4.7 Poszczególne obszary ryzyka

Instytucje powinny zapewnić, aby testy warunków skrajnych dotyczące indywidualnego ryzyka były proporcjonalne do charakteru, wielkości oraz złożoności działalności i ryzyka.

Instytucje powinny uwzględnić, na poziomie indywidualnym, wpływ wtórnych skutków na indywidualne ryzyko w kontekście testów warunków skrajnych.

4.7.1 Ryzyko kredytowe i ryzyko kontrahenta

Instytucje powinny przeanalizować co najmniej:

• a) zdolność kredytobiorcy do spłaty swoich zobowiązań, np. PD;
• b) stopę odzysku w przypadku niewykonania zobowiązania przez kredytobiorcę, w tym spadek wartości zabezpieczenia lub wiarygodności kredytowej dostawcy gwarancji, np. LGD; oraz
• c) wielkość i dynamikę ekspozycji kredytowej, w tym wpływ niewykorzystanych linii kredytowych ze strony kredytobiorców, np. ekspozycja, której dotyczy niewykonanie zobowiązania (ang. exposure at default — EAD).

Instytucje powinny zapewnić, aby ich testy warunków skrajnych dla ryzyka kredytowego na poziomie całej instytucji obejmowały wszystkie pozycje ich portfela bankowego i handlowego, w tym pozycje zabezpieczające i ekspozycje wobec centralnej izby rozliczeniowej.

Instytucje powinny starać się określić konkretne czynniki ryzyka oraz wstępnie określić, w jaki sposób czynniki te mogą wpłynąć na ich łączne straty z tytułu ryzyka kredytowego i na wymogi kapitałowe. Instytucje powinny dołożyć starań, aby określić kategorię ekspozycji w podziale na kategorie ekspozycji (np. czynniki dotyczące kredytów hipotecznych mogą różnić się od czynników istotnych dla klas aktywów wspólnych).

Instytucje powinny zapewnić, aby ryzyko kredytowe było oceniane na różnych poziomach scenariuszy wstrząsów, od prostych analiz wrażliwości po testy warunków skrajnych na poziomie całej instytucji lub testy warunków skrajnych obejmujące całą grupę, w szczególności na poziomach scenariuszy takich jak:

• a) scenariusze wstrząsów ogólnorynkowych (np. gwałtowne spowolnienie gospodarki mające wpływ na jakość portfela wszystkich wierzycieli);
• b) scenariusze wstrząsów specyficznych dla kontrahenta i wstrząsów idiosynkratycznych (np. upadłość największego banku - wierzyciela);
• c) scenariusze wstrząsów specyficznych dla danej branży i danego regionu; oraz
• d) kombinacja powyższych.

Instytucje powinny poddać analizie wrażliwości czynniki ryzyka, przy czym analizy te powinny dostarczyć informacji ilościowych na potrzeby opracowania scenariuszy.

Przy stosowaniu swoich scenariuszy warunków skrajnych instytucje powinny wziąć pod uwagę różne horyzonty czasowe. Horyzont czasowy powinien obejmować od jednego dnia (skutki jednorazowe) po dłuższy okres (np. zbliżające się spowolnienie gospodarcze).

Podczas przeprowadzania testów warunków skrajnych dla wartości zabezpieczeń finansowych instytucje powinny wskazać warunki, które mogą mieć niekorzystny wpływ na możliwą do uzyskania wartość ich pozycji zabezpieczenia, w tym pogorszenie jakości kredytowej emitentów zabezpieczeń lub płynności rynku.

Przy opracowywaniu scenariuszy instytucje powinny rozważyć wpływ zdarzeń wywołujących skrajne warunki na inne rodzaje ryzyka, np. ryzyko płynności i ryzyko rynkowe, a także możliwość wystąpienia współzależności między instytucjami.

Instytucje powinny określić ilościowo wpływ scenariusza pod względem strat kredytowych (tj. rezerw), ekspozycji na ryzyko, dochodów i wymogów w zakresie funduszy własnych. Ponadto instytucje powinny być w stanie określić taki wpływ ilościowo, w podziale na odpowiednie segmenty lub portfele.

Instytucje powinny w miarę możliwości uwzględnić następujące istotne parametry: prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązania (PD), stratę z tytułu niewykonania zobowiązania (LGD), ekspozycję, której dotyczy niewykonanie zobowiązania (EAD), oczekiwaną stratę (EL) i ekspozycję na ryzyko oraz wpływ na straty kredytowe i wymogi w zakresie funduszy własnych.

W celu oszacowania przyszłych strat w ramach testów warunków skrajnych instytucje powinny, w stosownych przypadkach, polegać na parametrach ryzyka kredytowego innych niż te stosowane przy obliczaniu wymogów kapitałowych, które są zazwyczaj parametrami całego cyklu koniunkturalnego lub parametrami hybrydowymi (kombinacja parametrów całego cyklu koniunkturalnego i parametrów „w danym momencie”) w odniesieniu do PD oraz w warunkach pogorszenia koniunktury w przypadku LGD. W szczególności w celu oszacowania strat kredytowych instytucje powinny, w stosownych przypadkach, stosować szacunki oparte na parametrach występujących w danym momencie, zgodnie z dotkliwością scenariusza.

W celu obliczenia EAD instytucja powinna również uwzględnić współczynnik konwersji kredytowej (ang. credit conversion factor — CCF), a w szczególności wpływ zdolności prawnej instytucji do jednostronnego anulowania niewykorzystanych kwot udzielonych kredytów, zwłaszcza w warunkach skrajnych.

Instytucje powinny stosować – w odpowiednim zakresie – metody modelu wewnętrznego ryzyka kredytowego, które weryfikują relacje i dane historyczne, oraz symulacje migracji jakości kredytowej dla poszczególnych kategorii ekspozycji w celu oszacowania strat.

