4.2 Identyfikacja i pomiar ryzyk ESG

W ramach minimalnych standardów identyfikacji i pomiaru ryzyk ESG wewnętrzne procedury instytucji powinny obejmować narzędzia i metody oceny czynników ryzyka ESG oraz ich kanałów przenoszenia do poszczególnych kategorii ryzyka ostrożnościowego i mierników ryzyka finansowego, które mają wpływ na ekspozycje instytucji, również w ujęciu perspektywicznym.

Aby zapewnić właściwą identyfikację ryzyk ESG i zarządzanie nimi, instytucje powinny rozważyć potencjalny wpływ tych ryzyk w perspektywie krótko - , średnio - i długoterminowej. Poziom szczegółowości i dokładności punktów danych, narzędzi, metod i wskaźników kwantyfikacji stosowanych przez instytucje powinien uwzględniać ich ocenę istotności oraz ich wielkość i złożoność, a także być na ogół wyższy w perspektywie krótko - i średnioterminowej. Długoterminowe horyzonty czasowe powinny być rozpatrywane przynajmniej w ujęciu jakościowym oraz powinny wspierać strategiczne oceny i procesy decyzyjne.

W odniesieniu do ryzyk środowiskowych wewnętrzne procedury i metody powinny umożliwiać instytucjom:

• a. ilościowe określenie ryzyk związanych z klimatem , na przykład poprzez szacowanie prawdopodobieństwa urzeczywistnienia i skali skutków finansowych wynikających z czynników związanych z klimatem;
• b. właściwe zrozumienie ryzyk finansowych, które mogą wynikać z innych rodzajów ryzyka środowiskowego, na przykład z degradacji przyrody, w tym utraty różnorodności biologicznej i utraty usług ekosystemowych, lub niedostosowania działalności do działań mających na celu ochronę lub odbudowę zasobów przyrody bądź ograniczenie negatywnego wpływu na nie;
• c. ustanowienie kluczowych wskaźników ryzyka ( key risk indicators – KRI) obejmujących co najmniej krótko - i średnioterminowe horyzonty czasowe oraz zakres ekspozycji i portfeli określony zgodnie z wynikami oceny istotności.

W odniesieniu do ryzyk społecznych i z zakresu ładu korporacyjnego, w przypadku których początkowo brakuje informacji ilościowych, wewnętrzn e procedur y instytucji powinny przewidywać metody, które najpierw umożliwiają jakościową ocenę potencjalnego wpływu tych ryzyk na działalność instytucji oraz na ryzyka finansowe, na jakie jest ona narażona, a następnie pozwalają sukcesywnie opracowywać bardziej zaawansowane środki jakościowe i ilościowe. Instytucje powinny stopniowo udoskonalać swoje podejścia zgodnie z postępami regulacyjnymi, naukowymi, w zakresie dostępności danych i metodologicznymi.

W odniesieniu do interakcji między poszczególnymi kategoriami ryzyk, odpowiednio, środowiskowych, społecznych i z zakresu ładu korporacyjnego, wewnętrzne procedury instytucji powinny zapewnić, aby każda kategoria ryzyka była najpierw oceniana z uwzględnieniem jej specyficznych cech, a dopiero potem rozważane były potencjalne wzajemne powiązania i współzależności w pomiarze tych ryzyk.

4.2.2. Procesy przetwarzania danych

W wewnętrznych procedurach instytucji należy przewidzieć wdrożenie rzetelnych systemów zarządzania informacjami na potrzeby identyfikowania, gromadzenia, porządkowania i analizowania danych, które są niezbędne do wspierania oceny ryzyk ESG, zarządzania nimi i ich monitorowania. Takie systemy powinny zostać wdrożone w całej instytucji jako część ogólnej infrastruktury IT i zarządzania danymi. Instytucje powinny regularnie dokonywać przeglądu swoich praktyk, aby zapewnić ich aktualność w odniesieniu do zmian wynikających z działania organów publicznych (np. zwiększona dostępność danych ze względu na inicjatywy regulacyjne) i zmian rynkowych, a także powinny dysponować rozwiązaniami umożliwiającymi ocenę i poprawę jakości danych.

