4.2 Zasady dotyczące praktyk zarządzania ryzykiem kredytowym oraz ujmowania oczekiwanych strat kredytowych

Organ zarządzający instytucji kredytowej powinien odpowiadać za zatwierdzanie i regularne weryfikowanie strategii instytucji kredytowej w zakresie zarządzania ryzykiem kredytowym oraz głównych polityk i procesów służących określaniu, szacowaniu, ocenie, monitorowaniu, raportowaniu i ograniczaniu ryzyka kredytowego zgodnie z zatwierdzonym przez ten organ apetytem na ryzyko. Ponadto, aby ograniczyć ryzyko, jakie ekspozycje kredytowe stwarzają deponentom i, mówiąc ogólniej, w odniesieniu do stabilności finansowej, organ zarządzający instytucji kredytowej powinien wymagać od kadry kierowniczej wyższego szczebla przyjęcia i przestrzegania należytych zasad oceny ryzyka⁸ .

Aby wypełnić te obowiązki, organ zarządzający powinien nakazać kadrze kierowniczej wyższego szczebla:

• a. opracowanie i utrzymanie odpowiednich procesów, które powinny być stosowane systematycznie i konsekwentnie służących ustalaniu odpowiednich odpisów zgodnie z obowiązującymi standardami rachunkowości;
• b. ustanowienie i wdrożenie skutecznego systemu kontroli wewnętrznej do celów oceny i pomiaru ryzyka kredytowego; składanie okresowych raportów z wyników realizacji procesów oceny i pomiaru ryzyka kredytowego, w tym wyceny odpisów na oczekiwane straty kredytowe;
• c. ustanowienie, wdrożenie i w razie konieczności aktualizację odpowiednich polityk i procedur informowania o procesie oceny i pomiaru ryzyka kredytowego wszystkich właściwych pracowników instytucji, w szczególności pracowników, którzy są zaangażowani w realizację tego procesu.

Kadra kierownicza wyższego szczebla powinna odpowiadać za wdrożenie strategii w zakresie ryzyka kredytowego, zatwierdzonej przez organ zarządzający, oraz za opracowanie powyżej wspomnianych polityk i procesów.

Skuteczny system kontroli wewnętrznej do celów oceny i wyceny ryzyka kredytowego powinien obejmować:

• a. środki zapewniające przestrzeganie obowiązujących przepisów i regulacji oraz wewnętrznych polityk i procedur;
• b. środki umożliwiające monitorowanie integralności wykorzystywanych informacji i zapewniające, na ile to możliwe, że odpisy ujęte w sprawozdaniach finansowych i raportach instytucji kredytowej, przekazywanych właściwemu organowi, są ustalane zgodnie z obowiązującymi standardami rachunkowości i odpowiednimi wymogami nadzorczymi;
• c. odpowiednio zdefiniowane procesy oceny i pomiaru ryzyka kredytowego, które są niezależne od funkcji udzielania kredytów (przy jej jednoczesnym uwzględnieniu) i które obejmują:
• i. skuteczny system nadawania ratingu ryzyka kredytowego, który jest konsekwentnie stosowany, umożliwia dokładną klasyfikację w zależności od charakterystyki ryzyka kredytowego, określa zmiany ryzyka kredytowego w odpowiednim czasie oraz sprzyja podejmowaniu odpowiednich działań;
• ii. skuteczny proces zapewniający, że wszystkie istotne oraz racjonalne i możliwe do uzasadnienia informacje, w tym informacje dotyczące przyszłości, są odpowiednio uwzględniane w ocenie ryzyka kredytowego i wycenie oczekiwanych strat kredytowych. Taki proces obejmuje sporządzanie odpowiednich raportów, przekazywanie szczegółowych informacji na temat dokonanych przeglądów oraz określenie i wyjaśnienie funkcji i obowiązków właściwych pracowników;
• iii. wdrożenie polityki oceny, która zapewnia, że wycena oczekiwanych strat kredytowych odbywa się na poziomie konkretnej ekspozycji kredytowej oraz, w stosownych przypadkach, zgodnie z obowiązującymi standardami rachunkowości, na poziomie zbiorowego portfela poprzez podział ekspozycji na podstawie określonych wspólnych cech ryzyka kredytowego;
• iv. skuteczny proces walidacji modeli, który zapewnia, że modele oceny i pomiaru ryzyka kredytowego służą do generowania na bieżąco dokładnych, spójnych i obiektywnych prognoz i szacunków. Taki proces obejmuje określenie polityk i procedur definiujących zakres odpowiedzialności i sprawozdawczą strukturę procesu walidacji modeli, wewnętrzne zasad oceny i zatwierdzania zmian modeli oraz raportowania wyników walidacji modeli;
• v. jasno sformułowaną, formalną komunikację i koordynację pomiędzy pracownikami instytucji kredytowej, którzy zajmują się ryzykiem kredytowym, pracownikami zajmującymi się sprawozdawczością finansową, kadrą kierowniczą wyższego szczebla, organem zarządzającym oraz innymi osobami, które uczestniczą w procesie oceny ryzyka kredytowego i wyceny oczekiwanych strat kredytowych. Należy to udokumentować w formie pisemnych polityk i procedur, sprawozdań zarządu oraz protokołów z posiedzeń komitetów uczestniczących w procesie, na przykład komitetów organu zarządzającego lub kadry kierowniczej wyższego szczebla; oraz
• d. dział audytu wewnętrznego⁹ , który:
• i. niezależnie ocenia skuteczność systemów i procesów oceny i pomiaru ryzyka kredytowego funkcjonujących w instytucji kredytowej, w tym system ratingu ryzyka kredytowego; oraz
• ii. formułuje zalecenia dotyczące usunięcia słabości zidentyfikowanych w ramach takiej oceny.

4.2.2 Zasada 2 — Należyte metodologie dotyczące oczekiwanych strat kredytowych

Instytucje kredytowe powinny przyjąć, udokumentować i przestrzegać polityk, które obejmują należyte metody, procedury i kontrole związane z oceną i pomiarem ryzyka kredytowego w odniesieniu do wszystkich ekspozycji kredytowych. Szacowanie odpisów powinno opierać się na metodach zgodnych z obowiązującymi standardami rachunkowości oraz prowadzących do właściwego i w odpowiednim czasie ujęcia oczekiwanych strat kredytowych.

⁹ Art. 74 dyrektywy 2013/36/UE oraz Wytyczne EUNB w sprawie zarządzania wewnętrznego (GL 44).

Proces oceny i pomiaru ryzyka kredytowego powinien dostarczać właściwe informacje dla kadry zarządzającej wyższego szczebla, umożliwiające jej wyrażanie uzasadnionych opinii na temat ryzyka kredytowego ekspozycji oraz powiązanych szacunków oczekiwanych strat kredytowych.

Instytucje kredytowe powinny – w możliwe najszerszym zakresie – wykorzystywać i łączyć wspólne procesy, systemy, narzędzia i dane, które są wykorzystywane w ramach instytucji kredytowej do ustalania, czy, kiedy i na jakich warunkach należy udzielić kredytu; monitorowania ryzyka kredytowego; oraz wyceny odpisów zarówno do celów rachunkowości, jak i do celów adekwatności kapitałowej.

Stosowane przez instytucję kredytową metodologie dotyczące szacowania odpisów powinny definiować najważniejsze pojęcia związane z oceną ryzyka kredytowego i pomiarem oczekiwanych strat kredytowych (na przykład: strata, wskaźnik migracji, zdarzenie powodujące stratę, niewykonanie zobowiązania). W przypadku gdy w poszczególnych obszarach (na przykład księgowość, adekwatność kapitałowa, zarządzanie ryzykiem kredytowym) stosowane są różne definicje, dane lub założenia, kadra kierownicza wyższego szczebla powinna udokumentować i zatwierdzić uzasadnienie tych różnic. Informacje i założenia wykorzystywane podczas szacowania oczekiwanych strat kredytowych powinny być weryfikowane i aktualizowane zgodnie z obowiązującymi standardami rachunkowości.

