4.7 Μεμονωμένα πεδία κινδύνου

Τα ιδρύματα θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι η προσομοίωση ακραίων καταστάσεων σε μεμονωμένα πεδία κινδύνου είναι ανάλογη προς τον χαρακτήρα, το μέγεθος και την πολυπλοκότητα των επιχειρήσεων και των κινδύνων.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη, σε μεμονωμένο επίπεδο, τον αντίκτυπο των δευτερογενών επιπτώσεων στα μεμονωμένα πεδία κινδύνου που δέχονται πιέσεις .

4.7.1 Πιστωτικός κίνδυνος και κίνδυνος αντισυμβαλλόμενου

Τα ιδρύματα θα πρέπει να εξετάζουν αναλυτικά τουλάχιστον τα ακόλουθα:

• α) την ικανότητα του οφειλέτη να εξοφλήσει τις υποχρεώσεις του, π.χ., ανάλυση των πιθανοτήτων αθέτησης·
• β) το ποσοστό ανάκτησης σε περίπτωση αθέτησης εκ μέρους του οφειλέτη. Στην ανάλυση αυτή συμπεριλαμβάνονται η επιδείνωση των αξιών των εξασφαλίσεων και η πιστοληπτική ικανότητα του εγγυητή, π.χ., η πραγματική ποσοστιαία ζημία σε περίπτωση αθέτησης· και
• γ) το μέγεθος και τις δυναμικές του πιστωτικού ανοίγματος, συμπεριλαμβανομένων των διευκολύνσεων που δεν έχουν εκταμιευθεί από τους δανειολήπτες, π.χ., το άνοιγμα κατά τον χρόνο της αθέτησης.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων πιστωτικού κινδύνου, σε κλίμακα ιδρύματος, καλύπτουν όλες τις θέσεις του επενδυτικού τους χαρτοφυλακίου και του χαρτοφυλακίου συναλλαγών τους, μεταξύ άλλων τις θέσεις αντιστάθμισης και τα ανοίγματα του κεντρικού φορέα εκκαθάρισης που ενεργεί ως κεντρικός αντισυμβαλλόμενος.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να καθορίζουν συγκεκριμένους παράγοντες κινδύνου και να περιγράφουν, σε προκαταρκτική βάση, τις επιπτώσεις που έχουν οι εν λόγω παράγοντες στις συνολικές ζημίες λόγω πιστωτικού κινδύνου και στις κεφαλαιακές απαιτήσεις. Τα ιδρύματα θα πρέπει να επιδιώξουν τον καθορισμό παραγόντων κινδύνου για κάθε κατηγορία ανοιγμάτων (π.χ., παράγοντες σχετικοί με υποθήκες ενδέχεται να διαφέρουν από παράγοντες που αφορούν κατηγορίες εταιρικών στοιχείων ενεργητικού).

Τα ιδρύματα θα πρέπει να μεριμνούν για την αξιολόγηση του πιστωτικού κινδύνου σε διαφορετικά επίπεδα ακραίων σεναρίων, που κυμαίνονται από απλές αναλύσεις ευαισθησίας μέχρι την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων σε κλίμακα ιδρύματος ή ομίλου, και ειδικότερα:

• α) σενάρια διαταραχών σε κλίμακα αγοράς (π.χ., απότομη ύφεση της οικονομίας με επιπτώσεις στην ποιότητα του χαρτοφυλακίου για όλους τους πιστωτές)·
• β) σενάρια διαταραχών που αφορούν τον αντισυμβαλλόμενο και σενάρια ιδιαζόντων διαταραχών (π.χ., χρεοκοπία του μεγαλύτερου τραπεζικού πιστωτή)·
• γ) σενάρια διαταραχών ανά τομέα και ανά περιοχή· και
• δ) οποιοσδήποτε συνδυασμός των παραπάνω.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να διενεργούν αναλύσεις ευαισθησίας των παραγόντων κινδύνου, αντλώντας ποσοτικές πληροφορίες που απαιτούνται για τον σχεδιασμό των σεναρίων.

Πρέπει να επιλέγουν διαφορετικούς χρονικούς ορίζοντες όταν εφαρμόζουν τα σενάρια πίεσης. Ο χρονικός ορίζοντας μπορεί να κυμαίνεται από ένα ολονύκτιο διάστημα «overnight» (έκτακτες συνέπειες) έως μεγαλύτερα διαστήματα (π.χ., υφέρπουσα οικονομική ύφεση).

Όταν διενεργούν προσομοίωση ακραίων καταστάσεων σε αξίες χρηματοοικονομικών εξασφαλίσεων, τα ιδρύματα θα πρέπει να εντοπίζουν τις συνθήκες που επιδρούν δυσμενώς στην ρευστοποιήσιμη αξία των εξασφαλίσεων, όπως μεταξύ άλλων η επιδείνωση της πιστοληπτικής διαβάθμισης στους εκδότες εξασφαλίσεων ή η έλλειψη ρευστότητας στην αγορά.

Κατά τον σχεδιασμό σεναρίων, τα ιδρύματα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τον αντίκτυπο των προσομοιώσεων σε άλλα είδη κινδύνου (π.χ., στον κίνδυνο που αφορά τη ρευστότητα και στον κίνδυνο που αφορά την αγορά), καθώς και την πιθανότητα μετάδοσης των συνεπειών από ένα ίδρυμα σε άλλα.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να ποσοτικοποιούν τον αντίκτυπο του σεναρίου στις εξής κατηγορίες: πιστωτικές ζημίες (δηλαδή προβλέψεις έναντι κινδύνων), ανοίγματα κινδύνου, απαιτήσεις εισοδήματος και απαιτήσεις σε ίδια κεφάλαια. Επιπλέον, θα πρέπει να είναι σε θέση να ποσοτικοποιούν τον εν λόγω αντίκτυπο ανά αντίστοιχο τομέα και χαρτοφυλάκιο.

Τα ιδρύματα πρέπει, κατά περίπτωση, να εξετάζουν τις ακόλουθες παραμέτρους σημασίας: πιθανότητες αθέτησης, πραγματική ποσοστιαία ζημία σε περίπτωση αθέτησης, άνοιγμα κατά τον χρόνο της αθέτησης, αναμενόμενες ζημίες, και ύψος ανοίγματος κινδύνου, καθώς και τον αντίκτυπο στις πιστωτικές ζημίες και στις απαιτήσεις σε ίδια κεφάλαια.

Για την εκτίμηση των μελλοντικών ζημιών σε προσομοίωση ακραίων καταστάσεων, τα ιδρύματα πρέπει, κατά περίπτωση, να στηρίζονται σε παραμέτρους πιστωτικού κινδύνου διαφορετικές από αυτές που εφάρμοσαν για τον υπολογισμό των κεφαλαιακών απαιτήσεων, οι οποίες παράμετροι συνήθως είναι σε βάση πλήρους οικονομικού κύκλου ή υβριδικές (συνδυασμός παραμέτρων πλήρους οικονομικού κύκλου και παραμέτρων μιας συγκεκριμένης χρονικής στιγμής) για τον υπολογισμό της πιθανότητας αθέτησης και συνθήκες ύφεσης για τον υπολογισμό της πραγματικής ποσοστιαίας ζημίας σε περίπτωση αθέτησης. Ειδικότερα, για να υπολογίσουν τις πιστωτικές ζημίες, τα ιδρύματα θα πρέπει κατά περίπτωση να εφαρμόζουν εκτιμήσεις που βασίζονται σε παραμέτρους χρονικής στιγμής, συμφώνως προς τον βαθμό αυστηρότητας του σεναρίου.

Για τον υπολογισμό του ανοίγματος που οφείλεται σε αθέτηση υποχρεώσεων, το εκάστοτε ίδρυμα θα πρέπει επίσης να εξετάζει τον συντελεστή μετατροπής, και συγκεκριμένα τις επιπτώσεις από την άσκηση της δικαιοπρακτικής ικανότητας του ιδρύματος για να ακυρώσει μονομερώς τα μη εκταμιευθέντα ποσά πιστωτικών διευκολύνσεων, ιδίως σε ακραίες καταστάσεις.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να εφαρμόζουν, στην αρμόζουσα έκταση, προσεγγίσεις εσωτερικού υποδείγματος πιστωτικού κινδύνου που αντιτίθενται στις ιστορικές συνάφειες και δεδομένα, καθώς και προσομοιώσεις μεταφοράς της πιστοληπτικής ικανότητας από μια κατηγορία ανοιγμάτων σε άλλη, προκειμένου να γίνει εκτίμηση ζημιών.