Wewnętrzne procedury instytucji powinny zapewniać, aby instytucje gromadziły i wykorzystywały informacje potrzebne do oceny obecnych i przyszłych ryzyk ESG, na które mogą być narażone za pośrednictwem swoich kontrahentów, zarządzania tymi ryzykami i monitorowania ich, poprzez dążenie do gromadzenia danych, na poziomie klienta i na poziomie aktywów, o odpowiednim stopniu szczegółowości .

Procedury wewnętrzne instytucji powinny opierać się zarówno na wewnętrznie, jak i zewnętrznie dostępnych danych ESG, w tym poprzez regularny przegląd i wykorzystywanie informacji na temat zrównoważonego rozwoju ujawnianych przez ich kontrahentów, w szczególności zgodnie z europejskimi standardami sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju opracowanymi na mocy dyrektywy 2013/34/UE lub dobrowolnym standardem sprawozdawczości dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) nienotowanych na rynku regulowanym, zgodnie z komunikatem COM(2023) 535 w sprawie pakietu pomocy gospodarczej dla MŚP⁹ .

⁹ COM(2023) 535 – Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno - Społecznego i Komitetu Regionów – „Pakiet pomocy gospodarczej dla MŚP”.

Instytucje powinny ocenić, które inne źródła danych skutecznie wspierałyby ocenę ryzyk ESG oraz zarządzanie nimi i ich monitorowanie, na przykład informacje uzyskane poprzez współpracę z klientami i kontrahentami dzięki nowym lub istniejącym relacjom biznesowym lub dane od osób trzecich. Jeśli instytucje w celu uzyskania dostępu do danych ESG korzystają z usług dostawców zewnętrznych, instytucje powinny upewnić się, że posiadają wystarczającą wiedzę na temat źródeł, danych i metod stosowanych przez dostawców danych, w tym ich potencjalnych ograniczeń.

Jeżeli jakość lub dostępność danych początkowo nie jest wystarczająca do zaspokojenia potrzeb związanych z zarządzaniem ryzykiem, instytucje powinny ocenić te luki i ich potencjalne skutki. Instytucje powinny podejmować i dokumentować działania naprawcze, w tym wykorzystanie oszacowań lub przybliżeń, np. na podstawie cech sektorowych lub regionalnych oraz, o ile to możliwe, dokonując dostosowań na potrzeby uwzględnienia aspektów właściwych konkretnym kontrahentom. Instytucje powinny dążyć do ograniczenia st osowania oszacowań i przybliżeń w miarę poprawy dostępności i jakości danych ESG.

W przypadku dużych kontrahentów korporacyjnych zdefiniowanych w art. 3 ust. 4 dyrektywy 2013/34/UE instytucje powinny rozważyć, w stosownych przypadkach, zgromadzenie lub uzyskanie następujących punktów danych:

• a. w odniesieniu do ryzyk środowiskowych:
• i. położenie geograficzne kluczowych aktywów (np. zakładów produkcyjnych) i narażenie na zagrożenia środowiskowe (np. zagrożenia związane z temperaturą, wiatrem, wodą, ziemią) o stopniu szczegółowości niezbędnym do odpowiedniej analizy ryzyka fizycznego oraz dostępność ubezpieczenia;
• ii. bieżące i, jeśli są dostępne, docelowe emisje gazów cieplarnianych zakresu 1, 2 i 3 w edług wartości bezwzględnej oraz, w stosownych przypadkach, według wartości intensywności;
• iii. zależność od paliw kopalnych pod względem nakładów czynników ekonomicznych albo podstawy przychodów;
• iv. zapotrzebowanie na energię i wodę lub ich zużycie pod względem nakładów czynników ekonomicznych albo podstawy przychodów;
• v. poziom efektywności energetycznej w odniesieniu do ekspozycji związanych z nieruchomościami oraz zdolność kontrahenta do obsługi zadłużenia;
• vi. bieżący i przewidywany wpływ finansowy ryzyk i szans środowiskowych na sytuację finansową, wyniki finansowe i przepływy pieniężne kontrahenta;
• vii. plany strategiczne związane z przejściem, w tym plan przejścia w zakresie łagodzenia zmiany klimatu, ujawnione zgodnie z art. 19a lub art. 29a dyrektywy (UE) 2022/2464,
• o ile są dostępne;
• b. w odniesieniu do ryzyk społecznych i z zakresu ładu korporacyjnego:
• i. zgodność z Wytycznymi OECD dla przedsiębiorstw międzynarodowych, Wytycznymi ONZ dotyczącymi biznesu i praw człowieka oraz Deklaracją Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącą podstawowych zasad i praw w pracy;
• ii. negatywny istotny wpływ na własnych pracowników, osoby wykonujące pracę w łańcuchu wartości, dotknięte społeczności i konsumentów/użytkowników końcowych, w tym informacje na temat należytej staranności lub procesów mających na celu uniknięcie i naprawę skutków tego wpływu.

