4.6 Rodzaje testów warunków skrajnych

Konkretny projekt, złożoność i stopień szczegółowości metodyki testów warunków skrajnych należy dostosować do charakteru, skali i wielkości danej instytucji, a także do złożoności i ryzyka związanego z jej działalnością. Metodyka powinna uwzględniać strategię i model biznesowy, jak również charakterystykę portfela instytucji.

Przy opracowywaniu metodyki testów warunków skrajnych instytucje powinny wziąć pod uwagę etap cyklu gospodarczego, w tym scenariusz i ewentualną potrzebę podjęcia działań w zakresie zarządzania.

Instytucje powinny określić odpowiednie, istotne i solidne mechanizmy przeliczania czynników ryzyka na odpowiednie wewnętrzne parametry ryzyka (prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązania (ang. probability of default — PD), strata z tytułu niewykonania zobowiązania (ang. loss given default — LGD), odpisy, redukcje wartości godziwej itp.), które wynikają z perspektywy ryzyka na poziomie instytucji i grupy.

Związek między czynnikami ryzyka w warunkach skrajnych a parametrami ryzyka powinie n opierać się nie tylko na doświadczeniach i analizach historycznych instytucji, ale w stosownych przypadkach powinny uzupełniać go wskaźniki referencyjne określone na podstawie źródeł zewnętrznych oraz, w miarę możliwości, wytycznych w sprawie nadzoru.

Z e względu na złożoność modelowania hipotetycznych i makroekonomicznych czynników ryzyka lub scenariuszy instytucje powinny znać przedmiotowe ryzyko modelu oraz powinny zapewnić, aby przy ustalaniu tych czynników lub scenariuszy przeprowadzono następujące d ziałania:

• a) przeprowadzono systematyczny i wystarczająco ostrożny przegląd ekspercki założeń i sposobu funkcjonowania modelu, a następnie zastosowano zachowawcze podejście oparte na modelowaniu w celu uwzględnienia ryzyka modelu;
• b) zastosowano odpowiedni stopień ostrożności przy formułowaniu założeń, które trudno jest zmierzyć w sposób ilościowy (np. zróżnicowanie, prognozowany wzrost wykładniczy, prognozowane opłaty, perspektywy zarządzania), lecz które mogą mieć wpływ na wyniki modelu (np. wyniki modeli przychodów netto przed utworzeniem rezerw na straty powinny opierać się na dostatecznym uzasadnieniu statystycznym, jak również na względach związanych z prowadzeniem działalności); oraz
• c) uznano wrażliwość i zależność wyników od założeń, a ich wpływ jest re gularnie oceniany.

Braki w modelach i mechanizmach, które łączą czynniki ryzyka ze stratami lub parametrami podwyższonego ryzyka, powinny zostać zrozumiane, przekazane w jasny sposób i uwzględnione podczas interpretacji wyników. Modele powinny uwzględniać interakcje między wypłacalnością a finansowaniem płynności i kosztów finansowania w celu uniknięcia systematycznego i znacznego zaniżania skutków wstrząsu. W miarę możliwości należy porównać wyniki różnych metod modelowania (np. w przypadku modeli przychodów netto przed utworzeniem rezerw na straty należy zapewnić porównanie zastosowanego modelu oraz innych możliwych metod i powodów ich odrzucenia). Powiązania te powinny opierać się na solidnych modelach statystycznych. Jeżeli jednak dostępność lub jakość danych albo zmiany strukturalne danych historycznych nie pozwalają na dokonanie istotnych szacunków (np. w przypadku modeli przychodów netto przed utworzeniem rezerw na straty konieczne jest posiadanie danych historycznych obejmujących cykl stóp procentowych oraz cykl koniunkturalny, a także informacje na temat zmian w strategii biznesowej i strukturze organizacyjnej), analizy ilościowe należy poprzeć jakościową oceną ekspercką. Nawet w przypadku solidnego procesu modelowania ocena ekspercka powinna odgrywać istotną rolę w weryfikacji wyników modeli.

Instytucje powinny oceniać możliwe interakcje nieliniowe między czynnikami ryzyka a parametrami ryzyka w warunkach skrajnych.

