RIALACHÁN (AE) 2024/1991 Ó PHARLAIMINT NA hEORPA AGUS ÓN gCOMHAIRLE an 24 Meitheamh 2024 maidir le hathchóiriú an dúlra agus lena leasaítear Rialachán (AE) 2022/869 (Téacs atá ábhartha maidir le LEE)

(1)

Is gá rialacha a leagan síos ar leibhéal an Aontais maidir le hathchóiriú éiceachóras chun téarnamh dúlra bhithéagsúil athléimneach a áirithiú ar fud chríoch an Aontais. Trí éiceachórais a athchóiriú, cuirtear freisin le cuspóirí an Aontais maidir le maolú ar an athrú aeráide agus maidir le hoiriúnú don athrú aeráide.

(2)

Leagtar amach i dteachtaireacht an 11 Nollaig 2019 ón gCoimisiún dar teideal ‘An Comhaontú Glas don Eoraip’ treochlár uaillmhianach chun an tAontas a chlaochlú ina shochaí chóir rathúil ag a bhfuil geilleagar nua-aimseartha iomaíoch atá tíosach ar acmhainní, a bhfuil sé d’aidhm aige caipiteal nádúrtha an Aontais a chosaint, a chaomhnú agus a fheabhsú, agus sláinte agus dea-bhail na saoránach a chosaint ar rioscaí agus ar thionchair a bhaineann leis an gcomhshaol. Mar chuid den Chomhaontú Glas don Eoraip, i dteachtaireacht ón gCoimisiún an 20 Bealtaine 2020 dar teideal EU Biodiversity Strategy for 2023 Bringing nature back into our lives [Straitéis Bhithéagsúlachta AE do 2030 – an dúlra a thabhairt ar ais inár saol], leagtar amach Straitéis Bhithéagsúlachta AE do 2030.

(3)

Tá an tAontas agus na Ballstáit ina bpáirtithe sa Choinbhinsiún maidir leis an mBithéagsúlacht (4). Dá réir sin, tá siad tiomanta don fhís straitéiseach fhadtéarmach, arna glacadh ag an 10ú cruinniú de Chomhdháil na bPáirtithe sa Choinbhinsiún sin an 18-29 Deireadh Fómhair 2010 le Cinneadh X/2 Plean Straitéiseach um Bithéagsúlacht 2011-2020, nach mór, faoi 2050, an bhithéagsúlacht a luacháil, a chaomhnú, a athchóiriú agus a úsáid go stuama, seirbhísí éiceachórais a chothabháil, pláinéad sláintiúil a chothú agus tairbhí a sholáthar atá ríthábhachtach do gach duine.

(4)

Sa Chreat Domhanda Bithéagsúlachta, arna ghlacadh ag an 15ú cruinniú de Chomhdháil na bPáirtithe sa Choinbhinsiún maidir leis an mBithéagsúlacht an 7-19 Nollaig 2022, leagtar amach spriocanna domhanda gníomhaíocht-dhírithe le haghaidh gníomhaíocht phráinneach in imeacht na deacáide go dtí 2030. Le sprioc 1 féachtar lena áirithiú go mbeidh pleanáil spásúlachta rannpháirteach chomhtháite ar siúl i leith gach limistéir, ar pleanáil í atá cuimsitheach ó thaobh na bithéagsúlachta de agus/nó go cuimseofar gach limistéir faoi phróisis bhainistíochta éifeachtacha lena dtugtar aghaidh ar athrú úsáide talún agus farraige; go dtabharfar an caillteanas i limistéir a bhfuil ardtábhacht bithéagsúlachta ag baint leo, lena n-áirítear éiceachórais a bhfuil ardsláine éiceolaíoch ag baint leo, gar do nialas faoi 2030 agus cearta na bpobal dúchasach agus na bpobal áitiúil á n-urramú ag an am céanna, mar a leagtar amach i nDearbhú na Náisiún Aontaithe maidir le Cearta na bPobal Dúchasach. Le sprioc 2 féachtar lena áirithiú go mbeidh athchóiriú éifeachtach ar siúl, faoi 2030, in ar a laghad 30 % de limistéir dhíghrádaithe éiceachóras talún, uiscí intíre agus muirí agus cósta, chun go bhfeabhsófar an bhithéagsúlacht agus feidhmeanna agus seirbhísí éiceachórais, an tsláine agus an nascacht éiceolaíoch. Le sprioc 11 féachtar le rannchuidiú an dúlra le daoine a athchóiriú, a chothabháil agus a fheabhsú, lena n-áirítear feidhmeanna agus seirbhísí éiceachórais, amhail rialú an aeir, an uisce agus na haeráide, sláinte na hithreach, pailniú agus laghdú an riosca galair, chomh maith le cosaint ar ghuaiseacha agus tubaistí nádúrtha, trí réitigh dhúlra-bhunaithe agus/nó cineálacha cur chuige bunaithe ar éiceachórais ar mhaithe le gach duine agus leis an dúlra. Leis an gCreat Domhanda Bithéagsúlachta, beifear in ann dul chun cinn a dhéanamh i dtreo na spriocanna torthaí-dhírithe a bhaint amach do 2050.

(5)

Tagraíonn Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe, go háirithe spriocanna 14.2, 15.1, 15.2 agus 15.3, don ghá atá le caomhnú, le hathchóiriú agus le húsáid inbhuanaithe éiceachóras talún agus fionnuisce intíre agus a seirbhísí a áirithiú, go háirithe foraoisí, bogaigh, sléibhte agus tailte tirime.

(6)

I rún uaidh an 1 Márta 2019, d’fhógair Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe 2021–2030 mar dheich mbliana na Náisiún Aontaithe maidir le hathchóiriú éiceachóras, agus é mar aidhm leis tacú le hiarrachtaí agus iad a mhéadú chun díghrádú éiceachóras ar fud an domhain a chosc, a stopadh agus a aisiompú agus feasacht a mhúscailt maidir leis an tábhacht a bhaineann le hathchóiriú éiceachóras.

(7)

Tá sé mar aidhm le Straitéis Bhithéagsúlachta AE do 2030 a áirithiú go gcuirfear bithéagsúlacht na hEorpa ar shlí an téarnaimh faoi 2030 chun leasa daoine, an phláinéid, na haeráide agus ár ngeilleagair. Leagtar amach sa Phlean Athchóirithe Dúlra AE uaillmhianach ina bhfuil roinnt gealltanais thábhachtacha, lena n-áirítear gealltanas chun togra a chur chun cinn le haghaidh spriocanna de chuid an Aontais, atá ceangailteach ó thaobh dlí, maidir le hathchóiriú an dúlra chun éiceachórais dhíghrádaithe a athchóiriú, go háirithe na héiceachórais is mó acmhainne carbón a ghabháil agus a stóráil, agus chun tionchar tubaistí nádúrtha a chosc agus a laghdú.

(8)

I rún ó Pharlaimint na hEorpa an 9 Meitheamh 2021 maidir le Straitéis Bhithéagsúlachta AE do 2030, cuireadh fáilte mhór roimh an ngealltanas togra reachtach a tharraingt suas ina mbeadh spriocanna ceangailteacha athchóirithe dúlra, agus ina theannta sin mheas an Pharlaimint, sa bhreis ar sprioc fhoriomlán athchóiriúcháin, gur cheart spriocanna athchóiriúcháin a bhaineann go sonrach le héiceachórais, gnáthóga agus speicis a áireamh, lena gcumhdófaí foraoisí, féarthailte, bogaigh, tailte móna, pailneoirí, aibhneacha saorchúrsála, limistéir chósta agus éiceachórais mhuirí.

(9)

Sna conclúidí uaithi an 23 Deireadh Fómhair 2020, d’admhaigh an Chomhairle go mbeidh sé bunriachtanach tuilleadh meatha i staid reatha na bithéagsúlachta agus an dúlra a chosc, ach nach leordhóthanach é chun an dúlra a thabhairt ar ais inár saol. D’athdhearbhaigh an Chomhairle go bhfuil gá le níos mó uaillmhéine maidir le hathchóiriú an dúlra mar a mholtar i bPlean Athchóirithe Dúlra AE nua, lena n-áirítear bearta chun an bhithéagsúlacht a chosaint agus a athchóiriú lasmuigh de limistéir chosanta. Chuir an Chomhairle in iúl freisin go raibh sí ag fanacht le togra le haghaidh spriocanna athchóirithe dúlra atá ceangailteach ó thaobh dlí, faoi réir measúnú tionchair.

(10)

Leagtar amach i Straitéis Bhithéagsúlachta AE do 2030 gealltanas íosmhéid 30 % den talamh san Aontas a chosaint go dlíthiúil, lena n-áirítear uiscí intíre, mar aon le 30 % den fharraige san Aontas, ar cheart aon trian di ar a laghad a bheith faoi chosaint dhocht, lena n-áirítear na foraoisí príomhúla agus seanfháis uile atá fágtha. Sna critéir agus sa treoraíocht maidir le hainmniú limistéar breise faoi chosaint ag na Ballstáit (‘na Critéir agus an treoraíocht’), critéir agus treoraíocht a d’fhorbair an Coimisiún in 2022, i gcomhar leis na Ballstáit agus le geallsealbhóirí, leagtar béim, má chomhlíonann na limistéir athchóirithe na critéir maidir le limistéir faoi chosaint, nó má tá coinne leis go gcomhlíonfaidh siad na critéir sin, gur cheart do na limistéir sin rannchuidiú freisin le spriocanna an Aontais maidir le limistéir faoi chosaint a luaithe a bheidh lánéifeacht leis an athchóiriú. Leagtar béim freisin sna Critéir agus sa treoraíocht gur féidir le limistéir faoi chosaint cur go mór leis na spriocanna athchóiriúcháin atá i Straitéis Bhithéagsúlachta AE do 2030, trí na dálaí a chruthú chun go n-éireoidh le hiarrachtaí athchóiriúcháin. Is amhlaidh atá go háirithe i gcás limistéir ar féidir leo téarnamh go nádúrtha trí chuid den bhrú ó ghníomhaíochtaí an duine a stopadh nó a theorannú. I gcásanna áirithe is leormhaith na limistéir sin, lena n-áirítear limistéir sa mhuirthimpeallacht, a chur faoi chosaint dhocht chun go mbeidh téarnamh ar na luachanna nádúrtha atá iontu. Thairis sin, leagtar béim air sna Critéir agus sa treoraíocht go meastar go rannchuideoidh na Ballstáit uile le spriocanna an Aontais maidir le limistéir faoi chosaint a leagtar amach i Straitéis Bhithéagsúlachta AE do 2030 a bhaint amach, a mhéid atá comhréireach leis na luachanna nádúrtha atá iontu agus leis an acmhainneacht atá acu maidir le hathchóiriú an dúlra.

(11)

Leagtar amach i Straitéis Bhithéagsúlachta AE do 2030 sprioc go bhféachfar lena áirithiú nach mbeidh aon mheathlú ar threochtaí caomhnaithe ná ar stádas gnáthóg agus speiceas faoi chosaint agus go mbeidh ar a laghad 30 % de na speicis agus de na gnáthóga nach bhfuil stádas fabhrach acu faoi láthair sa chatagóir sin nó go léireofar treocht dhearfach láidir i dtreo titim isteach sa chatagóir sin faoi 2030. Léiríonn an treoraíocht a d’fhorbair an Coimisiún i gcomhar leis na Ballstáit agus le geallsealbhóirí chun tacú leis na spriocanna sin a bhaint amach gur dócha go mbeidh gá le hiarrachtaí cothabhála agus athchóiriúcháin i gcás fhormhór na ngnáthóg agus na speiceas sin, bíodh sé sin trí stop a chur leis na treochtaí diúltacha atá acu faoi 2030 nó trí threochtaí reatha cobhsaí a choimeád nó treochtaí a fheabhsú, nó trí laghdú ar ghnáthóga agus ar speicis a bhfuil stádas caomhantais fabhrach acu a chosc. Cuirtear béim air sa treoraíocht sin freisin gur gá na hiarrachtaí athchóiriúcháin sin, go príomha, a phleanáil, a chur chun feidhme agus a chomhordú ar an leibhéal náisiúnta nó réigiúnach agus, de réir mar a roghnaítear agus mar a thugtar tosaíocht do na speicis agus na gnáthóga atá le feabhsú faoi 2030, go ndéanfar sineirgí le spriocanna eile de chuid an Aontais agus le spriocanna idirnáisiúnta, go háirithe spriocanna comhshaoil nó aeráide, a lorg.

(12)

Tugadh faoi deara i dTuarascáil an 15 Deireadh Fómhair 2020 ón gCoimisiún ar staid an dúlra in 2020 (2020 State of Nature Report) [Tuarascáil 2020 ar Staid an Dúlra] nár éirigh go fóill leis an Aontas deireadh a chur le meath na gcineálacha gnáthóige agus speiceas faoi chosaint ar ábhar imní don Aontas é a gcaomhnú. Is é is cúis leis an meath sin den chuid is mó tréigean talmhaíochta fairsinge, dlús a bheith á chur le cleachtais bhainistíochta, modhnú ar réimis hidreolaíocha, an t-uirbiú agus an truailliú chomh maith le gníomhaíochtaí foraoiseachta neamh-inbhuanaithe agus saothrú speiceas. Ina theannta sin, is bagairtí móra ar fhána agus ar fhlóra dúchasacha de chuid an Aontais iad speicis choimhthíocha ionracha agus an t-athrú aeráide, bagairtí atá ag dul i méid.

(13)

A bhuí leis an gComhaontú Glas don Eoraip, tiocfaidh claochlú forchéimnitheach domhain ar gheilleagar an Aontais agus na mBallstát, rud ag a mbeidh tionchar mór ar ghníomhaíocht sheachtrach an Aontais. Tá sé tábhachtach go n-úsáidfidh an tAontas a bheartas trádála agus an líonra fairsing comhaontuithe trádála atá aige chun bheith rannpháirteach le comhpháirtithe freisin maidir le cosaint an chomhshaoil agus na bithéagsúlachta ar fud an domhain, agus cothrom iomaíochta á chur chun cinn ag an am céanna.