Podczas oceny ryzyka wobec kontrahentów stosujących dźwignię finansową lub podmiotów należących do równoległego systemu bankowego instytucje powinny wziąć pod uwagę koncentracje ryzyka i nie powinny zakładać istnienia zabezpieczeń ani umów w sprawie stałego uzupełniania depozytu zabezpieczającego, które mogą nie być dostępne w przypadku dotkliwych wstrząsów rynkowych. Instytucje powinny dołożyć wszelkich starań, aby odpowiednio uwzględnić takie skorelowane „ogony ryzyka”.

4.7.2 Sekurytyzacja

Instytucje powinny uwzględniać ryzyko sekurytyzacyjne wynikające ze strukturyzowanych produktów kredytowych, zwykle tworzonych przez dzielenie przepływów pieniężnych z puli aktywów na różne transze lub papiery wartościowe zabezpieczone aktywami, biorąc pod uwagę różne pozycje, jakie instytucje mogą posiadać w procesie sekurytyzacji, działając jako jednostka inicjująca, jednostka sponsorująca lub inwestor.

Instytucje powinny zapewnić, aby testy warunków skrajnych aktywów sekurytyzowanych uwzględniały ryzyko kredytowe bazowej puli aktywów, w tym ryzyko niewykonania zobowiązania, ewentualnie nieliniowe i dynamiczne korelacje niewykonania zobowiązania, a także zmiany wartości zabezpieczeń. Instytucje powinny uwzględnić wszystkie istotne informacje dotyczące konkretnej struktury każdej sekurytyzacji, takie jak uprzywilejowanie transzy, grubość transzy, wsparcie jakości kredytowej i stopień szczegółowości, wyrażone w efektywnej liczbie ekspozycji.

Nal eży starannie uwzględnić wrażliwość na systemowe skutki rynkowe, mające wpływ, na przykład, na utrzymanie płynności finansowej lub zwiększenie korelacji aktywów na wszystkich poziomach produktu strukturyzowanego. Należy ponadto ocenić wpływ ryzyka utraty reputacji, co może prowadzić, na przykład, do kwestii związanych z finansowaniem.

Testy warunków skrajnych powinny dotyczyć wszystkich istotnych ustaleń umownych, potencjalnego wpływu istniejących czynników inicjujących (np. przedterminowej spłaty należności), dźwigni finansowej struktury sekurytyzacji oraz ryzyka płynności lub finansowania ze strony struktury (tj. niedopasowania przepływów pieniężnych i warunków wcześniejszej spłaty, w tym w odniesieniu do zmian stóp procentowych).

W scenariuszach należy również uwzględnić niewykonanie zobowiązania przez co najmniej jednego lub większą liczbę kontrahentów zaangażowanych w strukturę sekurytyzacji, w szczególności kontrahentów działających jako gwaranci określonych transz.

Jeżeli instytucja korzysta z ratingów zewnętrznych do celów oceny ryzyka wobec produktów sekurytyzacyjnych, należy dokonać krytycznej oceny tych ratingów zewnętrznych oraz ocenić scenariusze weryfikacji ratingów, w tym należy ocenić specyficzne wskaźniki utraty wartości dla klas ratingowych, np. poprzez podkreślenie (historycznych) matryc zmian ratingowych.

Przy opracowywaniu metody testów warunków skrajnych instytucje powinny uwzględnić następujące elementy:

• a) wpływ testów warunków skrajnych dla strukturyzowanych produktów kredytowych będzi e występował na poziomie puli aktywów pod względem zwiększonego poziomu niewykonania zobowiązań (lub, w stosownych przypadkach, PD i LGD), a zatem w przypadku wstrząsów należy spodziewać się wyższych wskaźników przewidywanych strat lub utraty wartości oraz wymogów dotyczących kapitału regulacyjnego (a także wyższego prawdopodobieństwa obniżenia jakości); oraz
• b) dalsze skutki mogą wynikać z obniżenia przepływu środków pieniężnych netto, wzrostu strat handlowych i korekt wartości lub z pogorszenia parametrów r egulacyjnych takich jak wskaźnik stabilnego finansowania netto.

4.7.3 Ryzyko rynkowe

Instytucje powinny uwzględnić ryzyko rynkowe, w szczególności ryzyko wynikające ze strat spowodowanych niekorzystnymi zmianami wartości pozycji wynikającymi ze zmian cen rynkowych towarów, kredytów, kapitału własnego, kursów walutowych i czynników ryzyka stopy procentowej. Jako składnik ryzyka rynkowego instytucje powinny uwzględniać ryzyko związane ze zmianami stóp procentowych w pozycjach portfela handlowego.

Instytucje powinny przeprowadzać testy warunków skrajnych w odniesieniu do swoich pozycji w instrumentach finansowych w zakresie wartości obrotów i wartości godziwej zgłoszonych w portfelach innych całkowitych dochodów (ang. other comprehensive income — FVOCI) (tj. kategorie księgowe służące klasyfikacji aktywów finansowych), w tym instrumentów lub pozycji sekurytyzacyjnych i obligacji zabezpieczonych. Takie testy warunków skrajnych należy przeprowadzać w ramach testów warunków skrajnych dla całej instytucji, jak również na potrzeby zarządzania ryzykiem rynkowym i do celów obliczeniowych.