4.6.2 Analiza wrażliwości

Instytucje powinny przeprowadzać analizy wrażliwości na poziomie poszczególnych ekspozycji, portfeli lub jednostek organizacyjnych, jak również dla całej instytucji oraz w odniesieniu do określonych rodzajów ryzyka, proporcjonalnie do ich złożoności. Instytucje powinny ocenić, na którym poziomie agregacji analizy wrażliwości są istotne, a nawet wykonalne. W stosownych przypadkach należy szczegółowo wyjaśnić wykorzystanie oceny eksperckiej.

Instytucje powinny określić istotne czynniki ryzyka na różnych poziomach stosowania wymogów ostrożnościowych oraz w odniesieniu do różnych portfeli, jednostek organizacyjnych i lokalizacji geograficznych. Instytucje powinny zapewnić uwzględnienie wszystkich istotnych rodzajów czynników ryzyka, w tym zmiennych makroekonomicznych i makrofinansowych, statystycznych aspektów parametrów ryzyka (takich jak zmienność parametrów PD) i czynników idiosynkratycznych, takich jak ryzyko operacyjne.

Instytucje powinny zdefiniować stwierdzone czynniki ryzyka za pomocą różnych stopni dotkliwości jako ważny etap swojej analizy w celu wykazania nieliniowości i skutków progowych, tj. krytycznych wartości czynników ryzyka, powyżej których reakcje na warunki skrajne są szybsze.

W przypadku wątpliwości co do solidności szacowanej zależności między makroekonomicznymi lub makrofinansowymi czynnikami ryzyka a parametrami ryzyka lub gdy istnieje potrzeba zatwierdzenia wyników bardziej kompleksowych analiz scenariuszy instytucje powinny dołożyć starań, aby analizy wrażliwości były przeprowadzane również poprzez podkreślenie statystycznych aspektów parametrów ryzyka portfela zgodnie z historycznymi podziałami uzupełnionymi o hipotetyczne założenia (np. w odniesieniu do przyszłych zmienności).

Analizy pojedynczego czynnika ryzyka należy uzupełnić o proste wieloczynnikowe analizy ryzyka, w których przypadku zakłada się, że występują one łącznie, bez konieczności określania scenariusza.

Instytucje powinny prowadzić wykaz stwierdzonych czynników ryzyka.

4.6.3 Analiza scenariuszowa

Instytucje powinny zapewnić, aby analizy scenariuszy stanowiły zasadniczą część ich programów testów warunków skrajnych.

Struktura scenariuszy warunków skrajnych powinna opierać się nie tylko na zdarzeniach historycznych, lecz także powinna uwzględniać hipotetyczne scenariusze oparte na zdarzeniach historycznych. Instytucje powinny zadbać o to, aby projekty scenariuszy były perspektywiczne oraz uwzględniały systemowe i specyficzne dla danej instytucji zmiany bieżące oraz zmiany w dającej się przewidzieć przyszłości. W tym celu instytucje powinny dążyć do korzystania z zewnętrznych danych pochodzących z podobnych środowisk ryzyka istotnych dla instytucji o podobnych modelach biznesowych. Instytucje powinny wykorzystywać właściwe i dostępne dane. Właściwe dane mogą mieć charakter wewnętrzny lub zewnętrzny oraz mogą obejmować analizę porównawczą i wytyczne w sprawie nadzoru.

Należy rozważyć kilka scenariuszy, aby uwzględnić różne zdarzenia i stopnie dotkliwości w przypadkach, w których jest to celowe i wykonalne.

Instytucje powinny zapewnić, aby ich scenariusze testów warunków skrajnych spełniały co najmniej następujące wymogi:

• a) scenariusze uwzględniają główne czynniki ryzyka, na które instytucja może być narażona; w tym względzie wyniki uzyskane na podstawie analiz pojedynczego czynnika ryzyka, których celem jest dostarczenie informacji na temat wrażliwości na pojedyncze czynniki ryzyka, należy wykorzystać do wskazania scenariuszy, które obejmują warunki skrajne dla połączonego zbioru wysoce prawdopodobnych czynników ryzyka; należy uwzględnić lub rozważyć wszystkie istotne czynniki ryzyka;
• b) scenariusze powinny uwzględniać główne, specyficzne dla instytucji zagrożenia, które wynikają z regionalnej i sektorowej charakterystyki instytucji, a także ekspozycje jej konkretnych linii produktowych lub biznesowych na ryzyko oraz politykę w zakresie finansowania: ryzyko koncentracji i korelacji zarówno w ramach danego ryzyka, jak i między ryzykami należy określić a priori;
• c) scenariusze obejmują spójny opis uwzględniający wszystkie główne czynniki ryzyka oraz ich (przyszły) rozwój w zależności od różnych zdarzeń inicjujących (tj. politykę pieniężną, zmiany w sektorze finansowym, ceny surowców, wydarzenia polityczne oraz klęski żywiołowe); instytucje powinny zapewnić, aby opis scenariusza był wiarygodny i niesprzeczny przy założeniu równoległych zmian czynników ryzyka i odpowiadającej im reakcji uczestników rynku; oraz w przypadku wykluczenia określonych czynników ryzyka z opisu scenariusza instytucje powinny dopilnować, aby takie wykluczenie było w pełni uzasadnione i udokumentowane;
• d) scenariusze są wewnętrznie spójne, dzięki czemu ustalone czynniki ryzyka zachowują się tak samo jak inne czynniki ryzyka w warunkach skrajnych oraz zawierają wyraźne szacunki i założenia dotyczące struktury zależności między głównymi bazowymi czynnikami ryzyka; co ważne, należy zbadać równoległe zmiany czynników ryzyka, które mogą wydawać się sprzeczne, aby określić nowe obszary wrażliwości;
• e) scenariusze uwzględniają innowacje, a w szczególności postęp technologiczny lub zaawansowane produkty finansowe, nie lekceważąc przy tym ich interakcji z bard ziej tradycyjnymi produktami; oraz
• f) scenariusze zapewniają przełożenie czynników ryzyka w warunkach skrajnych na wewnętrznie spójne parametry ryzyka.

Instytucje powinny określić horyzont czasowy testów warunków skrajnych zgodnie z celem ich przeprowadzenia, charakterystyką portfela instytucji, na przykład jego terminem zapadalności i płynnością pozycji w warunkach skrajnych, a także, w stosownych przypadkach, profilem ryzyka. Testy warunków skrajnych dla wypłacalności i płynności wymagają różnych horyzontów czasowych i różnych scenariuszy.

Instytucje powinny zapewnić, aby:

• a) testy warunków skrajnych wyraźnie uwzględniały dynamiczne współzależności, np. między regionami gospodarczymi i między sektorami gospodarczymi, łącznie z sektorem finansowym;
• b) ogólny scenariusz uwzględniał dynamikę całego systemu, np. zamknięcie niektórych rynków oraz koncentracje ryzyka w ramach całej klasy aktywów (np. hipoteki); oraz
• c) uwzględniono niekorzystną dynamikę informacji zwrotnej wynikającą z czynników takich jak zależności między wycenami, straty i wymogi dotyczące depozytów zabezpieczających.

W stosownych przypadkach instytucje powinny przeprowadzić oceny jakościowe skutków wtórnych lub skutków sprzężenia zwrotnego na poziomie indywidualnym, a w szczególności jeśli nie można ustalić solidnych szacunków ilościowych. Na przykład dana instytucja może dokonać pewnych korekt cen lub wielkości w celu uwzględnienia pewnych skutków strategicznych (np. poziomu strategii udzielania pożyczek) i możliwości reagowania endogenicznego na scenariusz.

4.6.4 Dotkliwość scenariuszy

Instytucje powinny zapewnić, aby testy warunków skrajnych opierały się na dotkliwych, ale prawdopodobnych scenariuszach, a stopień ich dotkliwości powinien odzwierciedlać cel testu warunków skrajnych. W tym celu testy warunków skrajnych powinny być:

• a) istotne pod kątem uwzględnienia rodzajów ryzyka właściwych dla instytucji w celu wsparcia stabilności instytucji w niekorzystnych warunkach, a w przypadku banków o znaczeniu systemowym – również systemu finansowego na wszystkich etapach cyklu koniunkturalnego oraz w trakcie wahań na rynkach, w tym na rynkach finansowania; oraz
• b) stosowane spójnie w całej instytucji, uznając fakt, że skutki identycznych scenariuszy niekoniecznie muszą być dotkliwe dla wszystkich linii bi znesowych.