Instytucje kredytowe powinny dysponować odpowiednimi procesami i systemami wykorzystywanymi do określania, pomiaru, oceny, monitorowania, raportowania i ograniczania poziomu ryzyka kredytowego. Podczas przechodzenia na model oczekiwanych strat kredytowych należy ocenić i w razie potrzeby zmodyfikować istniejące procesy i systemy, aby zebrać i przeanalizować istotne informacje mające wpływ na ocenę ryzyka kredytowego i wycenę oczekiwanych strat kredytowych.

Instytucje kredytowe powinny przyjąć i stosować pisemne polityki i procedury szczegółowo opisujące systemy i kontrole ryzyka kredytowego wykorzystywane w ramach ich metodologii oceny ryzyka kredytowego, a także role i obowiązki organu zarządzającego i kadry kierowniczej wyższego szczebla instytucji kredytowej.

Solidne metodologie oceny ryzyka kredytowego i pomiaru poziomu odpisów (w zależności od rodzaju ekspozycji: na przykład detalicznych lub korporacyjnych) powinny w szczególności:

• a. obejmować rzetelny proces, który został zaprojektowany po to, aby wyposażyć instytucję kredytową w zdolność określania poziomu, charakteru i czynników ryzyka kredytowego w momencie początkowego ujęcia ekspozycji kredytowej celem zapewnienia możliwości określenia i kwantyfikowania późniejszych zmian poziomu ryzyka kredytowego;
• b. obejmować kryteria umożliwiające należyte uwzględnienie wpływu informacji dotyczących przyszłości, w tym czynników makroekonomicznych. Niezależnie od tego, czy ocena ryzyka kredytowego jest przeprowadzana indywidualnie czy zbiorowo, instytucja kredytowa powinna być w stanie wykazać, że tego rodzaju kryteria zostały uwzględnione po to, aby nie opóźniać ujęcia oczekiwanych strat kredytowych. Tego rodzaju kryteria powinny prowadzić do określenia czynników, które wpływają na spłatę – niezależnie od tego, czy dotyczą zachęt dla pożyczkobiorców, chęci lub zdolności spełnienia obowiązków umownych czy warunków ekspozycji kredytowych. Uwzględniane czynniki ekonomiczne (na przykład wskaźniki bezrobocia lub wskaźniki wykorzystania) powinny być adekwatne do oceny i – w zależności od okoliczności – może to mieć miejsce na szczeblu międzynarodowym, krajowym, regionalnym lub lokalnym;
• c. obejmować – w odniesieniu do ekspozycji ocenianych zbiorowo – opis podstawy tworzenia grup portfeli ekspozycji o wspólnej charakterystyce ryzyka kredytowego;
• d. określać i dokumentować metody oceny i pomiaru oczekiwanych strat kredytowych (na przykład metodę opartą na wskaźniku strat, metodę opartą na prawdopodobieństwie niewykonania zobowiązania/stracie z tytułu niewykonania zobowiązania lub inną metodę), które to metody mają być stosowane do poszczególnych ekspozycji lub portfeli;
• e. dokumentować powody, dlaczego wybrana metoda jest właściwa, zwłaszcza w przypadku, gdy różne metody wyceny oczekiwanych strat kredytowych stosuje się do różnych portfeli i rodzajów indywidualnych ekspozycji. Instytucje kredytowe powinny być w stanie wyjaśnić właściwym organom uzasadnienie wszelkich zmian metody wyceny (na przykład przejścia z metody opartej na wskaźniku strat na metodę opartą na prawdopodobieństwie niewykonania zobowiązania/stracie z tytułu niewykonania zobowiązania) oraz skutki ilościowe takich zmian;
• f. udokumentować:
• i. parametry wejściowe, dane i założenia wykorzystywane w procesie szacowania odpisów, takie jak historyczne wskaźniki strat, szacunki prawdopodobieństwa niewykonania zobowiązania/straty z tytułu niewykonania zobowiązania oraz prognozy gospodarcze;
• ii. sposób wyznaczania okresu życia ekspozycji lub portfela (w tym sposób uwzględnienia oczekiwanych spłat przedterminowych i przypadków niewykonania zobowiązania);
• iii. okres, przez który oceniane były historyczne przypadki strat;
• iv. wszelkie korekty niezbędne do oszacowania oczekiwanych strat kredytowych zgodnie z obowiązującymi standardami rachunkowości. Na przykład, jeśli obecne i prognozowane warunki gospodarcze różnią się od tych, które występowały podczas uwzględnianego historycznego okresu estymacji, powinno się dokonywać takich korekt, które są zbieżne z tymi różnicami. Oprócz tego instytucja kredytowa mogła ponieść niewielkie straty lub mogła nie ponieść żadnych faktycznych strat w analizowanym okresie historycznym; obecne lub przyszłe warunki mogą się jednak różnić od warunków, które panowały w okresie historycznym, i powinno się ocenić oraz zmierzyć wpływ tych zmian na oczekiwane straty kredytowe;
• g. obejmować proces oceny adekwatności ważnych parametrów wejściowych i założeń w ramach wybranej metody wyceny oczekiwanych strat kredytowych. Podstawa uwzględnienia parametrów wejściowych i założeń, wykorzystywana w procesie szacowania odpisów, ogólnie powinna być spójna z okresu na okres. W przypadku zmiany parametrów wejściowych i założeń jej uzasadnienie powinno zostać udokumentowane;
• h. określać sytuacje, które zasadniczo doprowadziłyby do zmian metod wyceny oczekiwanych strat kredytowych, parametrów wejściowych lub założeń z okresu na okres (na przykład instytucja kredytowa może stwierdzić, że pożyczka, która wcześniej była oceniana zbiorowo za pomocą metody opartej na prawdopodobieństwie niewykonania zobowiązania/stracie z tytułu niewykonania zobowiązania, może zostać wycofana i oceniona indywidualnie przy użyciu metody zdyskontowanych przepływów pieniężnych w momencie otrzymania nowych, istotnych dla pożyczkobiorcy informacji takich jak informacja o utracie zatrudnienia);
• i. uwzględniać istotne czynniki wewnętrzne i zewnętrzne, które mogą wpływać na szacunki oczekiwanych strat kredytowych, na przykład standardy dotyczące udzielania kredytów stosowane w momencie udzielenia kredytu oraz zmiany czynników sektorowych, geograficznych, gospodarczych i politycznych;
• j. uwzględniać sposób szacowania oczekiwanych strat kredytowych (na przykład na podstawie analizy historycznych wskaźników strat lub migracji (jako punkt wyjścia), dostosowanej do informacji dotyczących aktualnych i oczekiwanych warunków). Podczas szacowania oczekiwanych strat kredytowych instytucja kredytowa powinna mieć obiektywne spojrzenie na niepewność i ryzyka związane ze swoją działalnością kredytową;
• k. określać, które czynniki należy uwzględnić przy ustalaniu odpowiednich okresów historycznych, przez które powinno się oceniać historię strat. Instytucja kredytowa powinna przechowywać wystarczające dane historyczne dotyczące strat, aby przeprowadzić właściwą analizę historii swoich strat, którą można by potraktować za punkt wyjścia do szacowania poziomu odpisów na zasadzie zbiorowej lub indywidualnej;
• l. określać zakres, w jakim wartość zabezpieczenia i innych czynników ograniczania ryzyka kredytowego wpływa na oczekiwane straty kredytowe;
• m. określać polityki i procedury instytucji kredytowej dotyczące spisanych i odzyskanych należności;
• n. wymagać, aby analizy, oszacowania, przeglądy i inne zadania/procesy, które są parametrami wejściowymi lub wynikami procesu oceny i pomiaru ryzyka kredytowego, były przeprowadzane przez wykwalifikowanych i przeszkolonych pracowników oraz zatwierdzane przez osoby, niezwiązane z procesem udzielania kredytów w instytucji kredytowej. Takie parametry wejściowe i wyniki należy odpowiednio udokumentować, a dokumentacja powinna zawierać wyjaśnienia potwierdzające dokonane analizy, oszacowania i przeglądy;
• o. udokumentować metody wykorzystywane do walidacji modeli wyceny oczekiwanych strat kredytowych (na przykład analizy historyczne);
• p. zapewniać, że szacunki oczekiwanych strat kredytowych odpowiednio uwzględniają informacje dotyczące przyszłości, w tym czynniki makroekonomiczne, które nie zostały jeszcze uwzględnione w odpisach szacowanych indywidualnie. Może to wymagać od kadry kierowniczej zastosowania profesjonalnego osądu do oceny sytuacji kredytowej i trendów w całym portfelu kredytowym, zmian w modelu biznesowym instytucji kredytowej, czynników makroekonomicznych itd.; oraz
• q. wymagać, aby proces służył do oceny ogólnej zgodności odpisów z właściwymi standardami rachunkowości, łącznie z regularnym przeglądem modeli oczekiwanych strat kredytowych.