Instytucje powinny stosować szereg rygorystycznych, ale prawdopodobnych scenariuszy dla wszystkich pozycji, o których mowa w poprzednim ustępie, np. wyjątkowych zmian cen rynkowych, niedoborów płynności na rynkach oraz niewywiązywaniu się ze zobowiązań przez dużych uczestników rynku. W stosownych przypadkach należy również uwzględnić zależności i korelacje między różnymi rynkami, a więc także niekorzystne zmiany korelacji. W ramach testów warunków skrajnych należy w równym stopniu wziąć pod uwagę wpływ na korektę rachunkową wyceny kredytowej i na rezerwy związane z portfelami instytucji (np. rezerwy na płynność, modelowanie niejasności). Testy warunków skrajnych w odniesieniu do rezerwy na ryzyko rynkowe powinny być uzasadnione.

Podczas kalibracji tych testów warunków skrajnych instytucje powinny wziąć pod uwagę co najmniej charakter i charakterystykę swoich portfeli i powiązanych instrumentów finansowych (np. produkty zwykłe lub egzotyczne, płynność, termin zapadalności), swoje strategie handlowe, a także możliwość zabezpieczenia ryzyka lub zarządzania ryzykiem w trudnych warunkach rynkowych, powiązane z tym koszty i prawdopodobne ramy czasowe.

Ponieważ instrumenty i strategie handlowe z czasem zmieniają się, instytucje powinny zapewnić, aby ich testy warunków skrajnych były na bieżąco dostosowywane do tych zmian.

Instytucje powinny opracować odpowiednie podejście do kwestii uwzględniania niedoszacowania „ogona ryzyka” na podstawie danych historycznych (tzw. „grube ogony”), w stosownych przypadkach, na przykład poprzez zastosowanie surowych scenariuszy hipotetycznych, a w przypadku oceny ryzyka na podstawie poziomów ufności instytucje powinny uwzględnić zdarzenia skrajne poza tymi poziomami ufności.

Instytucje powinny w szczególności:

• a) ocenić skutki poważnych zakłóceń na rynku i określić możliwe sytuacje, które mogą wiązać się z wyjątkowo wysokimi stratami, co powinno, w stosownych przypadkach, obejmować również zdarzenia o niskim prawdopodobieństwie wystąpienia wszystkich głównych rodzajów ryzyka, w szczególności różnych składników ryzyka rynkowego; w przypadku testów warunków skrajnych na poziomie portfela można zbadać skutki niekorzystnych zmian w odniesieniu do korelacji; można również uwzględnić skutki działań w zakresie zarządzania, jeżeli opierają się one na wiarygodnych założeniach dotyczących płynności rynku; oraz
• b) posiadać wykaz środków zawierających limity i podjąć inne możliwe działania w celu ograniczenia ryzyka i ochrony funduszy własnych; w szczególności należy uwzględnić, w stosownych przypadkach, ustalone przez instytucje ograniczenia dotyczące kursu walutowego, stopy procentowej, ryzyka zmian cen papierów udziałowych i towarów, porównując je z wynikami obliczeń dokonanych w ramach testów warunków skrajnych.

4.7.4 Ryzyko operacyjne

Instytucje powinny być świadome, że odpowiednie parametry ryzyka związane z ryzykiem operacyjnym mogą wynikać z nieodpowiednich lub zawodnych procesów wewnętrznych, osób i systemów, łącznie z ryzykiem prawnym, lub ze zdarzeń zewnętrznych oraz mogą wpływać na wszystkie produkty i działania w ramach instytucji.

W celu uwzględnienia odpowiednich parametrów ryzyka instytucje powinny wykorzystać wynik finansowy strat operacyjnych jako główny wskaźnik. Jakikolwiek wewnętrzny wpływ spowodowany przez zdarzenie związane z ryzykiem operacyjnym należy uznać za stratę wynikającą z ryzyka operacyjnego (np. wewnętrzny wpływ kosztów alternatywnych lub kosztów wewnętrznych, takich jak godziny nadliczbowe, premie itp., jeżeli odnoszą się one do zdarzenia związanego z ryzykiem operacyjnym). Ponadto tylko na potrzeby testów warunków skrajnych należy uwzględnić wszelkie straty przyszłych zysków spowodowane zdarzeniami związanymi z ryzykiem operacyjnym (z wyłączeniem wtórnego wpływu na środowisko makroekonomiczne). Przynajmniej instytucje stosujące zaawansowaną metodę pomiaru (ang. advanced measurement approach — AMA) powinny również uwzględnić te straty, ponieważ zostają one odnotowane w wewnętrznej bazie danych dotyczących strat w celu obliczenia dodatkowych wymogów kapitałowych. Przy wykorzystywaniu danych historycznych, zewnętrznych danych lub scenariuszy jako danych wejściowych w przypadku prognozowania zarówno zysków i strat, jak i aktywów ważonych ryzykiem, instytucje powinny wziąć pod uwagę i unikać ewentualnego podwójnego liczenia skutków po stronie wejściowej.

Ponieważ straty operacyjne mogą wywoływać skutki wtórne (tj. ryzyko utraty reputacji), w celu uwzględnienia takich skutków program testów warunków skrajnych dla ryzyka operacyjnego powinien zostać gruntownie włączony do testu warunków skrajnych dla całej instytucji i powinien obejmować powiązania z wymogami w zakresie płynności i funduszy własnych. Instytucje powinny przeanalizować co najmniej:

• a) stopień narażenia instytucji na działania i powiązaną kulturę ryzyka oraz historię strat operacyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem poziomu i zmian w zakresie strat i dochodu brutto w ciągu ostatnich kilku lat;
• b) otoczenie biznesowe, w tym lokalizacje geograficzne, w których instytucja prowadzi działalność, oraz warunki makroekonomiczne;
• c) zmiany liczby pracowników oraz wielkości i złożoności bilansu w ciągu ostatnich kilku lat, w tym zmiany strukturalne wynikające ze zdarzeń o charakterze korporacyjnym, takich jak połączenia i przejęcia;
• d) zmiany istotnych elementów infrastruktury informatycznej;
• e) stopień i ukierunkowanie zachęt do stosow ania systemów rekompensat;
• f) złożoność procesów i procedur, produktów i systemów informatycznych;
• g) zakres outsourcingu w odniesieniu do ryzyka koncentracji związanego ze wszystkimi ustaleniami dotyczącymi outsourcingu oraz infrastrukturami rynku zewnętrznego; oraz
• h) podatność modelowania ryzyka na zagrożenia, zwłaszcza w obszarach związanych z obrotem instrumentami finansowymi, pomiarem ryzyka i zarządzaniem ryzykiem oraz alokacją kapitału.