Όταν αξιολογούν τον κίνδυνο που διατρέχουν έναντι ισχυρών αντισυμβαλλομένων ή σκιωδών τραπεζικών οντοτήτων, τα ιδρύματα θα πρέπει να συνυπολογίζουν τις συγκεντρώσεις κινδύνου και δεν θα πρέπει να υποθέτουν ότι υπάρχουν εξασφαλίσεις ή συμφωνίες διαρκούς προσαρμογής περιθωρίων, οι οποίες ενδέχεται να μην διατίθενται σε περιπτώσεις σοβαρών διαταραχών της αγοράς. Τα ιδρύματα θα πρέπει να επιδιώκουν την επαρκή καταγραφή τέτοιων συνακόλουθων ακραίων κινδύνων.

4.7.2 Τιτλοποίηση

Τα ιδρύματα θα πρέπει να συνυπολογίζουν τους κινδύνους τιτλοποίησης που προέρχονται από δομημένα πιστωτικά προϊόντα, που συνήθως δημιουργούνται από την ανασυσκευασία των ταμειακών ροών, από τη μορφή ομαδοποιημένων στοιχείων ενεργητικού στη μορφή τμημάτων τιτλοποίησης ή τίτλων που εξασφαλίζονται με στοιχεία ενεργητικού. Θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι διαφορετικές θέσεις που δύνανται να έχουν τα ιδρύματα στη διαδικασία τιτλοποίησης, ενεργώντας ως εκδότες, χορηγοί ή επενδυτές.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι η προσομοίωση πιέσεων επί τιτλοποιημένων στοιχείων ενεργητικού αντιμετωπίζει τον πιστωτικό κίνδυνο των υποκείμενων ομαδοποιημένων στοιχείων ενεργητικού, μεταξύ άλλων τον κίνδυνο αθέτησης, τις ενδεχομένως μη γραμμικές και δυναμικές συσχετίσεις αθέτησης και την εξέλιξη των αξιών των εξασφαλίσεων. Τα ιδρύματα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη όλες τις σχετικές πληροφορίες για τη συγκεκριμένη δομή κάθε τιτλοποίησης: μεταξύ άλλων, την αρχαιότητα του τμήματος τιτλοποίησης, τον όγκο του, τις πιστωτικές αναβαθμίσεις και την διασπορά, που εκφράζεται σε όρους πραγματικού αριθμού ανοιγμάτων.

Πρέπει επίσης να δίνεται μεγάλη προσοχή στην ευαισθησία έναντι συστημικών επιρροών της αγοράς που έχουν συνέπειες, για παράδειγμα, στην έλλειψη ρευστότητας ή αυξάνουν τις συσχετίσεις των στοιχείων ενεργητικού, και οι οποίες επιρροές ασκούνται σε όλα τα επίπεδα του δομημένου προϊόντος. Πρέπει επίσης να εκτιμώνται οι επιπτώσεις των κινδύνων που αφορούν τη φήμη και μπορούν να έχουν, για παράδειγμα, αντίκτυπο σε θέματα χρηματοδότησης.

Με τις προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων θα πρέπει να εξετάζονται όλες οι σχετικές συμβατικές ρυθμίσεις, ο δυνητικός αντίκτυπος των ενσωματωμένων ενεργοποιητών (π.χ., ρήτρες πρόωρης εξόφλησης), η μόχλευση της τιτλοποιημένης δομής και οι κίνδυνοι για τη ρευστότητα/τη χρηματοδότηση που προέρχονται από τη δομή (δηλαδή, αναντιστοιχίες ταμειακών ροών και όροι προεξόφλησης, μεταξύ άλλων σε σχέση με αλλαγές επιτοκίων).

Στα σενάρια θα πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη το ενδεχόμενο ένα ή περισσότερα συμβατικά μέρη που ενέχονται στη δομή τιτλοποίησης να αθετήσουν τις υποχρεώσεις τους, ειδικά τα μέρη που λειτουργούν ως εγγυητές ορισμένων τμημάτων τιτλοποίησης.

Εάν το ίδρυμα επαφίεται σε εξωτερικές αξιολογήσεις για να εκτιμά τον κίνδυνο των τιτλοποιημένων προϊόντων, οι εξωτερικές αξιολογήσεις θα πρέπει να επανεξετάζονται με κριτικό πνεύμα και τα σενάρια άσκησης πιέσεων στην πιστοληπτική διαβάθμιση, μεταξύ άλλων στους δείκτες απομείωσης που ισχύουν στις κατηγορίες πιστοληπτικής διαβάθμισης, θα πρέπει να αξιολογούνται, π.χ., μέσω άσκησης πιέσεων στους πίνακες μετάβασης των (καταγεγραμμένων) διαβαθμίσεων.

Όταν σχεδιάζουν την προσέγγιση της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων, τα ιδρύματα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα ακόλουθα:

• α) οι επιπτώσεις των ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων για δομημένα πιστωτικά προϊόντα θα εμφανιστούν σε επίπεδο ομάδας στοιχείων ενεργητικού ως αυξημένες αθετήσεις (ή πιθανότητες αθέτησης και πραγματική ποσοστιαία ζημία σε περίπτωση αθέτησης, αναλόγως), οπότε θα πρέπει να αναμένεται, κατά τη διάρκεια των διαταραχών, αύξηση των αναμενόμενων ζημιών/των δεικτών απομείωσης και των κανονιστικών απαιτήσεων κεφαλαίου (και είναι αυξημένες οι πιθανότητες υποβάθμισης της πιστοληπτικής ικανότητας)· και
• β) ενδέχεται να υπάρξουν κι άλλες επιπτώσεις λόγω ελάττωσης των καθαρών ταμειακών ροών, αύξησης των ζημιών από εμπορική δραστηριότητα και των διορθώσεων αξίας, ή λόγω της επιδείνωσης των κανονιστικών δεικτών μέτρησης, π.χ., του καθαρού δείκτη σταθερής χρηματοδότησης.

4.7.3 Κίνδυνος αγοράς

Τα ιδρύματα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τον κίνδυνο αγοράς, και συγκεκριμένα: τους κινδύνους που προκύπτουν από ζημίες λόγω δυσμενών μεταβολών της αξίας των θέσεων εξαιτίας εξελίξεων στις τιμές αγοράς των εμπορευμάτων, τους πιστωτικούς κινδύνους, και τους κινδύνους ως προς το μετοχικό κεφάλαιο, τη συναλλαγματική ισοτιμία και το επιτόκιο. Οι κίνδυνοι επιτοκίου στις θέσεις χαρτοφυλακίου συναλλαγών θα πρέπει να θεωρούνται από τα ιδρύματα παράμετρος κινδύνου της αγοράς.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να διεξάγουν προσομοίωση ακραίων καταστάσεων στις θέσεις τους σε χρηματοπιστωτικά μέσα, στην αξία συναλλαγής και στην εύλογη αξία που δηλώνονται στα χαρτοφυλάκια με τα λοιπά συνολικά έσοδα (λογιστικοί όροι ταξινόμησης των οικονομικών στοιχείων ενεργητικού), συμπεριλαμβάνοντας τις πράξεις/τις θέσεις τιτλοποίησης και τα καλυμμένα ομόλογα. Οι εν λόγω έλεγχοι θα πρέπει να διεξάγονται στο πλαίσιο προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων σε κλίμακα ιδρύματος, καθώς και για τη διαχείριση του κινδύνου αγοράς και για σκοπούς υπολογισμών.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να εφαρμόζουν μια σειρά αυστηρών πλην ευλογοφανών σεναρίων για όλες τις θέσεις που αναφέρονται στην προηγούμενη παράγραφο, π.χ., έκτακτες αλλαγές στις τιμές αγοράς, ελλείψεις ρευστότητας στις αγορές, και αθέτηση εκ μέρους μειζόνων φορέων της αγοράς. Πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη, κατά περίπτωση, και να ενσωματώνονται οι εξαρτήσεις και οι συσχετισμοί μεταξύ διαφορετικών αγορών, και κατά συνέπεια οι δυσμενείς μεταβολές των συσχετισμών. Εξίσου θα πρέπει να συνυπολογίζονται στις προσομοιώσεις ο αντίκτυπος στην λογιστική αναπροσαρμογή της αξίας πίστωσης και στα αποθεματικά που συνδέονται με τα χαρτοφυλάκια του ιδρύματος (π.χ., ρευστά διαθέσιμα, αποθεματικά για απρόβλεπτες εξελίξεις στον οικονομικό σχεδιασμό). Η προσομοίωση ακραίων καταστάσεων στα αποθεματικά αντιμετώπισης του κινδύνου αγοράς θα πρέπει να τεκμηριώνεται.

