4.3 Zasady postępowania i procedury w zakresie ryzyka kredytowego

Instytucje powinny określić w swoich zasadach postępowania (polityce) i procedurach w zakresie ryzyka kredytowego kryteria rozpoznawania, oceny, udzielania, monitorowania, sprawozdawczości i ograniczania ryzyka kredytowego, jak również kryteria pomiaru rezerw, zarówno na potrzeby rachunkowości, jak i adekwatności kapitałowej. Instytucje powinny dokumentować założenia koncepcyjne i regularnie je aktualizować.

Cel przyświecający zasadom postępowania i procedurom w zakresie ryzyka kredytowego powinien promować proaktywne podejście do monitorowania jakości kredytowej, wczesnego rozpoznawania pogorszenia się jakości kredytu oraz zarządzania ogólną jakością kredytów i powiązanym profilem ryzyka portfela, w tym poprzez nowe działania w obszarze udzielania kredytów.

Zasady postępowania i procedury w zakresie ryzyka kredytowego powinny obejmować wszelkie działania związane z udzielaniem kredytów, klasy aktywów, segmenty klientów, produkty i konkr etne instrumenty kredytowe, praktyki zarządzania ryzykiem kredytowym, a także związane z tym obowiązki i środki kontroli.

Zasady postępowania i procedury w zakresie ryzyka kredytowego powinny obejmować konkretne zasady postępowania i procedury udzielania kredytów sformułowane w sposób dostatecznie szczegółowy, aby uchwycić konkretne linie biznesowe instytucji dla różnych sektorów, stosownie do ich złożoności i wielkości, a także ryzyk a różnych segmentów rynku związane z danym instrumentem kredytowym.

Zasady postępowania i procedury w zakresie ryzyka kredytowego powinny określać:

• a. zasady postępowania, procedury i zasady zatwierdzania udzielenia kredytu oraz podejmowania decyzji o udzieleniu kredytu , w tym odpowiednie etapy autoryzacji ustalone zgodnie z apetytem na ryzyko kredytowe i limitami;
• b. kryteria udziele nia kredytu uwzględniające pozycje, o których mowa w załączniku 1;
• c. wymogi dotyczące postępowania z informacjami i danymi koniecznymi do oceny zdolności kredytowej, określone w rozdziale 5.1 ;
• d. wymogi na potrzeby oceny zdolności kredytowej, w tym analiza wrażliwości, o których mowa w rozdziale 5.2 ;
• e. wymogi dotyczące łącznej ekspozycji na ryzyko i limitów ryzyka kredytowego oraz zarządzania koncentracją ryzyka kredytowego;
• f. wymogi i procedury dotyczące akceptowania i wykorzystywania zabezpieczenia oraz środków ograniczania ryzyka kredytowego, umożliwiające ocenę ich skuteczności rozwiązań przy minimalizowaniu nieodłączonego ryzyka kredytowego – tego rodzaju wymogi i procedury powinny być odpowiednie dla poszczególnych klas aktywów i poszczególnych rodzajów produktów i powinny one uwzględniać rodzaj, wielkość i złożoność przyznawanych kredyt ó w;
• g. warunki stosowania zautomatyzowanego procesu decyzyjnego w procesie udzielania kredytów , według zidentyfikowanych produktów, segmentów i limitów, dla których zautomatyzowany proces decyzyjny jest dozwolony;
• h. podejście oparte na analizie ryzyka, uwzględniające ewentualne odstępstwa od standardowych zasad postępowania i procedur w zakresie kredytów oraz kryteriów udziele nia kredytu, w tym:
• i. warunki określające proces akceptowania odstępstw i wyjątkó w oraz konkretne wymogi dotyczące dokumentacji, w tym ścieżka audytu;
• ii. kryteria odrzucenia i kryteria eskalacji w przypadku od stępstw lub wyjątków od przyjętych standardów do decydenta kredytowego wyższego szczebla (w tym zmiany, unieważnienia, ekspozycje mogące być akceptowane w drodze wyjątku od ogólnych standardów kredytowania oraz innych niestandardowych działań w ramach szczególnego procesu z udziałem innych organów decyzyjnych);
• iii. wymogi monitorowania okoliczności i warunków podejmowania nadzwyczajnych decyzji o udzieleniu kredytu, w tym wymogi dotyczące ich przeglądu przez odpowiednie jednostki podczas regularnych przeglądów spełniania warunków i zgodności z zasadami postępowania i limitami;
• i. wymogi określające, co należy udokumentować i za rejestrować w ramach procesu udzielania kredytów , w tym na potrzeby doboru próby i do celów audytowych – powinno to obejmować co najmniej wymogi dotyczące wypełniania wniosku o kredyt, uzasadnienie/analizę w wymiarze jakościowym i ilościowym, a także wszelką dodatkową dokumentacj ę, która posłużyła jako podstaw a zaakceptowania lub odrzucenia wniosku o przyznanie kredyt u ;
• j. wymogi dotyczące monitorowania działalności związanej z udzielaniem kredyt ów – ramy kontroli wewnętrzne j powinny zapewnić uwzględnienie wszystkich faz następujących po udzieleniu kredytu;
• k. w stosownych przypadkach – kryteria określone w rozdziałach 4.3.2 , 4.3.3 , 4.3.4 , 4.3.5 i 4.3.6;
• l. kryteria określone w rozdziale 4.3.1 i 4.3.7.