Należy również zbadać idiosynkratyczne czynniki ryzyka i stosować je jako wkład w opracowanie scenariusza. Orientacyjnie instytucje stosujące zaawansowaną metodę pomiaru (AMA) powinny kłaść nacisk na swoje otoczenie biznesowe i czynniki kontroli wewnętrznej (ang. business environment and internal control factor — BEICF).

Instytucje powinny uwzględniać powiązania tego rodzaju idiosynkratycznych czynników ryzyka oraz indywidualne ekspozycje na takie czynniki przy określaniu swoich ekspozycji na ryzyko operacyjne.

Instytucje powinny dokładnie przeanalizować możliwe powiązania strat wynikłych z ryzyka operacyjnego z ryzykiem kredytowym i ryzykiem rynkowym.

Analiza zdarzeń w ramach testu warunków skrajnych powinna obejmować ocenę ekspercką w celu uwzględnienia co najmniej zdarzeń rzadko występujących, lecz mających poważne skutki.

In stytucje powinny przewidywać poważne, ale prawdopodobne zdarzenia wywołujące skrajne warunki. Założenia mogą różnić się od założeń przyjętych w scenariuszach warunków skrajnych w odniesieniu do ryzyka kredytowego i ryzyka rynkowego. Jeżeli instytucja rozsz erza swoją działalność na rynku lokalnym lub na rynkach międzynarodowych poprzez połączenia i przejęcia albo projektowanie nowych produktów lub nowej linii biznesowej, dotkliwe, ale prawdopodobne scenariusze testów warunków skrajnych powinny opierać się na ocenie eksperckiej, aby zaradzić ewentualnemu problemowi braku informacji historycznych.

Instytucje powinny opracować swój program testów warunków skrajnych na podstawie zarówno danych wewnętrznych, jak i zewnętrznych, a następnie starannie przeanalizować:

• a) wykorzystanie współczynników skalowania (np. w sytuacji, w której dane zewnętrzne zostały zredukowane, skalowanie może być ograniczone) oraz ewentualną potrzebę dodatkowych skutków wynikających ze zmiany współczynników skalowania w warunkach skrajnych; oraz
• b) kryteria określania istotności danych (np. dane dotyczące dużej straty, które zostały uznane za nieistotne, można wykorzystać w ramach testu warunków skrajnych jako uzupełnienie wymogów rozporządzenia w sprawie wymogów kapitałowych (CRR)). 4.7.5 Ryzyko związane z prowadzeniem działalności i powiązane koszty postępowania sądowego

Instytucje powinny uwzględniać fakt, że ryzyko związane z prowadzeniem działalności – jako część ryzyka prawnego związanego z zakresem ryzyka operacyjnego – wynika ze względu na obecn e lub potencjalne ryzyko strat wynikających z niewłaściwego świadczenia usług finansowych oraz powiązane koszty postępowania sądowego, łącznie z przypadkami działania umyślnego lub niezachowania należytej staranności.

W ramach testów warunków skrajnych instytucje powinny ocenić istotność i znaczenie następujących ekspozycji na ryzyko związane z prowadzeniem działalności oraz powiązanych kosztów postępowania sądowego:

• a) niewłaściwej sprzedaży produktów zarówno na rynku detalicznym, jak i hurtowym;
• b) wymuszonej sprzedaży wiązanej produktów na rzecz klientów detalicznych, np. rachunków bankowych w pakietach lub produktów dodatkowych, których odbiorcy nie potrzebują;
• c) konfliktów interesów w prowadzeniu działalności gospodarczej;
• d) manipulacji wskaźnikami stopy proc entowej, kursami walutowymi lub jakimikolwiek innymi instrumentami lub wskaźnikami finansowymi w celu zwiększenia zysków instytucji;
• e) nieuczciwych barier w przenoszeniu produktów finansowych w trakcie ich cyklu życia lub barier w zmianie dostawców usług finansowych;
• f) źle zaprojektowanych kanałów dystrybucji, które mogą prowadzić do konfliktów interesów wskutek niewłaściwych zachęt;
• g) przypadków nieuczciwego, automatycznego przedłużania cyklu produktów lub nakładania kar za opuszczenie rynku; oraz
• h) nieuczciwego rozpatrywania skarg klientów.

Podczas pomiaru ryzyka związanego z działalnością instytucje powinny uwzględnić a) niepewność co do rezerw lub oczekiwanych strat wynikających ze zdarzeń związanych z działalnością; oraz b) skrajne straty powiązane z „ogonem ryzyka” (nieoczekiwane straty). Instytucje powinny oceniać swoje potrzeby kapitałowe w ramach takich zdarzeń i scenariuszy oraz powinny uwzględniać skutki wizerunkowe strat związanych z działalnością. Zasadniczo przewidywane straty wynikające ze znanej działalności powinny zostać pokryte rezerwami i ujęte w rachunku zysków i strat, podczas gdy nieoczekiwane straty określa się ilościowo i obejmuje wymogami kapitałowymi instytucji. Ewentualną nadwyżkę kwot po prognozowaniu strat związanych z działalnością w warunkach skrajnych należy uwzględnić w ocenie potencjalnych potrzeb kapitałowych instytucji.

