TREOIR (AE) 2024/2881 Ó PHARLAIMINT NA hEORPA AGUS ÓN gCOMHAIRLE an 23 Deireadh Fómhair 2024 maidir le aercháilíocht chomhthimpeallach agus aer níos glaine don Eoraip (athmhúnlú)

(1)

Rinneadh Treoracha 2004/107/CE (4) agus 2008/50/CE (5) ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle a leasú go substaintiúil. Ós rud é go bhfuil tuilleadh leasuithe le déanamh orthu, ba cheart na Treoracha sin a athmhúnlú ar mhaithe le soiléireacht.

(2)

I dTeachtaireacht uaidh an 11 Nollaig 2019 dar teideal ‘An Comhaontú Glas don Eoraip’, leag an Coimisiún treochlár uaillmhianach amach chun an tAontas a chlaochlú ina shochaí chóir rathúil ag a bhfuil geilleagar nua-aimseartha iomaíoch atá tíosach ar acmhainní, arb é is aidhm leis caipiteal nádúrtha an Aontais a chosaint, a chaomhnú agus a fheabhsú, agus sláinte agus folláine na saoránach a chosaint ar rioscaí agus ar thionchair a bhaineann leis an gcomhshaol. Go sonrach i dtaobh aer glan, thug an Coimisiún gealltanas an aercháilíocht a fheabhsú tuilleadh agus caighdeáin aercháilíochta an Aontais a ailíniú go pointe níos dlúithe le moltaí na hEagraíochta Domhanda Sláinte (EDS). D’fhógair an Coimisiún freisin sa Chomhaontú Glas don Eoraip go neartófaí na forálacha maidir le faireachán, samhaltú agus pleanáil i leith aercháilíochta.

(3)

I dTeachtaireacht uaidh an 12 Bealtaine 2021 dar teideal ‘Conair i dtreo Pláinéad Sláintiúil do Chách – Plean Gníomhaíochta an Aontais um Aer, Uisce agus Ithir Saor ó Thruailliú’ chuir an Coimisiún ‘Plean Gníomhaíochta maidir le Truailliú Nialasach’ ar bun lena dtugtar aghaidh, inter alia, ar ghnéithe truaillithe den Chomhaontú Glas don Eoraip agus lena dtugtar gealltanas freisin i leith laghdú níos mó ná 55 % ar thionchar an truaillithe aeir ar an tsláinte a bhaint amach faoi 2030, mar aon le laghdú 25 % ar thionchar an truaillithe aeir ar éiceachórais an Aontais ina bhfuil truailliú aeir ina bhagairt ar an mbithéagsúlacht.

(4)

Leagtar amach freisin sa Phlean Gníomhaíochta maidir le Truailliú Nialasach fís do 2050, ina laghdófaí an truailliú aeir go leibhéil nach meastar a thuilleadh a bheith díobhálach d’éiceachórais sláinte agus nádúrtha. Chuige sin, ba cheart cur chuige céimnithe a shaothrú i ndáil le caighdeáin aercháilíochta an Aontais atá ann faoi láthair agus a bheidh ann amach anseo, lena mbunófar caighdeáin aercháilíochta do 2030 agus ina dhiaidh sin, agus lena bhforbrófar peirspictíocht maidir le hailíniú le Treoirlínte EDS is cothroime le dáta maidir le hAercháilíocht faoi 2050 ar a dhéanaí, bunaithe ar shásra athbhreithnithe rialta chun an fhianaise eolaíoch is déanaí a chur san áireamh. I bhfianaise na nasc idir laghdú ar thruailliú agus dícharbónú, ba cheart an cuspóir fadtéarmach a shaothrú, is é sin an uaillmhian maidir le truailliú nialasach a bhaint amach, in éineacht le laghdú ar astaíochtaí gás ceaptha teasa arna bhunú le Rialachán (AE) 2021/1119 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (6).

(5)

I mí Mheán Fómhair 2021, rinne EDS nuashonrú ar a Threoirlínte Aercháilíochta, bunaithe ar athbhreithniú córasach ar an bhfianaise eolaíoch maidir le héifeachtaí an truaillithe aeir ar an tsláinte. I dTreoirlínte nuashonraithe EDS maidir le hAercháilíocht, leagtar béim ar fhianaise nua maidir le héifeachtaí a tharlaíonn ag leibhéil ísle teagmhala do thruailliú aeir, agus foirmlítear leibhéil treoirlíne aercháilíochta níos ísle d’ábhar cáithníneach (PM10 agus PM2,5) agus do dhé-ocsaíd nítrigine i gcomparáid le treoirlínte roimhe seo. Cuirtear san áireamh sa Treoir seo an fhianaise eolaíoch is déanaí, lena n-áirítear na Treoirlínte Aercháilíochta is cothroime le dáta de chuid EDS.

(6)

Le tríocha bliain anuas, tá laghduithe seasta bainte amach le reachtaíocht an Aontais agus leis an reachtaíocht náisiúnta ar astaíochtaí truailleán díobhálach aeir agus ar na feabhsuithe comhfhreagracha ar aercháilíocht. Léiríonn na roghanna beartais a ndearnadh anailís orthu faoin measúnú tionchair a ghabhann leis an Treoir seo glantairbhí socheacnamaíocha breise a bhaineann le truailliú aeir a laghdú tuilleadh, agus is mó go mór na tairbhí sláinte agus comhshaoil réamh-mheasta ná na costais cur chun feidhme a bhfuiltear ag súil leo.