Stosowany przez instytucję kredytową proces identyfikacji ryzyka kredytowego powinien, w sposób ciągły, zapewniać, że czynniki wpływające na zmiany poziomu ryzyka kredytowego i szacunków oczekiwanych strat kredytowych są odpowiednio identyfikowane. Dodatkowo uwzględnienie ryzyka kredytowego jako nieodłącznego elementu nowych produktów i działań powinno być głównym aspektem procesu identyfikacji ryzyka kredytowego, oceny ryzyka kredytowego i pomiaru oczekiwanych strat kredytowych.

Kadra kierownicza wyższego szczebla powinna uwzględniać istotne fakty i okoliczności, w tym informacje dotyczące przyszłości, które mogą spowodować, że oczekiwane straty kredytowe będą różnić się od danych historycznych, oraz które mogą wpływać na ryzyko kredytowe i pełną ściągalność przepływów pieniężnych.

W odniesieniu do czynników mających związek z charakterem, zdolnościami i kapitałem pożyczkobiorców, warunków ekspozycji kredytowych oraz wartości zabezpieczonych aktywów wspólnie z innymi czynnikami ryzyka kredytowego, które mogą wpływać na pełną ściągalność przepływów pieniężnych, instytucja kredytowa powinna uwzględnić (w zależności od rodzaju ekspozycji):

• a. swoje polityki i procedury kredytowe, w tym standardy udzielania i warunki kredytowe, które obowiązywały w momencie początkowego ujęcia ekspozycji kredytowej, oraz to, czy ekspozycja kredytowa powstała jako wyjątek od takiej polityki; Polityka kredytowa instytucji kredytowej powinna obejmować szczegółowe informacje na temat standardów udzielania oraz wytyczne i procedury, które określają proces podejmowania decyzji kredytowych przez instytucję kredytową;
• b. źródła regularnych dochodów pożyczkobiorcy, z których mogą zostać pokryte spłaty rat;
• c. zdolność pożyczkobiorcy do generowania wystarczających przepływów pieniężnych przez okres wykorzystywania instrumentu finansowego;
• d. ogólny poziom dźwigni finansowej pożyczkobiorcy oraz oczekiwane zmiany tej dźwigni;
• e. zachęty lub chęci pożyczkobiorców do wypełnienia swoich zobowiązań;
• f. nieobciążone aktywa¹⁰ , których pożyczkobiorca może użyć jako zabezpieczenie na rynku lub dwustronnie w celu pozyskania środków, oraz oczekiwane zmiany wartości tych aktywów;
• g. racjonalnie prawdopodobne zdarzenia jednorazowe i powtarzające się zachowania, które mogą wpływać na zdolność pożyczkobiorcy do wypełnienia zobowiązań umownych; oraz
• h. przeprowadzane w odpowiednim czasie weryfikacje wartości zabezpieczeń oraz uwzględnienie czynników, które mogą wpływać na przyszłą wartość zabezpieczeń (mając na uwadze to, że wartość zabezpieczenia wpływa bezpośrednio na szacunki strat z tytułu niewykonania zobowiązania).

¹⁰ Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2015/79 z dnia 18 grudnia 2014 r. zmieniające rozporządzenie wykonawcze (UE) nr 680/2014 ustanawiające wykonawcze standardy techniczne dotyczące sprawozdawczości nadzorczej instytucji zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 w odniesieniu do obciążenia aktywów, jednolitego modelu punktów danych i zasad walidacji.

W przypadku gdy mogą one wpływać na zdolność instytucji kredytowej do odzyskiwania należnych kwot, instytucje kredytowe powinny uwzględnić czynniki odnoszące się do jej modelu biznesowego oraz obecne i prognozowane warunki makroekonomiczne, w tym między innymi:

• a. wymagania konkurencyjne, prawne i regulacyjne;
• b. tendencje w zakresie ogólnego wolumenu kredytów udzielanych przez instytucję;
• c. ogólny profil ryzyka kredytowego ekspozycji kredytowych oraz oczekiwania co do jego zmian;
• d. koncentracje ryzyka kredytowego wobec pożyczkobiorców, rodzaju produktu, segmentu lub rynku geograficznego;
• e. oczekiwania co do praktyk w zakresie ściągalności, spisania i odzyskiwania należności;
• f. jakość systemu weryfikacji ryzyka kredytowego instytucji kredytowej oraz stopień nadzoru sprawowanego przez kadrę kierowniczą wyższego szczebla i organ zarządzający instytucji kredytowej; oraz
• g. inne czynniki, które mogą wpływać na oczekiwane straty kredytowe, w tym – między innymi – oczekiwania co do zmian wskaźników bezrobocia, produktu krajowego brutto, bazowych stóp procentowych, inflacji, warunków płynności lub technologii.

Rzetelne metody oceny ryzyka kredytowego powinny uwzględniać różne potencjalne sce nariusze oraz nie powinny polegać wyłącznie na uznaniowych, nieobiektywnych lub nadmiernie optymistycznych ustaleniach. Instytucje kredytowe powinny opracować i udokumentować swoje procesy tworzenia odpowiednich scenariuszy, które mają być wykorzystywane do szacowania oczekiwanych strat kredytowych. W szczególności:

• a. instytucje kredytowe powinny wykazać i udokumentować, w jaki sposób szacunki oczekiwanych strat kredytowych uległyby zmianie wraz ze zmianą scenariuszy, w tym ze zmianą istotnych warunków zewnętrznych, które mogą wpływać na szacunki oczekiwanych strat kredytowych lub elementy kalkulacji oczekiwanych strat kredytowych (na przykład takie parametry, jak prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązania oraz strata z tytułu niewykonania zobowiązania);
• b. instytucje kredytowe powinny dysponować udokumentowanym procesem ustalania horyzontu czasowego scenariuszy oraz, w stosownych przypadkach, sposobu szacowania oczekiwanych strat kredytowych dla ekspozycji, których okres życia przekracza okres objęty wykorzystywanymi prognozami ekonomicznymi;
• c. scenariusze mogą być opracowywane wewnętrznie lub zlecane na zasadzie outsourcingu. W przypadku scenariuszy opracowywanych wewnętrznie instytucje kredytowe powinny mieć do dyspozycji różnych ekspertów, na przykład ekspertów ds. ryzyka, ekonomistów, menedżerów biznesowych i członków kierownictwa wyższego szczebla, którzy pomagaliby w wyborze scenariuszy odpowiednich do profilu ryzyka kredytowego ekspozycji instytucji kredytowych. W przypadku scenariuszy zlecanych na zasadzie outsourcingu instytucje kredytowe powinny dopilnować, aby dostawca zewnętrzny dostosował scenariusze w taki sposób, aby odzwierciedlały one profil działalności instytucji oraz ryzyko kredytowe ekspozycji , ponieważ instytucje kredytowe pozostają odpowiedzialne za te scenariusze;
• d. analizy historyczne powinny być przeprowadzane w celu zapewnienia, że najistotniejsze czynniki ekonomiczne, które wpływają na ściągalność i ryzyko kredytowe, są uwzględnione w szacunkach oczekiwanych strat kredytowych; oraz
• e. w przypadku gdy dostępne są wskaźniki rynkowe (na przykład swap ryzyka kredytowego (‘CDS’)), kadra kierownicza wyższego szczebla może zastosować je jako istotny punkt odniesienia, na podstawie którego może weryfikować spójność swoich własnych osądów.