(14)

Is iomchuí cuspóir uileghabhálach a leagan síos d’athchóiriú éiceachóras chun claochlú eacnamaíoch agus sochaíoch, cruthú post ardcháilíochta agus fás inbhuanaithe a chothú. Le héiceachórais bhithéagsúla amhail bogach, fionnuisce, foraois chomh maith le héiceachórais thalmhaíochta, fásra scáinte, mhuirí, chósta agus uirbeacha, má bhíonn dea-bhail orthu, soláthraítear raon seirbhísí riachtanacha éiceachórais, agus is mó i bhfad na tairbhí a bhaineann le héiceachórais dhíghrádaithe a athchóiriú chun dea-bhail a chur orthu i ngach limistéar talún agus mara ná costas an athchóirithe. Cuireann na seirbhísí sin le réimse leathan sochar socheacnamaíoch, de réir gnéithe eacnamaíocha, sóisialta, cultúrtha, réigiúnacha agus áitiúla.

(15)

Ag an 52ú seisiún de Choimisiún Staidrimh na Náisiún Aontaithe i mí an Mhárta 2021, ghlac an Coimisiún Staidrimh Córas na gCuntas Eacnamaíoch Comhshaoil – Cuntasaíocht Éiceachórais (SEEA EA). Is é atá in SEEA EA creat staidrimh comhtháite cuimsitheach chun sonraí faoi ghnáthóga agus tírdhreacha a eagrú, méid, bail agus seirbhísí éiceachóras a thomhas, athruithe ar shócmhainní éiceachórais a rianú, agus an fhaisnéis sin a nascadh le gníomhaíocht eacnamaíoch agus gníomhaíocht dhaonna eile.

(16)

Tá dlúth-idirnasc idir éiceachórais bhithéagsúla a dhaingniú agus dul i ngleic leis an athrú aeráide. Is codanna bunúsacha den chomhrac i gcoinne na géarchéime aeráide iad an dúlra agus réitigh dhúlrabhunaithe, lena n-áirítear stoic agus linnte nádúrtha carbóin. An tráth céanna, tá an ghéarchéim aeráide ina spreagadh cheana féin d’athrú san éiceachóras talún agus mara, agus ní mór don Aontas ullmhú do dhéine, minicíocht agus forleithne éifeachtaí na géarchéime. Tugadh le fios sa Tuarascáil Speisialta ón bPainéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide (IPCC) maidir le tionchar téimh domhanda 1,5 oC go bhféadfadh tionchair áirithe a bheith fadtéarmach nó dochúlaithe. Sa Séú Tuarascáil Mheasúnachta ó IPCC luaitear go mbeidh sé ríthábhachtach éiceachórais a athchóiriú chun cuidiú leis an athrú aeráide a chomhrac agus le rioscaí don tslándáil bia a laghdú freisin. I dTuarascáil Mheasúnachta Dhomhanda 2019 ar Sheirbhísí Bithéagsúlachta agus Éiceachórais ón Ardán Idir-Rialtasach maidir le Beartas Eolaíochta um Sheirbhísí Bithéagsúlachta agus Éiceachórais (IPBES), meastar go bhfuil an t-athrú aeráide ina phríomhchúis leis an athrú ar an dúlra, agus meastar go rachaidh na tionchair athraithe aeráide a bhaineann leis i méid sna blianta amach romhainn, agus i gcásanna áirithe beidh tionchar níos mó aige ná ag cúiseanna eile leis an athrú ar éiceachórais, amhail úsáid athraithe talún agus mara.

(17)

Le Rialachán (AE) 2021/1119 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (5) leagtar amach cuspóir ceangailteach maidir le haeráidneodracht san Aontas faoi 2050, agus astaíochtaí diúltacha ina dhiaidh sin, agus tús áite a thabhairt do laghduithe tapa agus intuartha ar astaíochtaí agus, an tráth céanna, feabhas a chur ar aistrithe trí linnte nádúrtha. Le hathchóiriú éiceachóras is féidir rannchuidiú go mór le linnte nádúrtha a chothabháil, a bhainistiú agus a fheabhsú agus leis an mbithéagsúlacht a mhéadú fad a bhíonn an t-athrú aeráide á chomhrac. Le Rialachán (AE) 2021/1119, ceanglaítear freisin ar institiúidí ábhartha an Aontais agus ar na Ballstáit dul chun cinn leanúnach a áirithiú maidir le hacmhainneacht oiriúnaithe a fheabhsú, athléimneacht a neartú agus leochaileacht i leith an athraithe aeráide a laghdú. Ina theannta sin ceanglaíonn sé ar na Ballstáit oiriúnú a chomhtháthú i ngach réimse beartais agus réitigh dhúlrabhunaithe agus oiriúnú éiceachóras-bhunaithe a chur chun cinn. Is é atá i réitigh dhúlrabhunaithe réitigh a fhaigheann inspioráid agus tacaíocht ón dúlra, atá costéifeachtach, a sholáthraíonn, go comhuaineach, tairbhí comhshaoil, tairbhí sóisialta agus tairbhí eacnamaíocha, agus a chuidíonn le hathléimneacht a chothú. Tugann na réitigh sin níos mó gnéithe agus próiseas de chuid an dúlra, níos mó gnéithe agus próiseas nádúrtha, agus gnéithe agus próisis níos éagsúla isteach i gcathracha, i dtírdhreacha agus i muirdhreacha, trí idirghabhálacha sistéamacha a oiriúnaítear go háitiúil agus atá tíosach ar acmhainní. Dá bhrí sin, ní mór na réitigh dhúlrabhunaithe dul chun tairbhe na bithéagsúlachta agus tacú le soláthar raon seirbhísí éiceachórais.

(18)

I dteachtaireacht an 24 Feabhra 2021 ón gCoimisiún dar teideal ‘Eoraip aeráid-díonach a chruthú - Straitéis nua an Aontais Eorpaigh maidir le hoiriúnú don athrú aeráide,’ leagtar béim ar an ngá atá le réitigh dhúlrabhunaithe a chur chun cinn agus aithnítear inti gur féidir oiriúnú costéifeachtach don athrú aeráide a bhaint amach trí bhogaigh agus tailte móna chomh maith le héiceachórais chósta agus mhuirí a chosaint agus a athchóiriú, trí spásanna glasa uirbeacha a fhorbairt agus trí dhíonta agus ballaí glasa a shuiteáil agus trí fhoraoisí agus talamh feirme a chur chun cinn agus a bhainistiú go hinbhuanaithe. I ngeall ar líon níos mó éiceachóras bithéagsúil a bheith ann, is mó an athléimneacht atá ann in aghaidh an athraithe aeráide agus soláthraítear modhanna níos éifeachtaí chun tubaistí a laghdú agus a chosc.

(19)

Tá athbhreithniú á dhéanamh ar bheartas aeráide an Aontais chun cloí leis an mbealach a leagtar amach i Rialachán (AE) 2021/1119 chun glanastaíochtaí gás ceaptha teasa (líon na n-astaíochtaí gan aistrithe) a laghdú 55 % ar a laghad i gcomparáid le leibhéil 1990 faoi 2030. Go sonrach, agus é mar aidhm le Rialachán (AE) 2023/839 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (6) an méid a rannchuidíonn earnáil na talún leis an uaillmhian fhoriomlán aeráide le haghaidh 2030 a neartú agus na cuspóirí maidir le cuntasaíocht astaíochtaí agus aistrithe ó earnáil na talamhúsáide, an athraithe ar thalamhúsáid agus na foraoiseachta (‘LULUCF’) a ailíniú le tionscnaimh bheartais ghaolmhara maidir leis an mbithéagsúlacht. Leagtar béim sa Rialachán sin ar an ngá atá le haistrithe dúlrabhunaithe carbóin a chosaint agus a fheabhsú, athléimneacht na n-éiceachóras in aghaidh an athraithe aeráide a fheabhsú, talamh díghrádaithe agus éiceachórais dhíghrádaithe a athchóiriú, agus tailte móna a athfhliuchadh. Ina theannta sin, tá sé d’aidhm aige feabhas a chur ar an bhfaireachán agus ar an tuairisciú a dhéantar ar astaíochtaí gás ceaptha teasa agus ar aistrithe ó thalamh atá faoi réir cosanta agus athchóiriú. Sa chomhthéacs sin, tá sé tábhachtach go mbeadh dea-bhail ar éiceachórais i ngach catagóir thalún, lena n-áirítear foraoisí, féarthailte, talamh curaíochta agus bogaigh, chun go mbeidh siad i ndea-bhail chun a bheith in ann carbón a ghabháil agus a stóráil go héifeachtach.

(20)

Mar a léirítear i dteachtaireacht ón gCoimisiún an 23 Márta 2022 dar teideal ‘An tslándáil bia a choimirciú agus athléimneacht na gcóras bia a neartú’, ní mór, i bhfianaise cora geopholaitiúla, athléimneacht na gcóras bia a choimirciú. Léiríonn an fhianaise go mbíonn tionchar dearfach ag athchóiriú na n-éiceachóras ar an táirgiúlacht bia san fhadtéarma, agus feidhmíonn athchóiriú an dúlra mar bheartas árachais chun inbhuanaitheacht agus athléimneacht fhadtéarmach an Aontais a áirithiú.

(21)

I dtuarascáil chríochnaitheach mhí na Bealtaine 2022 ón gComhdháil ar Thodhchaí na hEorpa, iarrann na saoránaigh ar an Aontas an bhithéagsúlacht, an tírdhreach agus na haigéin a chosaint agus a athchóiriú, an truailliú a dhíothú, agus eolas, feasacht, oideachas agus idirphlé a chothú maidir leis an gcomhshaol, an t-athrú aeráide, úsáid fuinnimh agus inbhuanaitheacht.

(22)

Trí éiceachórais a athchóiriú, i dteannta leis na hiarrachtaí ar thrádáil agus tomhailt an fhiadhúlra a laghdú, cuideofar chun galair theagmhálacha a d’fhéadfadh a bheith ann amach anseo, agus ag a mbeadh poitéinseal zónóiseach, a chosc agus leis an athléimneacht ina n-aghaidh a fhorbairt, agus ar an gcaoi sin an riosca a bhaineann le ráigeanna agus paindéimí a laghdú, agus cuideofar chun tacú le hiarrachtaí an Aontais agus iarrachtaí domhanda cur chuige na hAon Sláinte Amháin a chur i bhfeidhm, lena n-aithnítear an nasc intreach idir sláinte an duine, sláinte ainmhithe agus dúlra sláintiúil athléimneach.

(23)

Is cuid lárnach d’éiceachórais talún iad ithreacha. I dteachtaireacht ón gCoimisiún an 17 Samhain 2021 dar teideal EU Soil Strategy for 2030 - Reaping the benefits of healthy soils for people, food, nature and climate [Straitéis Ithreach an Aontais do 2030 – mar a rachaidh ithreacha sláintiúla chun tairbhe do dhaoine, bia, an dúlra agus an aeráid], leagtar amach nach mór ithreacha díghrádaithe a athbhunú agus bithéagsúlacht ithreach a fheabhsú. Is é atá déanta ag an Sásra Domhanda, comhlacht arna bhunú faoi Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe chun an gaineamhlú a chomhrac sna tíortha sin ina bhfuil triomach mór agus/nó fású, go háirithe san Afraic (7), agus ag rúnaíocht an Choinbhinsiúin sin, an Clár maidir le Spriocanna Neodrachta Díghrádaithe Talún a Leagan Síos chun cabhrú le tíortha neodracht díghrádaithe talún a bhaint amach faoi 2030.

(24)

Tá sé d’aidhm ag Treoir 92/43/CEE (8) ón gComhairle agus ag Treoir 2009/147/CE (9) ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle cosaint, caomhnú agus maireachtáil fhadtéarmach na speiceas agus na ngnáthóg is luachmhaire san Eoraip agus is mó atá faoi bhagairt mar aon leis na héiceachórais ar cuid díobh iad a áirithiú. Is é Natura 2000, a bunaíodh in 1992 agus arb é an líonra comhordaithe is mó ar domhan de limistéir faoi chosaint, an phríomhionstraim lena gcuirtear chun feidhme cuspóirí an dá Threoir sin. Ba cheart feidhm a bheith ag an Rialachán seo maidir leis na críocha Eorpacha sin de chuid na mBallstát a bhfuil feidhm ag na Conarthaí maidir leo, agus ar an gcaoi sin, ailíniú le Treoir 92/43/CEE agus 2009/147/CE agus ina theannta sin le Treoir 2008/56/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (10).

(25)

Chruthaigh an Coimisiún creat agus treoraíocht chun dea-bhail na gcineálacha gnáthóige faoi chosaint faoi Threoir 92/43/CEE a chinneadh agus chun cáilíocht leordhóthanach agus cainníocht leordhóthanach ghnáthóga na speiceas a thagann faoi raon feidhme na Treorach sin a chinneadh. Is féidir spriocanna athchóiriúcháin maidir leis na cineálacha gnáthóige sin agus gnáthóga na speiceas sin a bhunú ar an gcreat agus ar an treoraíocht sin. Ní leor an t-athchóiriú sin, áfach, chun cailliúint na bithéagsúlachta a chúlú agus chun go ndéanfaidh na héiceachórais uile téarnamh. Dá bhrí sin, chun an bhithéagsúlacht a fheabhsú ar scála na n-éiceachóras is leithne, ba cheart oibleagáidí breise a bhunú ar tháscairí sonracha.

(26)

Chun tógáil ar Threoracha 92/43/CEE agus 2009/147/CE agus chun tacú le baint amach na gcuspóirí a leagtar amach sna Treoracha sin, ba cheart do na Ballstáit bearta athchóiriúcháin a chur i bhfeidhm chun a áirithiú go ndéanfar gnáthóga agus speicis faoi chosaint, lena n-áirítear éin fhiáine, a théarnamh ar fud limistéir an Aontais, agus i limistéir atá lasmuigh de láithreáin Natura 2000 freisin.

(27)

Is é is aidhm do Threoir 92/43/CEE gnáthóga nádúrtha agus speicis fána agus flóra fiáine ar leas an Aontais a chothabháil agus a athchóiriú, ar stádas caomhantais fabhrach. Mar sin féin, ní leagtar síos sprioc-am leis chun an sprioc sin a bhaint amach. Ar an gcaoi chéanna, ní leagtar síos le Treoir 2009/147/CE sprioc-am maidir le téarnamh daonraí éan san Aontas.

