriteiten ook een meer gedetailleerde beoordeling uit, potentieel op het niveau van afzonderlijke cliënten.

Voorlopige beoordeling

Om de reikwijdte van de beoordeling van het risico voor de onderneming te bepalen, dienen bevoegde autoriteiten eerst vast te stellen aan welke bronnen van risico voor de onderneming de beleggingsonderneming is of kan worden blootgesteld.

Bevoegde autoriteiten dienen ten minste de volgende aspecten in aanmerking te nemen:

• a. het bedrijfsmodel en de risicobereidheid;
• b. het gewicht van het K-factorbedrag voor het risico voor de onderneming ten opzichte van de totale K-factor;
• c. prognoses van het K-factorbedrag voor het risico voor de onderneming, indien beschikbaar;
• d. de kosten van operationele verliezen voor de onderneming ten opzichte van de inkomsten.

Bevoegde autoriteiten dienen de voorlopige analyse uit te voeren met inachtneming van de verandering in de loop van de tijd van het hierboven genoemde om zich een onderbouwde mening te vormen over de belangrijkste bepalende factoren van het risico van de onderneming.

Dagelijkse transactiestroom

Bevoegde autoriteiten dienen zich een beeld te vormen van de omvang van het operationele risico in verband met handel voor eigen rekening. Dit risico kan voortvloeien uit systeem- of menselijke fouten als gevolg van de complexiteit van processen, procedures en IT-systemen (waaronder het gebruik van nieuwe technologieën), voor zover deze kunnen leiden tot fouten, vertragingen, verkeerde specificaties, inbreuken op de beveiliging.

74

Bevoegde autoriteiten dienen zich indien relevant te richten op deze bronnen van inherent risico:

• a. volume, blootstelling, aantal en complexiteit van de uitgevoerde transacties;
• b. onbeschikbaarheid of verlies van integriteit van IT-systemen;
• c. soorten financiële marktinfrastructuren (FMI’s) die worden gebruikt om transacties te verwerken: spraak, elektronische platforms (MTF, OTF);
• d. algoritmische handel.

Concentratierisico

Bevoegde autoriteiten dienen zich een beeld te vormen van het niveau van het concentratierisico waaraan de beleggingsonderneming wordt blootgesteld. In het bijzonder dienen bevoegde autoriteiten het risico te beoordelen dat de beleggingsonderneming aanzienlijke verliezen zal leiden als gevolg van een concentratie van blootstellingen aan een kleine tegenpartijen of aan nauw met elkaar verbonden financiële activa.

Bevoegde autoriteiten dienen bij de uitvoering van deze beoordeling naar verschillende categorieën concentratierisico te kijken, waaronder:

• a. naamconcentraties (een enkele cliënt of een groep met elkaar verbonden cliënten als gedefinieerd voor grote risicoblootstellingen);
• b. sectorconcentraties;
• c. geografische concentraties;
• d. productconcentratie; en
• e. concentratie op het gebied van zekerheden en garanties.

Bevoegde autoriteiten dienen bijzondere aandacht te besteden aan verborgen bronnen van concentratierisico die werkelijkheid kunnen worden in stresssituaties, wanneer het niveau van correlatie hoger kan worden dan in normale omstandigheden en wanneer er extra posities kunnen ontstaan uit posten buiten de balanstelling.

Voor groepen dienen bevoegde autoriteiten naar het concentratierisico te kijken dat kan voortvloeien uit de consolidatie en dat mogelijk niet duidelijk zichtbaar is op individueel niveau.

Tegenpartijrisico

Bevoegde autoriteiten dienen het tegenpartijrisico te beoordelen dat beleggingsondernemingen lopen als gevolg van blootstellingen aan transacties in financiële instrumenten.