(7)

Agus na bearta ábhartha á ndéanamh acu ar leibhéal an Aontais agus ar an leibhéal náisiúnta chun an cuspóir maidir le truailliú nialasach a bhaint amach i dtaca leis an truailliú aeir, ba cheart na Ballstáit, Parlaimint na hEorpa, an Chomhairle agus an Coimisiún a bheith faoi threoir phrionsabal an réamhchúraim, agus na bprionsabal gur cheart bearta coisctheacha a dhéanamh, gur cheart, mar thosaíocht, damáiste don chomhshaol a cheartú ag an bhfoinse agus ba cheart d’údar an truaillithe íoc as, arna mbunú sa Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE), agus faoi threoir an phrionsabail ‘gan dochar a dhéanamh’ sa Chomhaontú Glas don Eoraip, mar aon le ceart an duine chun comhshaol glan, sláintiúil agus inbhuanaithe a aithint mar a aithnítear i Rún 76/300 ar ghlac Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe leis an 28 Iúil 2022. Ba cheart dóibh, inter alia, na heilimintí seo a leanas a chur san áireamh: rannchuidiú aercháilíochta le sláinte an duine, le cáilíocht an chomhshaoil agus athléimneacht na n-éiceachóras, folláine na saoránach, comhionannas agus cosaint daonraí íogaire agus grúpaí leochaileacha, costais cúraim sláinte, rathúnas na sochaí, fostaíocht agus iomaíochas an gheilleagair; an t-aistriú fuinnimh, slándáil fuinnimh neartaithe agus dul i ngleic leis an mbochtaineacht fuinnimh; slándáil agus inacmhainneacht bia; réitigh soghluaisteachta agus iompair inbhuanaithe agus chliste agus bonneagar gaolmhar, a fhorbairt; tionchar na n-athruithe iompraíochta; tionchar na mbeartas fioscach; cothroime agus dlúthpháirtíocht ar fud na mBallstát agus laistigh díobh, i bhfianaise a gcumais eacnamaíoch, a n-imthosca náisiúnta, amhail sainiúlachtaí oileán, agus an gá atá le cóineasú le himeacht ama; an gá atá leis an aistriú a bheith cóir agus cothrom ó thaobh na sochaí de trí chláir oideachais agus oiliúna iomchuí a chur i gcrích, lena n-áirítear do ghairmithe cúraim sláinte; an fhianaise eolaíoch is fearr dá bhfuil ar fáil agus is cothroime le dáta, go háirithe na torthaí a thuairiscigh EDS; an gá atá le rioscaí a bhaineann le truailliú aeir a chomhtháthú i gcinntí infheistíochta agus pleanála; cost-éifeachtúlacht, na réitigh theicneolaíocha is fearr atá ar fáil agus neodracht theicneolaíoch maidir le laghduithe ar astaíochtaí truailleán aeir a bhaint amach, agus dul chun cinn le himeacht ama i dtaca le sláine an chomhshaoil agus i dtaca leis an leibhéal uaillmhéine.

(8)

Leis an Treoir seo, rannchuidítear le Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe (SDGanna) a bhaint amach, go háirithe SDGanna 3, 7, 10, 11 agus 13.

(9)

Le Clár Ginearálta Gníomhaíochta Comhshaoil an Aontais go dtí 2030 a leagtar amach i gCinneadh (AE) 2022/591 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (7) (an ‘8ú Clár Gníomhaíochta Comhshaoil’) bunaítear, inter alia, an cuspóir timpeallacht saor ó thocsainí a bhaint amach agus sláinte agus folláine daoine, ainmhithe agus éiceachórais a chosaint ar rioscaí agus ar thionchair dhiúltacha a bhaineann leis an gcomhshaol, agus, chun na críche sin, sonraítear go mbeidh gá, inter alia, le modhanna faireacháin a fheabhsú tuilleadh, le comhar idirnáisiúnta níos fearr, le faisnéis níos fearr a chur ar fáil don phobal agus le rochtain ar cheartas. Leis sin, treoraítear na cuspóirí a leagtar amach sa Treoir seo.

(10)

Ba cheart don Choimisiún athbhreithniú rialta a dhéanamh ar an bhfianaise eolaíoch a bhaineann le truailleáin, a n-éifeachtaí ar shláinte an duine agus ar an gcomhshaol, agus inter alia, na costais dhíreacha agus indíreacha cúraim sláinte a bhaineann le truailliú aeir, tionchair shocheacnamaíocha, costais chomhshaoil, agus forbairtí iompraíochta, fioscacha agus teicneolaíocha. Ar bhonn a athbhreithnithe, ba cheart don Choimisiún measúnú a dhéanamh féachaint an bhfuil na caighdeáin aercháilíochta is infheidhme fós iomchuí chun cuspóirí na Treorach seo a bhaint amach. Ba cheart don Choimisiún an chéad athbhreithniú a dhéanamh faoin 31 Nollaig 2030. Agus athbhreithniú á dhéanamh aige, ba cheart don Choimisiún measúnú a dhéanamh ar roghanna agus ar amlínte chun caighdeáin aercháilíochta a ailíniú leis na Treoirlínte is déanaí maidir le Cáilíocht an Aeir de chuid EDS, an gá na caighdeáin aercháilíochta a thabhairt cothrom le dáta i bhfianaise na faisnéise eolaíche is déanaí, ar cheart truailleáin aeir bhreise a chumhdach agus ar cheart forálacha maidir le spriocdhátaí gnóthachtála agus truailliú aeir trasteorann a leasú. Tar éis dó athbhreithniú a dhéanamh, ba cheart don Choimisiún, i gcás ina measann sé go bhfuil gá leis, togra a thíolacadh chun caighdeáin aercháilíochta a athbhreithniú nó truailleáin eile aeir a chumhdach. I gcás ina measann an Coimisiún gur gá sin, ba cheart dó tograí a thíolacadh freisin chun aon reachtaíocht ábhartha maidir le foinsí a thabhairt isteach nó a athbhreithniú chun rannchuidiú leis na caighdeáin aercháilíochta athbhreithnithe atá beartaithe a bhaint amach ar leibhéal an Aontais agus gníomhaíochtaí breise a mholadh a bheidh le déanamh ar leibhéal an Aontais.

(11)

Ba cheart cur chuige coiteann a úsáid maidir le measúnú a dhéanamh ar aercháilíocht chomhthimpeallach, trí chritéir mheasúnaithe choiteanna a fheidhmiú. Agus aercháilíocht chomhthimpeallach á meas, ba cheart méid na ndaonraí agus na n-éiceachóras a bhíonn i dteagmháil le truailliú aeir a chur i gcuntas. Is iomchuí, dá bhrí sin, críoch gach Ballstáit a aicmiú ina limistéir lena léirítear an dlús daonra agus aonaid chríochacha mheánteagmhála.