Mimo że instytucja kredytowa nie musi określać ani modelować każdego możliwego scenariusza poprzez przeprowadzanie symulacji scenariuszy, podczas szacowania oczekiwanych strat kredytowych powinna uwzględnić wszystkie racjonalne i możliwe do udokumentowania informacje, które są istotne dla produktu, pożyczkobiorcy, modelu biznesowego, środowiska gospodarczego lub regulacyjnego. Opracowując takie szacunki do celów sprawozdawczości finansowej, instytucje kredytowe powinny uwzględnić doświadczenie i wnioski z podobnych analiz, które wykonały dla celów ostrożnościowych (chociaż scenariuszy opracowanych dla sytuacji kryzysowych nie powinno stosować się bezpośrednio do celów rachunkowych). Informacje dotyczące przyszłości, w tym prognozy gospodarcze i powiązane czynniki ryzyka kredytowego wykorzystywane do szacowania oczekiwanych strat kredytowych, powinny być spójne z danymi wejściowymi wykorzystywanymi w innych istotnych oszacowaniach zawartych w sprawozdaniach finansowych, budżetach, planach strategicznych i kapitałowych oraz innych informacjach wykorzystywanych w ramach instytucji kredytowej do celów zarządzania i sprawozdawczości.

Kadra kierownicza wyższego szczebla powinna być w stanie wykazać, że rozumie i odpowiednio uwzględnia ryzyka nieodłączne przy wycenie ekspozycji kredytowych. Instytucje kredytowe powinny zwrócić szczególną uwagę na następujące zdarzenia, które mogą wskazywać na nieodpowiednie szacunki oczekiwanych strat kredytowych:

• a. udzielanie kredytów pożyczkobiorcom na podstawie niepewnych strumieni dochodów (które w momencie spowolnienia gospodarczego mogą okazać się jednorazowe) lub bez dokumentacji, lub przy ograniczonej weryfikacji źródeł dochodów pożyczkobiorców;
• b. wysokie wymagania w zakresie obsługi zadłużenia odnoszące się do dostępnych, oczekiwanych przepływów gotówkowych netto pożyczkobiorcy;
• c. elastyczne harmonogramy spłaty, w tym wakacje kredytowe, płatności wyłącznie odsetek, oraz cechy ujemnej amortyzacji;
• d. w przypadku finansowania zabezpieczonego nieruchomością lub innymi aktywami – pożyczanie kwot równych wartości lub przekraczających wartość finansowanego aktywa lub w inny sposób niezapewniających odpowiedniego marginesu zabezpieczenia;
• e. nadmierne zwiększenie modyfikacji ekspozycji kredytowych ze względu na trudności finansowe pożyczkobiorcy¹¹ lub renegocjacje/modyfikacje ekspozycji kredytowych z innych powodów (na przykład ze względu na presję konkurencyjną, jakiej doświadczają instytucje kredytowe);
• f. obejście wymogów w zakresie klasyfikacji i ratingu, łącznie ze zmianą harmonogramu, zmianą finansowania lub klasyfikacji ekspozycji kredytowych;
• g. nadmierne zwiększenie wolumenu kredytowego, zwłaszcza w odniesieniu do zwiększenia wolumenu kredytowego przez innych kredytodawców na tym samym rynku; oraz
• h. zwiększenie wolumenu i rozmiarów kredytów niespłaconych, niskiej jakości i dotkniętych utratą wartości.

¹¹ Zob. również rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2015/227 z dnia 9 stycznia 2015 r. zmieniające rozporządzenie wykonawcze (UE) nr 680/2014 ustanawiające wykonawcze standardy techniczne dotyczące sprawozdawczości nadzorczej instytucji zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 (Dz.U. L 41 z 20.2.2015, s. 1), które określa definicje udzielenia zwłoki i ekspozycji zagrożonych.

Polityki rachunkowości stosowane przez instytucje kredytowe powinny uwzględniać, a ich metodologia odpisów powinna obejmować kryteria a) renegocjowania/modyfikowania ekspozycji kredytowych z powodu trudności finansowych lub z innych względów, z uwzględnieniem także konkretnych definicji restrukturyzacji, o których mowa w części 2 załącznika V do rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 680/2014, oraz b) traktowania zakupionych lub udzielonych ekspozycji kredytowych dotkniętych utratą wartości ze względu na ryzyko kredytowe, zdefiniowanych zgodnie z obowiązującymi standardami rachunkowości:

• a. Instytucje kredytowe powinny uwzględnić następujące kryteria dotyczące renegocjowania/modyfikowania ekspozycji kredytowych:
• i. Metoda dokonywania odpisów powinna umożliwiać instytucjom kredytowym przeprowadzenie solidnej oceny ryzyka kredytowego oraz wyceny oczekiwanych strat kredytowych, tak aby poziom odpisów w dalszym ciągu odzwierciedlał ściągalność przedmiotu renegocjowanej/zmodyfikowanej ekspozycji, niezależnie od tego, czy zaprzestano ujmowania pierwotnego składnika aktywów zgodnie z obowiązującymi standardami rachunkowości czy też nie.
• ii. Renegocjacje/modyfikacje nie powinny automatycznie prowadzić do wniosku, że nastąpił gwałtowny spadek ryzyka kredytowego ekspozycji. Każde obniżenie raportowanego poziomu odpisów ze względu na poprawę jakości kredytowej powinno zostać poparte silnymi dowodami. Klienci powinni wykazać systematyczne, zgodne z ustaleniami płatności przez odpowiedni okres, zanim ryzyko kredytowe zostałoby uznane za obniżone, z uwzględnieniem również istotnych wymogów dotyczących ekspozycji w okresie próbnym zdefiniowanym w części 2 załącznika V do rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 680/2014.
• iii. Instytucje kredytowe powinny dokładnie rozważyć, czy odzyskanie kwoty głównej kredytu jest odpowiednio zapewnione, w przypadku gdy spłata, w wyniku renegocjacji lub modyfikacji, odbywa się w formie spłaty samych odsetek. Co więcej, dalsze oczekiwane opóźnienia w spłacie tych przepływów pieniężnych mogą świadczyć o tym, że ryzyko kredytowe nie uległo zmniejszeniu, i w związku z tym należy ponownie dokładnie zweryfikować poziom oczekiwanych strat kredytowych.
• iv. Stosowane metodologie powinny również wymagać od pracowników zajmujących się udzielaniem kredytów niezwłocznego powiadomienia działu księgowego o renegocjowaniu lub modyfikowaniu ekspozycji w celu zapewnienia odpowiedniego ujęcia księgowego zmian. W przypadku bardziej złożonych renegocjacji i modyfikacji należy zadbać o regularną komunikację pomiędzy pracownikami zajmującymi się udzielaniem kredytów a działem księgowym.
• b. Instytucje kredytowe powinny uwzględnić następujące kryteria dotyczące ekspozycji kredytowych zakupionych lub udzielonych z utratą wartości:
• i. Stosowana metoda powinna umożliwiać odpowiednią identyfikację i właściwe ujęcie zakupionych lub udzielonych kredytów z utratą wartości.
• ii. Szacunki przepływów pieniężnych dla tych ekspozycji kredytowych powinny być weryfikowane w każdym okresie sprawozdawczym i w razie potrzeby aktualizowane. Takie aktualizacje powinny zostać odpowiednio uzasadnione i udokumentowane, a także zatwierdzone przez kadrę kierowniczą wyższego szczebla.

4.2.3 Zasada 3 — Proces nadawania ratingu ryzyka kredytowego i grupowania ekspozycji kredytowych

Instytucja kredytowa powinna posiadać proces nadawania ratingu ryzyka kredytowego, umożliwiający odpowiednie pogrupowanie ekspozycji kredytowych na podstawie wspólnej charakterystyki ryzyka kredytowego.