Instytucje powinny zapewnić uwzględnienie różnych stopni dotkliwości w przypadku zarówno analizy wrażliwości, jak i testowania warunków skrajnych scenariusza obejmującego co najmniej jedno poważne pogorszenie koniunktury gospodarczej na potrzeby oceny adekwatności kapitałowej i celów planowania kapitałowego.

Instytucje powinny zapewnić ustalenie dotkliwości z uwzględnieniem szczególnej podatności poszczególnych instytucji na dany scenariusz na podstawie ich modelu biznesowego (np. narażonego na rynki międzynarodowe). Instytucje powinny opracować swoje własne scenariusze i nie powinny być zależne od scenariuszy opracowanych przez organy nadzoru. Oceniając dotkliwość scenariusza, instytucja powinna mieć świadomość dynamiki środowiska ryzyka i doświadczeń instytucji posiadających podobne modele biznesowe.

Instytucje powinny dopilnować, aby w ich scenariuszach dokonano oceny bezwzględnych i względnych zmian czynników ryzyka. W scenariuszu o charakterze bezwzględnym stopień dotkliwości powinien stanowić bezpośrednią zmianę czynnika ryzyka i nie powinien zależeć od aktualnego poziomu. W scenariuszu o charakterze względnym stopień dotkliwości powinien zależeć od aktualnego poziomu i sytuacji gospodarczej (np. wzrost PKB o 2%, tj. względna zmiana do poziomu bezwzględnego). Na przykład względna ujemna zmiana PKB w wysokości 2 % od punktu początkowego o znacznej dodatniej luce PKB (tj. aktualny wskaźnik PKB znacznie przewyższa strukturalny wskaźnik PKB) niekoniecznie doprowadzi do wystąpienia dotkliwego wpływu na PKB w ujęciu bezwzględnym lub pod względem poziomu. Podobnie im gorsza obecna sytuacja gospodarcza na początku, tym większa dotkliwość scenariusza względnego. Instytucje powinny zapewnić, aby ich wybór scenariusza był wystarczająco dotkliwy zarówno w kategoriach względnych, jak i bezwzględnych. Zarówno wybór, jak i jego wpływ na stopień dotkliwości powinien być uzasadniony i udokumentowany.

Aby ocenić odpowiedni stopień dotkliwości scenariuszy, instytucje powinny również porównać je ze scenariuszami wskazanymi w swoich odwrotnych testach warunków skrajnych, biorąc pod uwagę konkretne skutki wariantu odwrotnego testu warunków skrajnych dla wiarygodności scenariusza.

4.6.5 Odwrotny test warunków skrajnych

Wymogi

Instytucje powinny przeprowadzać odpowiednie odwrotne testy warunków skrajnych w ramach programu testów warunków skrajnych, które charakteryzują się takim samym sposobem zarządzania, skuteczną infrastrukturą i standardami jakości, jak również powinny uzupełnić inne rodzaje testów warunków skrajnych, biorąc pod uwagę charakter, wielkość, skalę i złożoność swojej działalności gospodarczej i ryzyka. Małe i mniej złożone instytucje mogą w większym stopniu skupić się na jakościowych aspektach odwrotnych testów warunków skrajnych, podczas gdy dla większych lub bardziej złożonych instytucji wymagane są bardziej zaawansowane techniki odwróconego testu warunków skrajnych. Odwrotne testy warunków skrajnych powinny być jasno określone pod względem zakresu odpowiedzialności i przydzielonych zasobów oraz powinny opierać się na odpowiedniej i elastycznej infrastrukturze oraz na pisemnych zasadach i procedurach. Odwrotne testy warunków skrajnych powinny być pr zeprowadzane regularnie przez wszystkie rodzaje instytucji oraz na tym samym poziomie stosowania co ICAAP i ILAAP (np. na poziomie całej instytucji, uwzględniającym wszystkie właściwe rodzaje ryzyka).