(12)

Ba cheart tomhais sheasta a bheith éigeantach i limistéir ina bhfuil tairseacha measúnaithe á sárú. Le feidhmchláir samhaltaithe agus tomhais tháscacha, anuas ar fhaisnéis ó thomhais sheasta, is féidir sonraí pointí a léirmhíniú de réir dháileadh geografach an chomhchruinnithe. Le húsáid a bhaint as na teicníochtaí forlíontacha measúnaithe sin, ba cheart a bheith in ann an líon íosta pointí samplála is gá le haghaidh tomhais sheasta a laghdú i limistéir ina gcomhlíonfar teorainnluachanna nó spriocluachanna ach go sáraítear an tairseach mheasúnaithe iontu. I limistéir ina sáraítear teorainnluachanna nó spriocluachanna, ó 2 bhliain tar éis gníomhartha cur chun feidhme a ghlacadh maidir le feidhmchláir samhaltaithe agus maidir le hionadaíochas spásúil na bpointí samplála a chinneadh, ba cheart feidhmchláir samhaltaithe nó tomhais tháscacha a úsáid sa bhreis ar thomhais sheasta éigeantacha chun aercháilíocht chomhthimpeallach a mheasúnú. Ba cheart faireachán breise a dhéanamh ar thiúchain chúlra agus ar dheascadh truailleán san aer comhthimpeallach ionas gur féidir tuiscint níos fearr a fháil ar leibhéil truaillithe agus ar scaipeadh.

(13)

I gcás inarb infheidhme, ba cheart feidhmchláir samhaltaithe a chur i bhfeidhm le gur féidir sonraí pointí a léirmhíniú de réir dháileadh geografach an chomhchruinnithe truailleán, a d’fhéadfadh cuidiú le sáruithe ar chaighdeáin maidir le cáilíocht an aeir a bhrath, bonn eolais a chur ar fáil do phleananna aercháilíochta agus do threochláir aercháilíochta agus do phointí samplála a chur ar bun. Sa bhreis ar na ceanglais maidir le faireachán ar aercháilíocht a leagtar síos sa Treoir seo, chun críoch faireacháin, spreagtar na Ballstáit táirgí faisnéise agus uirlisí forlíontacha a shaothrú, amhail trí thuarascálacha rialta ar mheastóireacht agus ar mheasúnú cáilíochta nó feidhmchláir bheartais ar líne, arna soláthar ag an gcomhpháirt um Fhaireachán na Cruinne de Chlár Spáis an Aontais, go háirithe Seirbhís Copernicus um Fhaireachán ar an Atmaisféar.

(14)

Tá sé tábhachtach truailleáin a bhfuil imní ag teacht chun cinn ina leith, amhail cáithníní sármhíne, carbón dubh agus carbón eiliminteach, chomh maith le hamóinia agus acmhainneacht ocsaídiúcháin an ábhair cháithnínigh, a thomhas ag sárláithreáin faireacháin ag cúlsuíomhanna tuaithe agus ag cúlsuíomhanna uirbeacha araon chun tacú le tuiscint eolaíoch ar a n-éifeachtaí ar shláinte an duine agus ar an gcomhshaol, mar a mhol EDS. I gcás na mBallstát a bhfuil a gcríoch níos lú ná 10 000 km2, ba leor tomhas ag sárláithreáin faireacháin ag cúlsuíomhanna uirbeacha.

(15)

Ba cheart ábhar cáithníneach sármhín (PM2,5) a thomhas go mion chun tuiscint níos fearr a fháil ar iarmhairtí an truailleáin sin agus chun beartais iomchuí a fhorbairt. Ba cheart na tomhais sin a dhéanamh ar dhóigh atá comhsheasmhach le tomhais an chomhchláir chun faireachán agus measúnú a dhéanamh ar tharchur fadraoin truailleán aeir san Eoraip (EMEP) arna bhunú faoi Choimisiún Eacnamaíochta na Náisiún Aontaithe don Eoraip (UNECE) 1979 Coinbhinsiún um Thruailliú Aeir Trasteorann Fadraoin arna fhaomhadh le Cinneadh 81/462/CEE (8) ón gComhairle agus na Prótacail lena mbaineann, lena n-áirítear Prótacal 1999 chun laghdú a dhéanamh ar an Aigéadú, ar an Eotrófú agus ar an Ózón ar Leibhéal na Talún, a ndearnadh athbhreithniú air in 2012.

(16)

Chun a áirithiú go bhfuil an fhaisnéis a bhailítear maidir le truailliú aeir ionadaíoch a dhóthain agus inchomparáide ar fud an Aontais, tá sé tábhachtach go n-úsáidfear teicnící caighdeánaithe tomhais agus critéir choiteanna maidir le líon agus suíomh na bpointí samplála chun measúnú a dhéanamh ar aercháilíocht chomhthimpeallach. Is féidir teicníochtaí nach tomhais iad a úsáid chun aercháilíocht chomhthimpeallach a mheas agus dá bhrí sin is gá critéir a shainiú le haghaidh úsáid agus cruinneas riachtanach na dteicníochtaí sin.

(17)

Aithnítear gur saincheist thábhachtach é modhanna tomhais tagartha a sholáthar. Tá sainordú tugtha ag an gCoimisiún cheana féin d’obair maidir le caighdeáin EN a ullmhú chun hidreacarbóin il-timthriallacha aramatacha a thomhas agus chun meastóireacht a dhéanamh ar fheidhmíocht na gcóras braiteora chun tiúchan truailleán gásach agus ábhar cáithníneach (PM10 agus PM2,5) san aer comhthimpeallach a chinneadh d’fhonn iad a fhorbairt agus a ghlacadh go luath. In éagmais mhodhanna caighdeánacha EN, ba cheart úsáid modhanna tomhais tagartha caighdeánacha idirnáisiúnta, modhanna tomhais tagartha caighdeánacha náisiúnta nó sonraíochtaí teicniúla de chuid an Choiste Eorpaigh um Chaighdeánú (CEN) a cheadú.