Proces nadawania ratingu ryzyka kredytowego

W ramach swojego procesu oceny ryzyka kredytowego instytucje kredytowe powinny dysponować kompleksowymi procedurami i systemami informatycznymi służącymi do monitorowania jakości swoich ekspozycji kredytowych. Powinny one obejmować skuteczny proces nadawania ratingu ryzyka kredytowego, uwzględniający zmieniający się poziom, charakter i czynniki ryzyka kredytowego, które mogą z czasem wystąpić; celem takiego procesu jest zapewnienie odpowiedniego monitorowania ekspozycji kredytowych oraz prawidłowej wyceny odpisów na oczekiwane straty kredytowe.

Proces nadawania ratingu ryzyka kredytowego powinien podlegać niezależnemu przeglądowi. Początkowe przypisanie odpowiednich kategorii ryzyka kredytowego do ekspozycji oraz ich bieżąca aktualizacja przez kadrę zajmującą się udzielaniem kredytów powinny podlegać niezależnemu przeglądowi.

Instytucje kredytowe powinny uwzględniać szereg kryteriów podczas dokonywania oceny ryzyka kredytowego w momencie początkowego ujęcia ekspozycji kredytowych, w tym – w zakresie odpowiednim do rodzaju produktu, warunków, rodzaju i kwoty zabezpieczenia, charakterystyki pożyczkobiorcy i obszaru geograficznego lub połączenia powyższych.

Zmieniając przypisaną ocenę ryzyka kredytowego – na poziomie portfela lub indywidualnie, instytucje kredytowe powinny uwzględnić inne odpowiednie czynniki, w tym, między innymi, zmiany sytuacji sektora, wskaźniki rozwoju biznesowego, nastroje konsumencie, zmiany prognoz gospodarczych (na przykład stóp procentowych, wskaźników bezrobocia i cen surowców), a także słabości w procesie udzielania zidentyfikowane po początkowym ujęciu.

Podczas oceny stopnia zmiany ryzyka kredytowego system ratingu ryzyka kredytowego powinien obejmować wszystkie ekspozycje kredytowe, a nie tylko te, które mogły odnotować znaczący wzrost ryzyka kredytowego, poniosły straty lub są w inny sposób dotknięte utratą wartości. Celem tego jest odpowiednie zróżnicowanie ryzyka kredytowego oraz pogrupowanie ekspozycji kredytowych w ramach systemu ratingu ryzyka kredytowego, a także odzwierciedlenie ryzyka poszczególnych ekspozycji oraz – biorąc pod uwagę wszystkie ekspozycje łącznie – poziomu ryzyka kredytowego całego portfela. W tym kontekście skuteczny system oceny ryzyka kredytowego powinien umożliwiać instytucjom kredytowym identyfikację zarówno migracji pomiędzy poszczególnymi poziomami ryzyka kredytowego, jak i znaczącego wzrostu ryzyka kredytowego.

Instytucje kredytowe powinny opisać elementy swojego systemu oceny ryzyka kredytowego, wyraźnie definiując poszczególne klasy ryzyka kredytowego oraz wyznaczając pracowników odpowiedzialnych za opracowanie, wdrożenie, obsługę i funkcjonowanie systemu oraz pracowników odpowiedzialnych za okresowe przeprowadzanie testów i walidację (tj. niezależny proces przeglądu).

Klasy ryzyka kredytowego powinny być poddawane przeglądowi za każdym razem, gdy pojawią się nowe informacje lub gdy zmienią się oczekiwania instytucji kredytowej co do ryzyka kredytowego. Ponadto przypisane klasy ryzyka kredytowego powinny być poddawane formalnemu okresowemu przeglądowi (na przykład co najmniej raz w roku lub częściej, jeśli jest to wymagane w danej jurysdykcji) w celu zapewnienia, że są właściwe i aktualne. Klasy ryzyka kredytowego dla indywidualnie ocenianych ekspozycji kredytowych, które charakteryzują się wyższym ryzykiem lub są dotknięte utratą wartości, powinny być poddawane przeglądowi częściej niż raz w roku. Szacunki oczekiwanych strat kredytowych powinny być aktualizowane w odpowiednim czasie w celu odzwierciedlenia zmian klas ryzyka kredytowego dla grup ekspozycji lub dla indywidualnych ekspozycji.

Podział na grupy na podstawie wspólnej charakterystyki ryzyka kredytowego

Instytucje kredytowe powinny pogrupować ekspozycje o wspólnej charakterystyce ryzyka kredytowego w sposób dostatecznie szczegółowy, tak aby umożliwić należytą ocenę zmian ryzyka kredytowego oraz tym samym wpływ na szacunki oczekiwanych strat kredytowych dla tych grup.

Stosowana przez instytucję kredytową metodologia grupowania ekspozycji kredytowych w celu oceny ryzyka kredytowego (na przykład według rodzaju instrumentu, warunków dotyczących produktów, segmentu przemysłu/rynku, lokalizacji geograficznej lub danych historycznych) powinna zostać udokumentowana oraz powinna podlegać odpowiedniemu przeglądowi i wewnętrznemu zatwierdzeniu przez kadrę kierowniczą wyższego szczebla.

Ekspozycje kredytowe powinny być grupowane zgodnie ze wspólną charakterystyką ryzyka kredytowego, tak aby zmiany poziomu ryzyka kredytowego odpowiadały wpływowi zmieniających się warunków na wspólny zakres czynników ryzyka kredytowego. Obejmuje to uwzględnienie wpływu na ryzyko kredytowe danej klasy zmiany informacji dotyczących przyszłości, w tym czynników makroekonomicznych. Podstawę pogrupowania powinna zweryfikować kadra kierownicza wyższego szczebla, aby zapewnić, że ekspozycje w ramach danej klasy pozostają jednolite pod względem ich reakcji na czynniki ryzyka kredytowego oraz że istotne charakterystyki ryzyka kredytowego oraz ich wpływ na poziom ryzyka kredytowego dla danej klasy nie zmieniły się z czasem.

Ekspozycji nie powinno grupować się w taki sposób, że wzrost ryzyka kredytowego poszczególnych ekspozycji jest zaburzony przez wyniki całej grupy.

Instytucje kredytowe powinny dysponować solidnym procesem, który zapewni odpowiednie początkowe pogrupowanie ich ekspozycji kredytowych. Następnie klasy ekspozycji powinny zostać poddane ponownej ocenie, a ekspozycje powinny zostać poddane ponownemu podziałowi, jeśli pojawią się istotne nowe informacje lub jeśli zmienione oczekiwania instytucji kredytowej co do ryzyka kredytowego będą sugerować, że jest uzasadniona trwała korekta. W przypadku gdy instytucja kredytowa nie jest w stanie dokonać ponownego podziału ekspozycji w odpowiednim czasie, należy zastosować korektę przejściową.

Zastosowanie korekt przejściowych

Instytucje kredytowe powinny stosować przejściowe korekty odpisów wyłącznie jako rozwiązanie tymczasowe, w szczególności w przejściowych okolicznościach lub gdy brakuje czasu, aby odpowiednio uwzględnić istotne nowe informacje w istniejącym procesie ratingu i modelowania ryzyka kredytowego lub aby dokonać ponownego podziału istniejących klas ekspozycji kredytowych, bądź gdy ekspozycje kredytowe, należące do jednej klasy ekspozycji, reagują na czynniki lub zdarzenia inaczej niż początkowo oczekiwano.

Takie korekty nie powinny stosowane w dłuższym okresie czasu w przypadku trwałego czynnika ryzyka. Jeśli nie oczekuje się, że przyczyna korekty będzie tymczasowa, na przykład gdy pojawił się nowy czynnik ryzyka, który wcześniej nie był uwzględniony w stosowanej przez instytucję metodzie dokonywania odpisów, stosowaną metodę należy zaktualizować w najbliższym czasie, aby uwzględnić czynnik, który zgodnie z oczekiwaniami będzie miał ciągły wpływ na wycenę oczekiwanych strat kredytowych.