Κατά τη βαθμονόμηση των ασκήσεων προσομοίωσης, τα ιδρύματα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τουλάχιστον τη φύση και τα χαρακτηριστικά των χαρτοφυλακίων τους και των συναφών χρηματοπιστωτικών μέσων (π.χ., απλοί τίτλοι τύπου plain vanilla/πιο σύνθετα προϊόντα τύπου exotic, ρευστότητα, ληκτότητα), τις στρατηγικές συναλλαγών τους, καθώς και την πιθανότητα, τις σχετικές δαπάνες και την πιθανή δαπάνη χρόνου για την αντιστάθμιση ή τη διαχείριση κινδύνων υπό ακραίες συνθήκες της αγοράς.

Καθώς τα μέσα και οι στρατηγικές συναλλαγών αλλάζουν μέσα στον χρόνο, τα ιδρύματα θα πρέπει να επιδιώκουν την εξέλιξη των ασκήσεων προσομοίωσης ώστε να ενσωματώνουν τις εν λόγω αλλαγές.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να εκπονήσουν την κατάλληλη μέθοδο για να αποτυπώσουν την υποτίμηση του ακραίου κινδύνου βάσει ιστορικών δεδομένων (κατανομές με «παχιές ουρές», fat tails), κατά περίπτωση, εφαρμόζοντας π.χ., αυστηρά σενάρια υποθετικής φύσεως και, όταν ο κίνδυνος εκτιμάται σε σχέση με ποσοστημόρια εμπιστοσύνης, θα πρέπει να εξετάζουν ακραία γεγονότα που υπερβαίνουν αυτά τα επίπεδα εμπιστοσύνης.

Ειδικότερα, τα ιδρύματα πρέπει:

• α) να αξιολογούν τις συνέπειες των μειζόνων διαταράξεων της αγοράς και να εκπονούν ευλογοφανή σενάρια που ίσως επιφέρουν ιδιαιτέρως υψηλές ζημίες, συμπεριλαμβάνοντας κατά περίπτωση συμβάντα με χαμηλή πιθανότητα για όλα τα βασικά είδη κινδύνου, εστιάζοντας ειδικότερα στις ποικίλες παραμέτρους των κινδύνων αγοράς. Στους ελέγχους σε επίπεδο χαρτοφυλακίου, καλό θα ήταν να εξετάζονται επιπτώσεις των δυσμενών μεταβολών στους συντελεστές συσχέτισης . Η μείωση του κινδύνου ως αποτέλεσμα μέτρων διαχείρισης λαμβάνεται υπόψη εάν βασίζεται σε ρεαλιστικές παραδοχές σχετικά με τη ρευστότητα της αγοράς· και
• β) να διαθέτουν κατάλογο των μέτρων που περιέχουν όρια και των λοιπών ενεργειών στις οποίες ενδεχομένως προβαίνουν για τη μείωση των κινδύνων και τη διατήρηση των ιδίων κεφαλαίων τους – ειδικότερα, τα όρια για τη συναλλαγματική ισοτιμία, οι κίνδυνοι επιτοκίου, οι κίνδυνοι από τη μεταβολή τιμών μετοχών και εμπορευμάτων, όπως ορίζονται από τα ιδρύματα, θα πρέπει να υπολογίζονται, κατά περίπτωση, έναντι των αποτελεσμάτων που δίνουν οι υπολογισμοί στο πλαίσιο της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων.

4.7.4 Λειτουργικός κίνδυνος

Τα ιδρύματα θα πρέπει να συνειδητοποιούν ότι οι παράμετροι κινδύνου που σχετίζονται με τον λειτουργικό κίνδυνο ενδέχεται να προκύπτουν από την ανεπάρκεια ή την αποτυχία εσωτερικών διαδικασιών, ανθρώπων και συστημάτων, συμπεριλαμβανομένων των κινδύνων νομικού χαρακτήρα, ή να οφείλονται σε εξωτερικά γεγονότα, και ενδέχεται να έχουν επιπτώσεις στο σύνολο των προϊόντων και των δραστηριοτήτων του ιδρύματος.

Για να δοκιμαστούν οι παράμετροι κινδύνου, τα ιδρύματα θα πρέπει να χρησιμοποιήσουν ως κύριο δείκτη μέτρησης την επίδραση των λειτουργικών ζημιών επί των αποτελεσμάτων χρήσεως (κέρδη και ζημίες). Κάθε εγγενής συνέπεια του λειτουργικού κινδύνου θα πρέπει να θεωρείται ως ζημία από λειτουργικό κίνδυνο (π.χ., εγγενείς συνέπειες του κόστους ευκαιρίας , ή εσωτερικό κόστος όπως υπερωρίες/πριμοδοτήσεις και επιμίσθια, κ.λπ., όταν συνδέονται με περιστατικό λειτουργικού κινδύνου). Επιπλέον, και μόνο για σκοπούς προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων, θα πρέπει να συμπεριλαμβάνεται στον παραπάνω ορισμό κάθε απώλεια μελλοντικών κερδών εξαιτίας περιστατικών λειτουργικού κινδύνου (εξαιρούνται οι δευτερογενείς επιπτώσεις στο μακροοικονομικό περιβάλλον). Τουλάχιστον τα ιδρύματα που ακολουθούν εξελιγμένη μέθοδο μετρήσεως του λειτουργικού κινδύνου θα πρέπει να λάβουν υπόψη τις εν λόγω ζημίες όπως έχουν εισαχθεί στη βάση εσωτερικών δεδομένων ζημίας, προκειμένου να υπολογίσουν τις συμπληρωματικές κεφαλαιακές απαιτήσεις. Όταν κάνουν χρήση ιστορικών δεδομένων, εξωτερικών δεδομένων ή σεναρίων για να προβούν σε προβλέψεις των αποτελεσμάτων χρήσεως και των σταθμισμένων στοιχείων ενεργητικού, τα ιδρύματα θα πρέπει να μεριμνούν ώστε να αποφεύγουν πιθανά φαινόμενα διπλού υπολογισμού κατά την εισαγωγή στοιχείων.

Καθώς οι λειτουργικές ζημίες ενδέχεται να έχουν δευτερογενείς επιπτώσεις (π.χ., κίνδυνοι για τη φήμη), για να αποτυπώσει τις εν λόγω επιπτώσεις, το πρόγραμμα προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων λειτουργικού κινδύνου θα πρέπει να ενσωματώνεται πλήρως στην προσομοίωση ακραίων καταστάσεων σε κλίμακα ιδρύματος και να εμπεριέχει διασυνδέσεις με τις απαιτήσεις ρευστότητας και ιδίων κεφαλαίων. Τα ιδρύματα θα πρέπει να εξετάζουν αναλυτικά τουλάχιστον τα ακόλουθα:

• α) την έκθεση του ιδρύματος σε σχέση με τις δραστηριότητές του και τη νοοτροπία αντιμετώπισης του συναφούς κινδύνου, καθώς και το ιστορικό λειτουργικών ζημιών του ιδρύματος, εστιάζοντας στο επίπεδο και τη μεταβολή των ζημιών και του ακαθάριστου εισοδήματος τα τελευταία έτη·
• β) το επιχειρηματικό περιβάλλον , μεταξύ άλλων τις γεωγραφικές περιοχές όπου δραστηριοποιείται το ίδρυμα και τις μακροοικονομικές συνθήκες·
• γ) την εξέλιξη του αριθμού απασχολουμένων καθώς και του μεγέθους και της πολυπλοκότητας του ισολογισμού κατά τα αμέσως προηγούμενα έτη, συμπεριλαμβανομένων διαρθρωτικών αλλαγών που οφείλονταν σε εταιρικά γεγονότα όπως συγχωνεύσεις και εξαγορές·
• δ) τις μεταβολές σημαντικών συνιστωσών της υποδομής ΤΠ·
• ε) το επίπεδο και τον προσανατολισμό των κινήτρων στα συστήματα αποζημίωσης·
• στ) την πολυπλοκότητα των διεργασιών και διαδικασιών, των προϊόντων και των συστημάτων ΤΠ·
• ζ) την έκταση της εξωτερικής ανάθεσης καθηκόντων, σε σχέση με τον κίνδυνο συγκέντρωσης που προκύπτει από όλες τις συμφωνίες εξωτερικής ανάθεσης και από τις υποδομές των εξωτερικών αγορών· και
• η) την τρωτότητα που προκύπτει λόγω κινδύνου του υποδείγματος, ιδίως σε πεδία που αφορούν τη διαπραγμάτευση χρηματοπιστωτικών μέσων, τη μέτρηση και διαχείριση κινδύνων, και τη διάθεση των κεφαλαίων.

Πρέπει επίσης να διερευνώνται οι ιδιάζοντες κίνδυνοι και να εισάγονται ως δεδομένα στον σχεδιασμό σεναρίου. Ενδεικτικά, τα ιδρύματα που ακολουθούν εξελιγμένη μέθοδο μετρήσεως του λειτουργικού κινδύνου θα πρέπει να διενεργούν προσομοιώσεις κατά τις οποίες ασκείται πίεση στους βασικούς τους παράγοντες επιχειρηματικού περιβάλλοντος και εσωτερικού ελέγχου.

Κατά την ανίχνευση της έκθεσής τους σε λειτουργικούς κινδύνους, τα ιδρύματα θα πρέπει να εξετάζουν τις διαδράσεις και τα μεμονωμένα ανοίγματα σε τέτοιους ιδιάζοντες κινδύνους.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να αναλύουν με προσοχή πιθανές διαδράσεις μεταξύ των ζημιών από τον λειτουργικό κίνδυνο και των ζημιών από πιστωτικούς κινδύνους και τον κίνδυνο της αγοράς.

Στην ανάλυση της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων θα πρέπει να εμπεριέχονται κρίσεις εμπειρογνωμόνων, τουλάχιστον σε σχέση με προσομοιώσεις γεγονότων που έχουν χαμηλή συχνότητα και σοβαρές επιπτώσεις.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να σχεδιάζουν αυστηρές πλην ευλογοφανείς προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων. Οι παραδοχές σε αυτές τις περιπτώσεις ενδέχεται να διαφέρουν από τις παραδοχές που χρησιμοποιούνται σε σενάρια προσομοίωσης πιστωτικού κινδύνου και κινδύνων αγοράς. Όταν ένα ίδρυμα επεκτείνει τις επιχειρήσεις του σε τοπικές ή διεθνείς αγορές μέσω συγχώνευσης ή εξαγοράς, μέσω σχεδιασμού νέων προϊόντων ή νέου πεδίου δραστηριοτήτων, τα αυστηρά πλην ευλογοφανή σενάρια προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων θα πρέπει να βασίζονται σε κρίσεις εμπειρογνωμόνων, ώστε να καλύπτονται πιθανές ελλείψεις ιστορικών στοιχείων.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να χτίζουν το πρόγραμμα προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων με βάση τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά δεδομένα, μελετώντας προσεκτικά τα ακόλουθα:

• α) τη χρήση συντελεστών κλίμακας (π.χ., σε μια κατάσταση όπου τα εξωτερικά δεδομένα έχουν συντελεστή μείωσης, η κλιμάκωση ενδέχεται να είναι περιορισμένη) και την ενδεχόμενη ανάγκη πρόσθετων συνεπειών που απορρέουν από μεταβολές των συντελεστών κλίμακας σε μια ακραία κατάσταση· και
• β) τα κριτήρια καθορισμού της χρησιμότητας των δεδομένων (π.χ., δεδομένα σχετικά με μεγάλες ζημίες που δεν θεωρούνται χρήσιμα, μπορούν να αξιοποιηθούν στην προσομοίωση ακραίων καταστάσεων, σε συνδυασμό με απαιτήσεις βάσει του κανονισμού για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις).

4.7.5 Συμπεριφορικοί κίνδυνοι και παρεπόμενα έξοδα επίλυσης διαφορών

Τα ιδρύματα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη ότι οι κίνδυνοι που συνδέονται με τη συμπεριφορά (συμπεριφορικοί κίνδυνοι), ως μέρος των κινδύνων νομικού χαρακτήρα στο πλαίσιο των λειτουργικών κινδύνων, απορρέουν από τους παρόντες ή μελλοντικούς κινδύνους ζημίας λόγω ανεπαρκούς παροχής χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και από τα παρεπόμενα έξοδα επίλυσης διαφορών, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων δόλου ή αμέλειας.

Κατά την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων, τα ιδρύματα θα πρέπει να αξιολογούν τη χρησιμότητα και τη βαρύτητα των ακόλουθων περιπτώσεων έκθεσης σε συμπεριφορικούς κινδύνους και τα παρεπόμενα έξοδα επίλυσης διαφορών:

• α) καταχρηστικές πωλήσεις προϊόντων, τόσο στη λιανική όσο και στη χονδρική αγορά·
• β) αναγκαστικού χαρακτήρα διασταυρούμενες πωλήσεις προϊόντων σε πελάτες λιανικής, όπως πακέτα τραπεζικών λογαριασμών ή πρόσθετα προϊόντα που δεν έχουν ανάγκη οι πελάτες·
• γ) συγκρούσεις συμφερόντων κατά την άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας·
• δ) χειραγώγηση των επιτοκίων αναφοράς, των συναλλαγματικών ισοτιμιών ή οποιωνδήποτε άλλων χρηματοπιστωτικών μέσων ή δεικτών, με στόχο την αύξηση των κερδών του ιδρύματος·
• ε) αθέμιτοι φραγμοί στην μεταπήδηση από ένα χρηματοπιστωτικό προϊόν σε άλλο και/ή από έναν πάροχο υπηρεσιών σε άλλον·
• στ) κανάλια διανομής με ανεπαρκή σχεδίαση, κάτι που ενδέχεται να οδηγήσει σε συγκρούσεις συμφερόντων με ψευδή κίνητρα·
• ζ) αθέμιτες αυτόματες παρατάσεις για προϊόντα ή ποινές εξόδου· και
• η) αθέμιτοι χειρισμοί των παραπόνων των πελατών.

Όταν μετρούν τον συμπεριφορικό κίνδυνο, τα ιδρύματα θα πρέπει να εξετάζουν α) την αβεβαιότητα σχετικά με τις προβλέψεις έναντι κινδύνων ή τις αναμενόμενες ζημίες που προέρχονται από περιστατικά συνδεόμενα με τη συμπεριφορά, και β) σημαντικές ζημίες που συνδέονται με ακραίους κινδύνους (απρόσμενες ζημίες). Τα ιδρύματα θα πρέπει να εκτιμούν τις κεφαλαιακές τους ανάγκες στο πλαίσιο τέτοιων περιπτώσεων και σεναρίων και να λαμβάνουν υπόψη τις επιπτώσεις που έχουν στην καλή φήμη οι συμπεριφορικές ζημίες. Κατά κανόνα, οι αναμενόμενες ζημίες από γνωστά συμπεριφορικά ζητήματα θα πρέπει να καλύπτονται από τις προβλέψεις έναντι κινδύνων και να συμπεριλαμβάνονται στα αποτελέσματα χρήσεως, ενώ οι απρόσμενες ζημίες ποσοτικοποιούνται και καλύπτονται μέσω κεφαλαιακών απαιτήσεων από το ίδρυμα. Αν προκύψει υπέρβαση των ποσών μετά από την προβολή προσομοίωσης συμπεριφορικών ζημιών, θα πρέπει να συμπεριληφθεί στην εκτίμηση των δυνητικών κεφαλαιακών αναγκών του ιδρύματος.