(28)

Ba cheart spriocdhátaí a bhunú chun bearta athchóiriúcháin a chur i bhfeidhm laistigh agus lasmuigh de láithreáin Natura 2000, chun feabhas a chur de réir a chéile ar an mbail atá ar chineálacha gnáthóige faoi chosaint ar fud an Aontais agus chun iad a athbhunú go dtí go mbainfear amach an limistéar tagartha fabhrach is gá chun stádas caomhantais fabhrach a bhaint amach le haghaidh na gcineálacha gnáthóige sin san Aontas. Ba cheart do na Ballstáit, de réir mar is iomchuí, go dtí 2030, tosaíocht a thabhairt do limistéir de chineálacha gnáthóige nach bhfuil dea-bhail orthu agus atá suite i láithreáin Natura 2000 agus bearta athchóirithe á gcur i bhfeidhm acu, i bhfianaise ról bunriachtanach na láithreán sin maidir le caomhnú an dúlra agus go bhfuil oibleagáid ann cheana faoi dhlí an Aontais atá ann cheana córais éifeachtacha a chur i bhfeidhm chun éifeachtacht fhadtéarmach na mbeart athchóirithe i láithreáin Natura 2000 a áirithiú. Chun an tsolúbthacht is gá a thabhairt do na Ballstáit chun iarrachtaí athchóirithe mórscála a dhéanamh, ba cheart do na Ballstáit an fhéidearthacht a choinneáil bearta athchóirithe a chur i bhfeidhm i limistéir de chineálacha gnáthóige nach bhfuil dea-bhail orthu agus atá suite lasmuigh de láithreáin Natura 2000, nuair atá údar leis de bharr imthosca agus coinníollacha áitiúla sonracha. Thairis sin, is iomchuí cineálacha gnáthóige a ghrúpáil de réir an éiceachórais lena mbaineann siad agus na spriocanna cainníochtaithe faoi cheangal ama de réir limistéir a shocrú le haghaidh grúpaí cineálacha gnáthóige. Chuirfeadh sin ar chumas na mBallstát a roghnú cé na gnáthóga is túisce a athchóireofar laistigh den ghrúpa.

(29)

Ba cheart na ceanglais a leagtar síos maidir le gnáthóga speiceas a thagann faoi raon feidhme Threoir 92/43/CEE agus maidir le gnáthóga éan fiáin a thagann faoi raon feidhme Threoir 2009/147/CE a bheith comhchosúil, ag féachaint go háirithe don nascacht is gá idir an dá ghnáthóg sin chun go mbeidh rath ar dhaonraí na speiceas.

(30)

Tá sé riachtanach go mbeidh na bearta athchóiriúcháin do chineálacha gnáthóige leormhaith agus oiriúnach i gcás na gcineálacha gnáthóige sin chun dea-bhail a bhaint amach agus go mbunófar limistéir thagartha fhabhracha a luaithe is féidir, d’fhonn stádas caomhantais fabhrach na gcineálacha gnáthóige sin a bhaint amach. Tá sé tábhachtach gurb iad na bearta athchóiriúcháin na bearta sin atá riachtanach chun na spriocanna cainníochtaithe faoi cheangal ama de réir limistéir a bhaint amach. Tá sé riachtanach freisin go mbeidh na bearta athchóiriúcháin do ghnáthóga na speiceas leordhóthanach agus oiriúnach chun a gcáilíocht leordhóthanach agus a gcainníocht leordhóthanach a bhaint amach chomh tapa agus is féidir d’fhonn stádas caomhantais fabhrach an speicis a bhaint amach.

(31)

Maidir le bearta athchóiriúcháin arna ndéanamh faoin Rialachán seo chun cineálacha gnáthóige áirithe a liostaítear in Iarscríbhinn I a athchóiriú nó a chothabháil, amhail féarthailte nó gnáthóga portaigh nó bogaigh, d’fhéadfaí a cheangal i gcásanna áirithe go mbainfear foraois chun bainistiú faoi thionchar an chaomhnaithe a athshuí, a bhféadfadh gníomhaíochtaí áirithe a bheith san áireamh leo, amhail baint nó innilt. Is cuspóirí tábhachtacha iad athchóiriú an dúlra agus deireadh a chur leis an dífhoraoisiú agus neartaíonn siad a chéile. Mar a luaitear in aithris 36 de Rialachán (AE) 2023/1115 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (11), déanfaidh an Coimisiún treoirlínte a fhorbairt chun léirmhíniú an tsainmhínithe ar ‘úsáid talmhaíochta’ a leagtar amach sa Rialachán sin a shoiléiriú, go háirithe maidir le tiontú foraoise go talamh nach úsáid talmhaíochta is cuspóir dó.

(32)

Tá sé tábhachtach a áirithiú go gcuirfear feabhas nithiúil agus intomhaiste ar bhail na n-éiceachóras leis na bearta athchóiriúcháin a chuirfear i bhfeidhm faoin Rialachán seo, ar leibhéal na limistéar aonair atá faoi réir a n-athchóirithe agus ar leibhéal an Aontais agus ar an leibhéal náisiúnta araon.

(33)

Chun a áirithiú go mbeidh na bearta athchóiriúcháin éifeachtúil agus gur féidir torthaí na mbeart sin a thomhas le himeacht ama, tá sé riachtanach go léireofaí feabhas leanúnach ar na limistéir atá faoi réir na mbeart athchóiriúcháin sin, go dtí go mbainfear dea-bhail amach, d’fhonn feabhas a chur ar bhail na ngnáthóg a thagann faoi raon feidhme Iarscríbhinn I a ghabhann le Treoir 92/43/CEE chun na gnáthóga sin a athbhunú agus a nascacht a fheabhsú.

(34)

Maidir leis na limistéir atá faoi réir bearta athchóiriúcháin d’fhonn feabhas a chur ar cháilíocht agus ar chainníocht ghnáthóga na speiceas a thagann faoi raon feidhme Threoir 92/43/CEE, chomh maith le gnáthóga éan fiáin a thagann faoi raon feidhme Threoir 2009/147/CE, tá sé riachtanach freisin go léirítear feabhas leanúnach chun rannchuidiú le cainníocht leordhóthanach agus cáilíocht leormhaith ghnáthóga na speiceas sin a bhaint amach.

(35)

Tá sé tábhachtach a áirithiú go dtiocfaidh méadú de réir a chéile ar na limistéir a chumhdaítear le cineálacha gnáthóige a thagann faoi raon feidhme Threoir 92/43/CEE agus a bhfuil dea-bhail orthu ar fud chríocha Eorpacha na mBallstát agus an Aontais ina iomláine, go dtí go mbainfear amach an limistéar tagartha fabhrach le haghaidh gach cineál gnáthóige agus go mbeidh dea-bhail ar 90 % de na limistéar sin ar a laghad ar leibhéal na mBallstát, ionas go mbeidh na cineálacha gnáthóige sin san Aontas in ann stádas caomhantais fabhrach a bhaint amach. I gcás ina bhfuil údar cuí leis, ba cheart cead a bheith ag na Ballstáit, a mhéid a bhaineann le cineálacha gnáthóige atá an-choitianta agus forleathan san Aontas agus a chumhdaíonn níos mó ná 3 % de chríoch Eorpach an Bhallstáit lena mbaineann, céatadán níos ísle ná 90 % a chur i bhfeidhm maidir leis an limistéar atá le bheith i ndea-bhail i gcás na gcineálacha gnáthóige aonair a liostaítear in Iarscríbhinn I a ghabhann leis an Rialachán seo, fad is nach gcuirfeadh an céatadán sin, ar an leibhéal bithgheografach náisiúnta, cosc ar bhaint amach stádais caomhantais fhabhraigh le haghaidh na gcineálacha gnáthóige sin, arna gcinneadh de bhun Airteagal 1, pointe (e), de Threoir 92/43/CEE, nó an stádas sin a choinneáil. Má chuireann Ballstát an maolú sin i bhfeidhm, ba cheart don Bhallstát údar a thabhairt dó ina phlean athchóirithe náisiúnta.

(36)

Tá sé tábhachtach freisin go n-áirithítear méadú de réir a chéile ar cháilíocht agus ar chainníocht ghnáthóga na speiceas a thagann faoi raon feidhme Threoir 92/43/CEE, chomh maith le gnáthóga éan fiáin a thagann faoi raon feidhme Threoir 2009/147/CE, ar fud chríoch Eorpach na mBallstát agus an Aontais ar an iomlán, go dtí go mbeidh siad leormhaith chun a áirithiú go mairfidh na speicis sin go fadtéarmach.

(37)

Tá sé tábhachtach go gcuirfidh na Ballstáit bearta i bhfeidhm arb é is aidhm dóibh a áirithiú go léireoidh na limistéir a chumhdaítear leis na cineálacha gnáthóige a thagann faoi raon feidhme an Rialacháin seo atá faoi réir bearta athchóirithe feabhas leanúnach ar an mbail go dtí go mbeidh dea-bhail orthu, agus go gcuirfidh na Ballstáit bearta i bhfeidhm agus é mar aidhm leo a áirithiú, a luaithe a bheidh dea-bhail bainte amach acu, nach dtiocfaidh meath suntasach ar na cineálacha gnáthóige sin, ionas nach gcuirfear coinneáil fhadtéarmach ná baint amach dea-bhaile i mbaol. Mura mbainfear amach na torthaí sin, ní thuigfear as nár cloíodh leis an oibleagáid bearta a chur i bhfeidhm atá oiriúnach chun na torthaí sin a bhaint amach. Tá sé tábhachtach freisin go bhféachfaidh na Ballstáit chuige go ndéanfar iarrachtaí agus é mar aidhm leo cosc a chur ar mheathlú suntasach ar limistéir a chumhdaítear leis na cineálacha gnáthóige sin a bhfuil dea-bhail orthu cheana nó nach bhfuil dea-bhail orthu ach atá fós faoi réir bearta athchóiriúcháin. Tá na bearta sin tábhachtach ionas nach méadófar na riachtanais athchóiriúcháin amach anseo agus ba cheart dóibh díriú ar limistéir de chineálacha gnáthóige, arna sainaithint ag na Ballstáit ina bpleananna athchóirithe náisiúnta, a bhfuil gá lena n-athchóiriú chun na spriocanna athchóiriúcháin a bhaint amach. Is iomchuí machnamh a dhéanamh ar an bhféidearthacht force majeure a bheith i gceist, amhail tubaistí nádúrtha, a bhféadfadh meathlú na limistéar a chumhdaítear leis na cineálacha gnáthóige sin a bheith mar thoradh orthu, chomh maith le claochluithe dosheachanta gnáthóige arb é an t-athrú aeráide is cúis leo go díreach. Lasmuigh de láithreáin Natura 2000, is iomchuí breathnú freisin ar thoradh plean nó tionscadail leasa phoiblí sháraithigh, nach bhfuil réitigh mhalartacha ar fáil lena n-aghaidh nach bhfuil chomh díobhálach céanna. Maidir le limistéir atá faoi réir bearta athchóiriúcháin, ba cheart é sin a chinneadh ar bhonn cás ar chás. I gcás láithreáin Natura 2000, údaraítear pleananna agus tionscadail i gcomhréir le hAirteagal 6(4) de Threoir 92/43/CEE. Is iomchuí a áirithiú go gcoinneoidh na Ballstáit an fhéidearthacht, in éagmais roghanna malartacha, an ceanglas maidir le neamh-mheathlú a chur i bhfeidhm ar leibhéal gach réigiúin bhithgheografaigh ina gcríoch maidir le gach cineál gnáthóige agus gach gnáthóg speiceas. Ba cheart an fhéidearthacht sin a cheadú faoi choinníollacha áirithe, lena n-áirítear go gcuirfí i bhfeidhm bearta cúitimh i gcás gach meatha shuntasaigh. I gcás, mar thoradh inmhianaithe ar bheart athchóiriúcháin, ina ndéantar limistéar a chlaochlú ó chineál gnáthóige amháin a thagann faoi raon feidhme an Rialacháin seo go cineál gnáthóige eile a thagann faoi raon feidhme an Rialacháin seo, níor cheart a mheas gur meathlú é sin.

(38)

Chun críocha na maoluithe ar na hoibleagáidí maidir le feabhsú leanúnach agus neamh-mheathlú lasmuigh de láithreáin Natura 2000 faoin Rialachán seo, ba cheart do na Ballstáit a thoimhdiú go bhfuil gléasraí le haghaidh táirgeadh fuinnimh ó fhoinsí in-athnuaite, a nasc leis an eangach, leis an eangach lena mbaineann agus le sócmhainní stórála, ina ngléasraí a bhfuil leas sáraitheach poiblí acu. Ba cheart do na Ballstáit a bheith in ann cinneadh a dhéanamh cur i bhfeidhm na toimhde sin a shrianadh in imthosca sonracha a bhfuil údar cuí leo, amhail cúiseanna a bhaineann le cosaint náisiúnta. Ina theannta sin, ba cheart do na Ballstáit a bheith in ann na tionscadail sin a dhíolmhú ón oibleagáid nach bhfuil teacht ar réitigh mhalartacha nach bhfuil chomh díobhálach céanna chun críocha chur i bhfeidhm na maoluithe sin, ar choinníoll go raibh na tionscadail faoi réir measúnú straitéiseach chomhshaoil nó measúnú ar an tionchar ar an gcomhshaol. Dá measfaí go bhfuil leas sáraitheach poiblí ag na gléasraí sin agus, i gcás inarb infheidhme, dá gcuirfí teorainn leis an gceanglas measúnú a dhéanamh ar réitigh mhalartacha nach bhfuil chomh díobhálach céanna, d’fhéadfadh na tionscadail sin tairbhe a bhaint as measúnú simplithe maidir leis na maoluithe ar an measúnú ar an leas poiblí sáraitheach faoin Rialachán seo.