Zastosowanie korekt tymczasowych wymaga użycia istotnych osądów oraz stwarza ryzyko stronniczości. Aby uniknąć potencjalnej stronniczości, korekty tymczasowe powinny być kierunkowo zgodne z prognozami dotyczącymi przyszłości oraz poparte odpowiednią dokumentacją, a także powinny podlegać odpowiednim procesom zarządzania.

4.2.4 Zasada 4 — Adekwatność odpisów

Łączna kwota odpisów instytucji kredytowej – niezależnie od tego, czy odpisy są ustalane zbiorowo czy indywidualnie – powinna być adekwatna i spójna z celami określonymi w obowiązujących standardach rachunkowości.

Instytucje kredytowe powinny wdrożyć należyte metodologie dotyczące ryzyka kredytowego, których celem powinno być, aby łączne odpisy na oczekiwane straty kredytowego były tworzone zgodnie z obowiązującymi standardami rachunkowości oraz właściwie odzwierciedlały oczekiwane straty kredytowe według tych standardów.

Oceniając adekwatność odpisów, instytucje kredytowe powinny uwzględnić istotne czynniki i oczekiwania na dzień sprawozdawczy, które mogą mieć wpływ na ściągalność pozostałych przepływów pieniężnych w okresie życia grupy ekspozycji lub pojedynczej ekspozycji kredytowej. Instytucje kredytowe powinny uwzględnić informacje, które wykraczają poza dane historyczne i bieżące, uwzględniając racjonalne i możliwe do udokumentowania informacje dotyczące przyszłości, w tym czynniki makroekonomiczne, które są istotne dla ocenianej lub ocenianych ekspozycji (na przykład detalicznych lub korporacyjnych) zgodnie z obowiązującymi standardami rachunkowości.

W zależności od możliwości uwzględnienia informacji dotyczących przyszłości w szacunkach oczekiwanych strat kredytowych instytucje kredytowe mogą stosować metody oceny indywidualnej lub zbiorowej; jednak niezależnie od zastosowanej metody uwzględniane informacje powinny być zgodne z właściwymi wymogami dotyczącymi rachunkowości oraz nie powinny prowadzić do istotnych różnic w wycenie odpisów. Oceny indywidualne i zbiorowe stanowią łącznie podstawę odpisów na oczekiwane straty kredytowe.

Stosowana metoda oceny oczekiwanych strat kredytowych powinna być jak najlepiej dobrana do konkretnych okoliczności oraz z reguły powinna być dostosowana do sposobu, w jaki instytucja kredytowa zarządza ekspozycjami kredytowymi. Na przykład ocenę zbiorową często stosuje się w odniesieniu do dużych grup jednolitych ekspozycji kredytowych o wspólnej charakterystyce ryzyka kredytowego, takich jak portfele detaliczne. Natomiast ocenę indywidualną często przeprowadza się w odniesieniu do istotnych ekspozycji lub w przypadku, gdy na poziomie pojedynczej ekspozycji zidentyfikowano wątpliwości kredytowe (na przykład gdy pożyczkobiorca figuruje na liście obserwacyjnej lub ma zaległości w spłacie kredytów).

Niezależnie od stosowanej metody oceny (indywidualnej lub zbiorowej) instytucja kredytowa powinna zapewnić, że nie nastąpi opóźnione ujęcie oczekiwanych strat kredytowych.

W przypadku gdy instytucje kredytowe przeprowadzają oceny indywidualne, w szacunkach oczekiwanych strat kredytowych zawsze powinny uwzględnić oczekiwany wpływ wszystkich racjonalnych i możliwych do udokumentowania informacji dotyczących przyszłości, w tym czynników makroekonomicznych, które wpływają na ściągalność oraz na ryzyko kredytowe. Podczas stosowania metody oceny indywidualnej – w taki sam sposób, jak w przypadku oceny zbiorowej – w swojej dokumentacji instytucja kredytowa powinna wyraźnie wykazać, w jaki sposób informacje dotyczące przyszłości, w tym czynniki makroekonomiczne, zostały odzwierciedlone w ocenie indywidualnej.

W przypadku gdy stosowane przez instytucję kredytową indywidualne oceny ekspozycji nie uwzględniają odpowiednio informacji dotyczących przyszłości, a także w celu umożliwienia określenia związków pomiędzy informacjami dotyczącymi przyszłości a szacunkami oczekiwanych strat kredytowych, które to związki mogą nie być widoczne na poziomie indywidualnej oceny, instytucja powinna pogrupować ekspozycje kredytowe o wspólnej charakterystyce ryzyka kredytowego w celu oszacowania wpływu informacji dotyczących przyszłości, w tym czynników makroekonomicznych. Z kolei, gdy instytucje kredytowe stwierdzą, że wszystkie racjonalne i możliwe do udokumentowania informacje dotyczące przyszłości zostały uwzględnione w indywidualnej ocenie oczekiwanych strat kredytowych, nie powinny przeprowadzać dodatkowej oceny zbiorowej ukierunkowanej na przyszłość, gdyby miała ona skutkować podwójnym naliczaniem.

4.2.5 Zasada 5 — Walidacja modelu oczekiwanych strat kredytowych

Instytucja kredytowa powinna dysponować politykami i procedurami, które umożliwiają odpowiednią walidację modeli wykorzystywanych do wyceny oczekiwanych strat kredytowych.

Instytucje kredytowe mogą stosować w procesie oceny i pomiaru oczekiwanych strat kredytowych modele i oparte na założeniach szacunki dla identyfikacji i pomiaru ryzyka – zarówno na poziomie indywidualnych ekspozycji kredytowych, jak i na poziomie całego portfela, obejmujące klasyfikację kredytów, identyfikację ryzyka kredytowego, szacowanie odpisów na oczekiwane straty kredytowe do celów rachunkowości, testy warunków skrajnych oraz alokację kapitału. Modele wykorzystywane w procesie oceny i pomiaru oczekiwanych strat kredytowych powinny uwzględniać wpływ zmian na pożyczkobiorcę i zmienne związane z ryzykiem kredytowym, na przykład zmiany prawdopodobieństwa niewykonania zobowiązania, LGD, kwot ekspozycji, wartości zabezpieczeń, migracji prawdopodobieństwa niewykonania zobowiązania i wewnętrznych klas ryzyka kredytowego pożyczkobiorcy na podstawie historycznych i bieżących racjonalnych i możliwych do udokumentowania informacji dotyczących przyszłości, w tym czynników makroekonomicznych.

Instytucje kredytowe powinny dysponować solidnymi politykami i procedurami służącymi odpowiedniej walidacji dokładności i spójności modeli wykorzystywanych do oceny ryzyka kredytowego i pomiaru oczekiwanych strat kredytowych, w tym swoich systemów i procesów nadawania ratingu ryzyka kredytowego w oparciu o modele, a także do szacowania wszystkich istotnych elementów ryzyka na początku stosowania modeli jak również w późniejszym okresie wykorzystania modeli. Tego rodzaju polityki i procedury powinny odpowiednio uwzględniać rolę profesjonalnego osądu.

Walidacja modeli powinny być przeprowadzana w momencie, gdy modele dotyczące oczekiwanych strat kredytowych są wstępnie opracowywane oraz gdy wprowadzane są do nich istotne zmiany, a także powinna zapewniać, że modele można stosować na bieżąco odpowiednio do ich zamierzonego użycia.