Για να καλυφθεί ο κίνδυνος ανεπαρκών ή χρονικά ασύμβατων προβλέψεων, τα ιδρύματα θα πρέπει να εκτιμούν τις αναμενόμενες ζημίες από συμπεριφορικούς κινδύνους καθ’ υπέρβαση των ήδη καθορισμένων προβλέψεων αντιστάθμισης κινδύνου και να τις ενσωματώνουν στις προβλέψεις τους. Αναλόγως της περίπτωσης, τα ιδρύματα θα πρέπει να εκτιμήσουν εάν τα μελλοντικά κέρδη θα επαρκέσουν για να καλυφθούν οι πρόσθετες ζημίες ή τα πρόσθετα έξοδα στο πλαίσιο των σεναρίων, και θα πρέπει να ενσωματώσουν τη σχετική πληροφορία στα κεφαλαιακά τους σχέδια.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να συλλέγουν και να αναλύουν τις ποσοτικές και ποιοτικές πληροφορίες σχετικά με την έκταση των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων που εκτελούν σε ευάλωτα πεδία. Τα ιδρύματα θα πρέπει επίσης να παρέχουν πληροφορίες για να στηρίξουν τις ουσιώδεις παραδοχές επί των οποίων βασίζονται οι εκτιμήσεις τους σχετικά με τις συμπεριφορικές δαπάνες (δαπάνες σχετικές με κινδύνους που συνδέονται με τη συμπεριφορά ).

Στις σπάνιες περιπτώσεις όπου ένα ίδρυμα αδυνατεί να υποβάλει εκτιμήσεις για μεμονωμένο ουσιώδη συμπεριφορικό κίνδυνο λόγω εκτεταμένης αβεβαιότητας, το ίδρυμα θα πρέπει να διευκρινίσει ότι αυτή είναι η αιτία και να παρουσιάσει αποδείξεις και παραδοχές που στηρίζουν τις εκτιμήσεις του.

Οι προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων θα πρέπει επίσης, κατά περίπτωση, να αξιοποιούνται για να εκτιμηθούν σημαντικές ζημίες που συνδέονται με ακραίους κινδύνους (απρόσμενες ζημίες) και για να αποφασιστεί εάν η συμπληρωματική αύξηση κεφαλαίου θα πρέπει να εγγράφεται στον Πυλώνα 2.

Για να σχηματίσουν εικόνα των απρόσμενων ζημιών που ενδέχεται να προκύψουν από περιστατικά συμπεριφοράς, τα ιδρύματα θα πρέπει να βασίζονται σε συνδυασμό των εξής παραγόντων:

• α) στη δική τους εκτίμηση·
• β) στην πείρα που έχουν αντλήσει από το ιστορικό ζημιών (π.χ., εξετάζοντας τα μείζονα περιστατικά συμπεριφορικών ζημιών των τελευταίων πέντε ετών)·
• γ) στα επίπεδα αναμενόμενων ετήσιων ζημιών από συμπεριφορικούς κινδύνους·
• δ) σε συμπεριφορικά σενάρια όπου εξετάζονται δυνητικά ανοίγματα με βραχύ χρονικό ορίζοντα (π.χ., πέντε ετών)· και
• ε) σε ζημίες που συνέβησαν σε παρόμοιες οντότητες ή σε οντότητες που αντιμετώπισαν παρόμοιες καταστάσεις (π.χ., περιπτώσεις που συνεπάγονταν έξοδα επίλυσης διαφορών).

4.7.6 Κίνδυνος ρευστότητας

Τα ιδρύματα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη ότι κίνδυνοι για τη ρευστότητα ή τη χρηματοδότηση προκύπτουν όταν ένα ίδρυμα αδυνατεί να καλύψει τις τρέχουσες και μέλλουσες ταμειακές ροές.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να έχουν υπόψη ότι στους κινδύνους για τη ρευστότητα ή τη χρηματοδότηση συμπεριλαμβάνονται:

• α) βραχυπρόθεσμοι και μεσοπρόθεσμοι κίνδυνοι για τη ρευστότητα και
• β) κίνδυνοι χρηματοδότησης.

Κάθε ίδρυμα θα πρέπει να διενεργεί αναλύσεις και μετρήσεις το ίδιο έναντι κινδύνων που σχετίζονται τόσο με τα στοιχεία του ενεργητικού όσο και του παθητικού, καθώς και με τις υποχρεώσεις εκτός ισολογισμού, δυνάμει των κατευθυντήριων γραμμών της ΕΑΤ σχετικά με τη διαδικασία εποπτικής εξέτασης και αξιολόγησης.

Κατά την ανάλυση των κινδύνων από τα ιδρύματα, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη ενδεικτικά τα ακόλουθα:

• α) ο αντίκτυπος των μακροοικονομικών συνθηκών, π.χ. των διαταραχών επιτοκίου στις ενδεχόμενες ταμειακές ροές·
• β) το νόμισμα των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού, συμπεριλαμβανομένων των στοιχείων εκτός ισολογισμού, ώστε να αντικατοπτρίζεται ο κίνδυνος από τη μετατροπή συναλλάγματος και πιθανές δυσχέρειες πρόσβασης στις αγορές συναλλάγματος·
• γ) η τοποθεσία των αναγκών ρευστότητας και των διαθέσιμων κεφαλαίων, οι συναλλαγές ρευστότητας εντός ομίλου, και ο κίνδυνος περιορισμών στη μεταβίβαση κεφαλαίων μεταξύ γεωγραφικών περιοχών ή οντοτήτων του ομίλου·
• δ) μέτρα που ενδέχεται να λάβει το ίδρυμα για να διαφυλάξει τη φήμη του ή τη δικαιόχρηση (π.χ., πρώιμη πληρωμή εξοφλητέων υποχρεώσεων)·
• ε) η ενσωμάτωση στην εσωτερική κοστολόγηση των κινδύνων που απορρέουν από συγκεκριμένες δραστηριότητες – όπως η βασική μεσιτεία, όπου ενδέχεται να απαιτηθεί, ως έναν βαθμό, συμμετρία μεταξύ της πλευράς δανειοδοσίας και της πλευράς δανειοληψίας τίτλων, ήτοι οι θετικές θέσεις του πελάτη χρηματοδοτούνται μέσω των εσόδων από τις αρνητικές συναλλαγές (short trades) του πελάτη. Η εν λόγω συμμετρία εξαρτάται από τη συμπεριφορά των συμβαλλομένων, επομένως είναι ευαίσθητη σε κινδύνους που αφορούν τη φήμη. Εάν ενσκήψουν τέτοιοι κίνδυνοι, ενδέχεται να πυροδοτήσουν τη ρευστοποίηση θέσεων, κάτι που θα άφηνε απρόσμενα το ίδρυμα με τίτλους στον ισολογισμό του και την ανάγκη να τους χρηματοδοτήσει·
• στ) οι ευπάθειες στη δομή της χρηματοδοτικής προθεσμίας, που οφείλονται σε εξωτερικά, εσωτερικά ή συμβατικά γεγονότα·
• ζ) τα ρεαλιστικά ποσοστά εξάντλησης υπό κανονικές συνθήκες που επιταχύνονται σε ακραίες συνθήκες·
• η) η συγκέντρωση (κινδύνων) στα μέσα χρηματοδότησης· και
• θ) οι εκτιμήσεις μελλοντικής επέκτασης του ισολογισμού.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να διενεργούν αναλύσεις ευαισθησίας των παραπάνω παραγόντων κινδύνου, αντλώντας έτσι ποσοτικές πληροφορίες που απαιτούνται για τον σχεδιασμό των σεναρίων.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να εφαρμόζουν τα εξής τρία είδη σεναρίων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων: σενάριο ιδιαζουσών συνθηκών, σενάριο σε κλίμακα αγοράς και τον συνδυασμό των δύο. Το σενάριο ιδιαζουσών ακραίων συνθηκών βασίζεται σε υπόθεση γεγονότων που αφορούν το συγκεκριμένο ίδρυμα (π.χ., υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας, αθέτηση υποχρέωσης εκ μέρους του μεγαλύτερου χρηματοδότη αντισυμβαλλομένου, απώλεια πρόσβασης στην αγορά, απώλεια μετατρεψιμότητας νομίσματος, αθέτηση εκ μέρους του αντισυμβαλλομένου που παρέχει τις μεγαλύτερες εισροές), ενώ το σενάριο σε κλίμακα αγοράς βασίζεται σε υπόθεση επιπτώσεων επί ομίλου ή επί του συνολικού χρηματοπιστωτικού τομέα (π.χ., επιδείνωση είτε των συνθηκών στην αγορά χρηματοδότησης είτε του μακροοικονομικού περιβάλλοντος, ή υποβαθμίσεις της πιστοληπτικής ικανότητας σε χώρες όπου δραστηριοποιείται το ίδρυμα).