(18)

Chun sláinte an duine agus an comhshaol ina iomláine a chosaint, tá sé thar a bheith tábhachtach astaíochtaí truailleán a chomhrac ag an bhfoinse agus na bearta is éifeachtaí chun astaíochtaí a laghdú a shainaithint agus a chur chun feidhme ar an leibhéal áitiúil, ar an leibhéal náisiúnta agus ar leibhéal an Aontais, go háirithe maidir le hastaíochtaí ó na hearnálacha talmhaíochta, tionsclaíochta, iompair, córas téimh agus fuaraithe agus giniúna fuinnimh. Dá bhrí sin, ba cheart astaíochtaí truailleán díobhálach aeir a sheachaint, a chosc nó a laghdú agus ba cheart caighdeáin iomchuí maidir le haercháilíocht a leagan síos ar bhonn, inter alia, na fianaise eolaíche is cothroime le dáta, lena n-áirítear moltaí EDS.

(19)

Léirítear i bhfianaise eolaíoch go bhfuil dé-ocsaíd sulfair, dé-ocsaíd nítrigine agus oscaídí nítrigine, ábhar cáithníneach (PM10 agus PM2,5),beinséin, aonocsaíd charbóin, arsanaic, caidmiam, luaidhe, nicil, roinnt hidreacarbón il-timthriallach aramatach agus ózón ina gcúis le roinnt éifeachtaí diúltacha suntasacha ar shláinte an duine, agus go bhfuil siad nasctha le roinnt galair neamhtheagmhálacha, fadhbanna díobhálacha sláinte agus ráta níos airde básmhaireachta. Eascraíonn an tionchar ar shláinte an duine agus ar an gcomhshaol as tiúchaintí san aer comhthimpeallach agus as deascadh.

(20)

Cé gur fadhb sláinte uilíoch é truailliú aeir, níl na rioscaí dáilte go cothrom i measc an phobail, agus daonra íogair agus grúpaí leochaileacha i mbaol níos mó díobhála ná grúpaí eile. Aithnítear sa Treoir seo na rioscaí méadaithe agus na riachtanais shonracha atá ag daonra íogair agus ag grúpaí leochaileacha maidir le truailliú aeir agus is é is aidhm léi iad a chur ar an eolas agus a chosaint.

(21)

De réir Thuarascáil Uimh. 22/2018 ón nGníomhaireacht Eorpach Comhshaoil dar teideal ‘Teagmháil neamh-chomhionann agus tionchair neamh-chomhionanna: leochaileacht shóisialta maidir le truailliú aeir, torann agus teochtaí foircneacha san Eoraip’, is gnách go mbíonn tionchar níos mó ag truailliú aeir ar shláinte daoine a bhfuil stádas socheacnamaíoch níos ísle acu ná sláinte an phobail i gcoitinne mar thoradh ar a dteagmháil níos mó agus toisc go bhfuil siad níos leochailí. Cuirtear san áireamh sa Treoir seo gnéithe sóisialta an truaillithe aeir agus tionchair shocheacnamaíocha na mbeart a rinneadh.

(22)

Na héifeachtaí a bhaineann le harsanaic, caidmiam, luaidhe, mearcair, nicil agus hidreacarbóin il-timthriallacha aramatacha ar shláinte an duine, lena n-áirítear éifeachtaí trí bhíthin an tslabhra bia, agus an chomhshaoil, eascraíonn siad freisin as deascadh. Ba cheart carnadh na substaintí sin in ithreacha agus cosaint screamhuisce a chur san áireamh.

(23)

Ba cheart meánteagmháil an daonra leis na truailleáin lena mbaineann an tionchar is mó dá bhfuil doiciméadaithe ar shláinte an duine, mínábhar cáithníneach (PM2,5) agus dé-ocsaíd nítrigine, a laghdú de réir mholtaí EDS is cothroime le dáta. Chuige sin, ba cheart an oibleagáid maidir le laghdú meánteagmhála a thabhairt isteach mar chaighdeán aercháilíochta comhlántaí sa bhreis ar theorainnluachanna, ach níor cheart í a bheith ina hionad do theorainnluachanna.

(24)

Léiríodh sa tSeiceáil Oiriúnachta ar na Treoracha Aercháilíochta Comhthimpeallaí, lena gcumhdaítear Treoir 2004/107/CE agus Treoir 2008/50/CE go bhfuil teorainnluachanna níos éifeachtaí maidir le tiúchaintí truailleán a ísliú ná cineálacha eile caighdeán aercháilíochta, amhail spriocluachanna. Agus é mar aidhm éifeachtaí díobhálacha ar shláinte an duine a íoslaghdú, agus aird ar leith á tabhairt ar ghrúpaí leochaileacha agus ar dhaonraí íogaire, agus ar an gcomhshaol ba cheart teorainnluachanna a shocrú don tiúchan de dhé-ocsaíd sulfair, dé-ocsaíd nítrigine, ábhar cáithníneach (PM10 agus PM2,5), beinséin, aonocsaíd charbóin, arsanaic, caidmiam, luaidhe, nicil agus hidreacarbóin il-timthriallacha aramatacha san aer comhthimpeallach. Ba cheart beinsi(a)piréin a úsáid mar shlat tomhais don riosca carcanaigineach a bhaineann le hidreacarbóin il-timthriallacha aramatacha san aer comhthimpeallach.

(25)

Chun go mbeidh na Ballstáit in ann ullmhú do na caighdeáin aercháilíochta athbhreithnithe a leagtar síos leis an Treoir seo agus chun leanúnachas dlíthiúil a áirithiú ba cheart teorainnluachanna agus spriocluachanna, ar feadh tréimhse eatramhach, a bheith comhionann leis na cinn a leagtar síos faoi na Treoracha aisghairthe go dtí go dtiocfaidh na teorainnluachanna nua i bhfeidhm.