Aby uwzględnić ryzyko, że z czasem przepisy staną się niewystarczające lub niespójne, instytucje powinny ocenić oczekiwane straty wynikające z ryzyka z tytułu działalności i wykraczające poza zakres obowiązujących przepisów dotyczące rachunkowości oraz uwzględnić je w swoich prognozach. W stosownych przypadkach instytucje powinny ocenić, czy przyszłe zyski będą wystarczające do pokrycia tych dodatkowych strat lub kosztów w ramach scenariuszy, oraz uwzględnić te informacje w swoich planach kapitałowych.

Instytucje powinny gromadzić i analizować informacje ilościowe i jakościowe na temat zakresu swojej działalności gospodarczej w odpowiednich, podatnych na zagrożenia obszarach. Instytucje powinny również przekazywać informacje w celu uzasadnienia podstawowych założeń leżących u podstaw ich szacunkowych kosztów związanych z prowadzeniem działalności.

W rzadkich przypadkach, gdy instytucja nie jest w stanie oszacować indywidualnego, istotnego ryzyka z tytułu działalności ze względu na stopień niepewności, instytucja powinna wyjaśnić, że taka sytuacja ma miejsce, oraz przedstawić dowody i założenia uzasadniające jej ocenę.

W stosownych przypadkach należy również zastosować testy warunków skrajnych, aby ocenić skrajne straty związane z „ogonem ryzyka” (nieoczekiwane straty) oraz to, czy w ramach filaru 2 należy zapewnić dodatkowy kapitał.

Instytucje powinny wyrobić sobie pogląd na temat nieoczekiwanych strat, które mogą pochodzić ze zdarzeń związanych z działalnością, na podstawie poniższych elementów rozpatrywanych łącznie:

• a) osądu;
• b) historycznych parametrów strat (np. największych strat instytucji związanych z prowadzeniem działalności w ciągu ostatnich pięciu lat);
• c) poziomu przewidywanej rocznej straty z tytułu ryzyka związanego z prowadzeniem działalności;
• d) scenariuszy powiązanych z prowadzeniem działalności, w przypadku gdy rozważane są potencjalne ekspozycje w krótszym horyzoncie czasowym (np. pięciu lat); oraz
• e) st rat poniesionych przez podobne podmioty lub podmioty znajdujące się w podobnej sytuacji (np. w przypadku kosztów postępowania sądowego).

4.7.6 Ryzyko utraty płynności

Instytucje powinny brać pod uwagę fakt, że ryzyko utraty płynności lub ryzyko finansowania powstaje wtedy, gdy instytucja nie jest w stanie zaspokoić obecnych i przyszłych przepływów środków pieniężnych.

Instytucje powinny uwzględniać fakt, że ryzyko utraty płynności lub ryzyko finansowania obejmuje:

• a) krótko - lub średnioterminowe ryzyko utraty płynności; oraz
• b) ryzyko finansowania.

Instytucje powinny dokonać analizy i pomiaru swoich uwarunkowań względem czynników odnoszących się do pozycji dotyczących zarówno aktywów i pasywów, jak i zobowiązań pozabilansowych zdefiniowanych w wytycznych EUNB dotyczących procesu przeglądu i oceny nadzorczej (SREP).

Analiza czynników ryzyka przeprowadzana przez instytucje powinna uwzględniać między innymi:

• a) wpływ warunków makroekonomicznych, np. wpływ szokowych zmian stóp procentowych na warunkowe przepływy środków pieniężnych;
• b) walutę aktywów i zobowiązań, w tym pozycje pozabilansowe, w celu odzwierciedlenia ryzyka zmienności kursów walutowych oraz ewentualnych zakłóceń w dostępi e do rynków walutowych;
• c) lokalizację potrzeb w zakresie płynności i dostępnych funduszy, wewnątrzgrupowe transakcje wsparcia płynności oraz ryzyko ograniczeń w zakresie transferu środków pieniężnych między obszarami jurysdykcji lub podmiotami należącymi do grupy;
• d) działania, jakie instytucja może podjąć w celu zachowania swojej reputacji lub franczyzy (np. wcześniejsza spłata zobowiązań na żądanie);
• e) internalizację ryzyka związanego z konkretnymi działaniami, tak jak ma to miejsce w przypadku usług brokerskich, gdy może być wymagana pewna symetria między stroną pożyczkodawcy a pożyczkobiorcy papierów wartościowych, tzn. pozycje długie klienta są finansowane z przychodów z krótkiej sprzedaży. Taka symetria jest uzależniona od zachowania kontrahentów i w związku z tym jest wrażliwa na ryzyko utraty reputacji. W przypadku takiego ryzyka może to spowodować odwołanie transakcji, które niespodziewanie mogłyby pozostawić instytucję z papierami wartościowymi w bilansie, wraz z potrzebą ich finansowania;
• f) podatność struktury terminowej finansowania ze względu na zdarzenia zewnętrzne, wewnętrzne lub umowne;
• g) realne wskaźniki odpływu w normalnych warunkach, które występują szybciej w okresach warunków skrajnych;
• h) koncentrację finansowania; oraz
• i) szacunki przyszłego wzrostu bilansowego.

Instytucje powinny poddać te czynniki ryzyka analizie wrażliwości, która z kolei powinna dostarczyć odpowiednie informacje ilościowe na potrzeby opracowania scenariuszy.