Τα ιδρύματα θα πρέπει να προγραμματίζουν διαφορετικούς χρονικούς ορίζοντες στις προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων που διενεργούν. Οι χρόνοι θα πρέπει να κυμαίνονται από ένα διάστημα ολονύκτιο (overnight) έως τουλάχιστον 12 μήνες. Θα πρέπει επίσης να γίνονται χωριστές προσομοιώσεις κινδύνων για τη ρευστότητα με ημερήσιο χρονικό ορίζοντα (intraday). Στον χρονικό ορίζοντα θα πρέπει να περιέχεται, για παράδειγμα, σύντομη φάση οξείας προσομοίωσης (με μέγιστη διάρκεια 30 ημερών για να καλύπτονται τέτοιες περίοδοι χωρίς να χρειαστεί αλλαγή του επιχειρηματικού μοντέλου), την οποία θα ακολουθεί μακρύτερη περίοδος λιγότερο οξείας αλλά παρατεταμένης προσομοίωσης (μεταξύ 3 και 12 μηνών).

Τα ιδρύματα θα πρέπει να συνδυάζουν την προσομοίωση βραχυπρόθεσμων και μεσοπρόθεσμων κινδύνων για τη ρευστότητα με προσομοίωση κινδύνων χρηματοδότησης, θέτοντας χρονικό ορίζοντα τουλάχιστον 12 μηνών.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να εκπονούν ένα σύνολο δυσμενών συμπεριφορικών παραδοχών για τους πελάτες, μεταξύ των οποίων και οι καταθέτες, για τους χρηματοδότες και για τους αντισυμβαλλομένους σε κάθε διαφορετικό σενάριο και διαφορετικό χρονικό ορίζοντα.

Κατά τον σχεδιασμό των σεναρίων, τα ιδρύματα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τον αντίκτυπο που έχουν στη δική τους θέση ρευστότητας οι προσομοιώσεις για άλλα είδη κινδύνων, π.χ., ζημίες λόγω πιστωτικού κινδύνου και κίνδυνοι για τη φήμη. Επίσης, θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τον πιθανό αντίκτυπο από αναγκαστικές πωλήσεις — είτε από άλλα ιδρύματα (π.χ., φαινόμενα μετάδοσης συνεπειών) είτε από το δικό τους αποθεματικό ρευστότητας — στην αξία ημερήσιου διακανονισμού άλλων στοιχείων ενεργητικού που διαθέτουν.

Η κύρια μέθοδος για τον υπολογισμό του εύρους του αντικτύπου θα πρέπει να είναι οι καθαρές ταμειακές ροές. Στο πλαίσιο κάθε σεναρίου, σε κάθε επίπεδο προσομοίωσης, το ίδρυμα προσδιορίζει τις ταμειακές εισροές και εκροές που προβάλλονται για κάθε μελλοντική χρονική περίοδο, και τις προκύπτουσες καθαρές ταμειακές ροές. Τα ιδρύματα θα πρέπει να λάβουν υπόψη την χαμηλότερη σώρευση καθαρών ταμειακών ροών εντός της χρονικής περιόδου που αξιολογείται στο εκάστοτε σενάριο.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να συμπεριλάβουν στην ανάλυση, κατά περίπτωση, και άλλους δείκτες μέτρησης, όπως:

• α) δείκτες ρευστότητας και άλλους δείκτες μέτρησης που χρησιμοποιούνται στο προκείμενο πλαίσιο: αναφέρονται ενδεικτικά οι εποπτικοί δείκτες ρευστότητας, και συγκεκριμένα ο δείκτης κάλυψης ρευστότητας και ο καθαρός δείκτης σταθερής χρηματοδότησης·
• β) το αποθεματικό ρευστότητας που διαθέτουν (πέραν των δεικτών που αναφέρονται στην προηγούμενη παράγραφο), καθώς και άλλα μέτρα αντιστάθμισης, δηλαδή την ικανότητα αντιστάθμισης που διαθέτουν, στο πλαίσιο κάθε σεναρίου προσομοίωσης· η προσομοίωση ακραίων καταστάσεων για τον συγκεκριμένο δείκτη μέτρησης θα πρέπει να συνοδεύεται από αξιολόγηση του αντικτύπου στο ποσοστό και στο είδος των βεβαρημένων στοιχείων ενεργητικού·
• γ) τον ορίζοντα επιβίωσης του ιδρύματος, όπως προκύπτει από την ικανότητα αντιστάθμισης που διαθέτει, δηλαδή από την ικανότητα του ιδρύματος να διατηρεί και να έχει πρόσβαση σε πλεονάζουσα ρευστότητα σε βραχυπρόθεσμο, μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα, σύμφωνα με τα σενάρια προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων που ορίζονται στις κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΤ σχετικά με τις κοινές διαδικασίες και μεθόδους για τη διαδικασία εποπτικής εξέτασης και αξιολόγησης, καθώς και προσομοιώσεις ταμειακών ροών σε ακραίες καταστάσεις, σε κοινή βάση, πριν και μετά τις επιπτώσεις των αντισταθμιστικών μέτρων·
• δ) φερεγγυότητα και προοπτικές κέρδους.

Όταν εφαρμόζουν τα διαφορετικά σενάρια προσομοίωσης, τα ιδρύματα θα πρέπει να αξιολογούν και να φωτίζουν τα φαινόμενα αντιστάθμισης από τις κεντρικές τράπεζες (νομισματική πολιτική) και να υιοθετούν συγκρατημένη προσέγγιση.

Στους δείκτες μέτρησης της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων ρευστότητας θα πρέπει να εμπεριέχεται, κατά περίπτωση και τουλάχιστον για όλα τα σημαντικά νομίσματα, η διασπορά ανά νόμισμα, ώστε να είναι δυνατή η ανάλυση των σεναριακών παραδοχών που αφορούν τα νομίσματα (π.χ., μεταβλητότητα των συναλλαγματικών ισοτιμιών ή αναντιστοιχίες μεταξύ απαιτήσεων και υποχρεώσεων σε ξένο νόμισμα).

Τα ιδρύματα πρέπει, κατά περίπτωση να ενσωματώνουν την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων ρευστότητας στις προσομοιώσεις που διενεργούν σε κλίμακα ιδρύματος και να λαμβάνουν υπόψη τις διαφορές των χρονικών περιόδων που καλύπτουν οι προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων ρευστότητας από τις χρονικές περιόδους που καλύπτουν οι δοκιμές φερεγγυότητας σε κλίμακα ιδρύματος. Κατ’ ελάχιστον, τα ιδρύματα θα πρέπει να αξιολογούν τον αντίκτυπο των αυξανόμενων δαπανών χρηματοδότησης επί των αποτελεσμάτων χρήσεως. Τα ιδρύματα θα πρέπει να έχουν υπόψη ότι η σύνδεση των δαπανών χρηματοδότησης με τη θέση φερεγγυότητας ενδέχεται να επηρεάσει την ποιότητα της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων ρευστότητας, δηλαδή να προκύψει υπερβολικά βραδεία επιδείνωση ρευστότητας.

4.7.7 Κίνδυνος επιτοκίου από μη σχετιζόμενες με το χαρτοφυλάκιο συναλλαγών δραστηριότητες

Το παρόν κεφάλαιο συντάσσεται με επιφύλαξη των κατευθυντηρίων γραμμών της ΕΤΑ σχετικά με τον κίνδυνο επιτοκίου που απορρέει από μη εμπορικές δραστηριότητες.

