4.2 Identyfikacja i zarządzanie IRRBB

W kontekście oceny ekspozycji na IRRBB i zarządzania tymi ekspozycjami instytucje powinny uwzględniać wszystkie instrumenty w portfelu bankowym wrażliwe na zmiany stóp procentowych , w tym aktywa, zobowiązania, instrumenty pochodne na stopę procentową, instrumenty pochodne niebędące instrumentami pochodnymi na stopę procentową, ale odnoszące się do stopy procentowej, oraz inne pozycje pozabilansowe (takie jak zobowiązania kredytowe).

Instytucje powinny uwzględnić ekspozycje nieobsługiwane⁶ (w ujęciu netto) jako instrumenty wrażliwe na zmiany stóp procentowych, odzwierciedlają ce oczekiwane przepływy pieniężne i ich harmonogram.

⁶ Ekspozycje nieobsługiwane są zdefiniowane w załączniku V do rozporządzenia (UE) nr 680/2014.

Bez uszczerbku dla pkt 10 włącza się działalność zaliczaną do portfela handlowego prowadzoną na małą skalę, zgodnie z definicją zawartą w art. 94 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 575/2013, chyba że jej ryzyko stopy procentowej jest ujęte w innej mierze ryzyka.

4.2.2 Identyfikacja, obliczanie i alokacja kapitału pod kątem IRRBB

Oceniając kwoty, rodzaje i strukturę kapitału wewnętrznego na podstawie art. 73 dyrektywy 2013/36/UE, instytucje powinny oprzeć wkład IRRBB w ocenie całkowitego kapitału wewnętrznego na wynikach wewnętrznych systemów pomiar u instytucji, z uwzględnieniem kluczowych założeń i limitów ryzyka. C ałkowity poziom kapitału powinien być proporcjonalny zarówno do faktycznego zmierzonego poziomu ryzyka danej instytucji (w tym dla IRRBB), jak i do jej apetytu na ryzyko, oraz powinien zostać należycie udokumentowany w raporcie instytucji z procesu oceny adekwatności kapitału wewnętrznego (raporcie ICAAP).

Instytucje powinny wykazać, że ich kapitał wewnętrzny jest proporcjonalny do poziomu IRRBB, biorąc pod uwagę wpływ na kapitał wewnętrzny potencjalnych zmian wartości ekonomicznej instytucji oraz miar przyszłego wyniku odsetkowego netto z uwzględnieniem zmian wartości rynkowej wynikając ych ze zmian stóp procentowych. Instytucje powinny wyznaczać miary ryzyka IRRBB przy określaniu kapitału wewnętrznego, szczególnie zwracając uwagę na to, że miary IRRBB ujmują ryzyko w sposób komplementarny (np. uwzględniając IRRBB z innego horyzontu czasowego ). Od instytucji nie oczekuje się podwójnego naliczania kapitału wewnętrznego dla miar wartości ekonomicznej i wyniku odsetkowego netto z uwzględnieniem zmian wartości rynkowej. Metoda alokacji kapitału wewnętrznego powinna jednak uwzględniać obie miary ryzyka IRRBB i zapewnić wyraźną ocenę ich ewentualnego wpływu na kapitał wewnętrzny.

W ramach analizy ICAAP dotyczącej kwoty kapitału wewnętrznego wymaganej do celów IRRBB instytucje powinny wziąć pod uwagę:

• (a) kapitał wewnętrzny utrzymywany z tytułu ryzyka dla wartości ekonomicznej, które mogłoby powstać na skutek niekorzystnych zmian stóp procentowych; oraz
• (b) zapotrzebowanie na kapitał wewnętrzny wynikające z wpływu zmian stóp na przyszł y wynik odsetkowy netto z uwzględnieniem zmian wartości rynkowej oraz wynikające z tego skutki dla poziomów bufora kapitału wewnętrznego.

Instytucje powinny opierać się nie tylko na ocenach nadzorczych adekwatności kapitałowej na potrzeby IRRBB lub na wynikach nadzorczego testu wartości odstając ych, ale powinny opracowywać i wykorzystywać własne metody alokacji kapitału, oparte na ich apetycie na ryzyko, poziomie ryzyka i polityce zarządzania ryzykiem. Określając odpowiedni poziom kapitału, instytucje powinny wziąć pod uwagę zarówno kwotę, jak i jakość potrzebnego kapitału.

