4.3 Zarządzanie

Strategia instytucji w zakresie IRRBB, obejmująca apetyt na IRRBB i ograniczanie IRRBB, powinna stanowić część ogólnej strategii, w szczególności celów strategicznych i celów w zakresie ryzyka, które organ zarządzający musi zatwierdzić zgodnie z art. 88 ust. 1 akapit drugi lit. a) dyrektyw y 2013/36/UE.

Apetyt instytucji na IRRBB należy określić pod kątem dopuszczalnego wpływu wahań stóp procentowych na dochody i wartość ekonomiczną oraz odzwierciedlić w limitach. Instytucje wykazujące znaczne ekspozycje na ryzyko niedopasowania, ryzyko bazowe lub ryzyko opcji klienta powinny określić swój apetyt na ryzyko w odniesieniu do każdego z tych istotnych dodatkowych rodzajów IRRBB.

Ogólna strategia w zakresie IRRBB powinna również obejmować decyzję o tym, w jakim zakresie model biznesowy polega na generowaniu dochodów przez wykorzystanie rosnącej krzywej dochodowości, tj. finansowanie aktywów ze stosunkowo długim terminem przeszacowania zobowiązaniami ze stosunkowo krótkim terminem przeszacowania. Jeżeli model biznesowy w znacznym stopniu opiera się na tym źródle dochodów, organ zarządzający powinien wyjaśnić swoją strategię w zakresie IRRBB i sposób, w jaki planuje przetrwać okresy, gdy krzywe dochodowości są płaskie lub malejące.

Instytucje powinny należycie oceniać propozycje dotyczące wykorzystywania nowych produktów lub udziału w nowych działaniach, strategie podejmowania ryzyka lub strategie zabezpieczające przed nabyciem nowych produktów lub wdrożeniem nowych działań, aby zagwarantować wskazanie zasobów wymaganych do ustanowienia rzetelnego i skutecznego zarządzania produktem lub działalnością w ramach IRRBB, zgodność proponowanych działań z ogólnym apetytem instytucji na ryzyko oraz ustanowienie procedur określania, pomiaru, monitorowania i kontrolowania ryzyka związanego z proponowanym produktem lub rodzajem działalności. Należy zapewnić właściwe zrozumienie charakterystyki IRRBB tych nowych produktów i działań.

Instytucje stosujące instrumenty pochodne do ograniczenia ekspozycji na IRRBB powinny mieć odpowiednią wiedzę ogólną i specjalistyczną. Każda instytucja powinna wykazać, że rozumie konsekwencje zabezpieczenia instrumentami pochodnymi stopy procentowej.

Instytucje stosujące modele zachowań klientów jako dane wejściowe służące do pomiaru swego IRRBB powinny posiadać odpowiednią wiedzę ogólną i specjalistyczną. Każda instytucja powinna być w stanie wykazać, że rozumie konsekwencje modelowania zachowań swojej bazy klientów.

Podejmując decyzje o działaniach zabezpieczających, instytucje powinny być świadome skutków polityki rachunkowości, ale podejście księgowe nie powinno wyznaczać ich podejścia do zarządzania ryzykiem. Priorytetem powinno być zarządzanie ryzykiem gospodarczym, a skutki podejścia księgowego powinny stanowić zagadnienie o drugorzędnym znaczeniu.

Instytucje konsolidujące powinny zapewnić spójność wewnętrznych zasad i procedur zarządzania IRRBB oraz ich właściwe zintegrowanie na zasadzie skonsolidowanej i subskonsolidowanej. 4.3.2 Ramy zarządzania ryzykiem oraz zakres odpowiedzialności w zakresie zarządzania ryzykiem

W świetle ustaleń dotyczących zarządzania wewnętrznego na podstawie artykułów 74 i 88 dyrektywy 2013/36/UE instytucje powinny, w odniesieniu do IRRBB, dopilnować, aby:

• a) ich organ zarządzający ponosił ostateczną odpowiedzialność za nadzorowanie ram zarządzania IRRBB, ram apetytu instytucji na ryzyko oraz kwot, rodzajów i podział kapitału wewnętrznego w celu odpowiedniego pokrycia ryzyka; organ zarządzający określił ogólną strategię instytucji w zakresie IRRBB i zatwierdził odpowiednie zasady i procesy; organ zarządzający może jednak powierzyć funkcje monitorowania i zarządzania IRRBB kadrze kierowniczej wyższego szczebla, indywidualnym ekspertom lub komitetowi ds. zarządzania aktywami i pasywami zgodnie z warunkami określonymi szczegółowo w ust. 41;
• b) instytucje posiadały ramy zarządzania IRRBB określające wyraźne zakresy odpowiedzialności oraz składające się z systemu limitów, zasad polityki, procesów i kontroli wewnętrznych, w tym regularnych niezależnych przeglądów i ocen skuteczności ram.