Solidne ramy walidacji modeli powinny uwzględniać między innymi następujące elementy:

• a. Jasne role i obowiązki w zakresie walidacji modeli, uwzględniające odpowiednią niezależność i kompetencje. Walidacja modeli powinna być przeprowadzana niezależnie od procesu opracowywania modeli i powinni przeprowadzać ją pracownicy z niezbędnym doświadczeniem i odpowiednią wiedzą. Ustalenia i wyniki walidacji modeli powinny być zgłaszane niezwłocznie i terminowo na odpowiednim szczeblu władzy. W przypadku gdy instytucja kredytowa zleciła walidację podmiotowi zewnętrznemu na zasadzie outsourcingu, instytucja kredytowa pozostaje odpowiedzialna za skuteczność wszystkich działań w zakresie walidacji modeli oraz powinna dopilnować, aby działania wykonywane przez podmiot zewnętrzny zawsze spełniały wymagania określone w solidnych ramach walidacji modeli.
• b. Zakres i metoda odpowiedniej walidacji modeli powinny obejmować systematyczny proces oceny solidności, spójności i dokładności modelu, a także jego stałą adekwatność wobec ocenianych indywidualnie ekspozycji kredytowych lub całego portfela kredytowego. Skuteczny proces walidacji modeli powinien również umożliwiać terminowe identyfikowanie i usuwanie potencjalnych ograniczeń danego modelu. Zakres walidacji powinien obejmować przegląd parametrów wejściowych, struktury modelu, oraz parametry wyjściowe/wyniki modelu.
• • Parametry wejściowe: Instytucje kredytowe powinny posiadać ustalone standardy wewnętrzne dotyczące jakości i wiarygodności danych (informacji historycznych, bieżących i dotyczących przyszłości) wykorzystywanych jako parametry wejściowe. Dane wykorzystywane do szacowania odpisów na oczekiwane straty kredytowe powinny odnosić się do portfeli danej instytucji kredytowej oraz w miarę możliwości powinny być dokładne, wiarygodne i kompletne (tj. nie powinny obejmować wyłączeń, które mogłyby wpłynąć na obiektywność szacunków oczekiwanych strat kredytowych). Walidacja powinna zapewniać, że wykorzystywane dane spełniają te standardy.
• • Struktura modelu: W odniesieniu do struktury modelu walidacja powinna oceniać, czy założenia teoretyczne modelu są odpowiednie pod kątem koncepcyjnym, uznane oraz czy są ogólnie akceptowalne dla zamierzonego celu. Patrząc z perspektywy przyszłości, walidacja powinna również oceniać zakres, w jakim model – na poziomie całego modelu oraz na poziomie poszczególnych czynników ryzyka – jest w stanie uwzględniać zmiany środowiska gospodarczego lub kredytowego, a także zmiany profilu portfela biznesowego lub strategii, bez znacznego zmniejszenia stabilności modelu.
• • Parametry wyjściowe/wyniki modelu: Instytucje kredytowe powinny posiadać ustalone standardy wewnętrzne dotyczące akceptowalnych wyników działania modelu. W przypadku gdy poziomy wyników zostały istotnie przekroczone, powinno się podjąć działania naprawcze, łącznie z rekalibracją lub przebudową modelu.
• c. Całościowa dokumentacja ram i proces walidacji modelu. Powinna obejmować udokumentowanie przeprowadzonych procedur walidacji, wszelkie zmiany w metodzie i narzędziach walidacji, zakres wykorzystanych danych, wyniki walidacji oraz wszelkie działania naprawcze, które zostały podjęte w stosownych przypadkach. Instytucje kredytowe powinny zapewnić regularną weryfikację i aktualizację dokumentacji.
• d. Przegląd procesu walidacji modeli przez niezależne podmioty (np. podmioty wewnętrzne lub zewnętrzne) powinien służyć ocenie ogólnej skuteczności procesu walidacji modeli oraz niezależności procesu walidacji od procesu opracowywania modeli. Wnioski z przeglądu powinny zostać niezwłocznie i terminowo zgłoszone na odpowiednim szczeblu (np. kadrze kierowniczej wyższego szczebla, komitetowi ds. audytu).

4.2.6 Zasada 6 — Ocena sytuacji kredytowej na podstawie doświadczenia

Zastosowanie przez instytucję kredytową oceny sytuacji kredytowej na podstawie doświadczenia, zwłaszcza podczas uwzględniania racjonalnych i możliwych do udokumentowania informacji dotyczących przyszłości, w tym czynników makroekonomicznych, ma zasadnicze znaczenie dla oceny ryzyka kredytowego i pomiaru oczekiwanych strat kredytowych.

Instytucje kredytowe powinny dysponować odpowiednimi narzędziami, które zapewnią właściwe szacowanie i terminowe ujęcie oczekiwanych strat kredytowych. Biorąc pod uwagę to, że historyczne parametry strat lub wpływ obecnych warunków mogą nie odzwierciedlać w pełni ryzyka kredytowego ekspozycji, instytucje kredytowe powinny stosować swoją ocenę sytuacji kredytowej na podstawie doświadczenia w celu dokładnego uwzględnienia oczekiwanego wpływu wszystkich racjonalnych i możliwych do udokumentowania informacji dotyczących przyszłości, w tym czynników makroekonomicznych, na swoje szacunki oczekiwanych strat kredytowych. Instytucja kredytowa powinna udokumentować swoją ocenę sytuacji kredytowej na podstawie doświadczenia w ramach stosowanej metodologii oceny ryzyka kredytowego oraz powinna ją poddać odpowiedniemu przeglądowi.

Informacje historyczne stanowią przydatną podstawę dla określania tendencji i powiązań niezbędnych do określenia czynników ryzyka kredytowego ekspozycji. W szacunkach oczekiwanych strat kredytowych nie wolno jednak ignorować wpływu (przyszłych) zdarzeń i warunków na te czynniki. Szacunki powinny odzwierciedlać oczekiwane przyszłe niedobory środków pieniężnych, wynikające z takiego wpływu.

Instytucja kredytowa nie powinna rezygnować z uwzględnienia informacji dotyczących przyszłości ze względu na to, że uważa, że koszt uwzględnienia takich informacji dotyczących przyszłości jest bardzo wysoki lub niepotrzebny, lub że istnieje niepewność co do formułowania przyszłych scenariuszy, chyba że dodatkowe koszty i obciążenie operacyjne nie przyczyniają się do wysokiej jakości wdrożenia standardów rachunkowości dotyczących oczekiwanych strat kredytowych.

Instytucje kredytowe powinny być w stanie wykazać, że informacje dotyczące przyszłości uwzględnione w procesie szacowania oczekiwanych strat kredytowych są powiązane z czynnikami ryzyka kredytowego odnoszącego się do konkretnych ekspozycji lub portfeli. Zważywszy na to, że wykazanie silnego powiązania (pod kątem formalnym i statystycznym) pomiędzy określonymi rodzajami informacji lub nawet całym zbiorem informacji a czynnikami ryzyka kredytowego może być niemożliwe, instytucje kredytowe powinny zastosować swoją ocenę sytuacji kredytowej na podstawie doświadczenia podczas określania odpowiedniego poziomu odpisów indywidualnych lub zbiorczych. W przypadku gdy czynnik dotyczący przyszłości, który został uznany za istotny, nie jest uwzględniony w ocenie indywidualnej lub zbiorowej, konieczne mogą się okazać korekty przejściowe.

Prognozy makroekonomiczne i inne istotne informacje należy uwzględniać konsekwentnie we wszystkich portfelach , gdy te prognozy/założenia wpływają w taki sam sposób na czynniki ryzyka kredytowego tych portfeli. Ponadto podczas szacowania oczekiwanych strat kredytowych instytucje kredytowe powinny stosować swoją ocenę sytuacji kredytowej na podstawie doświadczenia, aby uwzględnić swój etap w cyklu kredytowym, który może się różnić między jurysdykcjami, w których instytucje posiadają ekspozycje kredytowe.

Instytucje kredytowe powinny zachować ostrożność podczas ustalania poziomu odpisów na oczekiwane straty kredytowe, które mają zostać uznane do celów rachunkowości, aby zapewnić, że dane szacunki są właściwe (tj. spójne z zasadą neutralności oraz nie są zaniżone ani zawyżone).