Oceny adekwatności kapitałowej dla IRRBB powinny uwzględniać:

• (a) wartość i tenor wewnętrznych limitów dla ekspozycji IR R BB, a także to, czy limity te zostały osiągnięte w mo mencie kalkulacji kapitału;
• (b) przewidywane koszty zabezpieczenia pozycji otwartych, które mają pozwolić na realizację wewnętrznych oczekiwań dotyczących przyszłego poziomu stóp procentowych;
• (c) wrażliwość wewnętrznych miar IRRBB na kluczowe lub niedoskonałe założenia dotyczące modelowania;
• (d) wpływ scenariuszy szokowych i scenariuszy warunków skrajnych na pozycje wyceniane według różnych indeksów stóp procentowych (ryzyko bazowe);
• (e) wpływ na wartość ekonomiczną i wynik odsetkowy netto z uwzględnieniem zmian wartości rynkowej niedopasowanych pozycji w różnych walutach;
• (f) wpływ wbudowanych strat i zysków;
• (g) podział kapitału w stosunku do ryzyka we wszystkich podmiotach prawnych objętych zakresem konsolidacji ostrożnościowej grupy jako uzupełnienie adekwatności łącznego kapi tału na zasadzie skonsolidowanej;
• (h) podstawowe czynniki ryzyka; oraz
• (i) okoliczności, w których ryzyko może się urzeczywistnić.

Wyniki adekwatności kapitałowej dla IRRBB należy uwzględnić w ICAAP instytucji oraz przełożyć na oceny kapitału powiązanego z liniami biznesowymi.

Do kalibracji wartości kapitału wewnętrznego utrzymywanego z tytułu IRRBB instytucje powinny wykorzystywać systemy pomiaru oraz szereg scenariuszy szokowych i scenariuszy warunków skrajnych dla ryzyka stopy procentowej, dostosowanych do profilu ryzyka instytucji, aby określić w ujęciu ilościowym potencjalną skalę skutków IRRBB w niekorzystnych warunkach.

Instytucje stosujące modele kapitału wewnętrznego powinny zapewnić odpowiednią alokacj ę kapitału wewnętrznego dla IRRBB w ramach alokacji całkowitego kapitału wewnętrznego oraz dokumentację założeń dotyczących dywersyfikacji, a także weryfikację ich wiarygodności i stabilności przy pomocy danych historycznych właściwych dla danej instytucji i rynków, na których prowadzi ona działalność. Koszty kapitału wewnętrznego można alokować z powrotem do obszarów działalności i produktów, aby zapewnić odpowiednią wiedzę osób odpowiedzialnych za zarządzanie kosztami na temat pełnych kosztów działalności lub produktów.

Przy ustalaniu, cz y należy dokonać alokacji kapitału wewnętrznego z tytułu IRRBB na miary wyniku odsetkowego netto z uwzględnieniem zmian wartości rynkowej, instytucje powinny wziąć pod uwagę:

• (a) względne znaczenie wyniku odsetkowego netto dla dochodu netto ogółem, a tym samym wpływ istotnych zmian wyniku odsetkowego netto rok do roku;
• (b) faktyczne poziomy wyniku odsetkowego netto, możliwe do osiągnięcia w różnych scenariuszach (tj. zakres, w jakim marże są wystarczająco szerokie, aby absorbować zmienność wynikającą z pozycji stóp procentowych i zmian w kosztach zobowiązań);
• (c) możliwość poniesienia rzeczywistych strat w przypadku zaistnienia warunków skrajnych lub będących wynikiem ciągłych zmian w otoczeniu rynkowym, np. gdy może okazać się konieczna likwidacja pozycji, które zawarte zostały jako inwestycja długoterminowa w celu ustabilizowania mia r wyniku odsetkowego netto z uwzględnieniem zmian wartości rynkowej;
• (d) względne znaczenie instrumentów wrażliwych na zmiany stóp procentowych (w tym instrumentów pochodnych na stopę procentową) w portfelu bankowym, z potencjalnymi skutkami wykazanymi w rachu nku zysków i strat lub bezpośrednio w kapitale (np. poprzez inne całkowite dochody); oraz
• (e) wahania miar wyniku odsetkowego netto z uwzględnieniem zmian wartości rynkowej, siłę i stabilność miar wyniku odsetkowego netto z uwzględnieniem strumieni zmian wartości rynkowej oraz poziom dochodu niezbędnego do wygenerowania i utrzymania normalnych operacji biznesowych . Instytucje o wysokim poziomie IRRBB, który w możliwym zakresie scenariuszy rynkowych mógłby prowadzić do strat, ograniczenia normalnej wypłaty dywidend lub ograniczenia operacji biznesowych , powinny zapewnić sobie posiadanie wystarczającego kapitału, który będzie w stanie pokryć niekorzystny wpływ tych scenariuszy.