(39)

Ba cheart tús áite a thabhairt do ghníomhaíochtaí arb í an chosaint nó an tslándáil náisiúnta an t-aon chuspóir atá leo. Dá bhrí sin, ba cheart do na Ballstáit a bheith in ann, agus bearta athchóiriúcháin á gcur i bhfeidhm acu, limistéir a dhíolmhú a úsáidtear le haghaidh gníomhaíochtaí arb í an t-aon chuspóir amháin atá leo cosaint náisiúnta má mheastar nach bhfuil na bearta sin ag luí le húsáid mhíleata leanúnach na limistéar i dtrácht. Ina theannta sin, chun críoch chur i bhfeidhm fhorálacha an Rialacháin seo maidir le maoluithe ó na hoibleagáidí maidir le feabhsú leanúnach agus neamh-mheathlú lasmuigh de láithreáin Natura 2000, ba cheart cead a bheith ag na Ballstáit a thoimhdiú go bhfuil leas sáraitheach poiblí ag pleananna agus tionscadail a bhaineann leis na gníomhaíochtaí sin. Ba cheart do na Ballstáit a bheith in ann na pleananna agus na tionscadail sin a dhíolmhú freisin ón oibleagáid nach bhfuil teacht ar réitigh mhalartacha nach bhfuil chomh díobhálach céanna. Má chuireann siad an díolúine sin i bhfeidhm, áfach, ba cheart a cheangal ar an mBallstát lena mbaineann bearta a chur i bhfeidhm, a mhéid is réasúnta agus is indéanta, agus é mar aidhm leo an tionchar ar na cineálacha gnáthóige a mhaolú.

(40)

I Straitéis Bhithéagsúlachta AE do 2030, leagtar béim ar an ngá atá le gníomhaíocht níos láidre chun éiceachórais mhuirí dhíghrádaithe a athchóiriú, lena n-áirítear éiceachórais atá ar mhórán carbóin agus limistéir thábhachtacha sceite éisc agus limistéar iasclainne. Leagtar amach sa Straitéis sin freisin go bhfuil an Coimisiún chun plean gníomhaíochta nua a mholadh chun acmhainní iascaigh a chaomhnú agus chun éiceachórais mhuirí a chosaint.

(41)

Déantar na cineálacha gnáthóige muirí a liostaítear in Iarscríbhinn I a ghabhann le Treoir 92/43/CEE a shainmhíniú go leathan agus tá go leor fochineálacha éagsúla éiceolaíocha iontu a bhfuil acmhainneacht athchóiriúcháin éagsúil acu, rud a fhágann go bhfuil sé deacair do na Ballstáit bearta iomchuí athchóiriúcháin a chur i bhfeidhm ar leibhéal na gcineálacha gnáthóige sin. Ba cheart, dá bhrí sin, na cineálacha gnáthóige muirí arna liostú in Iarscríbhinn II a ghabhann leis an Treoir sin a shonrú a thuilleadh trí úsáid a bhaint as leibhéil ábhartha aicmithe ar ghnáthóga muirí sa chóras faisnéise Eorpach maidir leis an dúlra (EUNIS). Ba cheart do na Ballstáit limistéir thagartha fhabhracha a bhunú maidir le stádas caomhantais fabhrach a bhaint amach le haghaidh gach ceann de na cineálacha gnáthóige sin, sa mhéid nach dtugtar aghaidh ar na limistéir thagartha sin cheana i reachtaíocht eile de chuid an Aontais. Tá an grúpa de chineálacha gnáthóige muirí dríodair bhog, a chomhfhreagraíonn do roinnt de na cineálacha leathana gnáthóige bheantaí a shonraítear faoi Threoir 2008/56/CE, ar fáil go forleathan in uiscí muirí roinnt Ballstát. Dá bhrí sin, ba cheart cead a bheith ag na Ballstáit na bearta athchóiriúcháin, a chuirtear i bhfeidhm de réir a chéile, a theorannú do sciar níos lú de limistéar na gcineálacha gnáthóige sin nach bhfuil dea-bhail orthu, ar choinníoll nach gcuirfidh sé sin cosc ar dhea-stádas comhshaoil, arna chinneadh de bhun Threoir 2008/56/CE, a bhaint amach nó a choinneáil ar bun, agus aird á tabhairt, go háirithe, ar luachanna tairsí do thuairisceoirí lena gcinntear dea-stádas comhshaoil dá dtagraítear i bpointí 1 agus 6 d’Iarscríbhinn I den Treoir sin, a leagtar síos i gcomhréir le hAirteagal 9(3) den Treoir sin, le haghaidh a mhéid a chailltear na cineálacha gnáthóige sin, le haghaidh éifeachtaí díobhálacha ar bhail na gcineálacha gnáthóige sin agus le haghaidh uasmhéid incheadaithe na n-éifeachtaí díobhálacha sin.

(42)

I gcás inar gá, le haghaidh cosaint gnáthóga cósta agus muirí, go ndéanfaí gníomhaíochtaí iascaireachta nó dobharshaothraithe a rialú, beidh feidhm ag an gcomhbheartas iascaigh (CBI). Foráiltear le Rialachán (AE) Uimh. 1380/2013 (12) ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, go háirithe, go bhfuil an cur chuige bunaithe ar éiceachórais i leith bainistiú iascaigh le cur chun feidhme le CBI chun a áirithiú go ndéanfar tionchair dhiúltacha gníomhaíochtaí iascaireachta ar éiceachóras na mara a íoslaghdú. Foráiltear leis an Rialachán sin freisin go ndéanfaidh le CBI iarracht a áirithiú go seachnófar sna gníomhaíochtaí dobharshaothraithe agus iascaigh díghrádú na muirthimpeallachta.

(43)

Chun an cuspóir maidir le téarnamh leanúnach, fadtéarmach agus marthanach an dúlra bhithéagsúil athléimnigh a bhaint amach, ba cheart do na Ballstáit leas iomlán a bhaint as na féidearthachtaí a chuirtear ar fáil faoi CBI. Laistigh de raon feidhme inniúlacht eisiach an Aontais maidir le hacmhainn bhitheolaíoch na mara a chaomhnú, is féidir leis na Ballstáit bearta neamh-idirdhealaitheacha a dhéanamh chun stoic éisc a chaomhnú agus a bhainistiú agus chun stádas caomhnaithe na n-éiceachóras muirí a chothabháil nó a fheabhsú laistigh den teorainn 12 mhuirmhíle. Ina theannta sin, tá an deis ag na Ballstáit a bhfuil leas díreach bainistíochta acu mar a shainmhínítear i Rialachán (AE) Uimh. 1380/2013 teacht ar chomhaontú chun moltaí comhpháirteacha a chur isteach maidir le bearta caomhnaithe atá riachtanach chun oibleagáidí faoi dhlí comhshaoil an Aontais a chomhlíonadh. I gcás ina gcuimsíonn Ballstát bearta caomhnúcháin atá riachtanach chun rannchuidiú le cuspóirí an Rialacháin seo ina phlean athchóirithe náisiúnta agus ina n-éilítear leis na bearta sin moltaí comhpháirteacha a thíolacadh, ba cheart don Bhallstát lena mbaineann dul i mbun comhairliúcháin agus na moltaí comhpháirteacha sin a chur isteach laistigh de sprioc-am lena gceadaítear iad a ghlacadh ar bhealach tráthúil roimh a spriocdhátaí faoi seach, d’fhonn comhleanúnachas a chur chun cinn idir beartais éagsúla maidir le caomhnú na n-éiceachóras muirí. Déanfar na bearta sin a mheasúnú agus a ghlacadh i gcomhréir leis na rialacha agus na nósanna imeachta dá bhforáiltear faoi CBI.

(44)

Le Treoir 2008/56/CE ceanglaítear ar na Ballstáit comhoibriú go déthaobhach agus laistigh de shásraí comhair réigiúnacha agus foréigiúnacha, lena n-áirítear trí Choinbhinsiúin Réigiúnacha Farraige, mar atá an Coinbhinsiún maidir le Cosaint Mhuirthimpeallacht an Atlantaigh Thoir Thuaidh (13), an Coinbhinsiún maidir le Cosaint Mhuirthimpeallacht Limistéar Mhuir Bhailt (14), an Coinbhinsiún maidir le Cosaint Mhuirthimpeallacht agus Réigiún Cósta na Meánmhara (15) agus an Coinbhinsiún maidir leis an Muir Dhubh a Chosaint ar Thruailliú, a síníodh i mBúcairist an 21 Aibreán 1992, agus, i gcás bearta iascaigh, i gcomhthéacs na ngrúpaí réigiúnacha a bunaíodh faoi CBI.

(45)

Tá sé tábhachtach go gcuirfí bearta athchóiriúcháin i bhfeidhm freisin maidir le gnáthóga speiceas áirithe muirí, amhail siorcanna agus roic, a thagann, mar shampla, faoi raon feidhme an Choinbhinsiúin maidir le Caomhnú na Speiceas Imirceach Ainmhithe Fiáine arna shíniú in Bonn an 23 Meitheamh 1979, nó an Choinbhinsiúin ar Mhuir Réigiúnach na hEorpa de speicis atá i mbaol agus faoi bhagairt, ach nach dtagann faoi raon feidhme Threoir 92/43/CEE, mar go bhfuil feidhm thábhachtach acu san éiceachóras.

(46)

Chun tacú le hathchóiriú agus le neamh-mheathlú gnáthóg talún, fionnuisce, cósta agus muirí, is féidir leis na Ballstáit limistéir bhreise a ainmniú mar ‘limistéir faoi chosaint’ nó ‘limistéir faoi chosaint dhocht’, bearta caomhnaithe éifeachtacha eile de réir limistéir a chur chun feidhme, agus bearta caomhnaithe maidir le talamh príobháideach a chur chun cinn.

(47)

Tá thart ar 22 % de dhromchla talún an Aontais ina éiceachóras uirbeach, agus is iad na limistéir ina bhfuil tromlach shaoránaigh an Aontais ina gcónaí. Áirítear le spásanna glasa uirbeacha, inter alia, foraoisí uirbeacha, páirceanna agus gairdíní, feirmeacha uirbeacha, sráideanna atá líneáilte le crainn, móinéir uirbeacha agus fálta uirbeacha. Cuireann éiceachórais uirbeacha, fearacht na n-éiceachóras eile a dtugtar aghaidh orthu sa Rialachán seo, gnáthóga tábhachtacha ar fáil don bhithéagsúlacht, go háirithe plandaí, éin agus feithidí, lena n-áirítear pailneoirí. Cuireann siad neart seirbhísí eile ríthábhachtacha éiceachórais ar fáil freisin, lena n-áirítear an riosca tubaiste nádúrtha a laghdú agus a rialú, amhail tuilte agus éifeachtaí teas-oileáin, fuarú, áineas, scagachán uisce agus aeir, chomh maith le maolú ar an athrú aeráide agus oiriúnú don athrú sin. Is paraiméadar tábhachtach é an méadú ar an spás glas uirbeach chun tomhas a dhéanamh ar an méadú ar chumas na n-éiceachóras uirbeach na seirbhísí tábhachtacha sin a sholáthar. Má mhéadaítear ar an gclúdach glas i limistéar uirbeach ar leith, cuirtear moill ar rith chun srutha an uisce agus, dá bharr sin, laghdaítear ar an mbaol go dtruailleofaí aibhneacha le forsceitheadh uisce stoirme agus cuidítear le teochtaí an tsamhraidh a choinneáil síos, rud a chuireann leis an athléimneacht in aghaidh an athraithe aeráide a chothú, agus cuirtear spás breise ar fáil chun go mbíonn borradh faoin dúlra. Má mhéadaítear ar leibhéal an spáis ghlais uirbigh, cuirfear feabhas, i mórán cásanna, ar shláinte an éiceachórais uirbigh. Dá réir sin, tá éiceachórais uirbeacha shláintiúla ríthábhachtach chun tacú le sláinte na bpríomh-éiceachóras Eorpach eile mar shampla trí limistéir nádúrtha faoin tuath máguaird a nascadh, sláinte aibhneacha a fheabhsú lasmuigh den chathair, tearmann agus talamh pórúcháin a chur ar fáil do speicis éan agus pailneoirí a bhaineann le gnáthóga talmhaíochta agus foraoise, chomh maith le gnáthóga tábhachtacha a chur ar fáil le haghaidh éin ar síobadh.

(48)

Ní mór feabhas mór a chur ar ghníomhaíochtaí lena áirithiú nach mbeidh cumhdach spásanna glasa uirbeacha, go háirithe crainn, i mbaol a laghdaithe a thuilleadh. Chun a áirithiú go leanfaidh spásanna glasa uirbeacha de na seirbhísí riachtanacha éiceachórais a chur ar fáil, ba cheart deireadh a chur lena gcaillteanas agus ba cheart iad a athchóiriú agus a mhéadú, inter alia tríd an mbonneagar glas agus réitigh dhúlrabhunaithe a chomhtháthú, amhail díonta glasa agus ballaí glasa, i ndearadh foirgneamh. Is féidir le comhtháthú den sórt sin rannchuidiú le coinneáil agus méadú ní hamháin limistéar an spáis ghlais uirbigh ach freisin, má chuirtear crainn san áireamh, le limistéar clúdaigh téastair crann uirbeach.

(49)

Tugann fianaise eolaíoch le tuiscint go mbíonn tionchar diúltach ag an solas saorga ar an mbithéagsúlacht. Is féidir leis an solas saorga tionchar a imirt ar shláinte an duine freisin. Agus a bpleananna athchóirithe náisiúnta á n-ullmhú acu faoin Rialachán seo, ba cheart do na Ballstáit a bheith in ann machnamh a dhéanamh ar thruailliú solais a stopadh, a laghdú nó a leigheas i ngach éiceachóras.

(50)

Éilítear go ndéanfaí iarrachtaí níos mó le Straitéis Bhithéagsúlachta an AE do 2030 chun éiceachórais fionnuisce agus feidhmeanna nádúrtha aibhneacha a athchóiriú. Ba cheart a áireamh le hathchóiriú éiceachóras fionnuisce iarrachtaí chun nascacht nádúrtha aibhneacha a athchóiriú mar aon lena limistéir bhruachána agus a dtuilemhánna a athchóiriú, lena n-áirítear trí dheireadh a chur le bacainní saorga chun tacú le stádas caomhantais fabhrach a bhaint amach le haghaidh aibhneacha, lochanna agus gnáthóga agus speicis ghláracha a chónaíonn sna gnáthóga sin atá faoi chosaint le Treoracha 92/43/CEE 2009/147/CE, agus ceann de na príomhchuspóirí i Straitéis Bhithéagsúlachta AE do 2030 a bhaint amach, eadhon, 25 000 km ar a laghad d’aibhneacha saorchúrsála, a athchóiriú, le hais 2020 nuair a glacadh Straitéis Bhithéagsúlachta AE do 2030. Agus bacainní á mbaint ag na Ballstáit, ba cheart dóibh aghaidh a thabhairt ar bhacainní atá imithe i léig go príomha, bacainní nach bhfuil gá leo a thuilleadh do ghiniúint an fhuinnimh in-athnuaite, loingseoireacht intíre, soláthar uisce nó úsáidí eile.