W przypadku ekspozycji wobec rodzajów kontrahentów innych niż duże jednostki instytucje powinny:

• a. określić punkty danych niezbędne do identyfikacji i pomiaru ryzyk ESG oraz zarządzania nimi, biorąc pod uwagę wykaz przedstawiony w pkt 28 na potrzeby wsparcia tej oceny;
• b. w razie potrzeby, aby uzupełnić luki w danych – wykorzystać ocenę ekspercką, dane jakościowe, oceny na poziomie portfela i przybliżenia zgodnie z pkt 27. 4.2.3. Główne cechy metod referencyjnych mających na celu identyfikację i pomiar ryzyk ESG

W wewnętrznych procedurach instytucji należy przewidywać łączenie metod oceny ryzyka, obejmujące metody oparte na ekspozycji, sektorowe, oparte na portfelu i oparte na scenariuszach, jak określono w pkt 31– 42. Łączenie metod powinno odbywać się w sposób umożliwiający instytucjom kompleksową ocenę ryzyk ESG we wszystkich istotnych horyzontach czasowych. Instytucje w szczególności powinny co najmniej stosować metody oparte na ekspozycji w celu uzyskania krótkoterminowego obrazu tego, w jaki sposób ryzyk a ESG wpływają na profil ryzyka i rentowność ich kontrahentów, stosować metody sektorowe, portfelowe i oparte na scenariuszach na potrzeby wsparcia procesu planowania średnioterminowego oraz określenia limitów ryzyka i apetytu na ryzyko w celu ukierunkowania instytucji na osiąganie swoich celów strategicznych, a także oceniać za pomocą metod opartych na scenariuszach ich wrażliwość na ryzyka ESG w różnych horyzontach czasowych, w tym długoterminowych.

• a. Metody oparte na ekspozycji

Na poziomie ekspozycji, zgodnie z postanowieniami pkt 126 i 146 wytycznych EUNB dotyczących udzielania i monitorowania kredytów, instytucje powinny posiadać wewnętrzne procedury służące ocenie ekspozycji działalności swoich kontrahentów i kluczowych aktywów na czynniki ESG, w szczególności czynniki środowiskowe i oddziaływanie zmian y klimatu, a także stosowność działań ograniczających ryzyko. W tym celu instytucje powinny zapewnić, aby czynniki ESG, w szczególności czynniki środowiskowe, znalazły odpowiedni e odzwierciedlenie w ich wewnętrznych procedurach klasyfikacji ryzyka, były uwzględniane w ogólnej ocenie ryzyka niewykonania zobowiązania przez kredytobiorcę oraz, w przypadku gdy jest to uzasadnione ich istotnością, zostały włączone do wskaźników ryzyka, wewnętrznych modeli punktowej oceny kredytowej lub modeli ratingowych, jak również do wyceny zabezpieczenia.

W odniesieniu do oceny ryzyk środowiskowych na poziomie ekspozycji – wewnętrzne procedury instytucji powinny obejmować zestaw czynników ryzyka i kryteriów, które uwzględniają zarówno fizyczne czynniki ryzyka, jak i czynniki ryzyka przejścia. W przypadku dużych instytucji zestaw ten obejmuje, w stosownych przypadkach, co najmniej następujące elementy:

• a) stopień podatności na zagrożenia środowiskowe, z uwzględnieniem geograficznej lokalizacji kluczowych aktywów kontrahentów i gwarantów lub zabezpieczenia rzeczowego stanowiącego zabezpieczenie ekspozycji, biorąc pod uwagę zarówno ekspozycje bilansowe, jak i pozabilansowe;
• b) stopień podatności na ryzyk a przejścia, z uwzględnieniem odpowiednich przemian technologicznych, wpływu obowiązujących lub przyszłych regulacji środowiskowych oddziałujących na sektor działalności kontrahenta, obecnych i ewentualnych docelowych emisji gazów cieplarnianych w ujęciu bezwzględnym i, w stosownych przypadkach, wartości intensywności kontrahenta, wpływu zmieniających się preferencji rynkowych oraz poziomu efektywności energetycznej w przypadku ekspozycji związanych z nieruchomościami mieszkalnymi lub komercyjnymi wraz ze zdolnością kontrahentów do obsługi zadłużenia;
• c) ekspozycja modelu biznesowego kontrahenta lub łańcucha dostaw na krytyczne zakłócenia spowodowane czynnikami środowiskowymi, takimi jak skutki utraty różnorodności biologicznej, deficyt wody lub zanieczyszczenie;
• d) ekspozycja kontrahenta na ryzyko utraty reputacji i na ryzyko powództwa sądowego, z uwzględnieniem zakończonych, toczących się lub zbliżających się postępowań sądowych w sprawach związanych z kwestiami środowiskowymi;
• e) (planowany) termin zapadalności lub struktura terminowa ekspozycji lub składnika aktywów;
• f) czynniki ograniczające ryzyko, takie jak prywatna lub publiczna ochrona ubezpieczeniowa, na przykład na podstawie obowiązujących krajowych programów dotyczących katastrof lub podobnych ram, oraz zdolność kontrahenta do zapewnienia odporności na ryzyko przejścia i ryzyko fizyczne, w tym poprzez perspektywiczne planowanie przejścia.

Jeżeli dane potrzebne do oceny niektórych kryteriów nie są jeszcze dostępne, np. w przypadku mniejszych kontrahentów korporacyjnych, instytucje powinny stosować się do kroków określonych w pkt 26, 27 i 29.

W odniesieniu do oceny ryzyk społecznych i z zakresu ładu korporacyjnego na poziomie ekspozycji instytucje powinny wdrożyć procesy należytej staranności służące ocenie skutków finansowych wynikających z czynników społecznych i z zakresu ładu korporacyjnego oraz podatności modelu biznesowego kontrahentów na te czynniki, z uwzględnieniem przestrzegania przez kontrahentów korporacyjnych standardów społecznych i ładu korporacyjnego, takich jak standardy wspomniane w pkt 28 lit. b) ppkt (i), ekspozycji kontrahenta na ryzyko powództwa sądowego wynikające z kwestii społecznych lub z zakresu ładu korporacyjnego, a także przepisów obowiązujących w jurysdykcji, w której kontrahent prowadzi działalność .

• b. Metody sektorowe, metody oparte na portfelu i metody dostosowania portfela

Wewnętrzne procedury instytucji powinny obejmować metody sektorowe i oparte na portfelu, zwłaszcza tzw. mapy ryzyka, które uwypuklają ryzyka ESG w poszczególnych (pod)sektorach gospodarczych na wykresie lub z wykorzystaniem skali, o czym mowa w pkt 127 i 149 wytycznych EUNB dotyczących udzielania i monitorowania kredytów. Metody stosowane przez instytucje powinny umożliwiać mapowanie ich portfeli zgodnie z czynnikami ryzyka ESG i identyfikację wszelkich koncentracji w odniesieniu do co najmniej jednego rodzaju ryzyk ESG.

W odniesieniu do czynników ESG niezwiązanych z klimat em duże instytucje powinny opracować:

• a) metody identyfikacji sektorów, które są w znacznym stopniu zależne od usług ekosystemowych lub mają na nie znaczący wpływ, oraz narzędzia do pomiaru finansowych skutków degradacji przyrody i działań mających na celu ochronę lub odbudowę zasobów przyrodniczych bądź ograniczenie negatywnego wpływu na nie;
• b) podejścia do pomiaru pozytywnego lub negatywnego wpływu ich portfeli na osiąganie celów zrównoważonego rozwoju ONZ (SDG) oraz do oceny potencjalnych powiązanych ryzyk finansowych .

W odniesieniu do ryzyk związanych z klimatem wewnętrzne procedury instytucji powinny przewidywać stosowanie co najmniej jednej metody dostosowania portfela na potrzeby oceny, na poziomie sektorowym, stopnia dostosowania portfeli instytucji do ścieżek związanych z klimatem lub scenariuszy odniesienia. Instytucje powinny również rozważyć ocenę dostosowania na poziomie kontrahenta, np. poprzez porównanie intensywności emisji gazów cieplarnianych danego kontrahenta z mającym zastosowanie sektorowym wskaźnikiem referencyjnym.