75

Bevoegde autoriteiten dienen zich voor deze beoordeling indien relevant te richten op de volgende bronnen van inherent risico:

• a. de kwaliteit van tegenpartijen en relevante aanpassingen van de kredietwaardering (credit valuation adjustments – CVA’s);
• b. de complexiteit van de onderliggende financiële instrumenten van de relevante transacties;
• c. het wrongwayrisico dat voortvloeit uit de positieve correlatie tussen het tegenpartijkredietrisico en de kredietrisicopositie;
• d. de blootstelling aan tegenpartijkrediet- en afwikkelingsrisico’s in termen van zowel de actuele marktwaarden als het nominale bedrag, vergeleken met de totale kredietpositie en het eigen vermogen;
• e. het aandeel van de transacties dat wordt verwerkt via financiële marktinfrastructuren (FMI’s) die “levering-bij-betaling”-afwikkelingsdiensten leveren;
• f. het aandeel van de relevante transacties met centrale tegenpartijen (CTP’s) en de doeltreffendheid van hun mechanismen voor bescherming zoals winstmarges en bijdrage aan het wanbetalingsfonds; en
• g. het bestaan, de betekenis, de doeltreffendheid en de afdwingbaarheid van verrekeningsovereenkomsten (close-out netting).

Belangrijke wijzigingen in de boekwaarde van de activa

Bevoegde autoriteiten dienen zich een beeld te vormen van de risico’s die de beleggingsonderneming loopt als gevolg van wezenlijke wijzigingen in de boekwaarde van de activa. Dit risico kan tot verliezen leiden indien de waarde waartegen de activa worden geboekt, niet goed overeenstemt met hun reële marktwaarde.

Bevoegde autoriteiten dienen zich te focussen op activa waarvan de waarde is geraamd aan de hand van modellen en benaderingen in plaats van rechtstreeks van de markt afgeleide inputs.

Kredietrisico (faillissement van cliënten of tegenpartijen)

Het kredietrisico kan voortvloeien uit het verstrekken van leningen om een cliënt in staat te stellen een transactie uit te voeren, directe leningen aan personeel, dagkrediet-kredietrisico als gevolg van voorschotten in rekening-courant, garanties en voorwaardelijke kredietposities, tot einde looptijd aangehouden of illiquide obligatieposities, margeleningen aan cliënten, lopende/onbetaalde provisies en commissies, directe kredietposities op hun beheerde vermogen via leningen, startinvesteringen en garanties.

Bevoegde autoriteiten dienen zich te richten op deze bronnen van inherent risico indien de relevante gegevens beschikbaar zijn:

76

• a. aard van het kredietrisico in de beleggingsonderneming, rekening houdend met de soorten tegenpartijen en risicoposities;
• b. posities buiten de balanstelling, met name gegeven of ontvangen garanties;
• c. risico op waardevermindering.

Bevoegde autoriteiten dienen zich een mening te vormen over de mate van risico van waardevermindering of afschrijving van activa buiten de handelsportefeuille die niet wordt weergegeven door K-factoren zoals de K-TCD. Dit risico kan voortvloeien uit herwaarderingen wanneer bijvoorbeeld de kans op wanbetaling bij een tegenpartij aanzienlijk toeneemt of de waarde van een dochteronderneming sinds de overname is gedaald.

Bevoegde autoriteiten dienen zich indien relevant te richten op deze bronnen van inherent risico:

• a. wijzigingen in de kredietwaardigheid van tegenpartijen;
• b. complexiteit van de transacties en hoge hefboomwerking (met name LBO’s);
• c. uitzonderlijke gebeurtenissen die aanleiding geven tot herwaardering.

Posities in financiële instrumenten, vreemde valuta en grondstoffen

Bevoegde autoriteiten dienen zich een beeld te vormen van de risico’s die de beleggingsonderneming loopt door de blootstelling aan financiële instrumenten, vreemde valuta en grondstoffen. Deze risicobronnen kunnen leiden tot verliezen in geval van ongunstige bewegingen op de financiële markt, de valutamarkt en de grondstoffenmarkten.

Bevoegde autoriteiten dienen zich te concentreren op de aard van de door de beleggingsonderneming aangehouden financiële instrumenten, op de totale blootstelling van de beleggingsonderneming aan de valutamarkt (waarbij bijvoorbeeld ook wordt gekeken naar de correlatie tussen de valuta’s waarin de beleggingsonderneming een positie heeft) en op de blootstelling aan specifieke grondstoffen.