(51)

San Aontas, tá laghdú mór tagtha ar phailneoirí le blianta beaga anuas agus tá aon trian de speicis beach agus speicis féileacán ag meathlú, agus tá deich faoin gcéad de na speicis sin ar tí dul in éag. Tá pailneoirí ríthábhachtach d’fheidhmiú éiceachóras talún, folláine an duine agus slándáil an tsoláthair bia, trí phailniú a dhéanamh ar phlandaí fiáine agus saothraithe. Léirítear i dTuarascáil 2021 atá bunaithe ar aschur an chórais chomhtháite le haghaidh an tionscadail um Chuntasaíocht Chaipitil Nádúrtha (INCA), arna déanamh go comhpháirteach ag seirbhísí an Choimisiúin agus ag an nGníomhaireacht Eorpach Comhshaoil (EEA), go bhfuil beagnach EUR 5 000 000 000 d’aschur talmhaíochta bliantúil an Aontais inchurtha go díreach i leith pailneoirí feithidí.

(52)

Leis an teachtaireacht uaidh an 1 Meitheamh 2018, sheol an Coimisiún Tionscnamh Pailneoirí an Aontais mar fhreagra ar éilimh ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle go dtabharfaí aghaidh ar mheath na bpailneoirí. Léiríodh sa tuarascáil ar dhul chun cinn maidir le cur chun feidhme an tionscnaimh an 27 Bealtaine 2021 go bhfuil dúshláin shuntasacha fós ann maidir le dul i ngleic le meath na pailneoirí, lena n-áirítear úsáid lotnaidicídí. D’iarr Parlaimint na hEorpa, sa rún uaithi an 9 Meitheamh, agus an Chomhairle, sna conclúidí uaithi an 17 Nollaig 2020 maidir le Tuarascáil Speisialta Uimh. 15/2020 ó Chúirt Iniúchóirí na hEorpa, araon, go ndéanfaí gníomhaíochtaí níos láidre chun dul i ngleic le meath na pailneoirí agus go mbunófaí creat faireacháin uile-Aontais do phailneoirí, mar aon le cuspóirí agus táscairí soiléire maidir leis an tiomantas stop a chur le meath na bpailneoirí. Sa Tuarascáil Speisialta uaithi, a d’eisigh sí in 2020, mhol Cúirt Iniúchóirí na hEorpa don Choimisiún sásraí rialachais agus faireacháin iomchuí a chur i bhfeidhm le haghaidh gníomhaíochtaí chun aghaidh a thabhairt ar bhagairtí ar phailneoirí. I dteachtaireacht uaidh an 24 Eanáir 2023, thíolaic an Coimisiún Tionscnamh athbhreithnithe an Aontais um Pailneoirí dar teideal ‘Athbhreithniú ar Thionscnamh an Aontais um Pailneoirí - Beart nua le haghaidh pailneoirí’, ina leagtar amach na gníomhaíochtaí atá le déanamh ag an Aontas agus ag na Ballstáit chun meath na bpailneoirí a aisiompú faoi 2030.

(53)

Maidir leis an togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le húsáid inbhuanaithe táirgí cosanta plandaí, tá sé d’aidhm aige rialáil a dhéanamh ar cheann de na cúiseanna le meath na bpailneoirí trí thoirmeasc a chur ar úsáid lotnaidicídí i limistéir atá íogair ó thaobh na héiceolaíochta de, go leor díobh a chumhdaítear leis an Rialachán seo, mar shampla limistéir a chothaíonn speicis pailneoirí agus a aicmítear sa Liosta Dearg Eorpach mar speicis atá i mbaol díothaithe.

(54)

Tá gá le héiceachórais thalmhaíochta inbhuanaithe, athléimneacha agus bhithéagsúla chun bia sábháilte, inbhuanaithe, cothaitheach agus inacmhainne a sholáthar. Leis na héiceachórais thalmhaíochta is bithéagsúla méadaítear athléimneacht na talmhaíochta in aghaidh an athraithe aeráide agus in aghaidh rioscaí comhshaoil, agus áirithítear sábháilteacht agus slándáil an bhia agus cruthaítear poist nua i gceantair thuaithe, go háirithe poist a bhaineann leis an bhfeirmeoireacht chomh maith leis an turasóireacht agus an t-áineas tuaithe. Dá bhrí sin, ní mór don Aontas an bhithéagsúlacht ar a thailte talmhaíochta a fheabhsú trí réimse cleachtas atá ann faoi láthair a théann chun sochair d’fheabhsú na bithéagsúlachta nó atá comhoiriúnach le feabhsú na bithéagsúlachta, lena n-áirítear trí úsáid fhairsing na talmhaíochta. Tá talmhaíocht fhairsing ríthábhachtach chun go leor speiceas agus gnáthóg a chothabháil sna limistéir is bithéagsúla. Is iomaí cleachtas talmhaíochta fairsinge ann a bhfuil tairbhí iomadúla nó tairbhí móra acu maidir leis an mbithéagsúlacht, seirbhísí éiceachórais agus gnéithe tírdhreacha a chosaint, amhail talmhaíocht bheacht, feirmeoireacht orgánach, agra-éiceolaíocht, agrafhoraoiseacht agus féarthalamh buan ísealdéine. Níl sé i gceist leis na cleachtais sin stop a chur le húsáid talún talmhaíochta ach, ina ionad sin, an cineál úsáide sin a oiriúnú ar mhaithe le feidhmiú fadtéarmach agus táirgiúlacht na n-éiceachóras talmhaíochta. Tá scéimeanna cistiúcháin atá tarraingteach ó thaobh airgeadais de d’úinéirí, d’fheirmeoirí agus do bhainisteoirí talún eile chun páirt a ghlacadh go deonach sna cleachtais sin tábhachtach chun tairbhí fadtéarmacha an athchóirithe a bhaint amach.

(55)

Is gá bearta athchóiriúcháin a chur i bhfeidhm chun bithéagsúlacht na n-éiceachóras talmhaíochta ar fud an Aontais a fheabhsú, lena n-áirítear sna limistéir nach gcumhdaítear le cineálacha gnáthóige a thagann faoi raon feidhme Threoir 92/43/CEE. In éagmais modh choiteann chun measúnú a dhéanamh ar an mbail atá ar éiceachórais talmhaíochta lena bhféadfaí spriocanna sonracha athchóiriúcháin a leagan síos d’éiceachórais thalmhaíochta, is iomchuí oibleagáid ghinearálta a leagan síos chun feabhas a chur ar an mbithéagsúlacht in éiceachórais thalmhaíochta agus comhlíonadh na hoibleagáide sin a thomhas ar bhonn rogha táscairí as innéacs na bhféileacán féarthalún, as an stoc carbóin orgánaigh in ithreacha mianracha talún curaíochta nó as an sciar de thalamh talmhaíochta a bhfuil gnéithe tírdhreacha ardéagsúlachta acu.

(56)

Ós rud é gurb eol agus go n-aithnítear go forleathan gur príomhtháscairí sláinte éiceachóras talmhaíochta iad éin talaimh feirme, is iomchuí spriocanna a leagan síos lena dtéarnamh. Ba cheart feidhm a bheith ag an oibleagáid na spriocanna sin a bhaint amach maidir leis na Ballstáit seachas le feirmeoirí aonair. Ba cheart do na Ballstáit na spriocanna sin a bhaint amach trí bhearta athchóiriúcháin éifeachtacha a chur i bhfeidhm ar thalamh talmhaíochta, agus iad ag obair i gcomhar le feirmeoirí agus le geallsealbhóirí eile, agus ag tacú leo, chun na bearta sin a dhearadh agus a chur i bhfeidhm ar an láthair.

(57)

Gnéithe tírdhreacha ard-bhithéagsúlachta ar thalamh talmhaíochta, lena n-áirítear stráicí maolánacha, talamh branair uainíochta nó talamh branair nach bhfuil de réir uainíochta, fálta sceach, crainn aonair nó grúpaí crann, sraitheanna crann, imeall páirceanna, dáileachtaí, díoga, srutháin, bogaigh bheaga, ardáin, cairn, ballaí cloiche, linnte beaga agus gnéithe cultúrtha, soláthraíonn na nithe sin spás do phlandaí agus d’ainmhithe fiáine, lena n-áirítear pailneoirí, agus leis na nithe sin déantar an creimeadh agus an t-ídiú ithreach a chosc, aer agus uisce a scagadh, tacaítear leis an athrú aeráide a mhaolú agus leis an oiriúnú don athrú aeráide agus le táirgiúlacht talmhaíochta barr a bhraitheann ar phailniú. Is féidir gnéithe táirgiúla a mheas freisin mar ghnéithe tírdhreacha ard-bhithéagsúlachta faoi choinníollacha áirithe.

(58)

Is é is aidhm don chomhbheartas talmhaíochta (CBT) tacú le cosaint an chomhshaoil agus é a neartú, lena n-áirítear an bhithéagsúlacht. Ar na príomhchuspóirí atá ag an mbeartais tá rannchuidiú chun cailliúint na bithéagsúlachta a stopadh agus a aisiompú, seirbhísí éiceachórais a fheabhsú agus gnáthóga agus tírdhreacha a chaomhnú. Le caighdeán nua coinníollachta CBT Uimh. 8 maidir le dea-bhail talmhaíochta agus comhshaoil na talún (GAEC 8), a leagtar amach in Iarscríbhinn III a ghabhann le Rialachán (AE) 2021/2115 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (16), ceanglaítear ar thairbhithe íocaíochtaí a bhaineann le limistéir 4 % ar a laghad den talamh arúil atá acu ar leibhéal na feirme a bheith dírithe ar limistéir agus ar ghnéithe neamhtháirgiúla, amhail talamh branair agus gnéithe den tírdhreach atá ann cheana a choinneáil. Maidir leis an sciar 4 % atá le sannadh do chomhlíonadh an chaighdeáin GAEC 8 sin, is féidir é a laghdú go 3 % má chomhlíontar réamhriachtanais áirithe. Beidh an oibleagáid sin ina rannchuidiú leis na Ballstáit treocht dhearfach a bhaint amach i ngnéithe tírdhreacha ard-bhithéagsúlachta ar thalamh talmhaíochta. Ina theannta sin, faoi CBT, tá an deis ag na Ballstáit éiciscéimeanna a chur ar bun le haghaidh cleachtais thalmhaíochta a dhéanann feirmeoirí i limistéir thalmhaíochta lena bhféadfaí a áireamh gnéithe tírdhreacha nó limistéir neamhtháirgiúla a chothabháil agus a chruthú. Ar an gcaoi chéanna, ina bpleananna straitéiseacha faoi CBT, is féidir leis na Ballstáit gealltanais agra-chomhshaoil-aeráide a chur san áireamh freisin, lena n-áirítear bainistiú feabhsaithe ar ghnéithe tírdhreacha a théann thar an gcaighdeán GAEC 8 agus/nó éiciscéimeanna. Cuideoidh tionscadail faoin bhfochlár ‘An Dúlra agus an Bhithéagsúlacht’ de Chlár LIFE, arna bhunú le Rialachán (AE) 2021/783 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (17), le bithéagsúlacht na hEorpa ar thalamh talmhaíochta a chur ar shlí an téarnaimh faoi 2030, trí thacú le cur chun feidhme Threoracha 92/43/CEE agus 2009/147/CE chomh maith le Straitéis Bhithéagsúlachta AE do 2030.

(59)

Trí athchóiriú agus athfhliuchadh a dhéanamh ar ithreacha orgánacha, mar a shainítear i dTreoirlínte 2006 ó IPCC maidir le Fardail Náisiúnta de Gháis Ceaptha Teasa, a úsáidtear sa talmhaíocht, i.e. faoi úsáid féarthalún agus talún curaíochta, ar tailte móna draenáilte iad, cuidítear le tairbhí suntasacha bithéagsúlachta a bhaint amach, le laghdú tábhachtach a dhéanamh ar astaíochtaí gás ceaptha teasa agus le tairbhí eile don chomhshaol, agus cuirtear le tírdhreach talmhaíochta éagsúil an tráth céanna. Féadfaidh na Ballstáit rogha a dhéanamh idir raon leathan bearta athchóiriúcháin le haghaidh tailte móna draenáilte a úsáidtear sa talmhaíocht, idir talamh curaíochta a athrú go féarthalamh buan, bearta fairsingithe in éineacht le draenáil laghdaithe, agus athfhliuchadh iomlán lena ngabhann an deis riascshaothraithe, nó fásra déanta móna a bhunú. Cruthaítear na tairbhí aeráide is suntasaí trí thalamh curaíochta a athchóiriú agus a athfhliuchadh agus ina dhiaidh sin trí fhéarthalamh dian a athchóiriú. Ionas gur féidir an sprioc athchóiriúcháin a chur chun feidhme ar bhealach solúbtha i gcás tailte móna faoi úsáid talmhaíochta, ba cheart do na Ballstáit a bheith in ann bearta athchóiriúcháin agus athfhliuchadh tailte móna draenáilte a áireamh, chomh maith go pointe le tailte móna draenáilte faoi úsáidí eile talún, foraois, mar shampla, a athchóiriú agus a athfhliuchadh, mar limistéir a rannchuidíonn le baint amach na spriocanna athchóiriúcháin maidir le tailte móna faoi úsáid talmhaíochta. I gcás ina mbeidh údar cuí leis, mura féidir athfhliuchadh tailte móna draenáilte faoi úsáid talmhaíochta a chur chun feidhme mar gheall ar thionchair dhiúltacha shuntasacha ar fhoirgnimh, ar bhonneagar, ar oiriúnú don athrú aeráide nó ar leasanna poiblí eile agus nach féidir tailte móna a athfhliuchadh faoi úsáid talún eile, ba cheart do na Ballstáit a bheith in ann méid athfhliuchadh tailte móna a laghdú.