Instytucje powinny stosować trzy następujące rodzaje scenariuszy warunków skrajnych: scenariusz idiosynkratyczny, scenariusz ogólnorynkowy oraz połączenie obu tych scenariuszy. Idiosynkratyczny scenariusz warunków skrajnych powinien zakładać zdarzenia specyficzne dla danej instytucji (np. obniżenie ratingu, niewykonanie zobowiązania przez największego kontrahenta w dziedzinie finansowania, utrata dostępu do rynku, utrata wymienialności waluty, niewykonanie zobowiązania przez kontrahenta zapewniającego największe wpływy), natomiast ogólnorynkowy scenariusz warunków skrajnych powinien zakładać wpływ na całą grupę instytucji lub na cały sektor finansowy (np. pogorszenie warunków rynku finansowania lub otoczenia makroekonomicznego albo spadek ratingu państw, w których instytucja prowadzi działalność).

W ramach swoich testów warunków skrajnych instytucje powinny opracować różne horyzonty czasowe: horyzonty czasowe powinny wynosić od jednego dnia do co najmniej 12 miesięcy; należy również oddzielić testy warunków skrajnych związane z ryzykiem utraty płynności śróddziennej. Horyzont czasowy powinien przedstawiać, na przykład, krótką, ostrą fazę warunków skrajnych (do 30 dni w celu uwzględnienia takich okresów bez konieczności zmiany modelu biznesowego), a następnie mniej ostrą, ale bardziej długotrwałą fazę warunków skrajnych (od 3 do 12 miesięcy).

Instytucje powinny łączyć warunki skrajne związane z ryzykiem utraty płynności w perspektywie krótko - do średnioterminowej z warunkami skrajnymi związanymi z ryzykiem finansowania, biorąc pod uwagę horyzont czasowy trwający co najmniej 12 miesięcy.

Instytucje powinny opracować zbiór założeń dotyczących niepożądanych zachowań klientów, w tym deponentów, innych dostawców funduszy i kontrahentów dla każdego scenariusza i horyzontu czasowego.

Przy opracowywaniu scenariuszy instytucje powinny uwzględnić wpływ zdarzeń skrajnych związanych z innymi rodzajami ryzyka, np. strat z tytułu ryzyka kredytowego i zdarzeń ryzyka utraty reputacji, na ich poziom płynności, jak również możliwość wpływu gwałtownej sprzedaży ze strony innych instytucji (np. współzależności) lub z własnego bufora płynnościowego na wartość rynkową innych posiadanych aktywów.

Główną metodykę stosowaną do obliczania wielkości wpływu powinna stanowić charakterystyka przepływu środków pieniężnych netto. W odniesieniu do każdego scenariusz a na każdym poziomie warunków skrajnych instytucja określa wpływy i wypływy środków pieniężnych prognozowane dla każdego przyszłego okresu oraz wynikające z nich przepływy pieniężne netto. Instytucje powinny uwzględnić najniższy łączny punkt przepływów pieniężnych netto w okresie poddanym ocenie w każdym z tych scenariuszy.

W stosownych przypadkach instytucje powinny rozszerzyć analizę o inne wskaźniki takie jak:

• a) wskaźniki płynności i inne wskaźniki wykorzystywane w ramach, które powinny obejmować, między i nnymi, nadzorcze wskaźniki płynności i inne wskaźniki, w szczególności wskaźnik pokrycia wypływów netto oraz wskaźnik stabilnego finansowania netto;
• b) swój dostępny bufor płynnościowy, wyższe poziomy wskaźników, o których mowa powyżej, oraz inne środki równoważące, tj. swoją zdolność wyrównawczą dla każdego scenariusza warunków skrajnych; testom warunków skrajnych w ramach takiego systemu powinna towarzyszyć ocena skutków dla proporcji i charakteru aktywów obciążonych;
• c) horyzont przetrwania instytucji na podstawie jej zdolności wyrównawczej, tj. zdolności instytucji do utrzymania lub posiadania dostępu do nadwyżki płynności w perspektywie krótko - , średnio - i długoterminowej w odpowiedzi na scenariusze warunków skrajnych zdefiniowane w Wytycznych EUNB dotyczących wspólnych procedur i metod stosowanych w ramach SREP, oraz przepływy pieniężne w warunkach skrajnych, dokonywane wspólnie przed wystąpieniem i po wystąpieniu wpływu środków wyrównawczych;
• d) wypłacalność i rentowność.

Przy stosowaniu różnych scenariuszy warunków skrajnych instytucje powinny ocenić i zwrócić uwagę na efekty równoważące wywoływane przez banki centralne (polityka pieniężna) oraz przyjąć podejście zachowawcze.

Wskaźniki testu warunków skrajnych w zakresie płynności powinny obejmować, w stosownych przypadkach, a w szczególności w odniesieniu do co najmniej wszystkich istotnych walut, stopień szczegółowości w odniesieniu do poszczególnych walut w celu umożliwienia analizy założeń dla danej waluty w scenariuszach (np. zmienność kursów walutowych lub niedopasowanie walutowe).

W stosownych przypadkach instytucje powinny uwzględnić w swoich testach warunków skrajnych na poziomie całej instytucji testy warunków skrajnych dla płynności, jak również zwrócić uwagę na różnice w okresach objętych testami warunków skrajnych dla płynności względem okresów objętych testami warunków skrajnych dla wypłacalności na poziomie całej instytucji. Instytucje powinny przynajmniej ocenić wpływ rosnących kosztów finansowania w rachunku zysków i strat. Instytucje powinny uwzględnić fakt, że powiązanie kosztów finansowania z poziomem wypłacalności może mieć wpływ na jakość testu warunków skrajnych dla płynności, a mianowicie na zbyt wolne pogorszenie płynności.

4.7.7 Ryzyko stopy procentowej wynikające z działalności zaliczanej do portfela bankowego

Niniejszy punkt nie narusza Wytycznych EUNB w sprawie zarządzania ryzykiem stopy procentowej wynikającym z działalności zaliczonej do portfela niehandlowego.