Instytucje powinny uwzględniać scenariusze określone w ramach odwrotnego testu warunków skrajnych w celu uzupełnienia szeregu opracowywanych przez nie scenariuszy testów warunków skrajnych oraz – w celach porównawczych – aby można było ocenić ogólną dotkliwość, co pozwala określić dotkliwe, ale nadal prawdopodobne scenariusze. Odwrotne testy warunków skrajnych powinny być przydatne do oceny dotkliwości scenariuszy dla testów warunków skrajnych w ramach ICAAP i ILAAP. Skalę scenariuszy odwrotnych testów warunków skrajnych można również ocenić poprzez porównanie tych scenariuszy, między innymi, ze scenariuszami historycznymi lub innymi scenariuszami nadzorczymi i ogólnodostępnymi.

Przeprowadzając odwrotne testy warunków skrajnych, instytucje powinny również rozważyć, czy upadłość jednego lub kilku ich głównych kontrahentów lub znaczące zakłócenia na rynku wynikające z upadłości dużego uczestnika rynku (osobno lub łącznie) spowodowałyby z góry określony wynik.

Stosowanie odwrotnego testu warunków skrajnych

Instytucje powinny stosować odwrotny test warunków skrajnych jako zwykłe narzędzie zarządzania ryzykiem w celu zwiększenia swojej wiedzy na temat obecnych i potencjalnych obszarów podatności na zagrożenia, zapewniając w ten sposób wartość dodaną na potrzeby zarządzania ryzykiem w instytucjach. Zasada proporcjonalności dotyczy wszystkich aspektów stosowania odwrotnego testu warunków skrajnych. Instytucje powinny również wziąć pod uwagę fakt, że z góry ustalony wynik odwrotnego testu warunków skrajnych może być wynikiem okoliczności innych niż okoliczności poddane analizie w ramach testu warunków skrajnych.

W ramach planowania biznesowego i zarządzania ryzykiem instytucje powinny stosować odwrotne testy warunków skrajnych w celu zrozumienia rentowności i stabilności swoich modeli biznesowych i strategii, a także w celu wskazania okoliczności, w których mogą znaleźć się na progu upadłości lub być zagrożone upadłością w rozumieniu art. 32 dyrektywy 2014/59/UE. Ważne jest, aby instytucje określiły wskaźniki, które będą ostrzegały, gdy dany scenariusz staje się rzeczywistością. W tym celu instytucje powinny:

• a) określić ustalony z góry wynik, który ma zostać poddany testom (np. wynik modelu biznesowego, który staje się nierentowny);
• b) określić ewentualne niekorzystne okoliczności, które mogłyby narazić je na poważne zagrożenia i wywołać ustalony z góry wynik;
• c) ocenić (w zależności od wielkości instytucji oraz charakteru, skali, złożoności i stopnia ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej) prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzeń uwzględnionych w scenariuszach, prowadzące do ustalonego z góry wyniku; oraz
• d) przyjąć skuteczne rozwiązania, procesy, systemy lub inne środki mające na celu zapobieganie stwierdzonym zagrożeniom i słabościom oraz złagodzenie ich skutków.

Instytucje powinny stosować odwrotne testy warunków skrajnych przy planowaniu i podejmowaniu decyzji oraz w celu badania skuteczności swoich modeli biznesowych i strategii w celu stwierdzenia i zbadania tego, co mogłoby potencjalnie sprawić, że ich modele biznesowe staną się nierentowne, na przykład powinny poddawać ocenie zarówno zdolność do generowania zwrotów w kolejnych miesiącach, jak i zrównoważenie strategii w zakresie generowania zwrotów w dłuższym okresie na podstawie planów strategicznych i prognoz finansowych. Oczekuje się zaangażowania organu zarządzającego i kadry kierowniczej wyższego szczebla w trakcie całego procesu.

W przypadku gdy odwrotne testy warunków skrajnych wykażą, że ryzyko niepowodzenia modelu biznesowego instytucji jest niedopuszczalnie wysokie i niezgodne z apetytem instytucji na ryzyko, instytucja powinna zaplanować środki mające na celu zapobieżenie takiemu ryzyku lub ograniczanie jego skutków, biorąc pod uwagę czas niezbędny instytucji do tego, aby zareagować na zaistniałe zdarzenia i wdrożyć zaplanowane środki. W ramach tych środków instytucja powinna rozważyć, czy konieczne jest wprowadzenie zmian w jej modelu biznesowym. Środki te, wynikające z odwrotnego testu warunków skrajnych, łącznie z wszelkimi zmianami w planie biznesowym instytucji, powinny zostać szczegółowo udokumentowane w dokumentacji ICAAP instytucji.