(26)

Is truailleán trasteorann é ózón a fhoirmítear san atmaisféar as astaíochtaí príomhthruailleán. Tugtar aghaidh ar chuid de na truailleáin sin san aer i dTreoir (AE) 2016/2284 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (9). Bíonn drochthionchar ag ózón ar leibhéal na talún ní hamháin ar shláinte an duine ach ar an bhfásra agus ar na héiceachórais freisin. Ba cheart an dul chun cinn i dtreo na spriocluachanna agus na gcuspóirí fadtéarmacha i dtaca le hózón arna leagan amach sa Treoir seo a chinneadh de réir na spriocanna agus na ngealltanas laghdaithe astaíochtaí dá bhforáiltear i dTreoir (AE) 2016/2284 agus trí chur chun feidhme na mbeart costéifeachtach, na dtreochlár aercháilíochta agus, i gcás inarb iomchuí, na bpleananna aercháilíochta.

(27)

Na spriocluachanna ózóin agus na cuspóirí fadtéarmacha i ndáil le cosaint éifeachtach a áirithiú i gcoinne éifeachtaí díobhálacha ar shláinte an duine agus ar an bhfásra agus ar éiceachórais mar thoradh ar theagmháil le hózón, ba cheart iad a nuashonrú i bhfianaise na fianaise eolaíche is cothroime le dáta, lena n-áirítear moltaí EDS.

(28)

Ba cheart tairseach foláirimh agus tairseach faisnéise le haghaidh dé-ocsaíd sulfair, dé-ocsaíd nítrigine, ábhar cáithníneach (PM10 agus PM2,5) agus ózóin a shocrú chun an daonra ginearálta, agus go háirithe daonra íogair agus grúpaí leochaileacha, a chosaint ar theagmhálacha gearrthréimhseacha le tiúchaintí méadaithe truailleán. Ba cheart do na tairseacha sin scaipeadh faisnéise i measc an phobail a spreagadh maidir leis na rioscaí sláinte gaolmhara a bhaineann le teagmháil agus, i gcás inarb infheidhme, maidir le cur chun feidhme na mbeart gearrthéarma chun na leibhéil truaillithe a laghdú i gcás ina sáraítear an tairseach foláirimh.

(29)

I gcomhréir le hAirteagal 193 CFAE, is féidir leis na Ballstáit bearta cosanta níos déine a choinneáil nó a thabhairt isteach ar choinníoll go bhfuil siad comhoiriúnach leis na Conarthaí agus go gcuirtear in iúl don Choimisiún iad. Féadfaidh míniú a bheith ag gabháil leis an bhfógra sin ar an bpróiseas maidir leis an gcaoi ar bunaíodh na caighdeáin aercháilíochta sin agus maidir leis an bhfaisnéis eolaíoch a úsáideadh.

(30)

I gcás ina bhfuil stádas na haercháilíochta go maith cheana féin, ba cheart é a choinneáil nó a fheabhsú. Na caighdeáin aercháilíochta a leagtar síos sa Treoir seo, i gcás gur ann do bhaol nach gcomhlíonfar iad, nó i gcás nár comhlíonadh iad, ba cheart do na Ballstáit bearta iomchuí a ghlacadh i gcomhréir leis na hamlínte ábhartha arna mbunú faoin Treoir seo chun na teorainnluachanna, na hoibleagáidí maidir le laghdú meánteagmhála agus leibhéil chriticiúla a chomhlíonadh agus, i gcás inar féidir, na spriocluachanna agus na cuspóirí fadtéarmacha ózóin a bhaint amach.

(31)

Is substaint an-ghuaiseach é mearcair do shláinte an duine agus don chomhshaol. Bíonn sé ann ar fud an chomhshaoil agus, i bhfoirm meitilmearcair, d’fhéadfadh sé carnadh in orgánaigh, agus comhchruinniú go háirithe in orgánaigh a bhíonn níos airde sa slabhra bia. Is féidir mearcair a scaoiltear isteach san atmaisféar a iompar thar achair fhada.

(32)

Maidir le Rialachán (AE) 2017/852 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (10), is é is aidhm dó sláinte an duine agus an comhshaol a chosaint ar scaoileadh mearcair, bunaithe ar chur chuige saolré, agus táirgeadh, úsáid, cóireáil dramhaíola agus astaíochtaí á gcur san áireamh. Le forálacha maidir le faireachán a dhéanamh ar mhearcair sa Treoir seo, comhlánaítear an Rialachán sin agus soláthraítear faisnéis ina leith.

(33)

Is in áiteanna amach ó limistéir uirbeacha is tábhachtaí na rioscaí a thagann as truailliú aeir don fhásra agus d’éiceachórais nádúrtha. Dá bhrí sin, ba cheart gur ar áiteanna amach ó limistéir fhoirgnithe a dhíreodh an measúnú ar na rioscaí sin agus ar chomhlíonadh na leibhéal criticiúil chun an fásra a chosaint. Leis an measúnú sin, ba cheart ceanglais de bhun Threoir (AE) 2016/2284 a chur san áireamh agus a chomhlánú maidir le faireachán a dhéanamh ar thionchair an truaillithe aeir ar éiceachórais talún agus uisceacha, agus chun tionchair den sórt sin a thuairisciú.