(60)

Chun leas iomlán a bhaint as na tairbhí bithéagsúlachta, ba cheart athchóiriú agus athfhliuchadh na dtailte móna draenáilte a leathnú thar na limistéir de chineálacha gnáthóige a liostaítear in Iarscríbhinn I a ghabhann le Treoir 92/43/CEE atá le hathchóiriú agus le hathbhunú. Leis an tuairisciú a dhéanann na Ballstáit i bhfardail náisiúnta gás ceaptha teasa ar earnáil LULUCF, a chuirtear isteach faoi Chreat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar an Athrú Aeráide, déantar faireachán ar shonraí maidir le méid na n-ithreach orgánach mar aon lena n-astaíochtaí agus a n-aistrithe gás ceaptha teasa. Is féidir leanúint d’úsáid tháirgiúil a bhaint as tailte móna athchóirithe agus athfhliuchta ar bhealaí malartacha. Mar shampla, maidir leis an riascshaothrú, is é sin feirmeoireacht a dhéanamh ar thailte móna fliucha, d’fhéadfaí a áireamh ann saothrú cineálacha éagsúla giolcach, cineálacha áirithe adhmaid, saothrú fraochán gorm agus mónóg, feirmeoireacht sfagnaim agus féarach buabhall uisce. Ba cheart na cleachtais sin a bheith bunaithe ar phrionsabail an bhainistithe inbhuanaithe agus ba cheart iad a bheith dírithe ar an mbithéagsúlacht a fheabhsú ionas go mbeidh luach ard acu ó thaobh airgeadais agus éiceolaíochta de araon. Chomh maith leis sin is féidir an riascshaothrú dul chun sochair do roinnt speiceas atá i mbaol san Aontas, agus is féidir leis sin nascacht na limistéar bogaigh agus daonraí na speiceas gaolmhar a éascú san Aontas freisin. Is féidir cistiú a fháil ó réimse leathan foinsí, lena n-áirítear caiteachas faoi bhuiséad an Aontais agus faoi chláir mhaoiniúcháin an Aontais le haghaidh beartachun tailte móna a athchóiriú agus a athfhliuchadh agus chun caillteanais ioncaim a d’fhéadfadh a bheith ann a chúiteamh.

(61)

Leagadh amach i Straitéis Foraoiseachta nua an Aontais Eorpaigh go dtí 2030, a leagtar amach sa teachtaireacht ón gCoimisiún an 16 Iúil 2021, an gá atá le bithéagsúlacht foraoise a athchóiriú. Tá os cionn 43,5 % de spás talún an Aontais faoi fhoraoisí agus faoi choillearnach eile. Tá éiceachórais foraoise ar mhórán bithéagsúlachta leochaileach don athrú aeráide ach is comhghuaillí nádúrtha iad freisin maidir leis an athrú aeráide agus rioscaí a bhaineann leis an aeráid a chur in oiriúint agus a chomhrac, lena n-áirítear trína gcuid feidhmeanna mar stoc carbóin agus linn charbóin, agus soláthraíonn siad go leor seirbhísí agus tairbhí riachtanacha eile éiceachórais, amhail adhmad, bia agus táirgí eile nach táirgí adhmaid iad a sholáthar, rialáil aeráide, cobhsú ithreach agus rialú creimthe ithreach agus íonú an aeir agus an uisce.

(62)

Is gá bearta athchóirithe a chur i bhfeidhm chun bithéagsúlacht éiceachóras foraoise a fheabhsú ar fud an Aontais, lena n-áirítear sna limistéir nach gcumhdaítear le cineálacha gnáthóige a thagann faoi raon feidhme Threoir 92/43/CEE. In éagmais modh coiteann chun measúnú a dhéanamh ar an mbail atá ar éiceachórais foraoise lena bhféadfaí spriocanna sonracha athchóiriúcháin a leagan síos d’éiceachórais foraoise, is iomchuí oibleagáid ghinearálta a leagan síos chun feabhas a chur ar an mbithéagsúlacht in éiceachórais foraoise agus comhlíonadh na hoibleagáide sin a thomhas ar bhonn innéacs coiteann na n-éan foraoise agus rogha táscairí eile, as adhmad marbh ina seasamh, as adhmad marbh atá ina luí, sciar na bhforaoisí a bhfuil struchtúr neamhchothrom d’aois acu, nascacht foraoise, stoc carbóin orgánaigh, sciar na bhforaoisí arb iad speicis chrainn dhúchasacha agus éagsúlacht speiceas crann is mó atá iontu.

(63)

Agus na bearta athchóiriúcháin is gá á bpleanáil agus á gcur i bhfeidhm chun feabhas a chur ar an mbithéagsúlacht in éiceachórais foraoise agus nuair a bheidh leibhéil shásúla á leagan síos le haghaidh táscairí bithéagsúlachta le haghaidh foraoisí, ba cheart do na Ballstáit na rioscaí a bhaineann le dóiteán foraoise a chur san áireamh, bunaithe ar imthosca áitiúla. Ba cheart do na Ballstáit úsáid a bhaint as dea-chleachtais chun na rioscaí sin a laghdú, go háirithe mar a thuairiscítear sna Treoirlínte ón gCoimisiún maidir le falscaithe talamhbhunaithe a chosc, a eisíodh in 2021.

(64)

I Straitéisí Bithéagsúlachta AE do 2030, leagtar amach an gealltanas 3 bhilliún crann breise ar a laghad a chur san Aontas faoi 2030, agus prionsabail éiceolaíocha á n-urramú go hiomlán ag an am céanna. I Straitéis Foraoiseachta nua an Aontais do 2030, a leagtar amach i dteachtaireacht ón gCoimisiún an 16 Iúil 2021, áirítear treochlár chun an gealltanas sin a chur chun feidhme bunaithe ar phrionsabal foriomlán an crann ceart a phlandáil agus a fhás san áit cheart agus chun na críche ceart. Tá áiritheoir crann ar líne ar fáil mar uirlis chun taifead a dhéanamh ar rannchuidithe leis an ngealltanas agus ar an dul chun cinn ina leith agus ba cheart do na Ballstáit crainn atá curtha a dhoiciméadú san uirlis. Mar a leagtar amach i Straitéis Bhithéagsúlachta AE do 2030 agus sa treochlár i Straitéis Foraoiseachta nua an Aontais do 2030, an 17 Márta 2023, d’eisigh an Coimisiún Treoirlínte maidir le foraoisiú, athfhoraoisiú agus plandáil crann atá neamhdhíobhálach don bhithéagsúlacht. Tá sé d’aidhm ag na Treoirlínte sin, lena gcuirtear in iúl creat na bprionsabal éiceolaíoch atá le breithniú, rannchuidiú leis an ngealltanas agus, tríd an méid sin, tacú le cur chun feidhme an Rialacháin seo.

(65)

Maidir le spriocanna athchóiriúcháin agus oibleagáidí maidir le gnáthóga agus speicis a chosnaítear faoi Threoracha 92/43/CEE agus 2009/147/CE, maidir le pailneoirí agus éiceachórais fionnuisce, uirbeacha, talmhaíochta agus foraoise, ba cheart na spriocanna sin a bheith comhlántach agus ba cheart dóibh oibriú i sineirgíocht, d’fhonn an cuspóir uileghabhálach a bhaint amach maidir le héiceachórais a athchóiriú ar fud limistéir talún agus mhara na mBallstát. Cuideoidh na bearta athchóiriúcháin is gá chun sprioc shonrach amháin a chomhlíonadh, i mórán cásanna, le spriocanna a bhaint amach nó le hoibleagáidí eile a chomhlíonadh. Ba cheart do na Ballstáit, dá bhrí sin, bearta athchóiriúcháin a phleanáil go straitéiseach d’fhonn a n-éifeachtacht a uasmhéadú i dtaca le cur le téarnamh an dúlra ar fud an Aontais. Ba cheart bearta athchóiriúcháin a phleanáil freisin ar bhealach a thabharfaidh aghaidh ar mhaolú an athraithe aeráide agus oiriúnú don athrú aeráide agus ar chosc agus ar rialú tionchair tubaistí nádúrtha, mar aon le díghrádú talún. Ba cheart é a bheith d’aidhm acu feidhmeanna éiceolaíocha, eacnamaíocha agus sóisialta na n-éiceachóras a bharrfheabhsú, lena n-áirítear a gcumas táirgiúlachta, agus an méid a chuireann siad le forbairt inbhuanaithe na réigiún agus na bpobal ábhartha á chur san áireamh. Chun iarmhairtí neamhbheartaithe a sheachaint, ba cheart do na Ballstáit na tionchair shocheacnamaíocha intuartha agus na tairbhí measta a bhaineann le cur chun feidhme na mbeart athchóiriúcháin a chur san áireamh freisin. Tá sé tábhachtach go n-ullmhódh na Ballstáit pleananna athchóirithe náisiúnta mionsonraithe de réir na fianaise eolaíche is fearr atá ar fáil. Ba cheart taifid dhoiciméadaithe maidir le dáileadh stairiúil agus limistéar stairiúil agus, freisin, maidir leis na hathruithe réamh-mheasta ar dhálaí comhshaoil i ngeall ar an athrú aeráide, a bheith mar bhonn eolais de chinneadh maidir le limistéir thagartha fhabhracha de chineálacha gnáthóige. Thairis sin, tá sé tábhachtach go dtabharfaí deiseanna luatha éifeachtacha don phobal páirt a ghlacadh in ullmhú na bpleananna. Ba cheart do na Ballstáit na dálaí agus na riachtanais shonracha ina gcríoch féin a chur san áireamh chun go mbeifear in ann leis na pleananna freagairt ar bhrúnna, bagairtí agus cúiseanna ábhartha maidir le cailliúint na bithéagsúlachta, agus ba cheart dóibh dul i gcomhar le chéile chun athchóiriú agus nascacht a áirithiú thar theorainneacha.

(66)

Chun sineirgí a áirithiú idir na bearta éagsúla a cuireadh i bhfeidhm agus na bearta atá le cur i bhfeidhm chun an dúlra a chosaint, a chaomhnú agus a athchóiriú san Aontas, ba cheart do na Ballstáit na nithe seo a leanas a chur san áireamh agus a bpleananna athchóirithe náisiúnta á n-ullmhú acu: na bearta caomhnaithe arna mbunú le haghaidh láithreáin Natura 2000 agus na creataí gníomhaíochta tosaíochta arna n-ullmhú i gcomhréir le Treoir 92/43/CEE agus le Treoir 2009/147/CE; bearta chun dea-stádas éiceolaíoch agus ceimiceach a bhaint amach i ndobharlaigh a áirítear i bpleananna bainistíochta abhantraí a ullmhaítear i gcomhréir le Treoir 2000/60/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (18); straitéisí muirí chun dea-stádas comhshaoil a bhaint amach le haghaidh réigiúin mhuirí uile an Aontais a ullmhaítear i gcomhréir le Treoir 2008/56/CE; cláir náisiúnta um rialú ar thruailliú aeir arna n-ullmhú faoi Threoir (AE) 2016/2284 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (19); straitéisí náisiúnta agus pleananna gníomhaíochta bithéagsúlachta a forbraíodh i gcomhréir le hAirteagal 6 den Choinbhinsiún maidir leis an mBithéagsúlacht, chomh maith le bearta caomhnaithe arna nglacadh i gcomhréir le Rialachán (AE) Uimh. 1380/2013 agus bearta teicniúla arna nglacadh i gcomhréir le Rialachán (AE) 2019/1241 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (20).

(67)

Chun comhleanúnachas a áirithiú idir cuspóirí an Rialacháin seo agus cuspóirí Threoir (AE) 2018/2001 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (21), Rialachán (AE) 2018/1999 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (22) agus Threoir 98/70/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (23) a mhéid a bhaineann le fuinneamh ó fhoinsí in-athnuaite a chur chun cinn, go háirithe, le linn pleananna athchóirithe náisiúnta a ullmhú, ba cheart do na Ballstáit aird a thabhairt ar an acmhainneacht atá ag tionscadail fuinnimh in-athnuaite rannchuidiú le cuspóirí athchóirithe dúlra a chomhlíonadh.

(68)