Instytucje o szczególnych modelach biznesowych, np. firmy inwestycyjne, powinny stosować odwrotne testy warunków skrajnych w celu zbadania swojej podatności na zdarzenia ekstremalne, w szczególności w obszarach, w których ich ryzyko nie jest w wystarczającym stopniu uwzględnione w bardziej tradycyjnych scenariuszach warunków skrajnych (np. dla wypłacalności i płynności), opartych na wstrząsach makroekonomicznych.

Przeprowadzając odwrotne testy warunków skrajnych zgodnie z art. 177, art. 290 ust. 8 i art. 368 ust. 1 lit. g) rozporządzenia (UE) nr 575/2013, instytucje stosujące modele wewnętrzne dla ryzyka kredytowego, ryzyka kredytowego kontrahenta i ryzyka rynkowego powinny starać się wskazać dotkliwe, ale prawdopodobne scenariusze, które mogłyby spowodować znaczące niekorzystne skutki i potencjalnie zagrozić ogólnej rentowności instytucji. Instytucje powinny postrzegać te odwrotne testy warunków skrajnych jako niezbędne uzupełnienie swoich modeli wewnętrznych wykorzystywanych do obliczania wymogów kapitałowych oraz jako zwykłe narzędzie zarządzania ryzykiem, służące do wykrywania ewentualnych nieprawidłowości w odniesieniu do tych modeli wewnętrznych. W przypadku dotkliwych scenariuszy warunków skrajnych – mimo że niekoniecznie należy traktować to jako wskazanie, że modelowanie danych wejściowych do wzoru IRB jest nieodpowiednie – ryzyko modelu wzrośnie i może doprowadzić do obniżenia stopnia przewidywalności modelu.

Instytucje powinny przeprowadzać analizy jakościowe przy opracowywaniu dokładnego opisu odwrotnych testów warunków skrajnych oraz przy analizowaniu uzyskanych informacji zwrotnych i skutków nieliniowych, z uwzględnieniem dynamiki ryzyka oraz kombinacji i interakcji między różnymi rodzajami ryzyka. Opracowując dokładny opis testów, instytucja powinna uwzględnić niezależne zdarzenia zewnętrzne takie jak zdarzenia gospodarcze, kryzys przemysłowy, zdarzenia polityczne, procesy sądowe i klęski żywiołowe, jak również czynniki ryzyka takie jak ryzyko operacyjne, ryzyko koncentracji i korelacji, ryzyko utraty reputacji i utraty zaufania, a także połączenie tych zdarzeń i czynników. Zasadnicze znaczenie ma tutaj właściwe zaangażowanie organu zarządzającego instytucji w dyskusje na temat przedmiotowego opisu testów, a także uwzględnienie prawdopodobnych zagrożeń i ich wpływu na całą instytucję.

Instytucje powinny przeprowadzać analizy ilościowe i bardziej zaawansowane analizy, uwzględniając w nich wielkość instytucji, jak również charakter, skalę, złożoność i ryzyko związane z działalnością gospodarczą instytucji, aby ustalić konkretne poziomy strat lub inne negatywne skutki dla swojego kapitału, płynności (np. dostępu do finansowania, w szczególności do zwiększenia kosztów finansowania) lub ogólnej sytuacji finansowej. Instytucje powinny analizować historyczne dane ilościowe, aby określić czynniki ryzyka oraz wymaganą amplitudę zmian, które mogłyby spowodować taką stratę lub negatywny wpływ (np. określając właściwy poziom strat lub inny sposób obliczania odsetek w bilansie instytucji finansowej, na przykład wskaźniki kapitałowe lub źródła finansowania). Instytucje powinny zrozumieć i szczegółowo udokumentować czynniki ryzyka (np. wymieniając dokładne czynniki, które miały największy wpływ na skrajność portfela), główne linie biznesowe oraz jasną i spójną wizję obejmującą słabości i odpowiadające im scenariusze (np. dotyczące podstawowych założeń i wrażliwości wyników na te założenia w miarę upływu czasu), które wywołują ustalone z góry wyniki i łańcuch zdarzeń, jak również prawdopodobny przepływ (np. najważniejsze czynniki, które można przypisać zmiennym makroekonomicznym w zależności od kombinacji danej straty docelowej lub kapitału w portfelu), ze wskazaniem ukrytych słabości (np. ukryte korelacje i koncentracje) i pokrywających się skutków.