Organ zarządzający powinien być odpowiedzialny w szczególności za:

• a) Zrozumienie charakteru i poziomu ekspozycji na IRRBB. Organ zarządzający powinien zapewnić jasne wytyczne dotyczące apetytu na IRRBB w kontekście strategii biznesowych instytucji.
• b) Ustalenie podejmowania odpowiednich działań w celu określenia, pomiaru, monitorowania i kontroli IRRBB, zgodnie z zatwierdzonymi strategiami i kierunkami polityki. W tym względzie organ zarządzający lub jego przedstawiciele odpowiadają za ustalenie:
• i. odpowiednich limitów dotyczących IRRBB, w tym określenie konkretnych procedur i zezwoleń niezbędnych do stosowania wyjątków oraz zapewnienie przestrzegania tych limitów;
• ii. systemów i standardów pomiaru IRRBB, wyceny pozycji i oceny wyników, w tym procedur aktualizacji scenariuszy szokowych dla ryzyka stopy procentowej i scenariuszy warunków skrajnych oraz kluczowych założeń stanowiących podstawę przeprowadzanej przez instytucję analizy IRRBB;
• iii. kompleksowego procesu sprawozdawczości i przeglądu IRRBB; oraz
• iv. skutecznych mechanizmów kontroli wewnętrznej i systemów informacji zarządczej.
• c) Zatwierdzanie głównych inicjatyw w zakresie zabezpieczania lub podejmowania ryzyka przed ich wdrożeniem. Należy odpowiednio udokumentować pozycje związane z wewnętrznymi przeniesieniami ryzyka między portfelem bankowym a portfelem handlowym.
• d) Nadzorowanie zatwierdzania, wdrażania i przeglądu kierunków polityki, procedur i limitów dotyczących zarządzania IRRBB. Organ zarządzający powinien być regularnie (co najmniej raz na kwartał) informowany na temat poziomu ekspozycji i zmian w ekspozycji instytucji na IRRBB.
• e) Dopilnowanie, aby walidacja metod pomiaru IRRBB oraz ocena odpowiedniego ryzyka modelu były uwzględniane w formalnym procesie formułowania polityki, który powinien zostać poddany przeglądowi i zatwierdzony przez organ zarządzający lub jego przedstawicieli.
• f) Zrozumienie i ocenę pracy swoich przedstawicieli w zakresie monitorowania i kontroli IRRBB, zgodnie z polityką zatwierdzoną przez organ zarządzający, na podstawie regularnych przeglądów aktualnych i dostatecznie szczegółowych informacji.
• g) Zrozumienie skutków strategii instytucji w zakresie IRRBB i ich potencjalnych powiązań z rynkiem, płynnością, ryzykiem kredytowym i operacyjnym, przy czym nie wymaga się od wszystkich członków organu zarządzającego, aby byli ekspertami w konkretnej dziedzinie. Niektórzy członkowie powinni mieć wystarczającą wiedzę specjalistyczną, pozwalającą im na kwestionowanie sprawozdań przedkładanych organowi zarządzającemu. Instytucja powinna ustalić, że członkowie organu zarządzającego odpowiadają za dopilnowanie, aby kadra kierownicza wyższego szczebla posiadała kompetencje umożliwiające zrozumienie IRRBB oraz aby przeznaczono odpowiednie środki na zarządzanie IRRBB.

Instytucje powinny wprowadzić ustalenia i procedury dotyczące powierzania przez organ zarządzający zadań w zakresie monitorowania i zarządzania IRRBB, w tym m.in. następujące ustalenia i procedury:

• a) Organ zarządzający powinien wskazać osoby lub komitety, którym należy powierzyć zadania w zakresie opracowywania polityki i praktyk dotyczących IRRBB, takie jak kadra kierownicza wyższego szczebla, indywidualni eksperci lub komitet ds. zarządzania aktywami i pasywami (ALCO), a także powinien określić jasne cele w powyższym zakresie.
• b) Organ zarządzający powinien zapewnić odpowiedni podział obowiązków w ramach procesu zarządzania IRRBB. Funkcje związane z identyfikacją, pomiarem, monitorowaniem i kontrolą IRRBB powinny obejmować jasno określone obowiązki oraz być niezależne od funkcji związanych z podejmowaniem ryzyka w odniesieniu do IRRBB, a osoby pełniące te funkcje powinny przedstawiać sprawozdania dotyczące ekspozycji na IRRBB bezpośrednio organowi zarządzającemu lub jego przedstawicielom.
• c) Instytucja powinna dopilnować, aby przedstawiciele organu zarządzającego mieli jasno określone kompetencje w zakresie nadzorowania jednostek odpowiedzialnych za podejmowanie ryzyka w odniesieniu do IRRBB. Należy jasno określić kanał komunikacji wykorzystywany przez przedstawicieli do przekazywania poleceń tym jednostkom.
• d) Organ zarządzający powinien dopilnować, aby struktura instytucji umożliwiała jego przedstawicielom wykonywanie powierzonych im obowiązków oraz ułatwiała skuteczne podejmowanie decyzji i zarządzanie. W tym względzie komitet ds. zarządzania aktywami i pasywami (ALCO) powinien odbywać regularne posiedzenia, a jego skład powinien odzwierciedlać każdy główny departament powiązany z IRRBB. Organ zarządzający powinien wspierać dyskusję na temat procesu zarządzania IRRBB, zarówno między swoimi członkami i przedstawicielami, jak i między swoimi przedstawicielami i innymi pracownikami instytucji. Organ zarządzający powinien również dopilnować, aby regularna komunikacja między działem ds. zarządzania ryzykiem a działem ds. planowania strategicznego ułatwiała monitorowanie ryzyka wynikającego z przyszłej działalności.