Instytucje powinny uwzględnić korekty bufora kapitału wewnętrznego, w przypadku których wyniki ich testów warunków skrajnych wskazują na możliwość zmniejszenia miar wyniku odsetkowego netto z uwzględnieniem zmian wartości rynkowej (a tym samym zmniejszenia zdolności generowania kapitału) w ramach scenariuszy warunków skrajnych. 4.2.3 Strategia zar ządzania IRRBB

Strategia instytucji w zakresie IRRBB, obejmująca apetyt na ryzyko IRRBB i ograniczanie IRRBB, powinna stanowić część ogólnej strategii, w szczególności część celów strategicznych i celów w zakresie ryzyka, które organ zarządzający musi zatwierdzić zgodnie z art. 88 ust. 1 akapit drugi lit. a) dyrektywy 2013/36/UE.

Apetyt instytucji na ryzyko IRRBB należy określić pod kątem dopuszczalnego wpływu wahań stóp procentowych na obie miary IRRBB oraz odzwierciedlić w limitach. Instytucje wykazujące znaczne ekspozycje na ryzyko niedopasowania, ryzyko bazowe lub ryzyko opcji powinny określić swój apetyt na ryzyko w odniesieniu do każdego z tych istotnych podkategorii IRRBB.

Ogólna strategia w zakresie IRRBB powinna również obejmować decyzję o tym, w jakim zakresie model biznesowy polega na generowaniu wyniku odsetkowego netto przez wykorzystanie rosnącej krzywej dochodowości, tj. finansowanie aktywów ze stosunkowo długim terminem przeszacowania zobowiązaniami ze stosunkowo krótkim terminem przeszacowania. Jeżeli model biznesowy w znacznym stopniu opiera się na tym źródle wyniku odsetkowego netto, organ z arządzający powinien wyjaśnić swoją strategię w zakresie IRRBB i sposób, w jaki planuje przetrwać okresy, gdy krzywe dochodowości są płaskie lub malejące.

Przed nabyciem nowych produktów lub wdrożeniem nowych działań instytucje powinny należycie oceniać propozycje dotyczące wykorzystywania nowych produktów lub udziału w nowych działaniach, strategie podejmowania ryzyka lub strategie zabezpieczające, aby zagwarantować określenie zasobów wymaganych do ustanowienia rzetelnego i skutecznego zarządzania produktem lub działalnością pod kątem IRRBB, zgodność proponowanych działań z ogólnym apetytem instytucji na ryzyko oraz ustanowienie procedur identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontrolowania ryzyka związanego z proponowanym produktem lub rodzajem działalności. Należy zapewnić właściwe zrozumienie charakterystyki IRRBB tych nowych produktów i działań.

Instytucje stosujące instrumenty pochodne do ograniczenia ekspozycji na IRRBB powinny mieć niezbędną wiedzę i doświadczenie. Każda instytucja powinna wykazać, że rozumie konsekwencje zabezpieczenia instrumentami pochodnymi na stopę procentową.

Instytucje stosujące modele zachowań klientów jako wkład do pomiaru swojego IRRBB powinny posiadać niezbędną wiedzę i doświadczenie. Każda instytucja powinna być w stanie wy kazać, że rozumie konsekwencje modelowania zachowań swojej bazy klientów.