Οι προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων θα πρέπει να υποστηρίζουν και να αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του εσωτερικού συστήματος διαχείρισης των κινδύνων επιτοκίου στο τραπεζικό χαρτοφυλάκιο.

Τα σενάρια προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων επιτοκίου – μεταξύ άλλων για τους σκοπούς της εφαρμογής του άρθρου 98 παράγραφος 5 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ σχετικά με τον κίνδυνο επιτοκίου που απορρέει από τις μη σχετιζόμενες με το χαρτοφυλάκιο συναλλαγών δραστηριότητες – θα πρέπει να είναι κατάλληλα να εντοπίζουν όλους τους ουσιώδεις κινδύνους επιτοκίου, π.χ., τον κίνδυνο ανοιγμάτων, τον κίνδυνο βάσης και τον κίνδυνο δικαιώματος προαίρεσης.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι προσομοιώσεις που αναφέρονται στην προηγούμενη παράγραφο δεν βασίζονται μόνο σε απλές παράλληλες μεταβολές αλλά εξετάζουν, στις αναλύσεις σεναρίων τους, εξελίξεις και αλλαγές στη διαμόρφωση της καμπύλης αποδόσεων.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να συνεκτιμούν τις ακόλουθες παραμέτρους:

• α) τον κίνδυνο πιστωτικών περιθωρίων, που απορρέει από την αναντιστοιχία των επιτοκίων αναφοράς μεταξύ συγχρονισμένης χρηματοδότησης και επενδύσεων· και
• β) τους κινδύνους πρόωρης λήξης που εμπεριέχονται στις συμβάσεις με ενσωματωμένα χρηματοοικονομικά δικαιώματα, και ενδέχεται να αναγκάσουν το ίδρυμα σε νέα συναλλαγή με λιγότερο ευνοϊκούς όρους.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να έχουν επίγνωση ότι οι δυνητικές έμμεσες συνέπειες των κινδύνων επιτοκίου μπορούν να πυροδοτήσουν ζημίες σε άλλα πεδία (π.χ., η παροχή επιτοκίων χορηγήσεων θα μπορούσε να πυροδοτήσει περαιτέρω ζημίες από πιστωτικούς κινδύνους, λόγω επιδείνωσης της εξοφλητικής ικανότητας των πελατών).

Όταν χρησιμοποιούνται χρηματοπιστωτικά μέσα λιγότερο σύνθετα, τα ιδρύματα θα πρέπει να υπολογίζουν τις επιπτώσεις της διαταραχής διενεργώντας ανάλυση ευαισθησίας (χωρίς να προσδιορίζουν την προέλευση της διαταραχής, προσομοιώνοντας απλά τη διαταραχή στο χαρτοφυλάκιο). Όταν ένα ίδρυμα χρησιμοποιεί πιο σύνθετα χρηματοπιστωτικά μέσα, επί των οποίων η διαταραχή έχει πολλαπλές και έμμεσες επιπτώσεις, το ίδρυμα θα πρέπει να κάνει χρήση πιο προηγμένων μεθόδων προσέγγισης, δίνοντας συγκεκριμένους ορισμούς των δυσμενών (προσομοιωμένων) καταστάσεων που αντικατοπτρίζουν ιδιάζοντες κινδύνους.

4.7.8 Κίνδυνος συγκέντρωσης

Η προσομοίωση ακραίων καταστάσεων συνιστάται ως καίριο εργαλείο ανίχνευσης του κινδύνου συγκέντρωσης, καθώς επιτρέπει στα ιδρύματα να διαπιστώσουν τις αλληλεξαρτήσεις μεταξύ ανοιγμάτων, που μπορούν να φανούν μόνο σε ακραίες συνθήκες, και να εντοπίσουν λανθάνουσες συγκεντρώσεις.

Κατά την αξιολόγηση του εν λόγω κινδύνου στο πλαίσιο των προγραμμάτων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων που διενεργούν, τα ιδρύματα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τον πιστωτικό κίνδυνο κάθε ανοίγματος, αλλά και τις πρόσθετες πηγές κινδύνων που απορρέουν από την παραπλήσια συμπεριφορά ορισμένων ανοιγμάτων (δηλαδή από τον υψηλότερο βαθμό συσχέτισης). Οι πρόσθετες αυτές πηγές κινδύνων υπό εξέταση, θα πρέπει να καλύπτουν, ενδεικτικά, τα εξής:

• α) τον κίνδυνο συγκέντρωσης σε μεμονωμένο όνομα (δηλαδή πελάτη ή ομάδα συνδεδεμένων πελατών όπως αυτή ορίζεται στο άρθρο 4 παράγραφος 39 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 575/2013)·
• β) τις τομεακές συγκεντρώσεις·
• γ) τις γεωγραφικές συγκεντρώσεις·
• δ) τις συγκεντρώσεις που συνδέονται με τα προϊόντα· και
• ε) τις συγκεντρώσεις στις παρεχόμενες εξασφαλίσεις και εγγυήσεις.

Στην προσομοίωση ακραίων καταστάσεων, ειδικά σε κλίμακα ιδρύματος και συμπεριλαμβανομένης της προσομοίωσης σε κλίμακα ομίλου, τα ιδρύματα θα πρέπει να αξιολογούν τον κίνδυνο συγκέντρωσης εξετάζοντας τα ανοίγματα εντός και εκτός ισολογισμού, καθώς και τις θέσεις του επενδυτικού χαρτοφυλακίου, του χαρτοφυλακίου συναλλαγών και τις θέσεις αντιστάθμισης.

Στις προσομοιώσεις θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ενδεχόμενες μεταβολές στο επιχειρηματικό περιβάλλον που θα μπορούσαν να προκαλέσουν την επέλευση του κινδύνου συγκέντρωσης. Ειδικότερα, στις προσομοιώσεις θα πρέπει να εξετάζονται ασυνήθεις αλλά ευλογοφανείς αλλαγές στις συσχετίσεις διαφόρων ειδών κινδύνων, καθώς επίσης ακραίες και ασυνήθεις αλλαγές στις παραμέτρους κινδύνου. Πέραν των μεμονωμένων κινδύνων, θα πρέπει να εξετάζονται σενάρια που λαμβάνουν υπόψη αλληλένδετους κινδύνους και δεν απεικονίζουν μόνο τις πρωτογενείς συνέπειες αλλά και τα φαινόμενα ανάδρασης.

Ο τρόπος αντίδρασης των συγκεντρωμένων ανοιγμάτων στους ίδιους παράγοντες κινδύνου θα πρέπει να ληφθεί υπόψη στις προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων, καθώς και ο κίνδυνος πρόσθετων βραχυπρόθεσμων ζημιών ως αποτέλεσμα της συγκέντρωσης ανοιγμάτων στα πιστωτικά χαρτοφυλάκια ιδιωτών και επιχειρήσεων ή σε διάφορες οντότητες ενός ομίλου.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να εξετάζουν τον αντίκτυπο που έχουν στα χαρτοφυλάκια συναλλαγών τα ανοίγματα σε μεμονωμένο ή σε πολλαπλούς, συσχετισμένους παράγοντες κινδύνου.

Για να αξιολογηθεί το επίπεδο του προτεραίου κινδύνου συγκέντρωσης και/ή ο αντίκτυπος του σεναρίου στο επίπεδο συγκέντρωσης, τα ιδρύματα θα πρέπει να καταφεύγουν, κατά περίπτωση, σε περισσότερο ή λιγότερο σύνθετους δείκτες, για παράδειγμα στον δείκτη Herfindahl- Hirschman (HHI) και στον συντελεστή Τζίνι (Gini).