Testy warunków skrajnych powinny stanowić uzupełnienie i integralną część wewnętrznego systemu zarządzania ryzykiem stopy procentowej w portfelu bankowym (IRRBB).

Scenariusze stopy procentowej stosowane na potrzeby testów warunków skrajnych, w tym do celów stosowania art. 98 ust. 5 dyrektywy 2013/36/UE w odniesieniu do ryzyka stopy procentowej wynikającego z działalności zaliczanej do portfela bankowego, powinny być odpowiednie do określenia wszystkich istotnych rodzajów ryzyka stopy procentowej, np. ryzyk a niedopasowania, ryzyka bazowego i ryzyka opcji klienta.

Instytucje powinny zapewnić, aby testy, o których mowa w poprzednim ustępie, opierały się nie tylko na prostym, równoległym przesunięciu, lecz także uwzględniały przesunięcia i zmiany kształtu krzywych dochodowości w swoich analizach scenariuszy.

Instytucje powinny uwzględnić następujące elementy:

• a) ryzyko spreadu wynikające z niedopasowania stóp referencyjnych pomiędzy finansowaniem dostosowanym czasowo a inwestycjami; oraz
• b) ryzyko przedterminowego ro związania umowy zawarte w umowach z wbudowaną możliwością wyboru, które może zmusić instytucję do zawarcia nowej transakcji na mniej korzystnych warunkach.

Instytucje powinny być świadome potencjalnych pośrednich skutków stopy procentowej prowadzących do strat w innych miejscach (np. że przesunięcie na oprocentowanie kredytów mogłoby spowodować dalsze straty z tytułu ryzyka kredytowego ze względu na pogorszenie się zdolności płatniczej klientów).

W przypadku stosowania mniej złożonych instrumentów finansowych instytucje powinny obliczać skutki wstrząsu z zastosowaniem analizy wrażliwości (bez określenia pochodzenia wstrząsu, a także poprzez proste zastosowanie wstrząsu w odniesieniu do portfela). W przypadku gdy instytucja stosuje bardziej złożone instrumenty finansowe, na które wstrząs wywiera wieloraki i pośredni wpływ, powinna ona stosować bardziej zaawansowane podejścia z użyciem konkretnych definicji niekorzystnych sytuacji (warunków skrajnych), które odzwierciedlają dane ryzyko idiosynkratyczne.

4.7.8 Ryzyko koncentracji

Testy warunków skrajnych powinny być kluczowym narzędziem przy określaniu ryzyka koncentracji, ponieważ umożliwiają one instytucjom stwierdzanie współzależności między ekspozycjami, które mogą być widoczne dopiero w warunkach skrajnych, a także w przypadku ukrytych koncentracji.

Podczas oceny ryzyka koncentracji w ramach programów testów warunków skrajnych instytucje powinny uwzględniać ryzyko kredytowe związane z każdą ekspozycją, jak również dodatkowe źródła ryzyka wynikające z podobnych zachowań w odniesieniu do określonych ekspozycji (tj. wyższa korelacja). Te dodatkowe analizowane źródła ryzyka powinny obejmować, między innymi, następujące koncentracje:

• a) koncentracje wobec pojedynczego podmiotu (tj. klienta lub grupę powiązanych klientów z godnie z definicją w art. 4 ust. 39 rozporządzenia (UE) nr 575/2013);
• b) koncentracje sektorowe;
• c) koncentracje geograficzne;
• d) koncentracje produktowe; oraz
• e) koncentracje zabezpieczeń i gwarancji.

W testach warunków skrajnych, w szczególności w testach na poziomie całej instytucji, w tym całej grupy, instytucje powinny oceniać ryzyko koncentracji z uwzględnieniem ekspozycji bilansowych i pozabilansowych, jak również pozycji bankowych, handlowych i zabezpieczających.

Testy warunków skrajnych powinny uwzględniać zmiany otoczenia biznesowego, które mogą wystąpić i które mogłyby prowadzić do urzeczywistnienia się ryzyka koncentracji. W testach warunków skrajnych należy uwzględnić w szczególności nietypowe, lecz prawdopodobne zmiany korelacji między różnymi rodzajami czynników ryzyka, a także skrajne i nietypowe zmiany parametrów ryzyka, które wykraczają poza pojedyncze czynniki ryzyka, w celu zbadania scenariuszy uwzględniających powiązane ze sobą czynniki ryzyka, które obejmują nie tylko skutki bezpośrednie, ale również efekt sprzężenia zwrotnego.

W testach warunków skrajnych należy uwzględnić sposób, w jaki skoncentrowane ekspozycje zachowują się w reakcji na te same czynniki ryzyka, w tym ryzyko wystąpienia dodatkowych strat krótkoterminowych w wyniku koncentracji ekspozycji w ramach portfela kredytów detalicznych i korporacyjnych lub w różnych jednostkach wchodzących w skład grupy.

Instytucje powinny uwzględnić wpływ na księgi handlowe, wynikający z ekspozycji na pojedynczy czynnik ryzyka lub z wielu czynników ryzyka, które są skorelowane.

Aby ocenić poziom ex ante ryzyka koncentracji lub wpływ scenariusza na poziom koncentracji, instytucje powinny, w stosownych przypadkach, wziąć pod uwagę bardziej lub mniej złożone wskaźniki, na przykład indeks Herfindahla -Hir schmanna (HHI) oraz współczynniki Giniego.

Instytucje powinny uwzględnić fakt, że różne źródła koncentracji mogą wzajemnie się pokrywać. Instytucje nie powinny po prostu sumować skutków ryzyka, lecz także powinny zastosować metody agregacji, które uwzględniają podstawowe czynniki.