Podejmując decyzje o działaniach zabezpieczających, instytucje powinny być świadome skutków polityki rachunkowości, ale podejście rachunkowe nie powinno wyznaczać ich podejścia do zarządzania ryzykiem.

Instytucje konsolidujące powinny zapewnić spójność przyjętych zasad zarządzania wewnętrznego i procesów w zakresie zarządzania IRRBB oraz ich właściwe zintegrowanie na zasadzie skonsolidowanej i subskonsolidowanej.

4.2.4 Ramy zarządzania IRRBB oraz zakres odpowiedzialności

W świetle przyjętych zasad zarządzania wewnętrznego na podstawie artykułów 74 i 88 dyrektywy 2013/36/UE instytucje powinny, w odniesieniu do IRRBB, zapewnić , aby:

• (a) ich organ zarządzający ponosił ostateczną odpowiedzialność za nadzorowanie ram zarządzania IRRBB, ram apetytu instytucji na ryzyko oraz kwot, typów i podziału kapitału wewnętrznego w celu odpowiedniego pokrycia ryzyka. Organ zarządzający powinien określić ogólną strategię instytucji w zakresie IRRBB i zatwierdzić od powiednie polityki i procesy. Organ zarządzający może jednak delegować funkcje monitorowania i zarządzania IRRBB kadrze kierowniczej wyższego szczebla, indywidualnym ekspertom lub komitetowi ds. zarządzania aktywami i pasywami zgodnie z warunkami określony mi w pkt 42;
• (b) posiadały one ramy zarządzania IRRBB określające wyraźne zakresy odpowiedzialności oraz składające się z systemu limitów, polityk, procesów i kontroli wewnętrznych, w tym regularnych niezależnych przeglądów i ocen skuteczności ram;
• (c) aby przyjęt e zasady, procesy i mechanizmy, odnoszące się do oceny IRRBB, były kompleksowe i proporcjonalne do charakteru, skali i złożoności ryzyka nieodłącznie związanego z modelem biznesowym i działalnością instytucji.

Organ zarządzający powinien być odpowiedzialny w szczególności za:

• (a) zrozumienie charakteru i poziomu ekspozycji na IRRBB. Organ zarządzający powinien zapewnić jasne wytyczne dotyczące apetytu na ryzyko IRRBB w kontekście strategii biznesowych instytucji;
• (b) ustalenie podejmowania odpowiednich działań w celu identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli IRRBB, zgodnie z zatwierdzonymi strategiami i politykami. W tym względzie organ zarządzający lub jego przedstawiciele odpowiadają za ustalenie:
• i. odpowiednich limitów dotyczących IRRBB, w tym określenie konkretnych procedur i zatwierdzeń n iezbędnych do stosowania wyjątków oraz zapewnienie przestrzegania tych limitów;
• ii. systemów i standardów pomiaru IRRBB, wyceny pozycji i pomiaru wyników (instytucji), w tym procedur aktualizacji scenariuszy szokowych stóp procentowych, parametrów i scenariusz y warunków skrajnych oraz kluczowych założeń stanowiących podstawę przeprowadzanej przez instytucję analizy IRRBB;
• iii. kompleksowego procesu sprawozdawczości i przeglądu IRRBB; oraz
• iv. skutecznych mechanizmów kontroli wewnętrznej i systemów informacji zarządczej;
• (c) zatwierdzanie głównych inicjatyw w zakresie zabezpieczania lub podejmowania ryzyka przed ich wdrożeniem. P ozycje związane z wewnętrznymi przeniesieniami ryzyka między portfelem bankowym a portfelem handlowym powinny być odpowiednio udokumentowane;
• (d) nadzoro wanie zatwierdzania, wdrażania i przeglądu polityk, procedur i limitów dotyczących zarządzania IRRBB. Organ zarządzający powinien być regularnie (co najmniej raz na kwartał) informowany na temat poziomu i zmian ekspozycji instytucji na IRRBB;
• (e) zapewnienie, by walidacja metod pomiaru IRRBB oraz ocena ryzyka odnośnych modeli były uwzględniane w ramach formalnego procesu przyjmowania polityki, który powinien zostać poddany przeglądowi i zatwierdzony przez organ zarządzający lub jego przedstawicieli;
• (f) zrozumienie i ocenę działalności swoich przedstawicieli w zakresie monitorowania i kontroli IRRBB, zgodnie z polityką zatwierdzoną przez organ zarządzający, na podstawie regularnych przeglądów aktualnych i dostatecznie szczegółowych informacji;
• (g) zrozumienie skutków st rategii instytucji w zakresie IRRBB i ich potencjalnych powiązań z ryzykiem rynkowym, płynności, kredytowym i operacyjnym, przy czym nie wymaga się od wszystkich członków organu zarządzającego, aby byli ekspertami w tym obszarze. Niektórzy członkowie powinni mieć wystarczającą wiedzę techniczną, pozwalającą im na kwestionowanie raportów przedkładanych organowi zarządzającemu. Instytucja powinna ustalić, że członkowie organu zarządzającego odpowiadają za dopilnowanie, aby kadra kierownicza wyższego szczebla posiadała kompetencje umożliwiające zrozumienie IRRBB oraz aby przeznaczono odpowiednie środki na zarządzanie IRRBB.