4.3.3 Apetyt na ryzyko i limity określone w polityce

Instytucje powinny określić swój apetyt na IRRBB w odniesieniu do ryzyka w kontekście zarówno wartości ekonomicznej, jak i dochodów, a w szczególności:

• a) Instytucje powinny posiadać jasno sformułowane oświadczenia w zakresie apetytu na ryzyko, zatwierdzone przez ich organ zarządzający i wdrożone na podstawie kompleksowych ram apetytu na ryzyko, tj. polityki i procedur ograniczania i kontroli IRRBB.
• b) Ich ramy apetytu na ryzyko powinny określać przekazane uprawnienia, zakres obowiązków i odpowiedzialność za decyzje dotyczące zarządzania IRRBB oraz zawierać wykaz instrumentów, strategii zabezpieczających i możliwości podejmowania ryzyka, które zostały zatwierdzone w odniesieniu do IRRBB.
• c) Przy określaniu swojego apetytu na ryzyko instytucje powinny mieć świadomość ryzyka dla dochodów, które może powstać w wyniku księgowania transakcji w portfelu bankowym Ryzyko dla dochodów może nie ograniczać się wyłącznie do przychodów i kosztów odsetkowych: należy osobno uwzględnić wpływ zmian stóp procentowych na wartość rynkową instrumentów, które w zależności od podejścia księgowego znajdują odzwierciedlenie w rachunku zysków i strat lub bezpośrednio w kapitale (np. poprzez pozostałe całkowite dochody). Instytucje powinny w szczególności wziąć pod uwagę wpływ dochodów związany z opcjami wbudowanymi w instrumenty o wartości godziwej w ramach bieżących scenariuszy szokowych dla ryzyka stopy procentowej i scenariuszy warunków skrajnych. Instytucje powinny również uwzględnić potencjalny wpływ zabezpieczających instrumentów pochodnych stopy procentowej na rachunki zysków i strat, jeżeli zmiany stóp procentowych ograniczyły ich skuteczność.

Instytucje powinny wdrożyć ograniczenia, których celem jest utrzymanie ekspozycji na IRRBB zgodnie z ich apetytem na ryzyko oraz ich ogólnym podejściem do pomiaru IRRBB, w szczególności:

• a) Zagregowane limity ryzyka, które wyraźnie wskazują kwotę IRRBB możliwą do przyjęcia przez organ zarządzający, należy stosować na zasadzie skonsolidowanej oraz, w stosownych przypadkach, na poziomie poszczególnych podmiotów powiązanych.
• b) Limity mogą odnosić się do konkretnych scenariuszy zmian stóp procentowych i struktur terminowych, takich jak ich wzrost lub spadek bądź zmiana kształtu krzywej dochodowości. Zmiany stóp procentowych stosowane podczas opracowywania tych limitów powinny przedstawiać dostatecznie niekorzystne sytuacje szokowe i warunki skrajne, z uwzględnieniem historycznej zmienności stóp procentowych oraz czasu wymaganego przez kierownictwo w celu ograniczenia tych ekspozycji na ryzyko.
• c) Limity określone w polityce powinny być dostosowane do charakteru, wielkości, złożoności i adekwatności kapitałowej instytucji, jak również do jej zdolności do pomiaru ryzyka i zarządzania ryzykiem.
• d) W zależności od charakteru działalności instytucji i jej modelu biznesowego możliwe jest również określenie podlimitów dla poszczególnych jednostek gospodarczych, portfeli, rodzajów instrumentów, określonych instrumentów lub istotnych dodatkowych rodzajów IRRBB, takich jak ryzyko niedopasowania, ryzyko bazowe i ryzyko opcji.
• e) Należy wprowadzić systemy gwarantujące, że pozycje, które przekraczają lub mogą przekroczyć limity określone przez organ zarządzający lub jego przedstawicieli, przyciągną natychmiastową uwagę kierownictwa i zostaną bezzwłocznie poddane eskalacji. Powinna istnieć jednoznaczna polityka określająca, kto będzie informowany, w jaki sposób będzie prowadzona komunikacja oraz jakie działania następcze zostaną podjęte.
• f) Sprawozdania dotyczące miar ryzyka powinny być składane organowi zarządzającemu lub jego przedstawicielom co najmniej raz na kwartał oraz powinny zawierać porównanie bieżących ekspozycji z limitami określonymi w polityce.