4.7.9 Ryzyko związane z kredytami walutowymi

Instytucje powinny uwzględniać fakt, że ryzyko związane z kredytami walutowymi:

• a) może wynikać ze zdolności niezabezpieczonych kredytobiorców (tj. kredytobiorców detalicznych i kredytobiorców będących małymi i średnimi przedsiębiorstwami, którzy nie mają zabezpieczenia naturalnego ani finansowego i są narażeni na niedopasowanie walutowe między walutą kredytu a walutą zabezpieczenia w rozumieniu EBA/GL/2014/13) do spłaty zadłużenia denominowanego w walutach innych niż waluta państwa członkowskiego, w którym instytucja uzyskała zezwolenie na prowadzenie działalności;
• b) jest związane z czystym ryzykiem kredytowym i ryzykiem związanym z rynkiem walutowym;
• c) charakteryzuje się nieliniowym stosunkiem elementów ryzyka kredytowego i ryzyka związanego z rynkiem walutowym;
• d) znajduje się pod wpływem ogólnego ryzyka walutowego; oraz
• e) może wynikać z ryzyka związanego z prowadzeniem działalności.

W swoich programach testów warunków skrajnych instytucje powinny uwzględniać ryzyko związane z kredytami walutowymi, które wpływa na instrumenty kredytowe znajdujące się po stronie aktywów w bilansie instytucji oraz różne źródła ryzyka, mając na uwadze fakt, że niezdolność dłużnika do spłaty swojego zadłużenia może wynikać z:

• a) ryzyka związanego z wewnętrznym źródłem dochodu dłużnika;
• b) ryzyka związanego z sytuacją gospodarczą kraju, w którym waluta jest denominowana; oraz
• c) ryzyka walutowego.

Przy opracowywaniu lub wdrażaniu swoich scenariuszy warunków skrajnych instytucje powinny wziąć pod uwagę fakt, że wpływ ryzyka związanego z kredytami walutowymi może wynikać ze wzrostu zarówno wartości niespłaconego długu, jak i płatności na obsługę tego długu, a także ze wzrostu wartości niespłaconego długu w stosunku do wartości aktywów zabezpieczających denominowanych w walucie krajowej.

Instytucje powinny opracować scenariusze warunków skrajnych poprzez modyfikację różnych parametrów, aby umożliwić im prognozowanie wyników w zakresie portfela kredytów walutowych w różnych przypadkach, takich jak:

• a) założenie umocnienia się kursu wymiany waluty zasadniczej o wcześniej określony procent;
• b) założenie zmiany walutowej stopy procentowej o wcześniej określony procent; lub
• c) połączenie obu powyższych założeń.

Aby ocenić potencjalną podatność na zagrożenia, instytucje powinny móc wykazać dodatkowe straty z tytułu ryzyka kredytowego wynikające z ryzyka związanego z kredytami walutowymi, niezależnie od strat z tytułu ryzyka kredytowego i kwot ekspozycji na ryzyko wynikających z wpływu scenariusza na czynniki ryzyka kredytowego.

W przypadku testów warunków skrajnych dotyczących ryzyka związanego z kredytami walutowymi instytucje powinny uwzględniać co najmniej:

• a) rodzaj mechanizmu kursu walutowego oraz to, w jaki sposób może on wpłynąć na zmiany kursu wymiany walut krajowych i walut zagranicznych;
• b) wpływ zmian kursu walutowego na zdolność kredytową i ocenę kredytową kredytobiorcy oraz na zdolność obsługi zadłużenia;
• c) potencjalną koncentrację działalności pożyczkowej w jednej walucie obcej lub w ograniczonej liczbie silnie skorelowanych walut obcych;
• d) potencjalną koncentrację działalności pożyczkowej – w walucie krajowej – w niektórych określonych sektorach gospodarki, które prowadzą podstawową działalność w krajach lub na rynkach w walutach obcych, oraz odpowiadający jej rozwój takich sektorów silnie skorelowanych z walutami obcymi; oraz
• e) zdolność do zabezpieczenia finansowania dla tego rodzaju portfela; w przypadku instytucji stosujących wewnętrzne modele obliczania wymogów kapitałowych dotyczących ryzyka kredytowego, dodatkowe ryzyko związane z udzielaniem kredytów w walutach obcych powinno być odzwierciedlone w wyższych wagach ryzyka takich aktywów, a niewyczerpująca lista zmiennych stosowanych w modelach powinna uwzględniać rozbieżności stóp procentowych, współczynniki pokrycia należności zabezpieczeniem (współczynnik LTV), współzależność i zmienność waluty.

Instytucje powinny uwzględniać ewentualne istotne niedociągnięcia elementów mo deli wewnętrznych, mogące zaniżać deprecjację waluty w kontekście zdolności klienta do spłaty swojego zadłużenia, biorąc pod uwagę następujące elementy przykładowe:

• a) polityka pieniężna w okresie kryzysu często koncentruje się na pobudzaniu gospodarki realn ej poprzez znaczne zmniejszenie referencyjnych stóp procentowych, wskutek czego wewnętrzne modele mogą dostarczać wprowadzające w błąd informacje na temat tych pośrednich skutków; oraz
• b) aprecjacja waluty może zostać częściowo zrównoważona poprzez zmniejszenie stóp procentowych, co może spowodować niedoszacowanie ryzyka związanego z kredytami walutowymi, ponieważ w środowiskach o zerowej stopie procentowej osiągnięcie takiego kompromisu może być niemożliwe w perspektywie długoterminowej.

Podczas oceny potencjalnego wpływu kredytów walutowych na rentowność w danym scenariuszu instytucje powinny, w stosownych przypadkach, uwzględnić system prawny i właściwą jurysdykcję, co może zmusić instytucje do denominowania kredytów walutowych w walucie krajowej po kursach znacznie niższych niż kursy rynkowe.