I bhfianaise a thábhachtaí atá sé aghaidh a thabhairt go comhsheasmhach ar na dúshláin a bhaineann le cailliúint na bithéagsúlachta agus leis an athrú aeráide, ba cheart úsáid an fhuinnimh in-athnuaite a chur san áireamh agus an bhithéagsúlacht á hathchóiriú agus vice versa. Ba cheart é a bheith indéanta gníomhaíochtaí athchóiriúcháin agus cur in úsáid tionscadal fuinnimh in-athnuaite a chomhcheangal, i gcás inar féidir, lena n-áirítear i limistéar luathaithe fuinnimh in-athnuaite agus i limistéir thiomnaithe eangaí. Le Treoir (AE) 2018/2001, ceanglaítear ar na Ballstáit mapáil chomhordaithe a dhéanamh chun fuinneamh in-athnuaite a chur in úsáid ina gcríoch chun an acmhainneacht intíre agus an dromchla talún, an fodhromchla, an fharraige nó an t-uisce intíre atá ar fáil a shainaithint a bhfuil gá leo chun gléasraí fuinnimh in-athnuaite agus a mbonneagar gaolmhar a shuiteáil, amhail saoráidí eangaí agus stórála, lena n-áirítear stóráil theirmeach, a bhfuil gá leo chun a rannchuidithe náisiúnta ar a laghad a chomhlíonadh i dtreo sprioc athbhreithnithe 2030 maidir le fuinneamh in-athnuaite. Tá na réimsí riachtanacha sin, lena n-áirítear na gléasraí atá ann cheana agus na sásraí comhair, le bheith i gcomhréir leis na conairí measta agus leis an acmhainneacht iomlán suiteáilte atá beartaithe le teicneolaíocht fuinnimh in-athnuaite a leagtar amach sna pleananna náisiúnta fuinnimh agus aeráide. Ba cheart do na Ballstáit fothacar de na limistéir sin a ainmniú mar limistéar luathaithe fuinnimh in-athnuaite. Is suíomhanna sonracha iad limistéar luathaithe fuinnimh in-athnuaite, cibé acu ar talamh nó ar muir iad, atá oiriúnach go háirithe do shuiteáil gléasraí chun fuinneamh ó fhoinsí in-athnuaite a tháirgeadh, i gcás nach meastar go mbeidh tionchar suntasach ar an gcomhshaol ag úsáid cineáil shonraigh fuinnimh in-athnuaite, i bhfianaise shaintréithe na críche roghnaithe. Tá na Ballstáit le tosaíocht a thabhairt do dhromchlaí saorga agus tógtha, amhail díonta agus aghaidheanna foirgneamh, limistéir bonneagair iompair agus an ceantar díreach thart orthu, limistéir pháirceála, feirmeacha, láithreáin dramhaíola, láithreáin tionscail, mianaigh, dobharlaigh shaorga intíre, lochanna nó taiscumair, agus, i gcás inarb iomchuí, láithreáin cóireála fuíolluisce uirbigh, mar aon le talamh díghrádaithe nach bhfuil inúsáidte don talmhaíocht. Bunaítear freisin le Treoir (AE) 2018/2001 go bhféadfaidh na Ballstáit plean nó pleananna a ghlacadh chun limistéir bhonneagair thiomnaithe a ainmniú chun tionscadail eangaí agus stórála a fhorbairt a bhfuil gá leo chun fuinneamh in-athnuaite a chomhtháthú sa chóras leictreachais, i gcás nach meastar go mbeidh tionchair shuntasacha ag an bhforbairt sin ar an gcomhshaol nó inar féidir na tionchair sin a mhaolú go cuí nó, i gcás nach féidir, iad a chúiteamh. Is é is aidhm do na limistéir sin tacú leis na limistéar luathaithe fuinnimh in-athnuaite agus iad a chomhlánú. Agus limistéar luathaithe fuinnimh in-athnuaite agus limistéir bhonneagair thiomnaithe á n-ainmniú acu, tá na Ballstáit le limistéir faoi chosaint a sheachaint agus a bpleananna athchóirithe náisiúnta a mheas. Ba cheart do na Ballstáit forbairt na bpleananna athchóirithe náisiúnta a chomhordú le mapáil na limistéar is gá chun ar a laghad a rannchuidithe náisiúnta i dtreo sprioc 2030 don fhuinneamh in-athnuaite a bhaint amach agus, i gcás inarb ábhartha, na limistéar luathaithe fuinnimh in-athnuaite agus na limistéir eangaí thiomnaithe a ainmniú. Agus na pleananna athchóirithe náisiúnta á n-ullmhú, ba cheart do na Ballstáit sineirgí a áirithiú le méadú an fhuinnimh in-athnuaite agus an bhonneagair fuinnimh agus le limistéar luathaithe fuinnimh in-athnuaite agus limistéir thiomnaithe eangaí a ainmníodh cheana agus ba cheart dóibh a áirithiú go bhfanfaidh feidhmiú na limistéar sin, lena n-áirítear an nós imeachta deonaithe ceadanna is infheidhme sna limistéir sin dá bhforáiltear le Treoir (AE) 2018/2001, gan athrú.

(69)

Chun a áirithiú go mbeidh sineirgí ann leis na bearta athchóiriúcháin atá beartaithe nó curtha i bhfeidhm cheana sna Ballstáit, ba cheart a aithint sna pleananna athchóirithe náisiúnta na bearta athchóiriúcháin sin agus iad a chur san áireamh. I bhfianaise na práinne a léiríodh sa Séú Tuarascáil Mheasúnachta ó IPCC maidir le gníomhaíocht a dhéanamh ar athchóiriú éiceachóras díghrádaithe, ba cheart do na Ballstáit na bearta sin a chur chun feidhme i gcomhthráth le hullmhú na bpleananna athchóiriúcháin.

(70)

Sna pleananna athchóirithe náisiúnta agus sna bearta chun gnáthóga a athchóiriú, chomh maith leis na bearta chun meathlú gnáthóg a chosc, ba cheart aird a thabhairt freisin ar thorthaí na dtionscadal taighde atá ábhartha chun bail na n-éiceachóras a mheasúnú, bearta athchóiriúcháin a shainaithint agus a chur i bhfeidhm, agus chun críocha faireacháin. I gcás inarb iomchuí, ba cheart dóibh éagsúlacht na staideanna i réigiúin éagsúla an Aontais a chur san áireamh freisin, i gcomhréir le hAirteagal 191(2) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE), amhail ceanglais shóisialta, eacnamaíocha agus chultúrtha agus saintréithe réigiúnacha agus áitiúla, lena n-áirítear dlús daonra.

(71)

Is iomchuí cás sonrach na réigiún is forimeallaí san Aontas a chur san áireamh, mar a liostaítear in Airteagal 349 CFAE, ina ndéantar foráil maidir le bearta sonracha chun tacú leis na réigiúin sin. Mar a beartaíodh i Straitéis Bhithéagsúlachta AE do 2030, ba cheart díriú go háirithe ar éiceachórais na réigiún is forimeallaí a chosaint agus a athchóiriú, i bhfianaise ardluach bithéagsúlachta na réigiún is forimeallaí. An tráth céanna, ba cheart na costais ghaolmhara a bhaineann le cosaint agus athchóiriú na n-éiceachóras sin agus iargúltacht, oileánachas, beagmhéid, topagrafaíocht agus aeráid dheacair na réigiún is forimeallaí a chur san áireamh, go háirithe agus na pleananna athchóirithe náisiúnta á n-ullmhú. Moltar do na Ballstáit bearta sonracha athchóiriúcháin a áireamh, ar bhonn deonach, sna réigiúin is forimeallaí sin nach dtagann faoi raon feidhme an Rialacháin seo.

(72)

Ba cheart do EEA tacú leis na Ballstáit agus a bpleananna athchóirithe náisiúnta á n-ullmhú, agus ba cheart di faireachán a dhéanamh ar dhul chun cinn i dtreo bhaint amach na spriocanna agus chomhlíonadh na n-oibleagáidí athchóiriúcháin. Ba cheart don Choimisiún a mheas an bhfuil na pleananna athchóirithe náisiúnta leordhóthanach chun na spriocanna sin a bhaint amach agus na hoibleagáidí sin a chomhlíonadh, chun cuspóirí uileghabhálacha an Aontais a chomhlíonadh chun go gcumhdófar go comhpháirteach, mar sprioc de chuid an Aontais, ar fud na limistéar agus na n-éiceachóras atá laistigh de raon feidhme an Rialacháin seo, 20 % ar a laghad de limistéir thalún, agus 20 % ar a laghad de limistéir farraige faoi 2030, agus gach éiceachóras a bhfuil athchóiriú de dhíth orthu faoi 2050, na cuspóirí chun 25 000 km ar a laghad d’aibhneacha a athchóiriú ina n-aibhneacha saorchúrsála san Aontas faoi 2030, chomh maith le rannchuidiú leis an ngealltanas 3 bhilliún crann breise ar a laghad a chur san Aontas faoi 2030.

(73)

Léiríodh i dTuarascáil 2020 ón gCoimisiún ar Staid an Dúlra go dtagann sciar suntasach den fhaisnéis arna tuairisciú ag na Ballstáit i gcomhréir le hAirteagal 17 de Threoir 92/43/CEE agus le hAirteagal 12 de Threoir 2009/147/CE, go háirithe maidir le stádas caomhnaithe agus treochtaí na ngnáthóg agus na speiceas a dtugann siad cosaint dóibh, ó shuirbhéanna páirteacha nó go bhfuil sé bunaithe ar bhreithiúnas saineolaithe amháin. Léiríodh sa tuarascáil sin freisin nach fios fós stádas roinnt cineálacha gnáthóige agus speiceas atá faoi chosaint faoi Threoir 92/43/CEE. Is gá na bearnaí eolais sin a líonadh agus infheistiú san fhaireachán agus san fhaireachas chun taca a chur faoi phleananna athchóirithe náisiúnta láidre atá bunaithe ar an eolaíocht. Chun tráthúlacht, éifeachtacht agus comhleanúnachas modhanna éagsúla faireacháin a mhéadú, ba cheart don fhaireachán agus don fhaireachas an úsáid is fearr is féidir a bhaint as torthaí na dtionscadal taighde agus nuálaíochta atá cistithe ag an Aontas, teicneolaíochtaí nua, amhail faireachán in situ agus cianbhraiteacht ina n-úsáidtear sonraí agus seirbhísí spáis a sholáthraítear faoi chomhpháirteanna EGNOS, Galileo agus Copernicus de Chlár Spáis an Aontais, a bunaíodh le Rialachán (AE) 2021/696 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (24). Tacóidh misin an Aontais ‘Ár n-aigéan agus ár n-uiscí a athchóiriú’, ‘Oiriúnú don Athrú Aeráide’, agus ‘Comhaontú um Ithir don Eoraip’, a leagtar amach sa teachtaireacht ón gCoimisiún an 29 Meán Fómhair 2021 maidir le Misin Eorpacha, le cur chun feidhme na spriocanna athchóiriúcháin.

(74)

I bhfianaise na ndúshlán teicniúil agus airgeadais ar leith a bhaineann le muirthimpeallachtaí a mhapáil agus faireachán a dhéanamh orthu, d’fhéadfadh na Ballstáit a bheith in ann, mar chomhlánú ar an bhfaisnéis arna tuairisciú i gcomhréir le hAirteagal 17 de Threoir 92/43/CEE agus i gcomhréir le hAirteagal 17 de Threoir 2008/56/CE, faisnéis faoi bhrúnna agus bagairtí nó faisnéis ábhartha eile a úsáid mar bhonn don eachtarshuíomh agus bail na ngnáthóg muirí a liostaítear in Iarscríbhinn II a ghabhann leis an Rialachán seo á measúnú acu. D’fhéadfaí cur chuige mar sin a úsáid freisin mar bhonn chun bearta athchóiriúcháin a phleanáil i ngnáthóga muirí i gcomhréir leis an Rialachán seo. Ba cheart an measúnú foriomlán ar bhail na ngnáthóg muirí atá liostaithe in Iarscríbhinn II a ghabhann leis an Rialachán seo a bheith bunaithe ar an eolas is fearr atá ar fáil agus ar an dul chun cinn teicniúil agus eolaíoch is déanaí.

(75)

Chun a áirithiú go ndéanfar faireachán ar an dul chun cinn i gcur chun feidhme na bpleananna athchóirithe náisiúnta, ar na bearta athchóiriúcháin a cuireadh i bhfeidhm, ar na limistéar atá faoi réir na mbeart athchóiriúcháin, agus na sonraí ar fhardal na mbacainní ar leanúnachas abhann, ba cheart córas a thabhairt isteach lena gceanglófaí ar na Ballstáit sonraí ábhartha maidir le torthaí an fhaireacháin sin a chur i bhfeidhm, a choinneáil cothrom le dáta agus a chur ar fáil. Ba cheart úsáid a bhaint as córas Reportnet EEA le haghaidh tuairisciú leictreonach sonraí chuig an gCoimisiún agus ba cheart é a bheith d’aidhm aige an t-ualach riaracháin ar gach eintiteas a theorannú a mhéid is féidir. Chun bonneagar iomchuí a áirithiú le haghaidh rochtain phoiblí, tuairisciú agus comhroinnt sonraí idir údaráis phoiblí, ba cheart do na Ballstáit, i gcás inarb ábhartha, na sonraíochtaí sonraí a bhunú orthu siúd dá dtagraítear i dTreoracha 2003/4/CE (25), 2007/2/CE (26), agus (AE) 2019/1024 (27) ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle.

(76)

Chun cur chun feidhme éifeachtach an Rialacháin seo a áirithiú, ba cheart don Choimisiún tacaíocht a thabhairt do na Ballstáit arna iarraidh sin dóibh tríd an Ionstraim um Thacaíocht Theicniúil, arna bunú faoi Rialachán (AE) 2021/240 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (28), lena bhforáiltear maidir le tacaíocht theicniúil shaincheaptha chun athchóirithe a cheapadh agus a chur chun feidhme. Baineann an tacaíocht theicniúil dá bhforáiltear faoin ionstraim sin le neartú na hacmhainneachta riaracháin, comhchuibhiú na gcreataí reachtacha agus comhroinnt na ndea-chleachtas ábhartha, mar shampla.

(77)

Ba cheart don Choimisiún tuarascáil a thabhairt ar an dul chun cinn atá déanta ag na Ballstáit i dtreo spriocanna agus oibleagáidí athchóiriúcháin an Rialacháin seo a bhaint amach ar bhonn tuarascálacha uile-Aontais ar dhul chun cinn arna dtarraingt suas ag EEA chomh maith le hanailís agus tuarascálacha eile arna gcur ar fáil ag na Ballstáit i réimsí beartais ábhartha amhail beartais dúlra, mhara agus uisce.

(78)

Chun a áirithiú go mbainfear amach na spriocanna agus go gcomhlíonfar na hoibleagáidí a leagtar amach sa Rialachán seo, tá sé ríthábhachtach go ndéanfar infheistíochtaí poiblí agus príobháideacha leordhóthanacha san athchóiriú. Dá bhrí sin, ba cheart do na Ballstáit caiteachas le haghaidh cuspóirí bithéagsúlachta, lena n-áirítear maidir le deischostais agus costais aistrithe a eascraíonn as cur chun feidhme na bpleananna athchóirithe náisiúnta, a chomhtháthú ina mbuiséid náisiúnta agus an úsáid a bhaintear as cistiú ón Aontas a léiriú. Maidir le cistiú ón Aontas, rannchuidítear le spriocanna bithéagsúlachta leis an gcaiteachas faoi bhuiséad an Aontais agus faoi chláir mhaoiniúcháin ón Aontas, amhail Clár LIFE, an Ciste Eorpach Muirí, Iascaigh agus Dobharshaothraithe (EMFAF), arna bhunú le Rialachán (AE) 2021/1139 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (29), an Ciste Eorpach Talmhaíochta um Fhorbairt Tuaithe (CETFT) agus an Ciste Eorpach um Ráthaíocht Talmhaíochta (CERT), arna mbunú araon le Rialachán (AE) 2020/2220 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (30), Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa (CFRE) agus an Ciste Comhtháthaithe, arna mbunú araon le Rialachán (AE) 2021/1058 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (31) agus an Ciste um Aistriú Cóir, arna bhunú le Rialachán (AE) 2021/1056 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (32), mar aon le Fís Eorpach – an Clár Réime de chuid an Aontais um thaighde agus um nuálaíocht, arna bhunú le Rialachán (AE) 2021/695 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (33), agus is é an aidhm dó 7,5 % den chaiteachas in 2024, 10 % de in 2026 agus 2027, faoin gCreat Airgeadais Ilbhliantúil do na blianta 2021 go 2027, arna leagan síos i Rialachán (AE, Euratom) 2020/2093 ón gComhairle (34) (CAI 2021-2027), a dhíriú ar chuspóirí bithéagsúlachta. Is foinse bhreise chistiúcháin í an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, a bunaíodh le Rialachán (AE) 2021/241 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (35), chun an bhithéagsúlacht agus éiceachórais a chosaint agus a athchóiriú. Maidir le Clár LIFE, ba cheart aird ar leith a thabhairt ar úsáid iomchuí na dtionscadal dúlra straitéiseach mar uirlis shonrach a d’fhéadfadh tacú le cur chun feidhme an Rialacháin seo, trí na hacmhainní airgeadais atá ar fáil a phríomhshruthú ar bhealach éifeachtach éifeachtúil.