Należy wprowadzić ramy pozwalające monitorować zmiany strategii zabezpieczających, które opierają się na instrumentach takich jak instrumenty pochodne, oraz kontrolować ryzyko wyceny według wartości rynkowej w instrumentach rozliczanych według wartości rynkowej.

4.3.4 Polityka dotycząca ryzyka, procesy zarządzania ryzykiem i instrumenty kontrolne

• a. Polityka dotycząca ryzyka i procesy zarządzania ryzykiem

Organ zarządzający powinien – na podstawie swojej ogólnej strategii w zakresie IRRBB – wdrażać właściwe zasady polityki, procesy i systemy zarządzania ryzykiem, zapewniające:

• a) ustanowienie procedur aktualizacji scenariuszy pomiaru i oceny IRRBB;
• b) właściwe i proporcjonalne podejście do pomiaru IRRBB i odpowiadające mu założenia dotyczące pomiaru i oceny tego ryzyka, łącznie z alokacją kapitału wewnętrznego na różne rodzaje IRRBB;
• c) regularny przegląd i ewentualną zmianę założeń wykorzystywanych modeli;
• d) określenie standardów oceny pozycji i pomiaru wyników;
• e) istnienie odpowiedniej dokumentacji i kontroli dozwolonych strategii zabezpieczających i instrumentów zabezpieczających; oraz
• f) określenie kompetencji i odpowiedzialności za zarządzanie ekspozycją na IRRBB.

Zasady polityki powinny być odpowiednio uzasadnione, solidne i udokumentowane oraz powinny uwzględniać wszystkie składniki IRRBB, które są istotne dla indywidualnych okoliczności instytucji. Bez uszczerbku dla zasady proporcjonalności polityki dotyczące IRRBB powinny obejmować:

• a) Zastosowanie granicy między „portfelem bankowym” a „portfelem handlowym”. Wewnętrzne przeniesienia ryzyka między portfelem bankowym a portfelem handlowym powinny być odpowiednio udokumentowane i monitorowane w ramach szerszego monitorowania IRRBB na podstawie instrumentów pochodnych stóp procentowych.
• b) Bardziej szczegółową definicję wartości ekonomicznej i jej spójności z metodą zastosowaną do wyceny aktywów i zobowiązań (np. opartą na zdyskontowanej wartości przyszłych przepływów pieniężnych oraz zdyskontowanej wartości przyszłych dochodów), przyjętą do użytku wewnętrznego.
• c) Bardziej szczegółową definicję ryzyka dla dochodów i jego spójności z podejściem instytucji do tworzenia planów finansowych i prognoz finansowych przyjętą na potrzeby użytku wewnętrznego.
• d) Wielkość i formę różnych szoków dla ryzyka stopy procentowej do wykorzystania w wewnętrznych obliczeniach IRRBB.
• e) Stosowanie podejść opartych na warunkowym lub bezwarunkowym modelowaniu przepływów pieniężnych.
• f) Traktowanie transakcji sekwencyjnych⁷ (w tym odpowiedniego zabezpieczenia).
• g) Zagregowane walutowe ekspozycje na ryzyko stopy procentowej.

7 Ekspozycje sekwencyjne (np. gdy kredyt został zatwierdzony i klient może zdecydować, czy zaciągnąć kredyt) skutecznie oferują klientowi opcję, która najprawdopodobniej zostanie wykorzystana, gdy warunki rynkowe będą najmniej dopasowane do danej instytucji (negatywna wypukłość). Zarządzanie ekspozycjami sekwencyjnymi opiera się na dokładnych danych dotyczących otrzymanych ofert i modelowaniu przewidywanego zaciągnięcia kredytu.

• h) Pomiar i zarządzanie ryzykiem bazowym wynikającym z różnych indeksów stóp procentowych.
• i) Włączenie (lub niewłączenie) aktywów i zobowiązań bezodsetkowych do portfela bankowego (w tym kapitału i rezerw) w celu pomiaru IRRBB w ramach ICAAP.
• j) Behawioralne traktowanie rachunków bieżących i rachunków oszczędnościowych (tj. zakładana zapadalność dla zobowiązań, których zapadalność umowna jest krótka, ale rzeczywista długa).
• k) Pomiar skutków IRRBB wynikającego z opcji behawioralnych i opcji automatycznych w aktywach i zobowiązaniach, w tym efekty wypukłości i nieliniowe profile spłaty.
• l) Stopień rozdrobnienia zastosowany w kalkulacjach pomiarowych (np. wykorzystanie przedziałów czasowych).
• m) Wewnętrzną definicję marży handlowej oraz odpowiednią metodę wewnętrznego traktowania marż handlowych.