W ramach zasad postępowania i procedur w zakresie ryzyka kredytowego oraz zgodnie ze strategią w zakresie ryzyka kredytowego instytucje powinny również wziąć pod uwagę zasady odpowiedzialnego udzielania kredytów. W szczególności:

• a. powinny uwzględni a ć konkretną sytuację kredytobiorcy, np. uczciwie traktując kredyto biorców znajdujących w trudnej sytuacji ekonomicznej;
• b. powinny tworzyć produkty kredytowe, które są oferowane konsumentom, w sposób odpowiedzialny.

W przypadku produktów kredytowych, które są oferowane konsumentom, instytucje powinny zapewnić, aby kryteria udziele nia kredytu nie powodowały nadmiernych trudności w spłacie ani nadmiernego zadłużenia kredytobiorców i ich gospodarstw domowych.

W ramach zasad postępowania i procedur w zakresie ryzyka kredytowego dotyczących procesu decyzyjnego związanego z kredytem, o których mowa w ust. 38 lit. a), i oceny zdolności kredytowej, o której mowa w ust. 38 lit. d), instytucje powinny określać również korzystanie przy ocenie zdolności kredytowej i procesach decyzyjnych związanych z kredytem ze zautomatyzowanych modeli w sposób adekwatny do wielkości, charakteru i złożoności instrumentu kredytowego oraz rodzajów kredytobiorców. W szczególności instytucje powinny stworzyć odpowiednie rozwiązania zarządcze na potrzeby projektowania i wykorzystania takich modeli oraz zarządzania powiązanym ryzykiem modelu, uwzględniając przy tym kryteria określone w rozdziale 4.3.4, jak również – na potrzeby związanych z ryzykiem modelu aspektów

• – wytyczne EUNB dotyczące wspólnych procedur i metod stosowanych w ramach procesu przeglądu i oce ny nadzorczej¹⁴ .

¹⁴ EBA/GL/2014/13.

Instytucje powinny zapewnić, aby zasady postępowania i procedury w zakresie ryzyka kredytowego były opracowane w sposób ograniczający do minimum ryzyko oszustwa wewnętrznego lub zewnętrznego w procesie udzielania kredyt ów . Instytucje powinn y dysponować odpowiednimi procesami umożliwiającymi monitorowanie wszelkich podejrzanych lub nieuczciwych zachowań.