(34)

Is féidir measúnú a dhéanamh ar rannchuidiú ó fhoinsí nádúrtha ach ní féidir é a rialú. Dá bhrí sin, i gcás inar féidir rannchuidiú nádúrtha le truailleáin in aer comhthimpeallach a chinneadh le cinnteacht leordhóthanach, agus i gcásanna inarb é an rannchuidiú nádúrtha sin is cúis le sáruithe, go hiomlán nó go páirteach, ba cheart a bheith in ann, faoi na coinníollacha arna leagan síos leis an Treoir seo, an rannchuidiú a dhealú agus comhlíonadh teorainnluachanna aercháilíochta agus oibleagáidí maidir le laghdú meánteagmhála á measúnú. Ba cheart a bheith in ann rannchuidiú le sáruithe ar theorainnluachanna an ábhair cháithnínigh (PM10) atá inchurtha i leith gaineamh nó salann a bheith á gcur ar na bóithre sa gheimhreadh a dhealú nuair atá measúnú á dhéanamh ar chomhlíonadh na dteorainnluachanna aercháilíochta ar choinníoll go ndearnadh bearta réasúnta chun na tiúchaintí a ísliú. Ní chuireann asbhaintí na rannchuidithe sin cosc ar na Ballstáit beart a dhéanamh chun a dtionchar ar an tsláinte a laghdú.

(35)

Tá sé ríthábhachtach faireachán córasach a dhéanamh ar aercháilíocht i dteophointí truaillithe aeir, lena n-áirítear i gcás ina mbíonn tionchar mór ag astaíochtaí ó fhoinsí tromthruaillithe ar leibhéal an truaillithe aeir, rud a d’fhéadfadh daoine aonair agus grúpaí daonra a nochtadh do rioscaí méadaithe maidir le héifeachtaí díobhálacha ar an tsláinte. Chuige sin, ba cheart do na Ballstáit pointí samplála a shuiteáil sna teophointí truaillithe aeir agus bearta iomchuí a dhéanamh chun tionchar an truaillithe aeir ar shláinte an duine sna teophointí sin a íoslaghdú.

(36)

Maidir le limistéir ina bhfuil na dálaí an-deacair, ba cheart é a bheith indéanta, go heisceachtúil, an spriocdháta a chur siar maidir le comhlíonadh na dteorainnluachanna aercháilíochta i gcásanna ina bhfuil géardheacrachtaí comhlíonta ann, d’ainneoin chur chun feidhme na mbeart laghdaithe truaillithe iomchuí, i limistéir shonracha agus i gceirtleáin shonracha. Ba cheart treochlár aercháilíochta cuimsithí a bheith ag gabháil le haon chur siar le haghaidh limistéar áirithe agus beidh an treochlár sin le measúnú ag an gCoimisiún. I gcás den sórt sin, leis an treochlár aercháilíochta, ba cheart bearta iomchuí a leagan amach chun an tréimhse sáraithe a choinneáil chomh gearr agus is féidir. Ba cheart do na Ballstáit a léiriú freisin gur cuireadh na bearta ina dtreochláir aercháilíochta chun feidhme chun comhlíonadh a áirithiú.

(37)

Ba cheart pleananna aercháilíochta a fhorbairt do limistéir nó d’aonaid chríochacha mheánteagmhála ina sáraíonn leibhéil na dtruailleán in aer comhthimpeallach na teorainnluachanna ábhartha aercháilíochta, na spriocluachanna nó na hoibleagáidí maidir le laghdú meánteagmhála. Ba cheart pleananna aercháilíochta a fhorbairt agus a nuashonrú freisin le haghaidh sáruithe ar spriocluachanna ózóin, ach amháin mura bhfuil aon fhéidearthacht shuntasach ann tiúchan ózóin a laghdú faoi chúinsí áirithe agus bheadh costais dhíréireacha i gceist leis na bearta chun aghaidh a thabhairt ar na sáruithe sin.

(38)

Astaítear truailleáin aeir óna lán foinsí agus gníomhaíochtaí éagsúla. Chun comhleanúnachas idir beartais éagsúla a áirithiú, ba cheart pleananna cáilíochta aeir nó treochláir aercháilíochta a bheith comhsheasmhach i gcás inarb indéanta le pleananna agus cláir arna n-ullmhú de bhun Threoir 2002/49/CE (11) agus Threoir 2010/75/AE (12) ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus Threoir (AE) 2016/2284.

(39)

Mar a bhunaítear le cásdlí na Cúirte Breithiúnais (13), cé go bhfuil plean aercháilíochta dréachtaithe, ní chiallaíonn sé sin ann féin gur chomhlíon Ballstát a oibleagáidí chun a áirithiú nach sáraíonn leibhéil na dtruailleán aeir na caighdeáin aercháilíochta a bhunaítear leis an Treoir seo.

(40)

Ba cheart treochláir aercháilíochta a ullmhú roimh 2030 i gcás ina bhfuil baol ann nach mbainfidh na Ballstáit na teorainnluachanna nó, i gcás inarb iomchuí, na spriocluachanna amach faoin dáta sin chun a áirithiú go laghdófar leibhéil na dtruailleán dá réir sin. Ba cheart beartais agus bearta a leagan amach sna treochláir aercháilíochta chun na teorainnluachanna sin agus, i gcás inarb iomchuí, na spriocluachanna a chomhlíonadh faoin spriocdháta gnóthachtála. Ar mhaithe le soiléireacht dhlíthiúil, agus d’ainneoin na téarmaíochta sonraí a úsáidtear, is cineál plean aercháilíochta é treochlár aercháilíochta mar a shainmhínítear sa Treoir seo.

(41)

Ba cheart pleananna gníomhaíochta gearrthéarmacha a bhunú lena léireofar na bearta a bheidh le déanamh sa ghearrthéarma i gcás ina bhfuil riosca ann go sárófar ceann amháin nó níos mó de na tairseacha foláirimh chun an riosca sin a laghdú agus a fhad a theorannú. Ba cheart do na Ballstáit a bheith in ann, in imthosca áirithe, staonadh ó phleananna gníomhaíochta gearrthéarmacha den sórt sin a bhunú maidir le hózón mura bhfuil aon fhéidearthacht shuntasach ann riosca, fad nó déine sáraithe den sórt sin a laghdú.