Τα ιδρύματα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις πιθανές επικαλύψεις μεταξύ διαφορετικών πηγών συγκέντρωσης. Τα ιδρύματα δεν θα πρέπει απλώς να αθροίζουν τις επιπτώσεις των κινδύνων αλλά και να εφαρμόζουν μεθόδους άθροισης που λαμβάνουν υπόψη τις υποκείμενες καταστάσεις πυροδότησης των κινδύνων. 4.7.9 Κίνδυνος δανεισμού σε ξένο νόμισμα

Τα ιδρύματα θα πρέπει να έχουν υπόψη ότι ο κίνδυνος δανεισμού σε ξένο νόμισμα:

• α) μπορεί να προέλθει από την αδυναμία του δανειολήπτη που δεν έχει προβεί σε αντιστάθμιση του συναλλαγματικού κινδύνου (δηλαδή οι δανειολήπτες , ιδιώτες και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, χωρίς φυσική ή χρηματοπιστωτική αντιστάθμιση του συναλλαγματικού κινδύνου, οι οποίοι είναι εκτεθειμένοι σε αναντιστοιχίες απαιτήσεων και υποχρεώσεων μεταξύ του νομίσματος του δανείου και του νομίσματος της αντιστάθμισης, όπως ορίζεται στις κατευθυντήριες γραμμές EBA/GL/2014/13) να εξυπηρετήσει χρέος που εκφράζεται σε νομίσματα διαφορετικά από το νόμισμα του κράτους μέλους όπου εξουσιοδοτείται να λειτουργεί το ίδρυμα·
• β) σχετίζεται με καθαρό πιστωτικό και συναλλαγματικό κίνδυνο·
• γ) διακρίνεται από τη μη γραμμική σχέση των παραμέτρων πιστωτικού κινδύνου και των παραμέτρων κινδύνου αγοράς συναλλάγματος·
• δ) επηρεάζεται από τον γενικό συναλλαγματικό κίνδυνο· και
• ε) ενδέχεται να προέλθει από συμπεριφορικό κίνδυνο.

Στα προγράμματα προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων που διενεργούν, τα ιδρύματα θα πρέπει να συνυπολογίζουν τον κίνδυνο δανεισμού σε ξένο νόμισμα που έχει αντίκτυπο στις πιστωτικές διευκολύνσεις στο ενεργητικό του ισολογισμού, και τις πολλές πηγές του εν λόγω κινδύνου, και να λαμβάνουν υπόψη ότι η αδυναμία του δανειολήπτη να εξοφλήσει το χρέος του ενδέχεται να προέρχεται από:

• α) κινδύνους που σχετίζονται με την εσωτερική πηγή εσόδων του δανειολήπτη·
• β) κινδύνους που σχετίζονται με την οικονομική κατάσταση της χώρας όπου εκδίδεται το νόμισμα· και
• γ) κινδύνους συναλλαγματικής ισοτιμίας.

Όταν σχεδιάζουν ή υλοποιούν τα σενάρια προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων, τα ιδρύματα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη ότι οι συνέπειες του κινδύνου δανεισμού σε ξένο νόμισμα μπορεί να προκύπτουν από την αύξηση της αξίας του εναπομένοντος χρέους και από τις ροές πληρωμών που εξυπηρετούν αυτό το χρέος, καθώς και από αύξηση της αξίας του εναπομένοντος χρέους σε σύγκριση με την αξία των στοιχείων ενεργητικού που αποτελούν εξασφαλίσεις και εκφράζονται στο εγχώριο νόμισμα.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να εκπονούν σενάρια ακραίων καταστάσεων αλλάζοντας διάφορες παραμέτρους, ώστε να μπορέσουν να προβλέψουν, στο πλαίσιο διαφόρων περιπτώσεων, τις αποδόσεις του χαρτοφυλακίου των πιστώσεων που γίνονται σε συνάλλαγμα, για παράδειγμα:

• α) σενάριο με ανατίμηση της συναλλαγματικής ισοτιμίας του κύριου νομίσματος βάσει προκαθορισμένου ποσοστού·
• β) σενάριο με μεταβολή του επιτοκίου του ξένου νομίσματος βάσει προκαθορισμένου ποσοστού· ή
• γ) συνδυασμός των δύο παραπάνω προτάσεων.

Για να αξιολογήσουν την πιθανή τρωτότητα, τα ιδρύματα θα πρέπει να είναι σε θέση να καταδείξουν πρόσθετες ζημίες από πιστωτικό κίνδυνο απορρέουσες από κίνδυνο δανεισμού σε ξένο νόμισμα, χωριστά από τις ζημίες που οφείλονται σε πιστωτικό κίνδυνο και από τα ποσά ανοίγματος σε κίνδυνο που προέρχονται από τις επιπτώσεις του σεναρίου για τους πιστωτικούς κινδύνους.

Όταν γίνεται προσομοίωση για τον κίνδυνο δανεισμού σε ξένο νόμισμα, τα ιδρύματα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τουλάχιστον τα ακόλουθα:

• α) το είδος του καθεστώτος συναλλαγματικών ισοτιμιών και τον δυνητικό του αντίκτυπο στην εξέλιξη της συναλλαγματικής ισοτιμίας μεταξύ του εγχώριου και του ξένου νομίσματος·
• β) τον αντίκτυπο ευαισθησίας των εξελίξεων της ισοτιμίας στην κατάταξη/βαθμολόγηση πιστοληπτικής ικανότητας του δανειολήπτη και στην ικανότητα εξυπηρέτησης χρέους·
• γ) τη δυνητική συγκέντρωση της δραστηριότητας δανεισμού σε μεμονωμένο ξένο νόμισμα ή σε περιορισμένο αριθμό στενά συσχετιζόμενων ξένων νομισμάτων·
• δ) τη δυνητική συγκέντρωση της δραστηριότητας δανεισμού στο νόμισμα της χώρας σε ορισμένους συγκεκριμένους τομείς της οικονομίας, των οποίων η κύρια δραστηριότητα είναι σε χώρες ή αγορές ξένου νομίσματος, και την αντίστοιχη εξέλιξη των εν λόγω τομέων που συσχετίζονται στενά με ξένα νομίσματα· και
• ε) την ικανότητα εξασφάλισης χρηματοδότησης για το εν λόγω χαρτοφυλάκιο· σε ιδρύματα που εφαρμόζουν εσωτερικά υποδείγματα για τον υπολογισμό των κεφαλαιακών απαιτήσεων κάλυψης του πιστωτικού κινδύνου, ο πρόσθετος κίνδυνος δανεισμού σε ξένα νομίσματα θα πρέπει να αντικατοπτρίζεται στους περισσότερο αυξημένους συντελεστές στάθμισης των εν λόγω στοιχείων ενεργητικού, και ο ενδεικτικός κατάλογος μεταβλητών που χρησιμοποιούνται στα υποδείγματα θα πρέπει να εμπεριέχει: διαφορές των επιτοκίων· δείκτες δανείου - αξίας· συσχετίσεις διαφορετικών νομισμάτων· και μεταβλητότητα.

Τα ιδρύματα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις πιθανές σημαντικές αδυναμίες των εσωτερικών υποδειγμάτων οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν σε πιθανή υποβάθμιση της σημασίας της υποτίμησης ενός νομίσματος σε σχέση με την ικανότητα ενός πελάτη να εξυπηρετήσει το χρέος του, με βάση τα ακόλουθα ενδεικτικά στοιχεία:

• α) οι νομισματικές πολιτικές σε περιόδους κρίσης συχνά εστιάζουν στην τόνωση της πραγματικής οικονομίας μειώνοντας αισθητά τα επιτόκια αναφοράς, με βάση δυνητικά παραπλανητικές πληροφορίες από εσωτερικά υποδείγματα σχετικά με αυτές τις έμμεσες συνέπειες· και
• β) η ανατίμηση νομίσματος ενδέχεται να αντισταθμιστεί, εν μέρει, από πτωτικά επιτόκια, πράγμα που μπορεί να επιφέρει υποτίμηση του κινδύνου που συνδέεται με τον δανεισμό σε ξένο νόμισμα, διότι σε περιβάλλοντα με μηδενικό επιτόκιο είναι αδύνατη μια τέτοια αντιστάθμιση μακροπρόθεσμα.

Όταν, στο πλαίσιο ενός σεναρίου, αξιολογείται η δυνητική επίπτωση του δανεισμού σε ξένο νόμισμα στις προοπτικές κερδοφορίας, τα ιδρύματα θα πρέπει κατά περίπτωση να συμπεριλάβουν στην αξιολόγηση το νομικό καθεστώς και την σχετική χώρα/περιοχή, κάτι που μπορεί να αναγκάσει τα ιδρύματα να εκφράσουν τον εν λόγω δανεισμό στο εγχώριο νόμισμα, με ισοτιμία σημαντικά κατώτερη από αυτήν της αγοράς.