Wszystkie zasady polityki dotyczące IRRBB powinny być poddawane regularnym przeglądom, co najmniej raz w roku, oraz w razie potrzeby aktualizowane.

W celu zagwarantowania odpowiedniości i rzetelności polityki i procedur instytucji w zakresie zarządzania IRRBB organ zarządzający lub jego przedstawiciele powinni dokonać przeglądu tych polityk i procedur w świetle wyników regularnie sporządzanych sprawozdań.

Organ zarządzający lub jego przedstawiciele powinni dopilnować, aby analizy i działania związane z zarządzaniem IRRBB były przeprowadzane przez wystarczający i kompetentny personel posiadający wiedzę specjalistyczną i doświadczenie w sposób zgodny z charakterem i zakresem działalności instytucji.

• b. Kontrole wewnętrzne

W odniesieniu do polityki i procedur kontroli IRRBB instytucje powinny posiadać odpowiednie procedury zatwierdzania, limity ekspozycji, przeglądy i inne mechanizmy mające na celu uzyskanie wystarczającej pewności, że cele zarządzania ryzykiem są osiągane.

Instytucje powinny przeprowadzać regularne przeglądy i oceny swoich wewnętrznych systemów kontroli oraz procesów zarządzania ryzykiem, dążąc do zapewnienia przestrzegania określonych zasad i procedur przez personel. Takie przeglądy powinny również obejmować wszelkie istotne zmiany, które mogą wpływać na skuteczność kontroli, w tym zmiany warunków rynkowych, personelu, technologii i struktur przestrzegania limitów ekspozycji, a także zapewniać dostępność odpowiednich procedur eskalacji na wypadek przekroczenia limitów. Przeglądy i oceny powinny być przeprowadzane regularnie przez osoby fizyczne lub jednostki niezależne od weryfikowanej funkcji. W przypadku gdy uzasadnione jest wprowadzenie poprawek lub ulepszeń do kontroli wewnętrznych, powinien istnieć wewnętrzny mechanizm przeglądu zapewniający ich terminowe wprowadzenie w życie.

Instytucje powinny posiadać własne procesy identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli IRBB, które mogą być regularnie poddawane przeglądowi przez niezależną jednostkę audytu wewnętrznego lub zewnętrznego. W takich przypadkach należy udostępnić właściwym organom sprawozdania sporządzone przez audytorów wewnętrznych lub zewnętrznych lub inne równoważne podmioty zewnętrzne.

• c. Systemy informatyczne i jakość danych w odniesieniu do IRRBB

Systemy informatyczne i aplikacje stosowane przez instytucję do przeprowadzania, przetwarzania i zapisywania operacji oraz do identyfikacji, pomiaru i agregacji ekspozycji na IRRBB, a także do generowania sprawozdań, powinny wspierać terminowe i dokładne zarządzanie IRRBB. W szczególności systemy te powinny:

• a) Za wierać dane dotyczące ryzyka stopy procentowej w odniesieniu do wszystkich istotnych ekspozycji instytucji na IRRBB, w tym ekspozycji na ryzyko niedopasowania, ryzyko bazowe i ryzyko opcji. Powinno to wesprzeć system pomiarowy instytucji służący do identyfikacji, pomiaru i agregacji głównych źródeł ekspozycji na IRRBB.
• b) Być w stanie w pełni i wyraźnie rejestrować wszystkie transakcje dokonywane przez instytucję, uwzględniając ich charakterystykę pod względem IRRBB.
• c) Być dostosowane do złożoności i liczby transakcji generujących IRRBB.
• d) Zapewniać wystarczającą elastyczność, aby objąć odpowiedni zakres scenariuszy szokowych i warunków skrajnych i wszelkich dodatkowych scenariuszy.
• e) Umożliwiać instytucjom pełny pomiar, ocenę i monitorowanie wpływu poszczególnych transakcji na ich ogólną ekspozycję.
• f) Być w stanie obliczać miary wartości ekonomicznej i miary IRRBB bazujące na dochodach, a także inne miary IRRBB zalecane przez właściwe organy, na podstawie scenariuszy szokowych dla ryzyka stopy procentowej i scenariuszy warunków skrajnych określonych w punktach 4.4.3 i 4.4.4.
• g) Być dostatecznie elastyczne, aby uwzględniać ograniczenia nadzorcze nałożone na wewnętrzne założenia instytucji dotyczące parametrów ryzyka.