Instytucje powinny regularnie dokonywać przeglądu zasad postępowania i procedur w zakresie ryzyka kredytowego i w tym celu jasno wyznaczyć f unkcje i pracowników , których zadaniem będzie zapewnienie aktualizacji określonych zasad postępowania i procedur, a także sprecyzować ich role i obowiązki w tym zakresie.

4.3.1 Zasady postępowania i procedury w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu

Instytucje powinny również określać w swoich zasadach postępowania (polityce), w jaki sposób identyfikują i ocen iają ryzyka prania pieniędzy i ryzyka finansowania terroryzmu (ML/TF) oraz zarządzają nimi, na które to ryzyk a są narażone w wyniku działań związanych z udzielaniem kredytów¹⁵ . W szczególności instytucje powinny:

• a. na poziomie swojej działalności gospodarczej – identyfikować i oceniać ryzyko ML/TF związane z rodzajem obsługiwanego klienta, oferowany mi produktami kredytowymi , terytorium geograficznym, na którym działają, a także wykorzystywanymi kanałami dystrybucji i zarządzać takim ryzykiem;
• b. na poziomie indywidualnej relacji – identyfikować i oceniać ryzyko ML/TF związane z taką relacją i zarządzać takim ryzykiem; w ramach tego instytucje powinny:
• i. wziąć pod uwagę na przeznaczenie kredytu;
• ii. wziąć pod uwagę, w jakim stopniu powiązanie osoby fizycznej lub prawnej, niebędącej kredytobiorcą ani instytucją, z instrumentem kredytowym stwarza ryzyko ML/TF ;
• iii. w szczególności w sytuacjach gdy w związku z określoną indywidualną relacją powstaje ryzyko ML/TF , instytucje powinny podjąć działania uwzględniające ryzyko, aby ustalić, czy środki wykorzystywane do spłaty kredytu, w tym środki pieniężne lub ekwiwalenty środków pieniężnych wnoszone jako zabezpieczenie, pochodzą z legalnych źródeł. Analizując legalność źródła środków, instytucje powinny mieć na uwadze działalność, która doprowadziła do wygenerowania takich środków, jak również rozważyć, czy dane informacje są wiarygodne i spójne z wiedzą instytucji na temat danego klienta i jego działalności zawodowej.

¹⁵ W dyrektywie (UE) 2015/849 przewidziano wymóg, aby instytucje wprowadzały i utrzymywały skuteczn e zasady postępowania i procedury w celu zapobiegani a praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, wykrywania taki ch zjawisk oraz stosowania środków odstraszających. W celu uzyskania dodatkowych informacji w tym zakresie instytucje powinny również zapoznać się ze stanowiskiem Europejskich Urzęd ów Nadzoru we wspólnych wytycznych w sprawie czynników ryzyka (JC 2017 37).

Instytucje powinny posiadać proces y wewnętrzn e , aby zagwarantować, że informacje uzyskiwane na potrzeby oceny zdolności kredytowej, takie jak informacje określone w rozdziale 5.1 i załączniku 2 do niniejszych wytycznych, są również wykorzystywane w ramach procesów związanych z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (AML/CFT).

Instytucje powinny posiadać zasady postępowania i procedury zapewniając e zgodność wypłaty kredytów z decyzją kredytową i umową kredyt u . Powinny również zapewniać, aby istniały stosowne środki kontroli umożliwiające rozpoznawanie i ocenę ryzyka ML/TF oraz zarządzanie takim ryzykiem, a także prowadzenie odpowiedniej dokumentacji, zgodnie z szerszymi obowiązkami instytucji w zakresie AML/CFT przewidzianymi dyrektywą (UE) 2015/849.

4.3.2 Transakcje lewarowane

W ramach swoich zasad postępowania i procedur instytucje powinny stosować nadrzędną definicję transakcji lewarowanych, która uwzględnia poziom dźwigni finansowej kredytobiorcy i cel transakcji. Definicja ta powinna funkcjonować we wszystkich liniach biznesowych i je dnostkach ponoszących ryzyko kredytowe.