(42)

Níl aon teorainn le truailliú aeir, rud a dhéanann difear don Aontas ina iomláine. I bhformhór na mBallstát, gintear sciar suntasach den truailliú lasmuigh dá gcríoch. I gcás inarb iomchuí, ba cheart do na Ballstáit dul i gcomhar le chéile más rud é, tar éis truailliú suntasach de thionscnamh Ballstáit eile, go sáraíonn, nó gur dócha go sárófar, leibhéal an truailleáin aon teorainnluach, spriocluach, oibleagáid maidir le laghdú meánteagmhála nó an tairseach foláirimh. Le cineál trasteorann truailleán sonrach, amhail ózón agus ábhar cáithníneach (PM10 agus PM2,5), ceanglaítear ar na Ballstáit lena mbaineann comhoibriú le chéile chun foinsí truaillithe aeir agus na bearta atá le déanamh chun aghaidh a thabhairt ar na foinsí sin a shainaithint agus chun gníomhaíochtaí comhordaithe a tharraingt suas, amhail comhordú pleananna aercháilíochta agus pleananna gníomhaíochta gearrthéarmacha, inar cheart do gach Ballstát aghaidh a thabhairt ar fhoinsí truaillithe ina chríoch, chun deireadh a chur leis na sáruithe sin, chomh maith leis an bpobal a chur ar an eolas. I gcás inarb iomchuí, ba cheart do na Ballstáit dul i mbun comhair le tríú tíortha, agus béim faoi leith a chur ar rannpháirtíocht luath na dtíortha is iarrthóirí. Ba cheart an Coimisiún a chur ar an eolas go tráthúil faoi aon chomhar den sórt sin, agus iarraidh air a bheith i láthair agus cúnamh a thabhairt ina leith, agus ba cheart dó a bheith in ann tacaíocht theicniúil a chur ar fáil do na Ballstáit arna iarraidh sin dó i gcás inarb iomchuí.

(43)

Is gá do na Ballstáit agus don Choimisiún faisnéis aercháilíochta a bhailiú, a mhalartú agus a scaipeadh chun tuiscint níos fearr a chur ar na tionchair a bhaineann le truailliú aeir agus beartais iomchuí a fhorbairt. Ba cheart faisnéis atá cothrom le dáta, i gcás ina bhfuil fáil uirthi, maidir le tiúchan na dtruailleán rialáilte uile in aer comhthimpeallach, faisnéis maidir leis na tionchair ar an tsláinte, mar aon le pleananna aercháilíochta, treochláir aercháilíochta agus pleananna gníomhaíochta gearrthéarmacha a bheith ar fáil go réidh don phobal freisin ar bhealach comhleanúnach atá éasca le tuiscint.

(44)

Chun a áirithiú go mbeidh rochtain leathan ag an bpobal ar fhaisnéis aercháilíochta, ba cheart an fhaisnéis sin a chur ar fáil don phobal trí úsáid a bhaint as bealaí cumarsáide digiteacha agus, i gcás inarb ábhartha, as bealaí cumarsáide neamhdhigiteacha.

(45)

Ba cheart faisnéis faoi thiúchain agus faoi dheascadh na dtruailleán rialáilte a chur ar aghaidh chuig an gCoimisiún mar bhonn do thuarascálacha rialta. Chun láimhseáil agus comparáid na faisnéise aercháilíochta a éascú, ba cheart sonraí a chur ar fáil don Choimisiún i bhfoirm chaighdeánaithe.

(46)

Is gá nósanna imeachta a chur in oiriúint do sholáthar sonraí, do mheasúnú agus chun aercháilíocht a thuairisciú, le go mbeifear in ann úsáid a bhaint as modhanna leictreonacha agus as an Idirlíon mar phríomhuirlisí le faisnéis a chur ar fáil, agus chun go mbeidh na nósanna imeachta sin comhoiriúnach le Treoir 2007/2/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (14).

(47)

Is iomchuí foráil a dhéanamh maidir leis an bhféidearthacht na critéir agus na teicníochtaí a úsáidtear chun aercháilíocht chomhthimpeallach a chur in oiriúint don dul chun cinn eolaíoch agus teicniúil agus an fhaisnéis atá le cur ar fáil a chur in oiriúint chuige sin.

(48)

Mar a bhunaítear le cásdlí na Cúirte Breithiúnais (15), níor cheart do na Ballstáit an seasamh dlí chun agóid a dhéanamh in aghaidh cinneadh ó údarás poiblí a shrianadh do na daoine sin den phobal lena mbaineann a bhí rannpháirteach sa nós imeachta riaracháin roimhe sin chun an cinneadh sin a ghlacadh. Ina theannta sin, ní mór aon nós imeachta um athbhreithniú a bheith cóir, cothrom, tráthúil agus gan bheith róchostasach, agus ba cheart foráil a dhéanamh ann maidir le sásraí leormhaithe sásaimh, lena n-áirítear faoiseamh urghaire de réir mar is iomchuí. Thairis sin, i gcomhréir le cásdlí na Cúirte Breithiúnais (16), tabharfar rochtain ar cheartas, ar a laghad, don phobal lena mbaineann.

(49)

Leis an Treoir seo, urramaítear na cearta bunúsacha agus comhlíontar na prionsabail a aithnítear sa Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (an ‘Chairt’) go háirithe. I gcás ina ndearnadh damáiste do shláinte an duine mar thoradh ar shárú ar na rialacha náisiúnta lena dtrasuitear Airteagal 19(1) go (5) agus Airteagal 20(1) agus (2) den Treoir seo, agus go ndearnadh an sárú sin d’aon ghnó nó le faillí, ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go mbeidh sé de cheart ag na daoine aonair a ndéanann na sáruithe sin difear dóibh cúiteamh as an damáiste sin a éileamh agus a fháil ón údarás inniúil ábhartha. Is é is cuspóir do na rialacha maidir le cúiteamh, rochtain ar cheartas agus pionóis arna leagan síos sa Treoir seo éifeachtaí díobhálacha ar shláinte an duine agus ar an gcomhshaol ó thruailliú aeir a sheachaint, a chosc agus a laghdú, i gcomhréir le hAirteagal 191(1) CFAE. Féachtar leis na rialacha sin le hardleibhéal cosanta comhshaoil agus feabhsú cháilíocht an chomhshaoil a chomhtháthú i mbeartais an Aontais i gcomhréir le prionsabal na forbartha inbhuanaithe mar a leagtar síos in Airteagal 37 den Chairt, agus an oibleagáid chun an ceart chun beatha a chosaint agus chun sláine an duine agus an ceart chun cúraim sláinte a leagtar síos in Airteagail 2, 3 agus 35 den Chairt a chur i dtéarmaí nithiúla. Leis an Treoir seo, rannchuidítear freisin leis an gceart chun leighis éifeachtaigh a fháil os comhair binse, mar a leagtar síos in Airteagal 47 den Chairt, i ndáil le sláinte an duine a chosaint. Ba cheart na pionóis dá bhforáiltear sa Treoir seo a bheith éifeachtach, comhréireach agus athchomhairleach.