W stosownych przypadkach instytucje powinny stosować analizy wrażliwości jako punkt wyjścia dla odwrotnych testów warunków skrajnych, np. poprzez przesunięcie co najmniej jednego istotnego parametru do niektórych skrajnych warunków w celu osiągnięcia ustalonych z góry wyników. Instytucja powinna uwzględnić różne odwrotne analizy wrażliwości m.in. w odniesieniu do ryzyka kredytowego (np. ilu dużych klientów musiałoby ponieść ryzyko niewykonania zobowiązania, zanim doszłoby do utraty kapitału absorbującego straty), ryzyka rynkowego, ryzyka utraty płynności (np. warunki skrajne w odniesieniu do depozytów w sektorze detalicznym i okoliczności, które prowadziłyby do wykorzystania rezerw płynności instytucji) i ryzyka operacyjnego, jak również łączną analizę, która uwzględnia jednocześnie wszystkie rodzaje ryzyka. Przede wszystkim instytucja nie powinna jednak stosować analizy wrażliwości ani prostych wskaźników do określenia scenariusza właściwego dla odwrotnego testu warunków skrajnych. Analiza jakościowa powinna prowadzić do ustalenia odpowiedniego scenariusza, łączącego ocenę ekspercką z różnych obszarów działalności, ponieważ analiza i formułowanie opinii mogą stanowić najbardziej skuteczny sposób zapobiegania niepowodzeniom modelu biznesowego. Należy opracować wspólny proces poddawania próbie wszystkich istotnych parametrów ryzyka z wykorzystaniem aspektów statystycznych (np. zmienność czynników ryzyka spójna z obserwacjami historycznymi uzupełnionymi o hipotetyczne, lecz prawdopodobne założenia). Wiarygodność zmian parametrów wymaganych do osiągnięcia ustalonego z góry wyniku daje wstępne wyobrażenie na temat możliwych słabości instytucji. Aby ocenić wiarygodność, należy zastosować m.in. historyczne (wielowymiarowe) dane dotyczące rozkładu prawdopodobieństwa, w razie potrzeby skorygowane zgodnie z oceną ekspercką. Analizy i oceny jakościowe, obejmujące oceny eksperckie z różnych obszarów działalności, powinny stanowić podstawę do określenia odpowiednich scenariuszy.

Instytucje powinny stosować odwrotne testy warunków skrajnych jako narzędzie do gromadzenia informacji na temat scenariuszy obejmujących kombinacje warunków skrajnych dla wypłacalności i płynności, w przypadku gdy tradycyjne modelowanie może nie uwzględniać złożonych aspektów wynikających z rzeczywistych sytuacji. Instytucje powinny stosować odwrotne testy warunków skrajnych w celu zakwestionowania swoich planów kapitałowych i planów płynności. W stosownych przypadkach instytucje powinny określić i przeanalizować sytuacje, które mogłyby pogorszyć zdarzenie skrajne pod względem płynności i przekształcić je w zdarzenie skrajne pod względem wypłacalności, i odwrotnie, a ostatecznie doprowadzić do upadłości instytucji. Instytucje powinny dążyć do stosowania odwrotnych testów warunków skrajnych w sposób zintegrowany w odniesieniu do ryzyka kapitałowego lub ryzyka utraty płynności, mając na uwadze lepsze zrozumienie i poprawę zarządzania powiązanym ryzykiem w sytuacjach ekstremalnych.