Zakres i wdrażanie definicji transakcji lewarowanej przez instytucję powinny być przedmiotem regularnego przeglądu, aby wykluczyć wystąpienie nienależytych wyłączeń .

Instytucje powinny określić swój apetyt i strategię w zakresie transakcji lewarowanych w sposób obejmujący wszystkie odpowiednie jednostki biznesowe zaangażowane w tego rodzaju operacje. Instytucje powinny określić rodzaje transakcji lewarowanych, które są gotowe zawrzeć, a także akceptowalne wartości parametrów, takich jak rating, prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązania, poziom zabezpieczenia i poziom lewarowania, w tym – w stosownych przypadkach – na szczeblu sektorowym.

Instytucje powinny określić swój apetyt na ryzyko związany z syndykacją transakcj i lewarowanych i przedstawić kompleksowe ramy limitów, w tym specjalne limity gwarantowania emisji (underwritingu) i szczegółowy zestaw sublimitów, w których wskazane zostaną limity maksymalne i charakter transakcji, w których instytucja jest gotowa uczestniczyć.

Instytucje powinny ustanowić prawidłową strukturę zarządzania dla transakcji lewarowanych, umożliwiając kompleksowy i spójny nadzór nad wszystkimi transakcjami lewarowanymi, których udzielają, któ re syndykują lub nabywają, w tym – w stosownych przypadkach – transakcjami opartymi na „najlepszych możliwych działaniach” ( best effort deal ) i w formule club deal , jak również standardowymi kredytami dwustronnymi udzielanymi mikroprzedsiębiorstwom oraz małym, średnim i dużym przedsiębiorstwom.

Instytucje powinny zapewnić, aby wszystkie transakcje lewarowane były poddawane odpowiedniemu przeglądowi, zgodnie z apetytem instytucji na ryzyko, strategiami i zasadami postępowania, a także zatwierdzane przez odpo wiedni ch decydentów kredyt owych . W przypadku transakcji wiążących się z ryzykiem wynikającym z kredytu konsorcjalnego i ryzykiem gwarantowania emisji (underwr i tingu) powinny istnieć konkretne wymogi i procesy dotyczące procedury zatwierdzania.

4.3.3 Innowacje w udzielaniu kredytów oparte na technologii

Korzystając z opartych na technologii innowacji w udzielaniu kredytów, instytucje powinny podejmować następujące kroki:

• a. odpowiednio uchwyc a ć w ramach zarządzania ryzykiem i kontroli nieodłączne ryzyko wpisane w oparte na technologii innowacje w udzielaniu kredytów. Powinno to być współmierne do modelu biznesowego, ekspozycji na ryzyko kredytowe, złożoności metod i zakresu korzystania z innowacji opartych na technologii;
• b. zapewniać, aby organ zarządzający dostatecznie rozumiał korzystanie z innowacji opartych na technologii, ich ograniczenia oraz wpływ na procedury udzielania kredytów;
• c. rozumieć stosowane modele, w tym ich możliwości, założenia i ograniczenia, a także zapewniać możliwość prześledzenia ich działania, możliwość kontrolowania, solidność i odporność;
• d. zapewniać, aby modele były dostosowane do określonego celu, uwzględniając wyznaczone zadania i inne kryteria, takie jak ich wydajność i wykorzystanie. Jeżeli w trakcie korzystania z modeli konieczne są wyjaśnienia, należy wówczas zwrócić uwagę na opracowanie modelu możliwego do interpretowania;
• e. rozumieć jakość danych i informacji wprowadzanych do modelu, a także wykrywać stronniczość w procesie decyzyjnym związanym z kredytem i zapobiegać jej, zapewniając odpowiednie zabezpieczenia gwarantujące poufność, integralność i dostępność informacji i systemów;
• f. zapewnić, aby działanie modelu, w tym poprawność i jakość danych wyjściowych, były w sposób ciągły monitorowane i aby podejmowano na czas stosowne działania zaradcze w przypadku wykrycia problemów (np. pogorszenia lub odejścia od oczekiwanego działania). 4.3.4 Modele oceny zdolności kredytowej i procesu decyzyjnego związanego z kredytem