System informatyczny i system transakcyjny powinny być w stanie rejestrować profil przeszacowania, charakterystykę stóp procentowych (w tym spreadu) i charakterystykę opcji produktów, aby umożliwić pomiar ryzyka niedopasowania, ryzyka bazowego i ryzyka opcji. System transakcyjny powinien w szczególności umożliwiać gromadzenie szczegółowych informacji na temat terminów przeszacowania danej transakcji, rodzaju lub indeksu stopy procentowej, ewentualnych opcji (w tym wcześniejszej spłaty lub wykupu) oraz opłat z tytułu skorzystania z tych opcji.

Sys temy wykorzystywane do pomiaru IRRBB powinny być w stanie uwzględnić charakterystykę IRRBB w odniesieniu do wszystkich produktów. Systemy te powinny również umożliwiać dezagregację wpływu poszczególnych instrumentów i portfeli IRRBB na poziom ryzyka w portfelu bankowym.

Zwłaszcza w przypadku złożonych produktów strukturyzowanych system transakcyjny powinien umożliwiać gromadzenie informacji na temat odrębnych części produktu i uwzględniać ich charakterystykę pod względem IRRBB (np. charakterystykę aktywów i zobowiązań pogrupowanych według określonych cech, takich jak termin przeszacowania lub elementy opcjonalności). Instytucja powinna zagwarantować, że system informatyczny jest w stanie nadążyć za wprowadzaniem nowych produktów.

Należy ustanowić odpowiednie kontrole organizacyjne systemów informatycznych, aby zapobiec uszkodzeniu danych wykorzystywanych przez systemy komputerowe i aplikacje dotyczące IRRBB oraz aby kontrolować zmiany kodowania stosowanego w tych aplikacjach, w szczególności w celu zapewnienia:

• a) wiarygodności danych wejściowych oraz integralności systemów przetwarzania w odniesieniu do modeli IRRBB;
• b) ograniczenia do minimum prawdopodobieństwa wystąpienia błędów w systemie informatycznym, w tym błędów podczas przetwarzania i agregowania danych; oraz
• c) podjęcia odpowiednich działań w przypadku wystąpienia zakłóceń na rynku lub załamania się rynku.

Miary ryzyka powinny opierać się na wiarygodnych danych rynkowych i wewnętrznych. Instytucje powinny kontrolować jakość zewnętrznych źródeł informacji wykorzystywanych do tworzenia baz danych historycznych na temat stóp procentowych, jak również częstotliwości aktualizacji tych baz danych.

Aby zapewnić wysoką jakość danych, instytucje powinny wdrożyć odpowiednie procesy gwarantujące prawidłowość danych wprowadzanych do systemu informatycznego. Wprowadzanie danych powinno być w jak największym stopniu zautomatyzowane, aby ograniczyć błędy administracyjne, a mapowanie danych powinno być okresowo poddawane przeglądowi i testowane w oparciu o zatwierdzoną wersję modelu. Ponadto powinna istnieć wystarczająca dokumentacja głównych źródeł danych wykorzystywanych w procesie pomiaru ryzyka instytucji. Instytucje powinny również ustanowić odpowiednie mechanizmy weryfikacji prawidłowości procesu agregacji i rzetelności wyników modeli. Mechanizmy te powinny potwierdzać dokładność i wiarygodność danych.

W przypadku gdy instytucje ujmują przepływy pieniężne w różnych przedziałach czasowych (np. w celu analizy luk) lub przypisują przepływy pieniężne do różnych punktów szczytowych w celu odzwierciedlenia różnych okresów zapadalności krzywej stóp procentowych, kryteria klasyfikacji powinny być niezmienne w czasie, aby umożliwić miarodajne porównanie danych dotyczących ryzyka w różnych okresach.

Instytucje powinny określić potencjalne przyczyny rozbieżności i nieprawidłowości, które mogą powstać podczas przetwarzania danych. Instytucje powinny posiadać odpowiednie procedury postępowania w razie rozbieżności i nieprawidłowości, w tym procedury wzajemnego uzgadniania pozycji, aby umożliwić wyeliminowanie tych rozbieżności i nieprawidłowości.

Instytucje powinny ustanowić odpowiednie procesy, aby zapewnić spójność danych wprowadzanych do modeli pomiaru IRRBB w całej grupie, np. do symulacji dochodów, z danymi wykorzystywanymi do planowania finansowego.

• d. Sprawozdawczość wewnętrzna

Stosowane przez instytucje wewnętrzne systemy raportowania ryzyka powinny dostarczać terminowe, dokładne i wyczerpujące informacje na temat ekspozycji instytucji na IRRBB. Sprawozdania wewnętrzne powinny być sporządzane przynajmniej raz na kwartał.

Sprawozdania wewnętrzne powinny być przekazywane organowi zarządzającemu lub jego przedstawicielom, powinny zawierać odpowiednio zagregowane dane (według poziomu konsolidacji i waluty) oraz powinny być regularnie weryfikowane. Sprawozdania powinny zawierać odpowiedni zakres informacji dla danego poziomu zarządzania (np. organu zarządzającego, kadry kierowniczej wyższego szczebla) i dla konkretnej sytuacji instytucji i otoczenia gospodarczego.