Risico’s betreffende personeelsbeloningen en pensioenrisico

Bevoegde autoriteiten dienen zich een beeld te vormen van de risico’s die de beleggingsonderneming loopt als gevolg van de vergoeding en het pensioenplan voor het personeel. Dit risico kan leiden tot verliezen indien de betalingen buitensporig zijn in verhouding tot de inkomsten van de onderneming, en kan de rentabiliteit en de solvabiliteit van de onderneming in gevaar brengen.

Bevoegde autoriteiten dienen zich in voorkomend geval te concentreren op het risico dat voortvloeit uit een structurele kloof tussen activa en passiva betreffende de personeelsbeloningen.

77 6.5.3 Beoordeling risicobeheer en risicobeheersing voor de onderneming

Om een volledig inzicht te krijgen in het risicoprofiel van de beleggingsonderneming dienen bevoegde autoriteiten het governance- en risicobeheerkader te toetsen dat het risico als gevolg van de transactiestroom, de concentratie en het in gebreke blijven van de tegenpartij beperkt. Hiertoe dienen bevoegde autoriteiten de volgende elementen te beoordelen terwijl ze rekening te houden met het volume, met de aard en de complexiteit van de activiteiten van de beleggingsonderneming:

• a. of de beleggingsonderneming een degelijke, duidelijk geformuleerde en gedocumenteerde risicostrategie heeft met betrekking tot de transactiestromen, concentratie en het in gebreke blijven van tegenpartijen, die door haar leidinggevend orgaan is goedgekeurd;
• b. of de risicostrategie van de beleggingsonderneming een goede weerspiegeling is van de bereidheid van de beleggingsonderneming tot het aangaan van deze risico’s en in overeenstemming is met de totale risicobereidheid;
• c. of de beleggingsonderneming een passend organisatiekader heeft voor functies voor beheer, meting, monitoring en beheersing van concentratie en tegenpartijrisico’s, met (zowel kwalitatief als kwantitatief) voldoende personele en technische middelen om de vereiste taken uit te voeren;
• d. of de beleggingsonderneming duidelijk omschreven gedragslijnen en procedures heeft voor de vaststelling, het beheer, de meting en de controle van het risico voor de onderneming, met inbegrip van limieten die de door de Raad vastgestelde risicobereidheid weerspiegelen;
• e. of de beleggingsonderneming een passend kader heeft voor het identificeren, begrijpen en meten van het risico voor de onderneming, in overeenstemming met de omvang en complexiteit van de beleggingsonderneming, en of dit kader voldoet aan de minimumvereisten van de relevante EU-wetgeving en nationale uitvoeringswetgeving; en
• f. of de beleggingsonderneming een sterk en uitvoerig controlekader heeft en solide beveiliging om haar risico’s voor de onderneming te beperken overeenkomstig haar risicobeheerstrategie en risicobereidheid.

6.5.4 Samenvatting van bevindingen en toekenning van scores

Na de voorgaande beoordeling dienen bevoegde autoriteiten zich een beeld te vormen van het risico voor de beleggingsonderneming. Dit beeld wordt verwoord in een samenvatting van bevindingen die vergezeld gaat van een score op basis van de in tabel 7 genoemde overwegingen. Indien bevoegde autoriteiten op basis van het grote belang van bepaalde risicofactoren besluiten deze factoren afzonderlijk te beoordelen en een score te geven, past zij daarbij naar analogie voor zover mogelijk de leidraad van deze tabel toe.

78

Bevoegde autoriteiten dienen al deze factoren parallel en niet afzonderlijk te beschouwen en de bepalende factoren achter het risico voor de onderneming te begrijpen.

Tabel 7. Overwegingen van de toezichthouder voor het toekennen van een score voor het risico voor de onderneming

Standpunt van de Overwegingen betreffende Risicoscore adequaat risicobeheer en toezichthouder inherent risico