Korzystając ze zautomatyzowanych modeli oceny zdolności kredytowej i procesu decyzyjneg o związanego z kredytem, instytucje powinny rozumieć stosowane modele i ich metodykę, dane wejściowe, założenia, ograniczenia i dane wyjściowe, jak również powinny dysponować:

• a. wewnętrzn ymi zasadami postępowania i procedurami umożliwiającymi wykrywanie i za pobieganie stronniczości oraz zapewni a nie jakości danych wejściowych;
• b. środkami zapewniającymi identyfikowalność, możliwość kontroli, solidność i odporność danych wejściowych i wyjściowych;
• c. wewnętrzn ymi zasadami postępowania i procedurami zapewniającymi regularną ocenę jakości wyników modelu z zastosowaniem środków dostosowanych do wykorzystania modelu, w tym weryfikacji historycznej działania modelu;
• d. mechanizmami kontroli, zmianami modelu i procedurami eskalacji funkcjonującymi w obrębie zwykłych ram procesu decyzyjnego związanego z kredytem, w tym podejściem jakościowym, narzędziami jakościowej oceny ryzyka kredytowego (w tym osądem eksperckim i analizą krytyczną) oraz limitami ilościowymi.

Instytucje powinny dysponować odpowiednią dokumentacją modelu, która obejmuje:

• a. metodykę, założenia i dane wejściowe, jak również metodę wykrywania i zapobiegania stronniczości oraz zapewnienia jakości danych wejściowych;
• b. wykorzystanie wyników modelu w procesie decyzyjnym i monitorowanie zautomatyzowanych decyzji w świetle ogólnej jakości portfela lub produktów, w odniesieniu do których wykorzystuje się dane modele.

4.3.5 Czynniki środowiskowe, społeczne i związane z zarządzaniem

Instytucje powinny uwzględniać czynniki środowiskowe, społeczne i związane z zarządzaniem, a także ryzyka powiązane w swoich apetyt ach na ryzyko kredytowe oraz zasad postępowania w zakresie zarządzania ryzykiem, zasadach postępowania i procedurach dotyczących ryzyka kredytowego, przyjmując podejście holistyczne.

Przy określaniu apetytu na ryzyko, zasad postępowania i procedur instytucje powinny brać pod uwagę ryzyka związane z czynnikami środowiskow ymi , społeczn ymi i związan ymi z zarządzaniem wpływające na sytuację finansową kredytobiorców, a w szczególności potencjalny wpływ czynników środowiskowych i zmiany klimatu. Ryzyko związane ze zmianą klimatu mogące przekładać się na wyniki finansowe kredytobiorców może przede wszystkim zmaterializować się jako ryzyko fizyczne, np. ryzyko kredytobiorcy wynikające z fizycznych skutków zmiany klimatu, w tym ryzyko odpowiedzialności prawnej za przyczynianie się do zmiany klimatu, lub ryzyko przekształcenia, np. ryzyko kredytobiorcy wynikające z przejścia na niskoemisyjną gospodarkę odporną na zmiany klimatu. Ponadto wystąpić mogą również innego rodzaju ryzyka, takie jak zmiany na rynku i zmiany preferencji konsumenckich oraz ryzyko prawne, które może wpływać na wyniki aktywów bazowych.

4.3.6 Udzielanie kredytów zrównoważonych środowiskowo

Instytucje, które przyznają lub planują przyzna wa ć kredyt y zrównoważone środowiskowo, powinny opracować w ramach swoich zasad postępowania i procedur w zakresie ryzyka kredytowego szczegółowe zasady polityk i procedur udzielania kredytów zrównoważonych środowiskowo, obejmujące udzielanie tego rodzaju kredyt ów i ich monitorowanie. Tak ie zasady postępowania i procedury powinny w szczególności:

• a. przedstawiać listę projektów i działań, jak również kryteriów, które instytucja uznaje za kwalifikujące się do kredytów zrównoważonych środowiskowo, lub odnieść się do odpowiedni ch istniejących standard ów udzielania kredytów zrównoważonych środowiskowo, które określają, jakiego rodzaju kredyty uznaje się za zrównoważone środowiskowo;
• b. określać proces, w którym instytucje oceniają, że zyski z instrumentów kredytowych zrównoważonych środowiskowo, których udzieliły, wykorzystano na działania zrównoważone środowiskowo. W przypadku kredytów udzielanych przedsiębiorstwom proces ten powinien obejmować:
• i. gromadzenie informacji na temat celów biznesowych kredytobiorców związanych z klimatem i ochroną środowisk a lub w inny sposób związanych z działalnością na rzecz zrównoważonego rozwoju;
• ii. ocenę spełniania przez projekty finansowania kredytobiorców kryteriów kwalifikujących dla projektów i działań zrównoważonych środowiskowo i kryteriów powiązanych;
• iii. zapewnia nie, aby kredytobiorcy byli skłonni i zdolni do odpowiedniego monitorowania i zgłaszania alokacji zysków na projekty lub działania zrównoważone środowiskowo;
• iv. regularne monitorowanie, czy zyski są odpowiednio alokowane (co może wiązać się z zażądaniem od kredytobiorców aktualizowan ia informacji na temat wykorzystania zysków do czasu spłaty danego instrumentu kredytowego).

Instytucje powinny kształtować swoj e zasady postępowania i proce dury w zakresie udzielania kredytów zrównoważonych środowiskowo w kontekście własnych celów nadrzędnych oraz strategii i polityki związanej ze zrównoważonym finansowaniem. W szczególności instytucje powinny określić cele jakościowe oraz – w stosownych przypadkach – ilościowe, aby wspierać rozwój i integralność udzielania kredytów zrównoważonych środowiskowo, jak również oceniać, w jakim zakresie rozwój ten wpisuje się w ogólne cele związane z klimatem i równowagą środowiskową lub przyczynia się do ich reali zacji.

4.3.7 Infrastruktura danych

Instytucje powinny dysponować odpowiednią infrastrukturą danych, a także stosownymi procedurami i zasadami postępowania, które umożliwią wspieranie procesu udzielania kredytów oraz zarządzanie ryzykiem kredytowym i monitorowanie instrumentów kredytowych przez cały cykl ich życia (np. udzielanie kredytów i ocena zdolności kredytowej, ocena ryzyka, kontrola kredytowa i monitorowanie kredytu ). Infrastruktura danych powinna zapewniać ciągłość, integralność i bezpieczeństwo informacji na temat ekspozycji, kredytobiorcy i zabezpieczenia, począwszy od chwili udziel a nia kredytu przez cały cykl życia danego instrumentu kredytowego.

Infrastruktura danych powinna być dostatecznie szczegółowa, aby możliwe było uzyskanie konkretnych informacji dla każdego kredytu, w szczególności na temat faktycznie zastosowanych kryteriów udzielenia kredytu w chwili jego udziel a nia, co pozwoliłoby na po wiązanie danych na temat kredytobiorcy z danymi dotyczącymi zabezpieczenia, a przez to przyczyniłoby się do skutecznego monitorowania ryzyka kredytowego (zob. rozdział 8 ) oraz umożliwiło skuteczną ścieżkę kontroli i pomiar wydajności operacyjnej i kredytowej, a także monitorowanie odstępstw od polityki, wyjątków i zmian wyniku (w tym ratingu lub oceny punktowej kredytu/transakcji).

Na potrzeby projektowa nia i utrzymania takiej infrastruktury danych instytucje powinny rozważyć skorzystanie z odpowiednich pól danych zawartych w szablonach dotyczących transakcji w zakresie kredytów nieobsługiwanych opracowanych przez EUNB¹⁶ .

¹⁶ https://eba.europa.eu/risk - analysis -and-data/eba-work-on- npls