Do celów pkt 37 instytucje powinny wykorzystywać scenariusze oparte na podstawach naukowych, odpowiednie dla sektorów działalności gospodarczej i lokalizacji geograficznej ich ekspozycji, aktualne i pochodzące od krajowych, unijnych lub międzynarodowych organizacji, takich jak krajowe agencje ochrony środowiska, Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej, Międzynarodowa Agencja Energetyczna, sieć na rzecz ekologizacji systemu finansowego, Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu. Sektorowe ścieżki obniżeni a emisyjności powinny być spójne z obowiązującym celem polityki, takim jak unijny cel osiągnięcia zerowych emisji netto gazów cieplarnianych do 2050 r. i zmniejszenia emisji o 55% do 2030 r. w porównaniu z poziomem z 1990 r. lub, w stosownych przypadkach, z jakimkolwiek celem krajowym.

Do celów pkt 37 instytucje powinny określić odpowiedni zakres ocen dostosowania portfela oraz stopień zaawansowania stosowanych metod na podstawie charakterystyki swoich portfeli, wyników oceny istotności oraz wielkości i złożoności instytucji. Duże instytucje, których papiery wartościowe są przedmiotem obrotu na rynku regulowanym w Unii, powinny uwzględnić wykaz sektorów zawarty we wzorze 3 w załączniku I do rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2022/2453¹⁰ . Małe i niezłożone instytucje oraz pozostałe instytucje inne niż duże mogą wykorzystywać reprezentatywne próby ekspozycji w swoich portfelach na potrzeby przeprowadzenia oceny dostosowania portfela.

¹⁰ Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2022/2453 z dnia 30 listopada 2022 r. zmieniające wykonawcze standardy techniczne określone w rozporządzeniu wykonawczym (UE) 2021/637 w odniesieniu do ujawniania informacji na temat ryzyk z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego (Dz.U. L 324 z 19.12.2022, s. 1).

Instytucje powinny uzasadnić i udokumentować swoje wybory metodologiczne, w tym wybór scenariusza (scenariuszy) i roku bazowego, wybór sektorów oraz, w przypadku małych i niezłożonych instytucji oraz pozostałych instytucji innych niż duże, identyfikację reprezentatywnej próby ekspozycji, a także wszelkie istotne zmiany metodologiczne następujące z biegiem czasu. W przypadku braku danych niezbędnych do pomiaru dostosowania instytucje powinny postępować zgodnie z krokami określonymi w pkt 26, 27 i 29.

Instytucje powinny uwzględnić wnioski wyciągnięte z metody dostosowania portfela klimatycznego, aby:

• a. oceniać i monitorować ryzyk a przejścia związane ze zmianami klimatu, wynikające z niedostosowania kontrahentów lub portfeli do celów i ścieżek regulacyjnych UE, państw członkowskich lub państw trzecich zgodnie z mającymi zastosowanie celami klimatycznymi oraz potencjalnym i powiązanym i ryzykami finansowym i ;
• b. uzyskać wiedzę na potrzeby procesu decyzyjnego dotyczącego formułowania i wdrażania planów w zakresie apetytu na ryzyko, strategii biznesowej i planowania przejścia, w tym w odniesieniu do ustalania priorytetów współpracy z niektórymi kontrahentami.
• c. Metody oparte na scenariuszach

Oprócz metod opartych na ekspozycji, metod sektorowych, metod opartych na portfelu i metod dostosowania portfela w wewnętrznych procedurach instytucji należy przewidywać stosowanie analiz opartych na scenariuszach, aby zbadać własną odporność na ryzyka ESG, począwszy od ryzyk związanych z klimatem, w ramach różnych scenariuszy¹¹ .

¹¹ Litera d) upoważnienia zawartego w art. 87a ust. 5 dyrektywy 2013/36/UE zostanie uwzględniona poprzez opracowanie uzupełniających wytycznych EUNB w sprawie analizy scenariuszy na potrzeby sprawdzenia odporności instytucji na czynniki środowiskowe, społeczne i z zakresu ładu korporacyjnego.