(50)

Chun coinníollacha aonfhoirmeacha a áirithiú do chur chun feidhme na Treorach seo, ba cheart cumhachtaí cur chun feidhme a thabhairt don Choimisiún maidir le mionsonraí teicniúla breise i gcás feidhmchláir samhaltaithe; chun ionadaíochas spásúil na bpointí samplála a chinneadh; ar léiriú agus ar dhealú sáruithe atá inchurtha i leith foinsí nádúrtha; chun rannchuidithe ó athfhuaidreamh cáithníní a chinneadh tar éis gaineamh agus salann a bheith á scaipeadh sa gheimhreadh; ar na ceanglais maidir le réamh-mheastacháin arna ndéanamh chun críocha spriocdhátaí gnóthachtála a chur siar agus maidir le faisnéis atá le háireamh sna tuarascálacha cur chun feidhme agus ar cheanglais maidir le faisnéis agus tuairisciú ar aercháilíocht a tharchur maidir le (i) rialacha a bhunú i ndáil le faisnéis aercháilíochta comhthimpeallaí atá le cur ar fáil ag na Ballstáit don Choimisiún chomh maith le hamscálaí ina bhfuil an fhaisnéis sin le cur in iúl agus (ii) sruthlíniú a dhéanamh ar an gcaoi a dtuairiscítear sonraí agus ar mhalartú cómhalartach faisnéise agus sonraí ó líonraí agus ó phointí samplála aonair lena dtomhaistear truailliú aeir chomhthimpeallaigh laistigh de na Ballstáit. Ba cheart na cumhachtaí sin a fheidhmiú i gcomhréir le Rialachán (AE) Uimh. 182/2011 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (17).

(51)

Chun a áirithiú go leanfaidh an Treoir seo dá cuspóirí a bhaint amach, go háirithe chun éifeachtaí díobhálacha ó aercháilíocht chomhthimpeallach ar shláinte an duine agus ar an gcomhshaol a sheachaint, a chosc agus a laghdú, ba cheart an chumhacht chun gníomhartha a ghlacadh i gcomhréir le hAirteagal 290 de CFAE a tharmligean chuig an gCoimisiún i dtaca le hIarscríbhinní III go VII, IX agus X a ghabhann leis an Treoir seo a leasú chun forbairtí teicniúla agus eolaíocha a bhaineann le haercháilíocht chomhthimpeallach a mheasúnú, bearta a d’fhéadfaí a chur san áireamh sna pleananna gníomhaíochta gearrthéarmacha agus san fhaisnéis phoiblí. Tá sé tábhachtach, go háirithe, go rachadh an Coimisiún i mbun comhairliúcháin iomchuí le linn a chuid oibre ullmhúcháin, lena n-áirítear ar leibhéal na saineolaithe, agus go ndéanfaí na comhairliúcháin sin i gcomhréir leis na prionsabail a leagtar síos i gComhaontú Idirinstitiúideach an 13 Aibreán 2016 maidir le Reachtóireacht Níos Fearr (18). Go sonrach, chun rannpháirtíocht chomhionann in ullmhú na ngníomhartha tarmligthe a áirithiú, faigheann Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle na doiciméid uile ag an am céanna leis na saineolaithe sna Ballstáit, agus bíonn rochtain chórasach ag a gcuid saineolaithe ar chruinnithe ghrúpaí saineolaithe an Choimisiúin a bhíonn ag déileáil le hullmhú na ngníomhartha tarmligthe.

(52)

Ba cheart an oibleagáid an Treoir seo a thrasuí sa dlí náisiúnta a theorannú do na forálacha sin ar leasú substainteach iad i gcomparáid leis na Treoracha a bhí ann roimhe seo. Is ann don oibleagáid na forálacha nach bhfuil athraithe a thrasuí mar thoradh ar na Treoracha a bhí ann roimhe seo.

(53)

Ba cheart an Treoir seo a bheith gan dochar d’oibleagáidí na mBallstát maidir leis na teorainneacha ama atá ann maidir leis na Treoracha a leagtar amach i gCuid B d’Iarscríbhinn XI a ghabhann leis an Treoir seo a thrasuí sa dlí náisiúnta.

(54)

Ós rud é nach féidir leis na Ballstáit cuspóir na Treorach seo a bhaint amach go leordhóthanach, eadhon forálacha aercháilíochta a leagan amach agus é d’aidhm acu cuspóir maidir le truailliú nialasach a bhaint amach, ionas go gcuirfear feabhas de réir a chéile ar aercháilíocht laistigh den Aontas go leibhéil nach meastar a bheith díobhálach a thuilleadh do shláinte an duine, d’éiceachórais nádúrtha nó do bhithéagsúlacht, de bharr chineál trasteorann truailleán aeir, ach de bharr a fhairsinge agus a éifeachtaí, gur fearr is féidir é a bhaint amach ar leibhéal an Aontais, féadfaidh an tAontas bearta a ghlacadh, i gcomhréir le prionsabal na coimhdeachta a leagtar amach in Airteagal 5 den Chonradh ar an Aontas Eorpach. I gcomhréir le prionsabal na comhréireachta a leagtar amach san Airteagal sin, ní théann an Treoir seo thar a bhfuil riachtanach chun an cuspóir sin a ghnóthú,