(79)

Níor cheart go dtabharfaí le tuiscint le hullmhú na bpleananna athchóirithe náisiúnta go mbeadh oibleagáid ar na Ballstáit aon chistiú faoi CBT, faoi CBI nó faoi chláir nó ionstraimí cistiúcháin talmhaíochta agus iascaigh eile faoi CAI 2021-2027 a athchlárú chun an Rialachán seo a chur chun feidhme.

(80)

Tá raon tionscnamh de chuid an Aontais, de thionscnaimh náisiúnta agus de thionscnaimh phríobháideacha ar fáil chun maoiniú príobháideach a spreagadh, amhail Clár InvestEU, a bunaíodh le Rialachán (AE) 2021/523 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (36), a chuireann deiseanna ar fáil maoiniú poiblí agus príobháideach a shlógadh chun tacú, inter alia, le feabhas a chur ar an dúlra agus ar an mbithéagsúlacht trí bhíthin tionscadail bhonneagair ghlais agus ghoirm, agus an fheirmeoireacht charbóin mar shamhail ghlas ghnó. D’fhéadfaí bearta athchóirithe dúlra a chistiú ar an láthair, trí mhaoiniú príobháideach nó poiblí, lena n-áirítear tacaíocht bunaithe ar thorthaí agus scéimeanna nuálacha amhail scéimeanna deimhniúcháin um aistriú carbóin. D’fhéadfaí infheistíocht phríobháideach a dhreasú freisin trí scéimeanna infheistíochta poiblí, lena n-áirítear ionstraimí airgeadais, fóirdheontais agus ionstraimí eile, ar choinníoll go gcomhlíonfar na rialacha maidir le Státchabhair.

(81)

Chun cur chun feidhme an Rialacháin seo a áirithiú, tá infheistíochtaí leordhóthanacha príobháideacha agus poiblí fíor-riachtanach do bhearta athchóirithe dúlra. Dá bhrí sin, ba cheart don Choimisiún, laistigh de 12 mhí ó dháta theacht i bhfeidhm an Rialacháin seo agus i gcomhairle leis na Ballstáit, tuarascáil a thíolacadh ina mbeidh anailís ina sainaithneofar aon bhearnaí i gcur chun feidhme an Rialacháin seo. Ba cheart tograí le haghaidh bearta leordhóthanacha a bheith ag gabháil leis an tuarascáil sin, i gcás inarb iomchuí, lena n-áirítear bearta airgeadais chun aghaidh a thabhairt ar na bearnaí a sainaithníodh, amhail cistiú tiomnaithe a bhunú agus gan dochar do shainchumais na gcomhreachtóirí le haghaidh ghlacadh an chreata airgeadais ilbhliantúil eile tar éis 2027.

(82)

De réir chásdlí socair Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, faoi phrionsabal an chomhair dhílis a leagtar síos in Airteagal 4(3) den Chonradh ar an Aontas Eorpach (CAE), is faoi chúirteanna na mBallstát atá sé cosaint bhreithiúnach ar chearta duine faoi dhlí an Aontais a áirithiú. Sa bhreis air sin, le hAirteagal 19(1) CAE ceanglaítear ar na Ballstáit leigheasanna a sholáthar atá leordhóthanach chun cosaint bhreithiúnach éifeachtach a áirithiú sna réimsí a chumhdaítear le dlí an Aontais. Tá an tAontas agus na Ballstáit ina bpáirtithe i gCoinbhinsiún Choimisiún Eacnamaíochta na Náisiún Aontaithe don Eoraip maidir le rochtain ar fhaisnéis, rannpháirtíocht phoiblí i gcinnteoireacht agus rochtain ar an gceartas i gcúrsaí comhshaoil (37) (‘Coinbhinsiún Aarhus’). Faoi Choinbhinsiún Aarhus, ní mór do na Ballstáit a áirithiú, i gcomhréir leis an gcóras dlí náisiúnta ábhartha, go mbeidh rochtain ag an bpobal lena mbaineann ar an gceartas.

(83)

Ba cheart do na Ballstáit cur chuige cothrom agus tras-shochaí a chur chun cinn agus a bpleananna athchóirithe náisiúnta á n-ullmhú agus á gcur chun feidhme acu. Ba cheart dóibh na bearta is gá a chur i bhfeidhm chun go mbeidh na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha, úinéirí talún agus úsáideoirí talún agus a gcomhlachais, eagraíochtaí na sochaí sibhialta, an pobal gnó, pobail taighde agus oideachais, feirmeoirí, iascairí, foraoiseoirí, infheisteoirí agus geallsealbhóirí ábhartha eile agus an pobal i gcoitinne rannpháirteach i ngach céim d’ullmhú, d’athbhreithniú agus de chur chun feidhme na bpleananna athchóirithe náisiúnta, agus chun idirphlé agus scaipeadh faisnéise eolaíochtbhunaithe faoin mbithéagsúlacht agus faoi na tairbhí a bhaineann le hathchóiriú a chothú.

(84)

De bhun Rialachán (AE) 2021/2115 ceaptar pleananna straitéiseacha CBT chun rannchuidiú le gnóthú spriocanna náisiúnta fadtéarmacha a leagtar amach sna gníomhartha reachtacha, nó ag eascairt astu, a liostaítear in Iarscríbhinn XIII a ghabhann leis an Rialachán sin, agus tá siad ceaptha chun bheith comhsheasmhach leis na spriocanna sin. Ba cheart an Rialachán seo a chur san áireamh, i gcomhréir le hAirteagal 159 de Rialachán (AE) 2021/2115, nuair a dhéanfaidh an Coimisiún athbhreithniú, faoin 31 Nollaig 2025, ar an liosta a leagtar amach in Iarscríbhinn XIII a ghabhann leis an Rialachán sin.

(85)

I gcomhréir leis an ngealltanas san 8ú Clár Gníomhaíochta don Chomhshaol, a leagtar amach i gCinneadh (AE) 2022/591 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (38), ní mór do na Ballstáit deireadh a chur de réir a chéile leis na fóirdheontais lena ndéantar dochar don chomhshaol ar an leibhéal náisiúnta, agus an úsáid is fearr á baint as ionstraimí margadh-bhunaithe agus as uirlisí buiséadaithe ghlais agus maoinithe ghlais, lena n-áirítear na cinn sin a bhfuil gá leo chun aistriú atá cothrom go sóisialta a áirithiú, agus chun tacú le gnólachtaí agus le geallsealbhóirí eile cleachtais chaighdeánaithe maidir le cuntasaíocht an chaipitil nádúrtha a fhorbairt.

(86)

Chun an t-oiriúnú is gá ar an Rialachán seo a áirithiú, ba cheart an chumhacht chun gníomhartha a ghlacadh i gcomhréir le hAirteagal 290 CFAE a tharmligean chuig an gCoimisiún i dtaca leis an Rialachán seo a fhorlíonadh trí mhodh eolaíochtbhunaithe a bhunú agus a thabhairt cothrom le dáta chun faireachán a dhéanamh ar éagsúlacht pailneoirí agus daonraí na bpailneoirí agus i leith Iarscríbhinní I go VII a ghabhann leis an Rialachán seo a leasú trí na grúpaí agus na liostaí de chineálacha gnáthóige, liosta na speiceas muirí, liosta na speiceas a úsáidtear don innéacs coiteann éan talaimh feirme, tuairisc, aonad agus modheolaíocht na dtáscairí bithéagsúlachta le haghaidh éiceachórais thalmhaíochta agus le haghaidh éiceachórais foraoise agus liosta na samplaí de bhearta athchóiriúcháin a oiriúnú don dul chun cinn teicniúil agus eolaíoch, chun taithí a fuarthas ó chur i bhfeidhm an Rialacháin seo a chur san áireamh nó chun comhsheasmhacht le cineálacha gnáthóige EUNIS a áirithiú. Tá sé tábhachtach, go háirithe, go ndéanfadh an Coimisiún measúnuithe tionchair agus go rachadh sé i mbun comhairliúcháin iomchuí le linn a chuid oibre ullmhúcháin, lena n-áirítear ar leibhéal na saineolaithe, agus go ndéanfaí na comhairliúcháin sin i gcomhréir leis na prionsabail a leagtar síos i gComhaontú Idirinstitiúideach an 13 Aibreán 2016 maidir le Reachtóireacht Níos Fearr (39). Go sonrach, chun rannpháirtíocht chomhionann in ullmhú na ngníomhartha tarmligthe a áirithiú, faigheann Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle na doiciméid uile ag an am céanna leis na saineolaithe sna Ballstáit, agus bíonn rochtain chórasach ag a gcuid saineolaithe ar chruinnithe ghrúpaí saineolaithe an Choimisiúin a bhíonn ag déileáil le hullmhú na ngníomhartha tarmligthe.

(87)

Chun coinníollacha aonfhoirmeacha a áirithiú maidir leis an Rialachán seo a chur chun feidhme, ba cheart cumhachtaí cur chun feidhme a thabhairt don Choimisiún chun na modhanna a shonrú maidir le faireachán a dhéanamh ar na táscairí le haghaidh éiceachórais thalmhaíochta a liostaítear in Iarscríbhinn IV a ghabhann leis an Rialachán seo agus ar na táscairí le haghaidh éiceachórais foraoise a liostaítear in Iarscríbhinn VI a ghabhann leis an Rialachán seo, lena mbunaítear creata treorach chun na leibhéil sásúla a shocrú maidir le spás glas uirbeach, clúdach téastair crann uirbeach i limistéir éiceachórais uirbeacha, pailneoirí, táscairí le haghaidh éiceachórais thalmhaíochta a liostaítear in Iarscríbhinn IV a ghabhann leis an Rialachán seo agus táscairí le haghaidh éiceachórais foraoise a liostaítear in Iarscríbhinn VI a ghabhann leis an Rialachán seo, lena mbunaítear creat aonfhoirmeach maidir leis na pleananna athchóirithe náisiúnta, lena mbunaítear an fhormaid, struchtúr agus socruithe mionsonraithe maidir le sonraí agus faisnéis a thuairisciú go leictreonach don Choimisiún. Ba cheart na cumhachtaí sin a fheidhmiú i gcomhréir le Rialachán (AE) Uimh. 182/2011 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (40).

(88)

Chun go bhféadfar freagairt mhear éifeachtach a thabhairt i gcás teagmhas neamh-intuartha, eisceachtúil agus gan chúis nach bhfuil neart ag an Aontas air, agus ina bhfuil iarmhairtí tromchúiseacha ar fud an Aontais don mhéid talún atá ar fáil atá ag teastáil chun táirgeadh leordhóthanach talmhaíochta a áirithiú do thomhaltas bia an Aontais, ba cheart cumhachtaí cur chun feidhme a thabhairt don Choimisiún i ndáil le cur i bhfeidhm fhorálacha ábhartha an Rialacháin seo a chur ar fionraí go sealadach a mhéid is fíorghá agus ar feadh cibé tréimhse atá fíor-riachtanach, tréimhse suas go dtí 12 mhí ar a mhéad, agus cuspóirí an Rialacháin seo á gcaomhnú san am céanna. Ba cheart na cumhachtaí sin a fheidhmiú i gcomhréir le Rialachán (AE) Uimh. 182/2011.

(89)

Ba cheart don Choimisiún meastóireacht a dhéanamh ar an Rialachán seo. De bhun Chomhaontú Idirinstitiúideach maidir le Reachtóireacht Níos Fearr an 13 Aibreán 2016, ba cheart an mheastóireacht sin a bheith bunaithe ar na critéir, mar atá an éifeachtúlacht, an éifeachtacht, an ábharthacht, an chomhsheasmhacht agus an breisluach, agus ba cheart í a bheith ina bunús le measúnuithe tionchair ar ghníomhaíocht a d’fhéadfaí a dhéanamh amach anseo. Ina theannta sin, ba cheart don Choimisiún measúnú a dhéanamh ar an ngá atá le spriocanna breise athchóiriúcháin a leagan síos, de réir modhanna coiteanna chun measúnú a dhéanamh ar bhail na n-éiceachóras nach gcumhdaítear le hAirteagail 4 agus 5 den Rialachán seo, agus an fhianaise eolaíoch is déanaí á cur san áireamh.

(90)

Ba cheart, dá bhrí sin, Rialachán (AE) 2022/869 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (41) a leasú dá réir sin.

(91)

Ós rud é nach féidir leis na Ballstáit cuspóirí an Rialacháin seo, eadhon téarnamh fadtéarmach agus marthanach éiceachóras bithéagsúil athléimneach a áirithiú, ar fud chríoch Eorpach na mBallstát, trí bhearta athchóiriúcháin a bheidh le cur i bhfeidhm ag na Ballstáit chun sprioc de chuid an Aontais a bhaint amach le chéile maidir le limistéir thalún agus limistéir farraige a athchóiriú faoi 2030 agus gach limistéar a bhfuil athchóiriú de dhíth orthu faoi 2050, a ghnóthú go leordhóthanach agus, de bharr fhairsinge agus éifeachtaí na gníomhaíochta, gur fearr is féidir iad a ghnóthú ar leibhéal an Aontais, féadfaidh an tAontas bearta a ghlacadh, i gcomhréir le prionsabal na coimhdeachta a leagtar amach in Airteagal 5 CAE. I gcomhréir le prionsabal na comhréireachta a leagtar amach san Airteagal sin, ní théann an Rialachán seo thar a bhfuil riachtanach chun na cuspóirí sin a ghnóthú,