Działania naprawcze i planowanie naprawy

Instytucje powinny opracować scenariusze dotyczące poważnych trudności makroekonomicznych i finansowych, różniące się stopniem dotkliwości (obejmujące zdarzenia systemowe, warunki skrajne specyficzne dla podmiotu prawnego i warunki skrajne na poziomie grupy), do wykorzystania w planach naprawy zgodnie z art. 5 ust. 6 dyrektywy w sprawie naprawy oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków (BRRD) oraz EBA/GL/2014/06, a także powinny korzystać ze szczególnych odwrotnych testów warunków skrajnych w celu opracowania scenariuszy „na progu niewykonania zobowiązania” (instytucja na progu niewykonania zobowiązania, ale nie w gorszej sytuacji) oraz jako wkład w kształtowanie i badanie efektywności i skuteczności swoich działań naprawczych oraz planów naprawy, jak również powinny przeprowadzać analizy wrażliwości obejmujące odpowiednie założenia. Takie scenariusze „na progu niewykonania zobowiązania” powinny określać i opisywać punkt, który mógłby doprowadzić do uznania modelu biznesowego danej instytucji lub grupy za nierealny, chyba że podjęte zostały skuteczne działania naprawcze. Scenariusze t e powinny umożliwiać oszacowanie wyników i stosowność wszystkich dostępnych wariantów naprawy. Terminologia stosowana w opisie scenariuszy naprawczych powinna pomóc w ustaleniu, które warianty naprawy zostały zbadane w konkretnych scenariuszach warunków skrajnych. Opis powinien być dostatecznie szczegółowy, na podstawie zarówno zbioru założeń ilościowych, jak i opisu jakościowego, aby można było określić, czy dany scenariusz jest właściwy dla danej instytucji i na ile jest on dotkliwy. Zdarzenia powinny być opisane w logicznej kolejności, przy czym należy bardzo wyraźnie określić założenia leżące u podstaw głównych czynników (np. dochód netto, aktywa ważone ryzykiem (ang. risk-weighted assets — RWA), kapitał). Scenariusze powinny również uwzględniać możliwą ocenę skutków krzyżowych stosowania różnych wariantów planu naprawy w ramach tego samego scenariusza warunków skrajnych. Scenariusze powinny również umożliwiać zrozumienie tego, w jaki sposób występują zdarzenia, określając odpowiedni harmonogram, który jasno wskazuje, w jakim terminie zostaną opracowane określone działania (co pociąga za sobą konsekwencje dla ich wiarygodności i wykonalności). Celem takiego działania jest sprawdzenie skuteczności wariantów naprawy, które umożliwiają instytucji odzyskanie siły finansowej i przywrócenie rentowności w momencie, gdy instytucja znajdzie się w tak skrajnych warunkach.

Ze względu na różne cele obu zestawów odwrotnych testów warunków skrajnych testy warunków skrajnych dla celów ICAAP i ILAAP oraz planowanie naprawy nie powinny być ze sobą powiązane, lecz należy je między sobą porównać.

Instytucje powinny stosować odwrotne testy warunków skrajnych, aby pomóc w opracowaniu, ocenie i kalibracji scenariuszy „na progu niewykonania zobowiązania”, wykorzystywanych do celów planowania naprawy.

Instytucje powinny stosować odwrotne testy warunków skrajnych w celu określenia czynników ryzyka oraz dalszego zrozumienia i opisania scenariuszy, które doprowadziłyby do sytuacji „na progu niewykonania zobowiązania”, oceniając skuteczne działania naprawcze, które można wdrożyć w wiarygodny sposób albo z wyprzedzeniem albo w miarę rozwoju czynników ryzyka lub scenariuszy.

Odwrotne testy warunków skrajnych powinny przyczyniać się do realizacji scenariuszy planu naprawy poprzez zastosowanie podejścia dynamicznego i ilościowego, które powinno obejmować:

• a) czynniki inicjujące naprawę (tj. moment, w którym instytucja wdrożyłaby działania naprawcze w hipotetycznym scenariuszu);
• b) wymagane działania naprawcze i ich oczekiwaną skuteczność, w tym metodę oceny tej skuteczności (tj. wskaźniki, które należy monitorować w celu stwierdzenia, że są wymagane dalsze działania);
• c) odpowiedni harmonogram i proces wymagany do podjęcia tych działań naprawczych; oraz
• d) w przypadku dalszego występowania warunków skrajnych – lit. b) i c) w odniesieniu do ewentualnych dodatkowych działań naprawczych wymaganych do wyeliminowania pozostałego ryzyka.