Dodatkowo podczas opracowywania swoich szacunków oczekiwanych strat kredytowych instytucje kredytowe powinny korzystać z szerokiego zakresu informacji uzyskanych w ramach procesu zarządzania ryzykiem kredytowym, w tym informacji dotyczących przyszłości dla celów zarządzania i adekwatności kapitałowej. 4.2.7 Zasada 7 — Wspólne procesy, systemy, narzędzia i dane

Instytucje kredytowe powinny dysponować solidnym procesem oceny i pomiaru ryzyka kredytowego, który daje im silną podstawę dla wspólnych procesów, systemów, narzędzi i danych służących do oceny ryzyka kredytowego oraz do ujmowania oczekiwanych strat kredytowych.

W maksymalnie możliwym zakresie instytucje kredytowe powinny stosować wspólne procesy, systemy, narzędzia i dane do oceny ryzyka kredytowego, pomiaru oczekiwanych strat kredytowych do celów ich odpowiedniego ujęcia księgowego oraz określania oczekiwanych strat do celów adekwatności kapitałowej aby zwiększyć wiarygodność i spójność szacunków oczekiwanych strat kredytowych, oraz przejrzystość, a także poprzez dyscyplinę rynkową, dostarczyć zachęt do przestrzegania dobrych praktyk w zakresie ryzyka kredytowego.

Praktyki w zakresie ryzyka kredytowego powinny być poddawane okresowym przeglądom w celu zapewnienia, że uwzględniane są właściwe dane, które są dostępne w całej instytucji kredytowej, oraz że systemy są aktualizowane odpowiednio do zmian lub rozwoju polityki udzielania kredytów lub polityki biznesowej instytucji kredytowej. Należy również ustanowić mechanizm pozyskiwania informacji zwrotnych, aby zapewnić wymianę informacji dotyczących szacunków oczekiwanych strat kredytowych, zmian ryzyka kredytowego i faktycznie ponoszonych strat z tytułu ekspozycji kredytowych między ekspertami ds. ryzyka kredytowego, pracownikami zajmującymi się sprawozdawczością finansową i ostrożnościową, a w szczególności z pracownikami zajmującymi się udzielaniem kredytów.

Wymienione powyżej wspólne procesy, systemy, narzędzia i dane mogą obejmować systemy ratingu ryzyka kredytowego, szacowane prawdopodobieństwa niewykonania zobowiązania (podlegające odpowiednim korektom), opóźnienia w spłacie, wskaźniki wartości kredytu do wartości zabezpieczenia, historyczne wskaźniki strat, rodzaj produktu, harmonogram amortyzacji, wymagania dotyczące wpłaty zaliczek, segment rynku, lokalizację geograficzną, datę udzielenia i rodzaj zabezpieczenia.

4.2.8 Zasada 8 — Ujawnianie

Publiczne ujawnianie informacji przez instytucję kredytową powinno promować przejrzystość i porównywalność poprzez przekazywanie istotnych i użytecznych z punktu widzenia podejmowania decyzji informacji w odpowiednim czasie.

Celem publicznego ujawniania informacji jest przekazanie użytecznych z punktu widzenia podejmowania decyzji informacji dotyczących sytuacji finansowej i wyników instytucji kredytowej oraz ich zmian szerokiemu gronu użytkowników w sposób jasny i zrozumiały. Instytucje kredytowe powinny dążyć do przekazywania takich informacji, które są istotne i porównywalne, aby umożliwić użytkownikom podejmowanie przemyślanych decyzji w odpowiednim czasie oraz ocenę organu zarządzającego i kadry kierowniczej wyższego szczebla.

Informacje finansowe i dotyczące zarządzania ryzykiem kredytowym powinny być ujawniane zgodnie z obowiązującymi standardami rachunkowości i nadzoru¹² . Instytucje kredytowe powinny przekazywać niezbędne informacje w celu rzetelnego przedstawienia ekspozycji na ryzyko kredytowe instytucji , łącznie z jej szacunkami oczekiwanych strat kredytowych, oraz w celu dostarczenia istotnych informacji na temat praktyk instytucji kredytowej w zakresie udzielania kredytów.

¹² Zgodnie z częścią 8 rozporządzenia (UE) nr 575/2013, wytycznymi EUNB GL/2016/11 dotyczącymi wymogów w zakresie ujawniania informacji na podstawie części 8 rozporządzenia (UE) nr 575/2013 oraz wytycznymi EUNB GL/2014/14 w sprawie istotności, zastrzeżonego charakteru i poufności ujawnianych informacji oraz częstotliwości ujawniania zgodnie z art. 432 ust. 1, art. 432 ust. 2 i art. 433 rozporządzenia (UE) nr 575/2013. 13 Zob. ustępy 89 i 90 w następnej sekcji; znajdują się tam dalsze wytyczne dotyczące definicji niewykonania zobowiązania.

Zgodnie z obowiązującymi standardami rachunkowości i odnośnymi regulacjami kadra kierownicza wyższego szczebla instytucji kredytowych powinna kierować się własnym osądem w celu ustalenia odpowiedniego stopnia agregacji i dezagregacji ujawnianych danych, tak aby ujawniane informacje w dalszym ciągu spełniały wymogi dotyczące rachunkowości oraz dostarczały informacji na temat ekspozycji na ryzyko kredytowe instytucji i oczekiwanych strat kredytowych, które umożliwią użytkownikom przeprowadzenie indywidualnej analizy instytucji oraz porównania na tle grup rówieśniczych.

Informacje ilościowe i jakościowe rozpatrywane całościowo, powinny przekazywać użytkownikom główne założenia/parametry wejściowe wykorzystywane do szacowania oczekiwanych strat kredytowych. Przekazywane informacje powinny uwypuklać polityki i definicje, które są integralnym elementem szacowania oczekiwanych strat kredytowych (na przykład stosowaną przez instytucję kredytową podstawę grupowania ekspozycji kredytowych do portfeli o podobnej charakterystyce ryzyka kredytowego oraz jej definicję niewykonania zobowiązania¹³ ), czynniki, które powodują zmiany oczekiwanych strat kredytowych, oraz sposób uwzględnienia oceny sytuacji kredytowej dokonywanej przez kadrę kierowniczą wyższego szczebla na podstawie doświadczenia. Ujawniane informacje dotyczące ważnych polityk powinny wskazywać, w jaki sposób te polityki zostały wdrożone w konkretnym kontekście instytucji kredytowej.

Instytucje kredytowe powinny ujawniać informacje jakościowe na temat tego, w jaki sposób informacje dotyczące przyszłości, w tym czynniki makroekonomiczne, zostały włączone do procesu szacowania oczekiwanych strat kredytowych, zgodnie z obowiązującymi standardami rachunkowości, w szczególności w sytuacji, gdy ocena jest przeprowadzana indywidualnie.

Ujawniane informacje dotyczące podstawy grupowania ekspozycji kredytowych powinny obejmować informacje na temat tego, w jaki sposób kadra kierownicza wyższego szczebla ma pewność, że ekspozycje kredytowe zostały właściwie pogrupowane w taki sposób, że grupy te w dalszym ciągu mają wspólną charakterystykę ryzyka kredytowego.

Aby poprawić jakość i istotność ujawnianych informacji na temat szacunków oczekiwanych strat kredytowych, instytucje kredytowe powinny okresowo przedstawiać wyjaśnienia znacznych zmian szacunków oczekiwanych strat kredytowych. Takie informacje powinny uwzględniać zarówno istotne dane jakościowe, jak i ilościowe w sposób, który pozwala lepiej zrozumieć zmiany szacunków oczekiwanych strat kredytowych.

Organ zarządzający instytucji kredytowej powinien regularnie przeglądać polityki ujawniania informacji, aby zapewnić, że ujawniane informacje w dalszym ciągu odnoszą się do profilu ryzyka instytucji kredytowej, koncentracji produktu, norm branżowych oraz bieżących warunków rynkowych. Instytucje kredytowe powinny przy tym ujawniać informacje, które ułatwiają porównywanie w grupie rówieśniczej, co pozwoli użytkownikom okresowo monitorować zmiany szacunków oczekiwanych strat kredytowych instytucji kredytowej oraz przeprowadzać istotne analizy między krajowymi i międzynarodowymi grupami rówieśniczymi.