Sprawozdania w sprawie IRRBB powinny przedstawiać zagregowane informacje i dostatecznie szczegółowe dane, aby umożliwić organowi zarządzającemu lub jego przedstawicielom ocenę wrażliwości instytucji na zmiany warunków rynkowych i innych istotnych czynników ryzyka. Treść sprawozdań powinna odzwierciedlać zmiany profilu ryzyka instytucji i zmiany w otoczeniu gospodarczym oraz powinna umożliwiać porównanie bieżącej ekspozycji z limitami określonymi w polityce instytucji.

Sprawozdania w sprawie IRRBB powinny regularnie przedstawiać wyniki przeglądów i kontroli modelu oraz porównania prognoz dokonanych w przeszłości lub oszacowań ryzyka z faktycznymi wynikami w celu ujawnienia potencjalnych niedociągnięć w zakresie modelowania. W szczególności instytucje powinny dokonać oceny modelowanych strat z tytułu przedterminowej spłaty względem strat poniesionych w przeszłości. Należy jasno wskazać portfele, które mogą podlegać znacznym zmianom rynkowym, a ich wpływ powinien być monitorowany przez system informacji zarządczej instytucji i podlegać nadzorowi zgodnie z wszelkimi innymi portfelami narażonymi na ryzyko rynkowe.

Mimo że rodzaje sprawozdań sporządzanych dla organu zarządzającego lub jego przedstawicieli będą się różnić w zależności od struktury portfela instytucji, zgodnie z ust. 65 powinny one uwzględniać następujące elementy:

• a) Podsumowania łącznych ekspozycji instytucji na IRRBB, w tym informacje na temat ekspozycji na ryzyko niedopasowania, ryzyko bazowe i ryzyko opcji. Należy określić i wyjaśnić aktywa, zobowiązania, przepływy środków pieniężnych oraz strategie determinujące poziom i ukierunkowanie IRRBB.
• b) Sprawozdania potwierdzające zgodność instytucji ze strategiami i limitami.
• c) Kluczowe założenia dotyczące modelowania, takie jak charakterystyka depozytów o nieustalonym terminie wymagalności, wcześniejsza spłata kredytów o stałym oprocentowaniu, wcześniejsza wypłata depozytów terminowych, zaciągnięcie zobowiązań, agregacja walut i traktowanie marż handlowych.
• d) Szczegółowe informacje na temat wpływu kluczowych założeń dotyczących modelowania na pomiar IRRBB pod względem zarówno miar wartości ekonomicznej, jak i miar bazujących na dochodach, obejmujące zmiany założeń w różnych scenariuszach dla ryzyka stopy procentowej.
• e) Szczegółowe informacje na temat wpływu instrumentów pochodnych stopy procentowej na pomiar IRRBB pod względem zarówno miar wartości ekonomicznej, jak i miar bazujących na dochodach.
• f) Szczegółowe informacje na temat wpływu instrumentów o wartości godziwej, w tym aktywów i zobowiązań poziomu 3, na pomiar IRRBB pod względem zarówno miar wartości ekonomicznej, jak i miar bazujących na dochodach.
• g) Wyniki testów warunków skrajnych, o których mowa w punkcie 4.4.4, szoki, o których mowa w punkcie 4.4.3, nadzorczy test wartości odstających, o której mowa w punkcie 4.5, oraz oceny wrażliwości na kluczowe założenia i parametry; oraz
• h) Podsumowania przeglądów strategii, procedur i adekwatności systemów pomiaru IRRBB, w tym wszelkich ustaleń audytorów wewnętrznych i zewnętrznych lub innych równoważnych podmiotów zewnętrznych (na przykład doradców).

Na podstawie tych sprawozdań organ zarządzający lub jego przedstawiciele powinni mieć możliwość oceny wrażliwości instytucji na zmiany warunków rynkowych i innych istotnych czynników ryzyka, w szczególności w odniesieniu do portfeli, które mogą potencjalnie podlegać znacznym zmianom rynkowym.

Wewnętrzny system pomiarowy powinien generować sprawozdania w formacie umożliwiającym różnym poziomom kadry kierowniczej instytucji ich łatwe zrozumienie i podejmowanie decyzji w odpowiednim czasie. Sprawozdania powinny stanowić podstawę do regularnego monitorowania, czy instytucja działa zgodnie ze swoją strategią i przyjętymi limitami ryzyka stopy procentowej.