Instytucje powinny wprowadzić zasady i procedury dotyczące delegowania przez organ zarządzający zadań w zakresie monitorowania i zarządzania IRRBB, w tym następujące ustalenia i procedury:

• (a) osoby lub komitety, na które organ zarządzający deleguje zadania w zakresie opracowywania polityk i praktyk dotyczących IRRBB, takie jak kadra kierownicza wyższego szczebla, indywidualni eksperci lub ALCO, powinny zostać zidentyfikowane i mieć cele jasno określone przez organ zarządzający ;
• (b) organ zarządzający powinien zapewnić odpowiedni podział obowiązków w ramach procesu zarządzania IRRBB. Funkcje identyfikacj i, pomiaru, monitorowania i kontroli IRRBB powinny mieć jasno określone zakresy odpowiedzialności oraz być niezależne od funkcji podejmowania ryzyka w odniesieniu do IRRBB oraz powinny przekazywać raporty dotyczące ekspozycji na IRRBB bezpośrednio organowi zarządzającemu lub jego przedstawicielom;
• (c) instytucja powinna zapewnić, aby przedstawiciele organu zarządzającego mieli jasno określone uprawnienia w stosunku do jednostek odpowiedzialnych za podejmowanie ryzyka w odniesieniu do IRRBB. Należy jasno określić kanał komunikacji wykorzystywany przez przedstawicieli organu zarządzającego do przekazywania poleceń tym jednostkom;
• (d) organ zarządzający powinien dopilnować, aby struktura instytucji umożliwiała jego przedstawicielom wykonywanie powierzonych im obowiązków oraz ułatwiała skuteczne podejmowanie decyzji i zarządzanie. W tym względzie ALCO lub jego odpowiednik powinien odbywać regularne posiedzenia, a jego skład powinien odzwierciedlać każdy główny departament powiązany z IRRBB. Organ zarządzający powinien wspierać dyskusję na temat procesu zarządzania IRRBB, zarówno między swoimi członkami i przedstawicielami, jak i między swoimi przedstawicielami i innymi pr acownikami instytucji. Organ zarządzający powinien również zapewn ić, aby regularna komunikacja między obszarem zarządzania ryzykiem a obszarem planowania strategicznego ułatwiała monitorowanie ryzyka wynikającego z przyszłej działalności.

4.2.5 Apetyt na ryzyko IRRBB i limity określone w polityce

Instytucje powinny określić swój apetyt na ryzyko IRRBB, w kontekście miar IRRBB, w szczególności:

• (a) instytucje powinny posiadać jasno sformułowane oświadczenia w zakresie apetytu na ryzyko, zatwierdzone przez ich organ za rządzający i wdrożone na podstawie kompleksowych ram apetytu na ryzyko, tj. polityk i procedur ograniczania i kontroli IRRBB;
• (b) ich ramy apetytu na ryzyko powinny:
• a. określać przekazane uprawnienia, zakresy odpowiedzialności i rozliczalności w odniesieniu do decyzji dotyczących zarządzania IRRBB; oraz
• b. zawierać wykaz instrumentów, strategii zabezpieczających i możliwości podejmowania ryzyka dozwolonych w przypadku IRRBB;
• (c) w określaniu swojego apetytu na ryzyko instytucje powinny uwzględniać ryzyko związane z wynikiem odsetkowym netto, które może powstać w wyniku podejścia rachunkowego do transakcji w portfelu bankowym. Ryzyko może nie ograniczać się do przychodów i kosztów z tytułu odsetek: należy osobno uwzględnić wpływ zmian stóp procentowych na wartość rynkową instrumentów, które w zależności od podejścia rachunkowego znajdują odzwierciedlenie w rachunku zysków i strat lub bezpośrednio w kapitale (np. poprzez inne całkowite dochody). Instytucje powinny w szczególności wziąć pod uwagę wpływ związany z opcjami wbudowanymi w instrumenty o wartości godziwej w ramach bieżących scenariuszy szokowych stóp procentowych i scenariuszy warunków skrajnych. Instytucje powinny ró wnież uwzględnić potencjalny wpływ, jaki zabezpieczające instrumenty pochodne na stopę procentową mają na rachunki zysków i strat, jeżeli zmiany stóp procentowych ograniczyły ich efektywność .

Instytucje powinny wdrożyć limity zapewniające utrzymywanie ekspozycji na IRRBB zgodnie z ich apetytem na ryzyko oraz ich ogólnym podejściem do pomiaru IRRBB, w szczególności:

• (a) limity zagregowanego ryzyka, które wyraźnie wskazują kwotę IRRBB możliwą do zaakceptowania przez organ zarządzający, powinny być stosowane na zasadzie skonsolidowanej oraz, w stosownych przypadkach, na poziomie poszczególnych podmiotów powiązanych;
• (b) limity mogą odnosić się do konkretnych scenariuszy zmian stóp procentowych i struktur terminowych, takich jak ich wzrost lub spadek bądź zmiana kształtu krzywej dochodowości. Zmiany stóp procentowych stosowane podczas opracowywania tych limitów powinny dostatecznie odzwierciedlać niekorzystne sytuacje szokowe i warunki skrajne, z uwzględnieniem historycznej zmienności stóp procentowych oraz czasu wymagan ego przez kierownictwo w celu ograniczenia tych ekspozycji na ryzyko;
• (c) limity określone w polityce powinny być dostosowane do charakteru, wielkości, złożoności i adekwatności kapitałowej instytucji, jak również do jej zdolności do pomiaru i zarządzania ryzykiem;
• (d) w zależności od charakteru działalności instytucji i jej modelu biznesowego możliwe jest również określenie podlimitów dla poszczególnych jednostek biznesowych, portfeli, typów instrumentów, określonych instrumentów lub istotnych pod kategorii IRRBB, takich jak ryzyko niedopasowania, ryzyko bazowe i ryzyko opcji;
• (e) należy wprowadzić systemy zapewniające, że pozycje, które przekraczają lub mogą przekroczyć limity określone przez organ zarządzający lub jego przedstawicieli, przyciągną natychmiastową uwagę kierownictwa i zostaną bezzwłocznie poddane eskalacji. Powinna istnieć jednoznaczna polityka określająca, kto będzie informowany, w jaki sposób będzie prowadzona komunikacja oraz jakie działania następcze zostaną podjęte;
• (f) raporty dotyczące miar ryzyka powinny być składane organowi zarządzającemu lub jego przedstawicielom co najmniej raz na kwartał oraz powinny zawierać porównanie bieżących ekspozycji z limitami określonymi w polityce.

Należy wprowadzić ramy pozwalające monitorować zmiany strategii zabezpieczających, które opierają się na instrumentach takich jak instrumenty pochodne, oraz kontrolować ryzyko wyceny według wartości rynkowej (mark-to-market) w instrumentach księgowanych według wartości godziwej.

4.2.6 Polityki dotycząc e ryzyka, procesy zarządzania ry zykiem i instrumenty kontrolne w zakresie IRRBB

Polityki dotycząc e ryzyka i procesy zarządzania ryzykiem

Kontrole wewnętrzne

Systemy informatyczne i jakość danych w odnies ieniu do IRRBB

Sprawozdawczość wewnętrzn a

Zarządzanie model ami