• e. Zarządzanie modelem

Instytucje powinny dopilnować, aby walidacja metod pomiaru IRRBB – która powinna zostać poddana przeglądowi i walidacji niezależnie od ich opracowania – oraz ocena odpowiedniego ryzyka modelu były uwzględniane w formalnym procesie formułowania polityki, który powinien zostać zweryfikowany i zatwierdzony przez organ zarządzający lub jego przedstawicieli. Politykę należy zintegrować w ramach procesów zarządzania na potrzeby zarządzania ryzykiem modelu i powinna ona określać:

• a) funkcje zarządcze oraz wyznaczenie osób odpowiedzialnych za opracowywanie, zatwierdzanie, dokumentowanie, wdrażanie i stosowanie modeli; oraz
• b) obowiązki w zakresie nadzorowania modelu oraz strategie obejmujące opracowanie wstępnych i bieżących procedur walidacji, ocenę wyników, zatwierdzanie, kontrolę wersji, procesy stosowania wyjątków, eskalacji, modyfikacji i likwidacji.

Ra my walidacji powinny obejmować cztery następujące elementy główne:

• a) ocenę poprawności koncepcyjnej i metodologicznej, w tym dowody opracowania;
• b) stałe monitorowanie modelu, w tym weryfikację procesu i analizę porównawczą;
• c) analizę wyników, w tym weryfikację historyczną kluczowych parametrów wewnętrznych (np. stabilność depozytów, częstość przedterminowej spłaty kredytu, wczesne umorzenie depozytów, wycena instrumentów); oraz
• d) dogłębną ocenę wszelkich opinii i ocen ekspertów stosowanych w modelach wewnętrznych.

W odniesieniu do działań w zakresie oczekiwanej wstępnej i bieżącej walidacji w ramach polityki należy ustanowić hierarchiczny proces ustalania stabilności ryzyka modelu na podstawie aspektów ilościowych i jakościowych takich jak wielkość, wpływ, wyniki osiągnięte w przeszłości oraz wiedza fachowa pracowników na temat stosowanej techniki modelowania.

Zarządzanie ryzykiem modelu dla IRRBB powinno być zgodne z całościowym podejściem, które rozpoczyna się od jego uzasadnienia, opracowania i wdrożenia przez właścicieli i użytkowników modelu. Przed uzyskaniem wewnętrznego pozwolenia na stosowanie należy dokonać przeglądu i walidacji procesu określania danych wejściowych, założeń, metod modelowania i wyników modelu niezależnie od opracowywania modeli IRRBB.

Wyni ki przeglądu i walidacji oraz wszelkie zalecenia dotyczące stosowania modelu powinny zostać przedstawione organowi zarządzającemu lub jego przedstawicielom oraz zatwierdzone przez nich. Po zatwierdzeniu model powinien być przedmiotem ciągłego przeglądu, weryfikacji i walidacji z częstotliwością zgodną z poziomem ryzyka modelu określonym i zatwierdzonym przez instytucję.

W ramach trwającego procesu przeglądu należy określić szereg zdarzeń dopuszczających zastosowanie wyjątku, które kontrolerzy modelu są zobowiązani zgłosić organowi zarządzającemu lub jego przedstawicielom w odpowiednim czasie w celu określenia działań naprawczych i ograniczeń dotyczących korzystania z modelu. W stosownych przypadkach należy wyznaczyć wyraźne zezwolenia na kontrolę wersji dla autorów modelu.

Na podstawie obserwacji i nowych informacji uzyskanych w miarę upływu czasu zatwierdzony model można zmienić lub wycofać. Instytucje powinny sformułować strategie polityczne dotyczące transformacji modelu, w tym pozwolenia na zmianę i kontrolę wersji oraz dokumentację.

Instytucje mogą korzystać z zewnętrznych modeli IRRBB na potrzeby zarządzania i kontroli IRRBB, pod warunkiem że modele te są odpowiednio dostosowane, tak aby właściwie odzwierciedlały szczególną charakterystykę danej instytucji. Oczekuje się, że instytucje będą w pełni rozumiały podstawową analizę, założenia i metody modeli zewnętrznych oraz zapewnią ich odpowiednie włączenie do ogólnych systemów i procesów zarządzania ryzykiem w instytucjach. W przypadku gdy w dostarczaniu danych rynkowych, założeń behawioralnych lub konfiguracji modelu uczestniczą osoby trzecie, instytucja powinna dysponować procedurą pozwalającą określić, czy powyższe czynności są właściwe dla jej działalności, a także dla charakterystyki ryzyka prowadzonej przez nią działalności. Instytucje powinny zapewnić odpowiednią dokumentację dotyczącą korzystania przez nie z modeli zewnętrznych, w tym każdego konkretnego dostosowania do indywidualnych potrzeb.

W procesie walidacji należy uwzględnić dane wejściowe lub założenia modelu, niezależnie od tego, czy pochodzą one z procesów modelu wewnętrznego, czy też od osób trzecich. Instytucja powinna udokumentować i wyjaśniać decyzje dotyczące specyfikacji modelu w ramach procesu walidacji.